Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG CÔNG CHỨC CÁC CƠ QUAN CHUYÊN MÔN THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1.1 Sử dụng công chức 1.1 Công chức Công chức là một khái niệm chung được sử dụng phổ biến để chỉ những người được tuyển dụng làm việc thường xuyên trong cơ quan nhà nước. Quan niệm về công chức không hoàn toàn như nhau ở các nước. Có nước chỉ giới hạn công chức trong phạm vi những người tham gia các hoạt động quản lý nhà nước, có nước quan niệm công chức gồm những người làm việc trong các cơ quan có tính chất công cộng, trong khu vực công. Ở Pháp, công chức bao gồm toàn bộ những người được Nhà nước hoặc cộng đồng lãnh thổ bổ nhiệm vào làm việc thường xuyên trong một công sở hay công sở tự quản, kể cả bệnh viện và được biên chế vào một ngạch của nền hành chính công.
Có những nước giới hạn công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước. Tiếp cận dưới góc độ quản lý hành chính nhà nước, căn cứ theo Luật Cán bộ, công chức năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2020, khái niệm công chức được hiểu là “công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.2 Sử dụng công chức Sử dụng nhân sự hay “dùng người” là nội dung quan trọng trong quản lý nhân sự. Là một dạng nhân sự đặc biệt, công chức có những điểm đặc trưng riêng. Sử dụng công chức vì thế cũng có những đặc thù.
“Sử dụng công chức được quan niệm là nhà nước thực hiện chính sách huy động nguồn nhân lực hành chính (chủ yếu là đội ngũ công chức nhà nước hiện có) vào hoạt động quản lý trong thực thi công vụ.” [31] Nhìn chung, sử dụng công chức là việc bố trí, sắp xếp đội ngũ công chức vào những vị trí, công việc khác nhau trong cơ quan nhà nước để phát huy cao nhất những kiến thức, kỹ năng vốn có của họ vào việc hoàn thành nhiệm vụ được giao. Với việc giới hạn đối tượng nghiên cứu là công chức hành chính nhà nước thì sử dụng công chức, trong khuôn khổ Luận văn này được hiểu là quá trình sắp xếp, bố trí đội ngũ công chức vào các vị trí công việc tại các cơ quan hành chính nhà nước, khai thác và phát huy tối đa năng lực làm việc của họ nhằm đạt hiệu quả cao trong công việc nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước. Theo cách tiếp cận trên, sử dụng công chức của tổ chức gồm hai nhiệm vụ cơ bản: - Sắp xếp công chức vào các vị trí công việc của cơ quan hành chính nhà nước; - Khai thác và phát triển năng lực làm việc của đội ngũ công chức một cách hiệu quả nhất. Hoạt động sử dụng công chức gắn liền với quá trình phát triển chức nghiệp của mỗi công chức nhưng đồng thời cũng nằm trong tổng thể của việc sử dụng công chức của cơ quan, tổ chức, của ngành, địa phương.
Trong hoạt động sử dụng công chức thường tiến hành đồng thời sử dụng từng cá nhân công chức riêng lẻ, và đặt trong một tổng thể sử dụng tập thể công chức. Mặc dù đội ngũ công chức được phân chia thành nhiều nhóm, mỗi nhóm mang 11 những đặc thù riêng với cơ hội phát triển, bố trí, sử dụng, tiêu chí đánh giá khác nhau. Song nhìn chung khi nói đến sử dụng công chức chính là việc sử dụng từng cá nhân được đặt trong tổng thể một cách thống nhất trong cơ quan, tổ chức.2 Nội dung sử dụng công chức 1.1 Bố trí, phân công công tác, điều động, biệt phái công chức Bố trí, phân công công tác là việc sắp xếp công chức vào vị trí việc làm bảo đảm phù hợp giữa quyền hạn và nhiệm vụ được giao với chức danh, chức vụ và ngạch công chức được bổ nhiệm. Điều động là việc cán bộ, công chức được cơ quan có thẩm quyền quyết định chuyển từ cơ quan, tổ chức, đơn vị này đến làm việc ở cơ quan, tổ chức, đơn vị khác.
Biệt phái là việc công chức của cơ quan, tổ chức, đơn vị này được cử đến làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị khác theo yêu cầu nhiệm vụ.2 Chuyển ngạch, nâng ngạch công chức Chuyển ngạch là việc công chức đang giữ ngạch của ngành chuyên môn này được bổ nhiệm sang ngạch của ngành chuyên môn khác có cùng thứ bậc về chuyên môn, nghiệp vụ [26]. Việc nâng ngạch công chức phải căn cứ vào vị trí việc làm, phù hợp với cơ cấu ngạch công chức của cơ quan, tổ chức, đơn vị và được thực hiện thông qua thi nâng ngạch hoặc xét nâng ngạch.3 Bổ nhiệm công chức lãnh đạo, quản lý Việc bổ nhiệm công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý phải căn cứ vào: a) Nhu cầu, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị; b) Tiêu chuẩn, điều kiện của chức vụ lãnh đạo, quản lý. Thẩm quyền, trình tự, thủ tục bổ nhiệm công chức lãnh đạo, quản lý được thực hiện theo quy định của pháp luật và các cơ quan có thẩm quyền.4 Bổ nhiệm lại, kéo dài thời gian giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý Công chức lãnh đạo, quản lý khi hết thời hạn giữ chức vụ bổ nhiệm theo quy định thì cơ quan, tổ chức có thẩm quyền phải tiến hành quy trình xem xét bổ nhiệm lại hoặc kéo dài thời gian giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm lại được quy định - Hoàn thành nhiệm vụ trong thời hạn giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý.
- Đáp ứng tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo, quản lý theo quy định của cơ quan có thẩm quyền tại thời điểm bổ nhiệm lại. - Cơ quan, tổ chức có nhu cầu về vị trí việc làm lãnh đạo, quản lý. - Đủ sức khoẻ để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao. - Không thuộc các trường hợp bị cấm đảm nhiệm chức vụ theo quy định của pháp luật.5 Luân chuyển công chức Luân chuyển là việc cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý được cử hoặc bổ nhiệm giữ chức danh lãnh đạo, quản lý khác trong một thời hạn nhất định để tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện theo yêu cầu nhiệm vụ.
Luân chuyển là cách thức tạo ra nguồn nhân lực hành chính nhà nước mang tính “đa dạng hơn” khi thực hiện công việc quản lý nhà nước. Pháp luật quy định rõ về cách thức thay đổi vị trí theo hình thức luân chuyển. Căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, quy hoạch, kế hoạch sử dụng công chức, công chức được luân chuyển trong hệ thống các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội. Việc luân chuyển công chức nhằm tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện, thử thách công chức trong thực tiễn, giúp cho công chức có thêm kiến thức thực tế và phát triển nhanh, toàn diện hơn qua thời gian luân chuyển.
Đồng thời, thông qua luân chuyển, thử thách từ thực tiễn giúp cấp ủy đánh giá, nhìn nhận chính xác, khách quan hơn về trình độ, năng lực của công chức chưa 13 hoàn thành hoặc hoàn thành chưa tốt nhiệm vụ để bố trí, sắp xếp lại phù hợp hơn.6 Từ chức, miễn nhiệm đối với công chức lãnh đạo, quản lý Từ chức là việc cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý đề nghị thôi giữ chức vụ khi chưa hết nhiệm kỳ hoặc chưa hết thời hạn bổ nhiệm. Miễn nhiệm là việc cán bộ, công chức được thôi giữ chức vụ, chức danh khi chưa hết nhiệm kỳ hoặc chưa hết thời hạn bổ nhiệm.7 Chính sách áp dụng đối với người có tài năng trong hoạt động công vụ Người đứng đầu cơ quan, tổ chức sử dụng, quản lý có trách nhiệm rà soát, phát hiện người có tài năng trong hoạt động công vụ. Mặt khác, đối với người có tài năng trong hoạt động công vụ cũng được hưởng những chính sách như: chính sách về đào tạo, bồi dưỡng; chính sách về môi trường làm việc, trang thiết bị làm việc; chính sách về quy hoạch, bổ nhiệm; chính sách về tiền lương, chế độ phúc lợi và các chính sách khác,…[26] 1.8 Kiểm tra, đánh giá công tác sử dụng công chức Thực tế cho thấy, cùng trong điều kiện mức lương công chức thấp như nhau; bị ràng buộc bởi những quy định pháp lý chung nhưng công chức ở một số cơ quan chuyên môn vẫn cảm thấy yêu công việc, muốn gắn bó với công việc, có động lực làm việc, cống hiến. Nguyên nhân chính là do họ được làm việc trong một môi trường làm việc dân chủ, công bằng, công chức được phát huy năng lực của bản thân, phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo, tinh thần trách nhiệm, công tác kiểm tra, đánh giá được tiến hành công khai, công bằng, minh bạch.
Lãnh đạo cơ quan có vai trò quyết định trong việc tạo ra một môi trường làm việc như thế. Công tác kiểm tra, đánh giá công chức là khâu quan trọng trong quá trình quản lý và sử dụng công chức. Việc đánh giá thực hiện định kỳ hàng 14 năm; kết quả kiểm tra, đánh giá là cơ sở để quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, điều động, bổ nhiệm, luân chuyển, khen thưởng, kỷ luật,… Việc kiểm tra, đánh giá công tác sử dụng công chức là cơ sở giúp người đứng đầu mỗi cơ quan phân công nhiệm vụ hợp lý, giới thiệu đưa vào các chức danh lãnh đạo, quản lý, khen thưởng, kỷ luật được chính xác, góp phần quan trọng trong việc tổ chức thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao.3 Tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng công chức Sử dụng hiệu quả công chức trong khu vực công nói chung là tăng năng suất lao động và nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của cơ quan, tạo điều kiện cho công chức được phát huy tối đa các năng lực cá nhân, được khuyến khích động viên nhiều nhất tại cơ quan. Sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực là biết trọng dụng người tài, biết phát huy hết khả năng của họ cống hiến cho công việc của tổ chức mình.1 Đối với bố trí, phân công công tác Bố trí, phân công công tác đúng giúp cho công chức thực hiện tốt công việc của mình, đem lại hiệu quả cao nhất cho cơ quan.