Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thị trường tài chính - ngân hàng tại Việt Nam chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt về mọi nguồn lực. Bên cạnh các yếu tố về quy mô vốn, mạng lưới giao dịch và công nghệ, nguồn nhân lực đóng vai trò mang tính quyết định đến năng lực cạnh tranh và sự tồn tại lâu dài của từng tổ chức tín dụng. Ngành ngân hàng có áp lực công việc lớn, yêu cầu tính chuẩn xác cao về chuyên môn và nghiệp vụ, đồng thời đòi hỏi nhân sự phải nhanh chóng thích ứng với mô hình ngân hàng số. Do đó, việc duy trì một đội ngũ nhân sự chất lượng cao, có tính kỷ luật và gắn kết lâu dài là thách thức thường trực đối với các ngân hàng thương mại, trong đó có Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank).

Tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Đông Sài Gòn, cùng với sự tăng trưởng về quy mô nguồn vốn, dư nợ và lợi nhuận qua các năm, yêu cầu kiện toàn và nâng cao chất lượng công tác tuyển dụng nhân sự trở nên cấp thiết. Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài "Nâng cao hiệu quả tuyển dụng nhân sự tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (VietinBank) - Chi nhánh Đông Sài Gòn" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị nhân sự và công tác tuyển dụng nhân sự trong tổ chức, doanh nghiệp.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tuyển dụng nhân sự tại VietinBank - Chi nhánh Đông Sài Gòn giai đoạn 2020 – 2022, nhận diện các ưu điểm cũng như những mặt còn hạn chế.
  3. Đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyển dụng nhân sự tại đơn vị trong giai đoạn tiếp theo.
  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động và quy trình tuyển dụng nhân sự tại đơn vị.
  • Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Đông Sài Gòn (bao gồm trụ sở Chi nhánh tại TP. Thủ Đức và 4 phòng giao dịch trực thuộc).
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu hoạt động kinh doanh và số liệu tuyển dụng nhân sự được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2020 đến hết năm 2022; quá trình quan sát thực tế được thực hiện trong 12 tuần thực tập (từ ngày 26/12/2022 đến ngày 31/03/2023).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Tác giả tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng về quản trị nguồn nhân lực:

  • Khái niệm tuyển dụng nhân sự: Tuyển dụng là tiến trình tìm kiếm, thu hút nhân lực từ các nguồn khác nhau, đánh giá và lựa chọn những ứng viên đáp ứng các tiêu chuẩn của doanh nghiệp để bố trí vào đúng vị trí công việc đang có nhu cầu.
  • Nguồn tuyển dụng: Bao gồm nguồn ứng viên nội bộ (thông qua thăng tiến, luân chuyển, giới thiệu nội bộ, thu hồi nhân viên cũ) và nguồn ứng viên bên ngoài (quảng cáo qua báo chí, truyền hình, internet, liên kết đào tạo tại các trường đại học, chuyên gia tư vấn). Mỗi nguồn tuyển dụng đều có các ưu điểm và nhược điểm riêng về chi phí, thời gian thích ứng, tính đổi mới văn hóa và nguy cơ tạo hiệu ứng gợn sóng (ripple effect).
  • Các nhân tố ảnh hưởng:
    • Môi trường bên ngoài: Tình hình tăng trưởng kinh tế; quy luật cung - cầu lao động; mức độ cạnh tranh nhân lực giữa các tổ chức tín dụng; môi trường chính trị - pháp luật (Bộ luật Lao động và các quy định của Ngân hàng Nhà nước); trình độ khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số.
    • Môi trường bên trong: Hình ảnh và thương hiệu tuyển dụng của doanh nghiệp; công tác kế hoạch hóa nguồn nhân lực; chính sách tuyển dụng; văn hóa doanh nghiệp và chế độ đãi ngộ, lương thưởng theo chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI).

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Tác giả thu thập dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2020 – 2022 của VietinBank Đông Sài Gòn, Báo cáo thường niên của VietinBank, các văn bản quy định tuyển dụng và tài liệu thống kê nội bộ do Phòng Tổ chức Hành chính cung cấp; kết hợp quan sát trực tiếp quy trình tiếp nhận, sàng lọc hồ sơ và quản lý nhân sự tại đơn vị trong thời gian thực tập.
  • Phương pháp xử lý và phân tích: Áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tuyệt đối và tương đối qua các năm (2020, 2021, 2022), phân tích cơ cấu tỷ trọng theo các tiêu chí (nguồn tuyển dụng, giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, phòng ban chức năng) để đánh giá thực trạng tuyển dụng và hiệu quả sử dụng lao động.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - VietinBank - Chi nhánh Đông Sài Gòn

Chương 1 trình bày lịch sử hình thành, mô hình tổ chức, công tác quản trị nhân sự và kết quả hoạt động kinh doanh của đơn vị:

  • Quá trình phát triển: VietinBank được thành lập ngày 26/03/1988 trên cơ sở tách ra từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam theo Nghị định số 53/HĐBT. Chi nhánh Đông Sài Gòn được thành lập ngày 18/08/2008 tại địa chỉ số 35 Nguyễn Văn Bá, phường Bình Thọ, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh (tiền thân là Ngân hàng Nhà nước Huyện Thủ Đức). Chi nhánh là đơn vị loại 2, quản lý 4 phòng giao dịch: PGD Tô Ngọc Vân (TP. Thủ Đức), PGD Lê Văn Việt, PGD Đỗ Xuân Hợp (Quận 9 cũ) và PGD Nguyễn Duy Trinh (Quận 2 cũ), cùng hệ thống 12 máy ATM.
  • Cơ cấu tổ chức: Bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc (Giám đốc là bà Trần Thị Hạnh Dung, cùng 4 Phó Giám đốc), Khối Nghiệp vụ (Phòng Quan hệ KHDN, Phòng Bán lẻ, Phòng Dịch vụ khách hàng), Khối Hỗ trợ (Phòng Hỗ trợ tín dụng, Phòng Tổ chức hành chính, Phòng Tổng hợp) và 4 Phòng Giao dịch trực thuộc.
  • Quản trị nhân sự: Chi nhánh thực hiện tái cấu trúc mô hình hoạt động theo chiều dọc; gắn tiền lương, thưởng với kết quả hoàn thành KPI; áp dụng chính sách ưu đãi vốn vay mua nhà, mua xe cho cán bộ nhân viên nhằm duy trì động lực làm việc.
  • Tình hình hoạt động kinh doanh (2020 – 2022):
Chỉ tiêu Năm 2020 Năm 2021 Năm 2022 Chênh lệch 2021/2020 (Giá trị) Chênh lệch 2021/2020 (Tỷ lệ) Chênh lệch 2022/2021 (Giá trị) Chênh lệch 2022/2021 (Tỷ lệ)
Tổng nguồn vốn (tỷ đồng) 6.075 6.166 6.986 +91 +1,50% +820 +13,00%
Tổng dư nợ cuối kỳ (tỷ đồng) 8.514 9.618 10.104 +1.104 +12,97% +600 +6,24%
Lợi nhuận (tỷ đồng) 165 187 220 +22 +13,33% +33 +17,65%

Số liệu cho thấy Chi nhánh duy trì đà tăng trưởng ổn định trên cả ba chỉ tiêu; quy mô vốn và dư nợ mở rộng liên tục tạo tiền đề gia tăng nhu cầu tuyển dụng bổ sung nhân sự cho các khối kinh doanh trực tiếp.

Chương 2: Thực trạng hoạt động công tác tuyển dụng trong Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Đông Sài Gòn

Chương 2 phân tích chi tiết quy trình, nguyên tắc, các hình thức và số liệu thực tế về công tác tuyển dụng tại Chi nhánh:

  • Nguyên tắc và hình thức tuyển dụng: Đảm bảo tính công khai, minh bạch, bình đẳng và gắn liền với chiến lược kinh doanh; ưu tiên quy hoạch cán bộ nội bộ. Đơn vị kết hợp hai hình thức: Xét tuyển (đối với cán bộ quản lý, chuyên gia, sinh viên xuất sắc) và Thi tuyển (gồm bài thi viết kiểm tra nghiệp vụ, tư duy logic, ngoại ngữ và phỏng vấn trực tiếp).

  • Quy trình tuyển dụng chuẩn hóa: Gồm các bước chặt chẽ:

    1. Chuẩn bị tuyển dụng: Xác định vị trí, số lượng và tiêu chuẩn ứng viên.
    2. Thông báo tuyển dụng: Đăng tải trên các website tuyển dụng, thông tin đại chúng và hệ thống trường đại học.
    3. Tiếp nhận và sàng lọc hồ sơ: Từ năm 2022, VietinBank tinh giản hồ sơ, chỉ yêu cầu nộp CV theo mẫu, chấp nhận sinh viên năm cuối chưa có bằng tốt nghiệp chính thức.
    4. Tổ chức thi tuyển và phỏng vấn: Tổ chức thi nghiệp vụ và phỏng vấn trực tiếp/trực tuyến.
    5. Khám sức khỏe tổng quát: Bắt buộc thực hiện tại cơ sở y tế do Chi nhánh chỉ định.
    6. Hủy bỏ quyết định tuyển dụng: Áp dụng khi ứng viên gian lận thông tin, không đủ điều kiện sức khỏe, có vi phạm kỷ luật tại đơn vị cũ hoặc không phản hồi sau 7 ngày thông báo.
    7. Tổng kết và báo cáo: Báo cáo đợt sau 10 ngày và báo cáo định kỳ 6 tháng (30/06), báo cáo năm (15/12) về Phòng TCCB&ĐT Trụ sở chính.
    8. Thử việc và tiếp nhận: Thời gian thử việc 3 tháng đối với quản lý, 60 ngày đối với trình độ Cao đẳng/Đại học trở lên, 30 ngày đối với Trung cấp, 6 ngày đối với lao động giản đơn. Tiếp nhận nhân sự vào ngày 01 và 15 hàng tháng.
    9. Ký kết hợp đồng lao động: Thực hiện lộ trình hợp đồng xác định thời hạn 12 tháng, 24 tháng và chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn (đối với nhân viên); hợp đồng 24 tháng, 36 tháng và không xác định thời hạn (đối với cán bộ quản lý).
    10. Lưu trữ hồ sơ: Hoàn thiện và lưu trữ hồ sơ đợt tuyển và hồ sơ cán bộ.
  • Kết quả tuyển dụng giai đoạn 2020 – 2022:

Bảng so sánh cơ cấu nguồn tuyển dụng:

Nguồn tuyển dụng Năm 2020 (Số lượng) Năm 2020 (Tỷ lệ) Năm 2021 (Số lượng) Năm 2021 (Tỷ lệ) Năm 2022 (Số lượng) Năm 2022 (Tỷ lệ)
Nguồn nội bộ 60 60,00% 52 53,29% 57 54,29%
Nguồn bên ngoài 40 40,00% 46 46,93% 48 45,71%
Tổng cộng 100 100% 98 100% 105 100%

Cơ cấu nguồn nhân lực Chi nhánh tính đến năm 2022 (Tổng số: 105 người):

Tiêu chí phân loại Nhóm phân loại Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
Giới tính Nữ 62 59,05%
Nam 43 40,95%
Trình độ học vấn Trên đại học 10 9,52%
Đại học 90 85,71%
Trung cấp, Cao đẳng 5 4,77%
Độ tuổi Từ 22 đến 35 tuổi 62 59,05%
Trên 35 tuổi 43 40,95%

Phân bổ nhân sự theo phòng ban năm 2022: Phòng Dịch vụ khách hàng (20 người - 19%) và Phòng Khách hàng doanh nghiệp (20 người - 19%) chiếm tỷ trọng nhân sự cao nhất; tiếp đến là Phòng Bán lẻ (11 người - 10%); các PGD Đỗ Xuân Hợp (9 người - 9%), PGD Lê Văn Việt (9 người - 9%), PGD Nguyễn Duy Trinh (8 người - 8%), PGD Tô Ngọc Vân (7 người - 7%); Phòng Tổ chức hành chính (6 người - 6%); Ban Giám đốc, Phòng Hỗ trợ tín dụng và Phòng Tổng hợp mỗi bộ phận bố trí 5 người (5%).

  • Đánh giá chung:
    • Ưu điểm: Quy trình tuyển dụng minh bạch, ứng dụng thi trực tuyến; trình độ nhân sự cao (trên 95% có trình độ từ đại học trở lên); tận dụng tốt cơ sở đào tạo riêng của hệ thống (Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực VietinBank); đảm bảo bình đẳng giới và cơ cấu nhân sự trẻ (59,05% dưới 35 tuổi).
    • Hạn chế: Kênh đăng tuyển truyền thống trên website và mạng xã hội đôi khi chưa tiếp cận trúng nhóm ứng viên chuyên môn cao; tỷ lệ tuyển nội bộ chiếm ưu thế có nguy cơ làm giảm tính đổi mới tư duy sáng tạo; công tác sàng lọc chưa loại bỏ triệt để trường hợp ứng viên khai man thông tin; tiêu chuẩn tuyển dụng trình độ đại học áp dụng đại trà cho cả những vị trí giản đơn như văn thư, kho quỹ gây lãng phí nguồn lực.

Chương 3: Một số giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tuyển dụng nhân sự tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương - Chi nhánh Đông Sài Gòn

Chương 3 đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng tuyển dụng tại đơn vị:

  1. Tận dụng nhân viên của Chi nhánh như nhà tuyển dụng và gắn kết hai nguồn tuyển: Xây dựng chính sách khuyến khích nhân viên nội bộ giới thiệu ứng viên (Employee Referral Program); trao thưởng vật chất và tuyên dương nhân viên giới thiệu được nhân sự phù hợp; gắn trách nhiệm của người giới thiệu với việc kèm cặp, hướng dẫn nhân viên mới trong giai đoạn thử việc nhằm giảm tỷ lệ nghỉ việc sớm.
  2. Hợp lý hóa cách thức phỏng vấn và nâng cao chất lượng đội ngũ phụ trách tuyển dụng: Chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá và bảng câu hỏi phỏng vấn theo từng chức danh chuyên môn (ví dụ: xây dựng tình huống xử lý khiếu nại khách hàng đối với Giao dịch viên, tình huống khai thác khách hàng đối với Quản hệ khách hàng); đào tạo kỹ năng phỏng vấn hành vi và cập nhật quy định pháp lý lao động cho các cán bộ quản lý trực tiếp tham gia hội đồng phỏng vấn.
  3. Tiếp cận trực tiếp với ứng viên và xác định nguồn tuyển dụng mục tiêu: Tăng cường hiện diện thương hiệu tuyển dụng thông qua việc tham gia và đồng tổ chức các ngày hội việc làm (Job Fair) tại các trường đại học khối kinh tế - ngân hàng (ĐH Ngân hàng TP.HCM, ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Ngoại thương...); tiếp cận nhóm ứng viên tiềm năng thông qua mạng lưới cựu sinh viên; chủ động sàng lọc và xây dựng ngân hàng dữ liệu ứng viên dự bị để rút ngắn thời gian tuyển dụng khi phát sinh nhu cầu đột xuất.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính rút ra từ số liệu

  • Tỷ trọng nhân sự tuyển từ nguồn nội bộ tại VietinBank Đông Sài Gòn duy trì từ 53,29% đến 60,00% trong giai đoạn 2020 – 2022, phản ánh chiến lược ưu tiên quy hoạch và luân chuyển nội bộ của hệ thống.
  • Đội ngũ lao động tại Chi nhánh có cơ cấu trẻ hóa rõ nét (nhóm tuổi 22 – 35 chiếm 59,05%) và trình độ học vấn cao (trình độ Đại học và Trên đại học chiếm tổng cộng 95,23%).
  • Mô hình phân bổ lao động tập trung vào các bộ phận kinh doanh trực tiếp và chăm sóc khách hàng (Khối Dịch vụ khách hàng, KHDN và Bán lẻ chiếm 48% tổng số cán bộ nhân viên).

Đóng góp thực tiễn của khóa luận

  • Đã hệ thống hóa toàn diện quy trình 13 bước trong công tác tuyển dụng nhân sự đặc thù của một chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước.
  • Làm rõ chính sách tuyển dụng mới áp dụng từ năm 2022 của VietinBank, bao gồm việc đơn giản hóa hồ sơ ứng tuyển (chỉ yêu cầu CV theo mẫu, tạm hoãn nộp bảng điểm/văn bằng chứng chỉ gốc) và giảm giới hạn tuổi tuyển dụng theo từng vị trí (Giao dịch viên không quá 28 tuổi, Quan hệ khách hàng không quá 30 tuổi, các vị trí khác không quá 35 tuổi).
  • Đề xuất các giải pháp khả thi, kết hợp giữa việc tối ưu hóa mạng lưới nhân viên nội bộ với việc chủ động tiếp cận trực tiếp thị trường lao động sinh viên ngành tài chính - ngân hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Báo cáo được thực hiện trong khoảng thời gian thực tập 12 tuần; nguồn dữ liệu khảo sát chủ yếu là các báo cáo tổng hợp thứ cấp từ Phòng Tổ chức Hành chính và số liệu BCTC của đơn vị; chưa triển khai được các khảo sát định lượng diện rộng về mức độ hài lòng của ứng viên hoặc đánh giá hiệu quả sau tuyển dụng bằng bảng hỏi chi tiết.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Có thể mở rộng đánh giá mối tương quan giữa chất lượng tuyển dụng đầu vào với năng suất lao động (thông qua mức độ hoàn thành KPI) của nhân viên sau thời gian thử việc 1 năm, hoặc nghiên cứu so sánh quy trình tuyển dụng giữa các chi nhánh cùng quy mô trong toàn hệ thống VietinBank.

Giá trị tham khảo

Báo cáo thực tập là tài liệu tham khảo hữu ích đối với:

  • Sinh viên chuyên ngành Quản trị nhân lực, Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh: Cung cấp bức tranh thực tế về quy trình tuyển dụng, tiêu chuẩn tuyển chọn và cách thức tổ chức bộ máy nhân sự tại một ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn.
  • Cán bộ phụ trách nhân sự tại các tổ chức tín dụng: Tham khảo quy trình sàng lọc hồ sơ, các bước tổ chức thi tuyển - thử việc chuẩn mực và kinh nghiệm xây dựng chính sách thu hút ứng viên trẻ.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu giới tính và trình độ học vấn của nhân sự tại VietinBank - Chi nhánh Đông Sài Gòn năm 2022 như thế nào? Tính đến năm 2022, Chi nhánh có 105 cán bộ nhân viên (chưa tính lao động giản đơn). Về giới tính, nữ chiếm 59,05% (62 người) và nam chiếm 40,95% (43 người). Về trình độ học vấn, nhân sự có trình độ Đại học chiếm 85,71% (90 người), Trên đại học chiếm 9,52% (10 người), trình độ Trung cấp và Cao đẳng chỉ chiếm 4,77% (5 người).

2. Năm 2022, VietinBank đã có những điều chỉnh mới nào trong chính sách nhận hồ sơ và độ tuổi ứng viên? VietinBank đã đơn giản hóa hồ sơ ứng tuyển: chỉ yêu cầu nộp duy nhất CV theo mẫu của ngân hàng (không bắt buộc nộp ngay bảng điểm, bằng tốt nghiệp hay chứng chỉ), chấp nhận sinh viên năm cuối chuẩn bị tốt nghiệp. Về độ tuổi, ngân hàng hạ giới hạn tuổi: vị trí Giao dịch viên không quá 28 tuổi, Quan hệ khách hàng không quá 30 tuổi, các vị trí chuyên môn khác không quá 35 tuổi.

3. Thời gian thử việc tại VietinBank được quy định cụ thể ra sao theo từng nhóm chức danh? Thời gian thử việc được phân định theo trình độ và vị trí: 3 tháng đối với cán bộ quản lý; 60 ngày đối với các công việc yêu cầu trình độ từ Cao đẳng trở lên; 30 ngày đối với trình độ Trung cấp, công nhân kỹ thuật; và 6 ngày đối với lao động giản đơn.

4. Phòng ban nào tại Chi nhánh Đông Sài Gòn tập trung số lượng nhân sự lớn nhất? Hai bộ phận có số lượng nhân sự lớn nhất là Phòng Dịch vụ khách hàng và Phòng Khách hàng doanh nghiệp (KHDN), mỗi phòng bố trí 20 cán bộ nhân viên, tương đương 19% tổng nhân sự của Chi nhánh cho mỗi phòng ban.

5. Lộ trình ký kết hợp đồng lao động tại đơn vị được thực hiện theo các mốc thời gian nào? Đối với nhân viên chuyên môn không giữ chức danh quản lý: Thỏa thuận ký HĐLĐ lần thứ nhất 12 tháng, lần thứ hai 24 tháng, và lần thứ ba là HĐLĐ không xác định thời hạn. Đối với vị trí cán bộ quản lý: Ký lần thứ nhất 24 tháng, lần thứ hai 36 tháng, và lần thứ ba là HĐLĐ không xác định thời hạn.

Kết luận

Báo cáo thực tập tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Cao Kỳ Duyên đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác tuyển dụng nhân sự tại VietinBank - Chi nhánh Đông Sài Gòn trong giai đoạn 2020 – 2022 thông qua hệ thống số liệu cụ thể. Nghiên cứu đã làm rõ những điểm mạnh về tính chuẩn hóa, tính kỷ luật trong quy trình tuyển chọn của hệ thống VietinBank, đồng thời chỉ ra các hạn chế trong kênh tìm nguồn và tiêu chuẩn bằng cấp. Các giải pháp được đề xuất tập trung vào nâng cao chất lượng phỏng vấn, kích hoạt mạng lưới giới thiệu nội bộ và chủ động tiếp cận nguồn ứng viên trẻ, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho đơn vị trong việc nâng cao hiệu quả quản trị nguồn nhân lực.