Mở đầu CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CHƢƠNG 2. VẬN DỤNG MỘT SỐ KỸ THUẬT ĐÁNH GIÁ LỚP HỌC TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM VẬT LÍ LỚP 10 CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Đánh giá trong lớp học đƣợc xem là thành tố cơ bản trong giáo dục giúp học sinh xác định đƣợc nhu cầu, nâng cao khả năng học tập; trong đó các kĩ thuật đánh giá trong lớp học đƣợc xem là công cụ, phƣơng tiện chuyển tải nội dung đến ngƣời học trong quá trình dạy học. Việc sử dụng các kĩ thuật đánh giá sẽ góp phần kích thích năng lực sáng tạo trong dạy học và giúp ngƣời dạy tìm ra biện pháp để nâng cao chất lƣợng giảng dạy.
Thông tin phản hồi từ ngƣời học chính là động lực để ngƣời dạy tìm tòi, khám phá những phƣơng pháp dạy học mới nhằm mục đích giúp cho ngƣời học tiến bộ. Chính vì vậy, nhiều nghiên cứu hệ thống các kĩ thuật đánh giá trong lớp học trên thế giới hiện nay đã đƣợc nghiên cứu và áp dụng có hiệu quả trong giáo dục. Tiêu biểu nhƣ: Tại Phần Lan, thành công trong giáo dục là kết quả của một quốc gia áp dụng hiệu quả phƣơng pháp đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết (Katie A. Mục đích đánh giá là nhằm hƣớng dẫn và thúc đẩy việc học cũng nhƣ các kĩ năng tự đánh giá cho ngƣời học.
Phƣơng pháp đánh giá là sự kết hợp giữa quá trình giáo dục, kĩ năng làm việc cũng nhƣ hành vi (Finnish National Board of Education, 2010). Quy trình đánh giá lớp học ở Phần Lan cho phép giáo viên đánh giá và điều chỉnh chƣơng trình giảng dạy dựa trên nhu cầu của học sinh. Phần Lan trong 4 lần tham gia Chƣơng trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) đều giành vị trí nhất hoặc nhì ở môn Toán và chỉ có sự chênh lệch nhỏ giữa các trƣờng Đối với Úc, đánh giá lớp học đƣợc coi là thành tố cơ bản trong giáo dục và lợi ích của đánh giá trong lớp học chính là chú trọng chiều sâu của quá trình học tập. Singapore với kinh nghiệm xây dựng lớp/trƣờng học tƣ duy và điểm mới trong hệ thống thi cử chính là sử dụng bài tập, dự án sử dụng các KTĐG.
Singapore đạt đƣợc vị trí thứ nhất trong kỳ đánh giá Toán học và Khoa học TIMSS vào năm 1995, 1999, 2003. Trong khi ở Anh đang hƣớng tới hệ thống đánh giá chú trọng vào hiệu quả (đánh giá lớp học) thì Scotland, Wales và Bắc Ailen thậm chí đã có những tiến xa hơn trong những cách tiếp cận trong đánh giá quá trình. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ những năm 1980 ở hai trƣờng đại học của Mĩ là Harvard và California đã có nghiên cứu về kĩ thuật đánh giá lớp học, trên thế giới còn có nhiều công trình nghiên cứu khác nhƣ của tác giả Black and Wiliam (1998); Katie A. qua nghiên cứu và đánh giá lớp học và các kĩ thuật đánh giá trong lớp học nhóm tác giả Angelo và Cross đã đề xuất 50 kĩ thuật đánh giá trong lớp học.
Việc áp dụng kĩ thuật đánh giá này trong lớp học ở Mỹ đã đƣợc kiểm nghiệm và cho thấy hiệu quả tích cực. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, cũng có rất nhiều những công trình nghiên cứu về đánh giá trong giáo dục. Tuy nhiên nghiên cứu này mới chỉ tập chung chủ yếu tới đánh giá kết quả học tập: xây dựng ngân hàng đề, vận dụng lý thuyết khảo thí, xây dựng đề theo PISA. Hƣớng nghiên cứu về đánh giá quá trình còn khá ít, đặc biệt là các nghiên cứu thực nghiệm.
Nhóm tác giả gồm PGS.TS Lê Kim Long và các cộng sự Trƣờng Đại học Giáo dục, đã nghiên cứu về các kĩ thuật đánh giá trong lớp học: đề cập tới ở khía cạnh lý thuyết về khái niệm, quy trình sử dụng các KTĐG trong lớp học; và đề xuất sử dụng tại Việt nam nhƣng chƣa có những thực nghiệm cụ thể. Nghiên cứu về vận dụng một số kĩ thuật đánh giá lớp học trong dạy học chƣơng Mắt và các dụng cụ quang học -Vật lí 11 (Hƣng và công sự, 2015) đã hệ thống lý thuyết về các kĩ thuật đánh giá, xây dựng và thử nghiệm một hệ thống các kế hoạch dạy học có sử dụng các kĩ thuật đánh giá lớp học. Kết quả bƣớc đầu cho thấy những ảnh hƣởng khá tích cực lên kết quả học tập của học sinh. Một số thầy cô giáo đã vận dụng các KTĐG lớp học vào giảng dạy, tuy nhiên đa phần ở các trƣờng đại học, cao đẳng về chuyên ngành sƣ phạm.
Việc vận dụng KTĐG lớp học vào thực tiễn của giáo viên phổ thông hiện nay vẫn còn ít và chƣa hiệu quả. Nhiều nghiên cứu khác, đa số nghiên cứu áp dụng cho khối các trƣờng đại học, đối với các trƣờng THPT chủ yếu là đánh giá kết quả học tập của HS. Một số khái niệm cơ bản 1. Đánh giá Trong giáo dục có nhiều định nghĩa khác nhau về “đánh giá” và đƣợc xét trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: đánh giá nói chung, đánh giá giáo dục, đánh giá trong dạy học và đánh giá kết quả học tập.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo nghĩa chung nhất, Đánh giá là quá trình thu thập thông tin hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, theo những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công việc. Cùng quan điểm nhƣ vậy, P. Griffin (1996) định nghĩa: “Đánh giá là đƣa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc định giá của một chƣơng trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đƣa ra, nhằm đạt mục đích nhất định”. Airasian (1997) nhấn mạnh đến cơ sở ra quyết định khi cho rằng: “kiểm tra đánh giá (Assessment) là quá trình thu thập, tổng hợp và diễn giải thông tin hỗ trợ cho việc ra quyết định”.
Khái niệm đánh giá đƣợc hiểu gồm cả đánh giá định tính (quan sát, kiểm tra) và đánh giá định lƣợng (điểm số ). Trong giáo dục, đánh giá trong giáo dục xuất hiện khi có một ngƣời tƣơng tác trực tiếp hay gián tiếp với ngƣời khác nhằm mục đích thu thập và lí giải thông tin về kiến thức, hiểu biết, kĩ năng và thái độ của ngƣời đó Marger (1993) định nghĩa: đánh giá là việc mô tả tình hình của học sinh và giáo viên để quyết định công việc cần phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ, R. Tiler (1984) cho rằng: Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chƣơng trình giáo dục. Xét từ bình diện chức năng, mục đích cũng nhƣ đối tƣợng, “đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lƣợng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu giáo dục, làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trƣơng, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo.”[11] Trong dạy học, đánh giá đƣợc xem xét nhƣ một quá trình liên tục và là một phần của hoạt động giảng dạy.
Nitko & Brookhart (2007) quan niệm đánh giá trong giáo dục là một khái niệm rộng, nó đƣợc định nghĩa nhƣ là một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, về chƣơng trình, về nhà trƣờng và đƣa ra các chính sách giáo dục. Các quyết định liên quan đến học sinh bao gồm quản lý hoạt động giảng dạy trong lớp, xếp lớp (xếp chỗ cho học sinh vào các chƣơng trình học khác nhau), hƣớng dẫn và tƣ vấn, tuyển chọn học sinh để cấp học bổng, xác nhận năng lực của học sinh. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, đánh giá là quá trình căn cứ vào các thông tin định tính, định lƣợng và các tiêu chuẩn để đƣa ra những kết luận về năng lực, phẩm chất của sản phẩm giáo dục và sử dụng những thông tin đó đƣa ra quyết định về ngƣời học cũng nhƣ điều chỉnh cách dạy - học trong tƣơng lai. Đánh giá có thể thực hiện đầu quá trình giảng dạy để giúp tìm hiểu và chẩn đoán về đối tƣợng giảng dạy, phát hiện, dự báo những nguyên nhân của hiện trạng và xây dựng kế hoạch khắc phục, có thể triển khai trong tiến trình giảng dạy để tạo những thông tin phản hồi giúp điều chỉnh quá trình dạy và học, cũng có thể thực hiện lúc kết thúc để tổng kết.
Kiểm tra Theo tác giả Đặng Bá Lãm, “kiểm tra đƣợc hiểu theo nghĩa rộng nhƣ là theo dõi quá trình học tập và cũng có thể đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp nhƣ là công cụ kiểm tra hoặc một bài kiểm tra trong các kì thi” [5]. Còn theo tác giả Trần Bá Hoành, “kiểm tra là cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá” [15]. Xét trên cấp độ lớp học, Peter W. Airasian (1999) cho rằng kiểm tra là quá trình dùng giấy bút có hệ thống, đƣợc sử dụng để thu thập thông tin về sự thể hiện kiến thức, kĩ năng của học sinh.
Bài kiểm tra (15 phút, 1 tiết…) thƣờng là một trong những công cụ phổ biến, đƣợc giáo viên sử dụng để thu thập thông tin, vì thế bài kiểm tra cũng chính là một cách đánh giá. Ngoài ra trên lớp học, giáo viên cũng hay sử dụng các cách kiểm tra quan trọng khác là quan sát, hỏi vấn đáp, ra bài tập và sƣu tập các sản phẩm của chính học sinh làm. Nhƣ vậy dù có những cách nhìn khác nhau nhƣng tổng hợp lại, có thể hiểu rằng kiểm tra nghĩa là thu thập số liệu, chứng cứ, rà soát lại công việc đã thực hiện hay quá trình học tập của học sinh để tạo cơ sở cho đánh giá. Kiểm tra – đánh giá là một quá trình gồm 2 khâu kiểm tra và đánh giá nhằm thu thập thông tin về kết quả của ngƣời học, đối chiếu với mục tiêu bài học, môn học và đƣa ra kết luận.
Do vậy kiểm tra và đánh giá là hai khâu có quan hệ mật thiết với nhau. Hai khâu đó hợp thành một quá trình thống nhất là kiểm tra - đánh giá.