ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài. Hứng thú là một thuộc tính tâm lí - nhân cách của con ngƣời. Hứng thú có vai trò rất quan trọng trong học tập và làm việc, không có việc gì ngƣời ta không làm đƣợc dƣới ảnh hƣởng của hứng thú.Gorki từng nói: “Thiên tài nảy nở từ tình yêu đối với công việc”.
Cùng với tự giác, hứng thú làm nên tính tích cực nhận thức, giúp học sinh học tập đạt kết quả cao hơn, có khả năng khơi dậy mạch nguồn của sự sáng tạo. Trong khi đó, việc khảo sát thực tế dạy học bằng nhiều con đƣờng (lấy phiếu hỏi từ các cấp quản lí giáo dục, từ các giáo viên, các bậc phụ huynh và học sinh, qua quan sát và làm các đo nghiệm khách quan trên học sinh) đã cho thấy nhiều học sinh không có hứng thú trong học tập. Điều này vừa đƣợc xem nhƣ là một biểu hiện vừa đƣợc xem nhƣ một nguyên nhân cơ bản của việc suy giảm chất lƣợng dạy học. Trong quá trình giảng dạy chúng tôi nhận ra so với trƣớc đây, tâm lí chung của học sinh cấp THPT nói chung và học sinh Trƣờng THPT Quỳ Hợp 3 nói riêng chịu ảnh hƣởng nhiều từ các thông tin truyền thông, đặc biệt mạng xã hội, các em thƣờng xuyên lƣớt facebook, trong giờ học mức độ tập trung giảm sút, không có hứng thú với môn học, đặc biệt là đối với phần địa lí tự nhiên lớp 10, bởi vì kiến thức Địa lí Tự nhiên Đại cƣơng bao quát, trừu tƣợng, đòi hỏi học sinh có sự tập trung, liên hệ thực thực tiễn cao.
Vì vậy việc thay đổi và nâng cao hứng thú học tập cho học sinh hết sức quan trọng. Việc tạo hứng thú học tập cho học sinh có nhiều khía cạnh, có biện pháp tác động vào việc trình bày mục tiêu bài học, có biện pháp tác động vào nội dung dạy học, có biện pháp tác động vào phƣơng pháp, hình thức tổ chức dạy học, có biện pháp tác động vào phƣơng tiện, thiết bị dạy học, có biện pháp tác động vào kiểm tra đánh giá (bao gồm cả nhận xét), tác động vào quan hệ tƣơng tác thân thiện giữa thầy - trò, trò - trò.2, Luật giáo dục đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phố thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thứ học tập cho học sinh”. Với vai trò quan trọng của việc nâng cao chất lƣợng dạy học nhất là đối với kiến thức Địa lí tự nhiên Đại cƣơng lớp 10, chúng tôi chọn đề tài. “Nâng cao hứng thú học tập phần tự nhiên Địa Lý 10 tại Trường THPT Quỳ Hợp 3” Nhằm khơi gợi hứng thú học tập đối với các em, cho các em thấy rằng kiến thức Địa lí là kiến thức tổng hợp của tất cả các môn học, để giải quyết đƣợc vấn đề 1 skkn không đơn giản là chỉ học thuộc mà phải nắm vững kiến thức Địa lí Tự nhiên Đại cƣơng sẽ giúp các em hiểu, nắm vững, giải thích đƣợc các hiện tƣợng, hệ quả trong tự nhiên và vận dụng vào cuộc sống cũng nhƣ là cơ sở để học tốt phần địa lí lớp 11 và 12.
Mục đích nghiên cứu. Áp dụng một số phƣơng pháp giảng dạy nhằm giúp nâng cao hứng thú học tập cho học sinh học phần Địa lí tự nhiên Đại cƣơng. Đối tƣợng nghiên cứu. Nội dung đề tài tập trung vào việc nâng cao hứng thú học tập phần địa lí tự nhiên cho học sinh lớp 10.
Phƣơng pháp nghiên cứu. - Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết. - Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn. - Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm.
- Phƣơng pháp thống kê toán học. - Phƣơng pháp điều tra. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu - Giới hạn: Đề tài chỉ tập trung vào việc vào việc nâng cao hứng thú học tập phần địa lí tự nhiên dành cho học sinh lớp 10 Trƣờng THPT Quỳ Hợp 3. - Về thời gian: Trong 2 năm học 2020 - 2021 và 2021 - 2022.
2 skkn PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về hứng thú học tập. - Piaget nhà tâm lí học ngƣời Thụy Sĩ, rất chú trọng đến hứng thú học tập của học sinh, ông viết: “Trƣờng học kiểu mới đòi hỏi phải hoạt động thật sự, phải làm viêc một cách chủ động dựa trên nhu cầu và hứng thú cá nhân”.
Ông cho rằng mọi việc làm của trí thông minh đều dựa trên một hứng thú. Hứng thú là một trạng thái tâm lí năng động của sự đồng hóa. - Tâm lí học Macxit nhận xét: Hứng thú là thái độ nhận thức tích cực của cá nhân với các sự vật hiện tƣợng trong thế giới khách quan. Là thái độ khao khát đi sâu vào các khía cạnh của thế giới xung quanh.
Hứng thú là động lực của cảm xúc, sự kết hợp độc đáo của các quá trình tình cảm, ý chí, trí tuệ tạo nên tính tích cực của con ngƣời trong quá trình hoạt động. - Tâm lí học đại cƣơng của nhóm tác giả Phạm Minh Hạc, Lê Khanh, Trần Trọng Thủy cho rằng: Khi ta có hứng thú về một cái gì đó thì cái đó bao giờ cũng đƣợc ta ý thức, ta hiểu ý nghĩa của nó đối với cuộc sống của ta. Hơn nữa ở ta xuất hiện một tình cảm đặc biệt với nó. Vì vậy hứng thú lôi cuốn hƣớng dẫn chúng ta tiếp cận đối tƣợng và tạo nên tâm lí đi sâu tìm hiểu đối tƣợng.
- Do vậy có thể thấy: Hứng thú học tập có thể hiểu là sự tổng hợp các cảm xúc, tình yêu và niềm đam mê tìm hiểu, nghiên cứu tri thức môn học một cách chủ động, sáng tạo và tích cực của học sinh thông qua việc tổ chức các hoạt động của giáo viên. Hứng thú học tập là một động lực quan trọng để học sinh vƣơn lên chiếm lĩnh kiến thức ở nhiều mức độ khác nhau. Nếu trong quá trình học tập học sinh không có hứng thú học tập hay không có hứng thú với một môn học nào thì chắc chắn kết quả học tập môn học đó sẽ không cao. Khái niệm về học tập tích cực.
- Hoạt động học tập tích cực của học sinh có thể nói là kết quả của cách dạy học lấy học sinh làm trung tâm hay dạy học theo hƣớng tập trung vào HS của GV. - Tâm lí học hoạt động chỉ ra rằng: Bằng hoạt động và thông qua hoạt động con ngƣời tự sinh ra tâm lý, tạo thành và phát triển ý thức cũng nhƣ nhân cách của mình. HS vừa là sản phẩm vừa là chủ thể tích cực của hoạt động. Kết quả học tập phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động của học sinh.
Học “là sự biến đổi bản thân mình trở nên có thêm giá trị, bằng nỗ lực của chính mình để chiếm lĩnh những giá trị mới từ bên ngoài” (Jacques Delors-Learning: The treasure within, UNESCO, Pari 1996). Việc kích thích, tổ chức, chỉ đạo, và điều khiển của GV trong các hoạt động của HS một cách tích cực là yếu tố quan trọng giúp học sinh học tâp tích cực.Coomenxki (1592-1670) đã viết “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách. Hãy tìm ra phƣơng pháp cho phép GV dạy ít hơn, HS học nhiều hơn và tích cực hơn”. Từ thế kỉ XIX, nhiều nhà giáo dục đã tiến hành các phƣơng pháp giúp học sinh học tập tích cực, làm cho HS tự hoạt động và tạo điều kiện cho sự trƣởng thành nhanh chóng cả HS.
- Ở Việt Nam từ cuối thập kỉ 80, bắt đầu xuất hiện những ý tƣởng đề cao vai trò, lợi ích của những ngƣời học và đề cao ngƣời học tự phát triển hay việc sử dụng những phƣơng pháp dạy học hoặc các hình thức tổ chức dạy học phát huy đƣợc tinh thần chủ động lĩnh hội tri thức, tích cực sáng tạo. - Tóm lại hứng thú học tập tích cực của học sinh là quá trình lĩnh hội kiến thức một cách tích cực và chủ động, tự giác, sáng tạo và hợp tác với niềm yêu thích và sự đam mê tìm hiểu môn học, dƣới sự tổ chức, hƣớng dẫn và điều khiển của GV. Vai trò của môn Địa lí trong trƣờng phổ thông. - Trang bị cho học sinh một khối lƣợng tri thức phong phú về tự nhiên, dân cƣ - xã hội, kinh tế và mối quan hệ giữa các hoạt động kinh tế với xã hội; Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống: Xử lí thông tin, vận dụng kiến thức địa lí vào trong thực tiễn, đặc biệt kĩ năng bản đồ.
- Bồi dƣỡng cho học sinh thế giới quan khoa học và những quan điểm đúng đắn: Vận dụng kiến thức địa lí để giải thích một số hiện tƣợng, sự vật trong tự nhiên và đời sống, quan hệ giữa con ngƣời và tự nhiên: Giải thích các hiện tƣợng Nhật thực, Nguyệt thực hay tại sao có hiện tƣợng ngày đêm dài ngắn giữa các mùa trong năm. - Trên nền tảng những kiến thức cơ bản và phƣơng pháp giáo dục đề cao hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, Chƣơng trình môn Địa lí giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực địa lí - một biểu hiện của năng lực khoa học; đồng thời góp phần cùng các môn học và hoạt động giáo dục khác phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đã đƣợc hình thành trong giai đoạn giáo dục cơ bản, đặc biệt là tình yêu quê hƣơng, đất nƣớc; thái độ ứng xử đúng đắn với môi trƣờng tự nhiên, xã hội; khả năng định hƣớng nghề nghiệp; để hình thành nhân cách công dân, sẵn sàng đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. - Nhƣ vậy tạo đƣợc hứng thú học tập tích cực cho HS trong học tập môn Địa lí sẽ đạt đƣợc kết quả cao ở nhiều khía cạnh: HS có kiến thức về địa lí tự nhiên, kinh tế -xã hội từ đó nhận thức đƣợc các hiện tƣợng sự vật đúng đắn, khách quan và khoa học, giáo dục kĩ năng sống, nâng cao ý thức trách nhiệm bản thân của mỗi HS đối với cuộc sống và môi trƣờng. Định hƣớng đổi mới nội dung chƣơng trình giảng dạy địa lý ở trƣờng THPT.