Chương 1. Cơ sở khoa học về bồi dưỡng công chức cấp xã. Thực trạng công tác bồi dưỡng công chức cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An. Phương hướng, mục tiêu và giải pháp nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng công chức cấp xã trên địa bàn tỉnh Long An.
CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Những vấn đề chung về công chức cấp xã 1. Khái niệm công chức cấp xã Ở Việt Nam, công chức cấp xã chỉ được thừa nhận và hình thành từ khi Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 2003 được ban hành. Như vậy, nếu phân định theo cấp hành chính thì công chức gồm công chức ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã.
Việc thừa nhận công chức cấp xã là một bước đột phá, thể hiện sự thay đổi nhận thức có tính căn bản của các cơ quan nhà nước ở nước ta trong tiến trình cải cách nền hành chính nhà nước. Nhiều quốc gia trên thế giới cho rằng những người làm việc tại các cơ quan địa phương không gọi là công chức nhà nước mà gọi là công chức địa phương, nhưng địa vị pháp lý của họ tương tự như công chức nhà nước làm việc tại các cơ quan nhà nước ở trung ương. Quan niệm trên bắt nguồn từ việc không coi các cơ quan của địa phương là cơ quan nhà nước, mà đó chỉ là các cơ quan tự quản của cộng đồng. Ở nước ta, các cơ quan thuộc đơn vị hành chính cấp xã như Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân đều là những cơ quan nhà nước.
Vì vậy, công chức cấp xã là công chức nhà nước là điều hợp lý. Tuy nhiên, do tính chất hoạt động của công chức cấp xã có những đặc điểm riêng nên nhà nước cần phải có các quy định đối với công chức cấp xã cho phù hợp. Theo Luật cán bộ, công chức năm 2008, công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Theo quy định tại Khoản 3, Điều 61 của Luật cán bộ, công chức năm 2008, công chức cấp xã có các chức danh sau đây: 15 - Trưởng Công an (nơi chưa bố trí lực lượng công an chính quy); - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc Địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hóa - xã hội.
Thông tư số 06/2012/TT-BNV ngày 30/10/2012 của Bộ Nội vụ hướng dẫn về chức trách, tiêu chuẩn cụ thể, nhiệm vụ và tuyển dụng công chức xã, phường, thị trấn quy định chức trách của công chức cấp xã là làm công tác chuyên môn thuộc biên chế của Ủy ban nhân dân cấp xã, có trách nhiệm tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực công tác được phân công và thực hiện các nhiệm vụ khác do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã giao. Luật cán bộ, công chức cũng phân định công chức cấp xã với cán bộ cấp xã là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội. Cán bộ cấp xã, công chức cấp xã giống nhau ở các dấu hiệu đều là công dân Việt Nam, được giao giữ một công vụ thường xuyên, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách. Tuy nhiên, công chức cấp xã khác cán bộ cấp xã ở những điểm sau: 16 - Công chức cấp xã chỉ có trong cơ quan hành chính ở cấp xã là Ủy ban nhân dân, còn cán bộ cấp xã có cả trong cơ quan của Đảng, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và các tổ chức chính trị- xã hội ở cấp xã.
- Công chức được giao giữ một chức danh mang tính chuyên môn, nghiệp vụ nên ổn định hơn so với cán bộ cấp xã gắn với cơ chế bầu cử. Qua việc phân tích các quy định trên đây, có thể rút ra khái niệm công chức cấp xã như sau: Công chức cấp xã là công dân Việt Nam đáp ứng các yêu cầu tuyển dụng về chuyên môn, nghiệp vụ, phù hợp với các điều kiện thực tế của cấp xã theo quy định của pháp luật về công chức cấp xã được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Đặc điểm công chức cấp xã Thứ nhất, về tiêu chuẩn đối với công chức cấp xã. Công chức cấp xã gồm các cá nhân đáp ứng các yêu cầu nhất định về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng, phẩm chất đạo đức, chính trị, sức khỏe.
nhằm triển khai thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã. Theo quy định tại Thông tư số 06/2012/TT-BNV ngày 30/10/2012 của Bộ Nội vụ, công chức cấp xã phải có trình độ chuyên môn phù hợp từ trung cấp trở lên. Chính vì vậy, công chức xã có sự đồng nhất và tương đối đạt chuẩn về trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Như vậy, có thể thấy rằng do tính chất công việc, nhu cầu sử dụng và khả năng đáp ứng mà hiện nay so với công chức chính quyền trung ương và cấp chính quyền địa phương khác thì tiêu chuẩn đối với công chức cấp xã thường thấp hơn.
Thứ hai, về hoạt động thực thi công vụ. Công chức cấp xã làm việc trong Ủy ban nhân dân cấp xã là cấp cơ sở trong hệ thống cơ quan hành chính 17 nhà nước, gắn liền với cộng đồng làng xã và các tổ chức tự quản của dân cư. Về chức năng, nhiệm vụ chủ yếu là quản lý hành chính nhà nước gắn với việc giải quyết các công việc có tính tự quản ở cơ sở. Chính những dấu hiệu này đã xác định đặc điểm về hoạt động của công chức cấp xã khác với cán bộ, công chức cấp trên.
Công chức cấp xã gần dân nhất, trực tiếp tham gia tổ chức các hoạt động quản lý, điều hành các công việc hành chính và trực tiếp tổ chức thi hành pháp luật ở xã, phường, thị trấn. công chức cấp xã trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc điều hành, chỉ đạo công tác, chất lượng của công chức cấp xã sẽ góp phần quyết định đến hiệu lực, hiệu quả quản lý hành chính nhà nước ở cấp xã. Thứ ba, công chức cấp xã hoạt động liên tục, ổn định, thường xuyên, giải quyết các công việc hàng ngày ở cấp xã. Tuy nhiên so với công chức hành chính nhà nước nói chung công chức cấp xã là lực lượng mang tính thiếu ổn định hơn do thường có sự luân chuyển, điều động, sắp xếp lại công việc nhất là sau mỗi kỳ bầu cử.
Công chức cấp xã tuy là công chức thừa hành nhưng cũng chính là nguồn của cán bộ lãnh đạo quản lý ở cơ sở nên sau các kỳ bầu cử thường có nhiều biến động, thay đổi. Thứ tư, công chức cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều việc. Mặc dù, được đào tạo ở một chuyên ngành nhất định nhưng khi thực thi công vụ ở cơ sở công chức xã lại phải thực hiện việc quản lý, tham mưu và thực thi công vụ trên quy mô, phạm vi rộng với nhiều lĩnh vực, chuyên ngành khác nhau. Ví dụ như chức danh công chức địa chính - xây dựng vừa phải thực hiện nhiệm vụ quản lý đất đai, quản lý quy hoạch, quản lý nhà và hạ tầng kỹ thuật, quản lý đô thị (ở phường, thị trấn) và quản lý nông nghiệp (ở xã), quản lý bảo vệ môi trường, hoà giải tranh chấp, tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tố cáo về đất đai, tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về đất đai.
18 Thứ năm, phần lớn công chức cấp xã là người địa phương, sinh sống tại địa phương nên có ưu điểm là có sự am hiểu về văn hóa, phong tục tập quán của địa phương, nắm bắt rõ tâm lý, tình cảm của nhân dân, làm tốt công tác tuyên truyền nhân dân thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và các quy định của địa phương. Tuy nhiên, cũng vì là người địa phương nên công chức cấp xã bị chi phối bởi nhiều mối quan hệ tình cảm cùng với tư duy nông nghiệp tạo nên lối làm việc chủ quan cá nhân, ảnh hưởng đến năng lực và hiệu quả thực thi công vụ ở cơ sở. Như vậy, có thể thấy rằng khác với công chức nhà nước ở các cấp khác, công chức cấp xã đều hội tụ đủ những đặc điểm, đặc trưng cho các vai trò khác nhau mà họ phải thể hiện như: công dân, người đồng hương, bà con, họ hàng, người đại diện cho cộng đồng, cho nhà nước. Các vai trò này của công chức cấp xã có tính thống nhất và mâu thuẫn, trong mỗi điều kiện, hoàn cảnh riêng, chi phối các hoạt động công vụ của họ, nhất là trong việc giải quyết những vấn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa các lợi ích cá nhân - cộng đồng - nhà nước.
Thứ sáu, công chức cấp xã gồm công chức ở xã, thị trấn và phường có sự khác nhau về hoạt động. Chính quyền và công chức xã, thị trấn đóng vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực; quyết định việc phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống của nhân dân xã, thị trấn. Còn chính quyền phường và công chức phường đóng vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo các phong trào văn hóa, xã hội, đảm bảo trật tự trị an đường phố và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ cấp trên giao. Tất cả các đặc điểm trên có ảnh hưởng và chi phối đến năng lực thực thi công vụ, đến chất lượng và hiệu quả công việc của người công chức cấp xã.
Vì thế, công tác bồi dưỡng phải được nghiên cứu đầy đủ, nghiêm túc với các phương pháp, quy trình, nội dung để tiến hành tốt trong thực tiễn. Vị trí, vai trò của công chức cấp xã Thứ nhất, công chức cấp xã là lực lượng trực tiếp triển khai các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, cơ sở; triển khai thực hiện quy định pháp luật nhằm quản lý toàn diện, mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội ở cơ sở.