Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động mô hình quản lý lửa rừng trong cộng đồng thôn bản thuộc huyện vị xuyên tỉnh hà giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thực trạng đề xuất giải pháp cải thiện kết quả hoạt động mô hình quản lý lửa rừng trong, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Tuấn Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Quang Bảo
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng, Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Mô Hình Quản Lý Lửa Rừng Trong Cộng Đồng Thôn Bản Thuộc Huyện Vị Xuyên - Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.5.2. Phương pháp chuyên gia
• 2.5.3. Phương pháp và công cụ thu thập số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN – KINH TẾ, XÃ HỘI: KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện Kinh tế - Xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng và nguyên nhân cháy rừng ở huyện Vị Xuyên
• 4.1.1. Thực trạng cháy rừng ở huyện Vị Xuyên
• 4.1.2. Nguyên nhân gây cháy rừng ở Vị Xuyên
• 4.2. Thực trạng công tác PCCCR ở huyện Vị Xuyên
• 4.2.1. Thực trạng thực hiện mô hình PCCCR trong cộng đồng dân cư
• 4.2.1.1. Mô hình PCCCR cấp xã
• 4.2.1.2. Mô hình PCCCR cấp thôn
• 4.2.2. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình PCCCR trong cộng đồng thôn bản
• 4.2.2.1. Đề xuất mô hình PCCCR trong cộng đồng thôn bản
• 4.2.2.2. Các biện pháp để nâng cao hiệu quả mô hình
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Lửa Rừng Tại Huyện Vị Xuyên

Quản lý lửa rừng là một trong những vấn đề cấp bách tại huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Với diện tích rừng lớn, huyện này đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Hà Giang, tình hình cháy rừng diễn ra phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và đời sống người dân. Việc nâng cao hiệu quả quản lý lửa rừng không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Và Kinh Tế Của Huyện Vị Xuyên

Huyện Vị Xuyên có điều kiện tự nhiên đa dạng với nhiều loại hình rừng khác nhau. Địa hình đồi núi và khí hậu khắc nghiệt là nguyên nhân chính dẫn đến nguy cơ cháy rừng cao. Kinh tế chủ yếu dựa vào nông lâm nghiệp, khiến người dân thường xuyên sử dụng lửa trong sản xuất.

1.2. Vai Trò Của Rừng Đối Với Cộng Đồng

Rừng không chỉ cung cấp tài nguyên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái. Người dân địa phương phụ thuộc vào rừng cho sinh kế, do đó việc bảo vệ rừng là trách nhiệm chung của cộng đồng.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Lửa Rừng Tại Vị Xuyên

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR), nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Nguyên nhân chính dẫn đến cháy rừng bao gồm sự chủ quan của người dân và các phương thức canh tác lạc hậu. Theo thống kê, nhiều vụ cháy rừng xảy ra do việc đốt rác thải và canh tác không đúng cách.

2.1. Nguyên Nhân Gây Cháy Rừng

Nguyên nhân chính gây cháy rừng tại huyện Vị Xuyên bao gồm việc sử dụng lửa trong sản xuất nông nghiệp và sự thiếu ý thức của người dân. Các hoạt động như đốt nương rẫy, khai thác gỗ trái phép cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ cháy.

2.2. Tác Động Của Cháy Rừng Đến Môi Trường

Cháy rừng không chỉ gây thiệt hại về tài nguyên mà còn ảnh hưởng đến chất lượng không khí và nước. Hệ sinh thái bị tổn thương, dẫn đến mất cân bằng sinh thái và ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Lửa Rừng

Để nâng cao hiệu quả quản lý lửa rừng, cần áp dụng các biện pháp đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Việc giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân về PCCCR là rất quan trọng. Các mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng đã được áp dụng tại nhiều địa phương và cho thấy hiệu quả tích cực.

3.1. Giáo Dục Và Tuyên Truyền Nhận Thức

Giáo dục cộng đồng về tác hại của cháy rừng và các biện pháp phòng ngừa là cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể được tổ chức thường xuyên để nâng cao ý thức của người dân.

3.2. Mô Hình Quản Lý Lửa Rừng Dựa Vào Cộng Đồng

Mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng đã được áp dụng thành công tại nhiều nơi. Người dân tham gia vào việc giám sát và quản lý lửa, từ đó giảm thiểu nguy cơ cháy rừng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về quản lý lửa rừng tại huyện Vị Xuyên đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng có thể giảm thiểu đáng kể số vụ cháy. Các mô hình PCCCR đã được triển khai và cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ rừng và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

4.1. Kết Quả Thực Hiện Mô Hình PCCCR

Mô hình PCCCR đã được triển khai tại một số thôn bản và nhận được sự ủng hộ từ người dân. Số vụ cháy rừng đã giảm đáng kể sau khi áp dụng mô hình này.

4.2. Đánh Giá Tác Động Đến Cộng Đồng

Việc tham gia vào các hoạt động PCCCR đã giúp người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Họ nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của rừng đối với cuộc sống và môi trường.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Lửa Rừng

Quản lý lửa rừng tại huyện Vị Xuyên cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Các giải pháp cần được áp dụng đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng. Tương lai của quản lý lửa rừng phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền và người dân trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho cộng đồng trong việc tham gia quản lý lửa rừng. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cũng cần được triển khai.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Sự Hợp Tác

Sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý lửa rừng. Chỉ khi có sự đồng lòng, công tác PCCCR mới đạt được kết quả như mong đợi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cháy rừng là một thảm họa nghiêm trọng ảnh hưởng đến tài nguyên thiên nhiên, môi trường và đời sống con người trên toàn cầu. Theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Hà Giang, tỉnh này có diện tích rừng lên tới 437.277,7 ha với độ che phủ đạt 54,3%, tuy nhiên tình trạng cháy rừng vẫn diễn biến phức tạp, gây thiệt hại lớn về kinh tế và môi trường. Huyện Vị Xuyên, một trong những địa phương trọng điểm của tỉnh, có diện tích rừng hơn 102.000 ha, thường xuyên xảy ra các vụ cháy rừng do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó chủ yếu là hoạt động đốt nương rẫy và sử dụng lửa không an toàn trong sinh hoạt và sản xuất. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng mô hình quản lý lửa rừng trong cộng đồng thôn bản tại huyện Vị Xuyên, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR). Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 10 năm 2015, tập trung tại ba xã tiêu biểu: Lao Chải, Thuận Hòa và Trung Thành. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện công tác quản lý tài nguyên rừng, giảm thiểu thiệt hại do cháy rừng gây ra, đồng thời nâng cao nhận thức và sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài nguyên rừng dựa vào cộng đồng (Community-Based Forest Management - CBFM) và mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng (Community-Based Fire Management - CBFM). Lý thuyết CBFM nhấn mạnh vai trò của cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ và quản lý tài nguyên rừng, trong khi mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng tập trung vào sự tham gia tự nguyện và hiểu biết của người dân trong công tác phòng cháy chữa cháy. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR), mô hình PCCCR trong cộng đồng, và quản lý rừng thôn bản. Các mô hình này được xây dựng dựa trên sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm và cộng đồng dân cư nhằm phát huy tối đa hiệu quả công tác PCCCR.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp thu thập số liệu thứ cấp và điều tra hiện trường. Cỡ mẫu gồm 120 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên có hệ thống tại 6 thôn thuộc 3 xã nghiên cứu. Ngoài ra, 7 cán bộ huyện và 12 cán bộ xã, thôn cũng được phỏng vấn sâu để thu thập thông tin chuyên môn. Phương pháp thu thập số liệu bao gồm phỏng vấn cá nhân, thảo luận nhóm và sử dụng công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA). Quá trình nghiên cứu diễn ra từ tháng 3 đến tháng 10 năm 2015, với ba lần tổ chức hội thảo lấy ý kiến đóng góp từ cộng đồng và cán bộ quản lý. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách lượng hóa số liệu phỏng vấn, đánh giá các tiêu chí về sự tham gia, hiệu quả, kinh phí và ưu nhược điểm của các mô hình PCCCR hiện có.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng cháy rừng tại huyện Vị Xuyên: Từ năm 2012 đến 2014, huyện xảy ra 3 vụ cháy rừng với tổng diện tích thiệt hại khoảng 49,8 ha, trong đó 74% diện tích rừng bị cháy là rừng trồng và 24% là trảng cỏ, cây bụi. Thời điểm cháy chủ yếu rơi vào tháng 2 đến tháng 5, mùa khô hạn và nắng nóng.

2. Nguyên nhân chính gây cháy rừng: Khoảng 70% nguyên nhân do người dân đốt nương rẫy làm cháy lan vào rừng; 20% do sử dụng lửa không cẩn thận khi khai thác gỗ, đốt than củi và lấy mật ong; còn lại là do các hoạt động khác như săn bắn, đi lấy củi. Ý thức phòng cháy của người dân còn thấp, nhiều vụ cháy xảy ra do sơ suất và thiếu biện pháp an toàn khi sử dụng lửa.

3. Hiệu quả mô hình PCCCR hiện tại: Huyện đã thành lập 24 ban chỉ huy PCCCR cấp xã, 24 tổ đội xung kích PCCCR gắn với phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn, cùng 242 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng và PCCCR cấp thôn. Tuy nhiên, các tổ đội này chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm, thiếu kinh phí và phương tiện hỗ trợ, dẫn đến hiệu quả phòng cháy chưa cao. Tỷ lệ tham gia lực lượng tại chỗ trong chữa cháy chỉ đạt khoảng 10-15%.

4. Khó khăn trong công tác PCCCR: Việc phát hiện và xử lý vi phạm còn chậm, công tác tuần tra chưa hiệu quả, nhận thức của người dân về tác hại cháy rừng và trách nhiệm trong PCCCR còn hạn chế. Kinh phí và trang thiết bị phục vụ chữa cháy còn thiếu, phương tiện thô sơ, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu của cháy rừng tại Vị Xuyên là do các hoạt động sản xuất nông nghiệp truyền thống như đốt nương rẫy, kết hợp với ý thức phòng cháy còn hạn chế của cộng đồng dân cư. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy hơn 95% cháy rừng xuất phát từ hoạt động con người. Mặc dù huyện đã xây dựng hệ thống tổ chức PCCCR từ cấp xã đến thôn bản, nhưng việc thiếu kinh phí, nhân lực chuyên trách và phương tiện hiện đại làm giảm hiệu quả công tác phòng cháy. So sánh với mô hình tại Namibia, nơi giảm được 54% diện tích cháy nhờ sự tham gia tích cực của cộng đồng, cho thấy Vị Xuyên cần tăng cường hơn nữa vai trò của người dân trong PCCCR. Việc tổ chức các nhóm thảo luận và hội thảo trong nghiên cứu đã giúp cộng đồng nhận thức rõ hơn về nguyên nhân và hậu quả của cháy rừng, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố diện tích rừng bị cháy theo loại rừng và thời gian, bảng thống kê nguyên nhân cháy rừng và hiệu quả hoạt động của các tổ đội PCCCR.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy rừng cho người dân, đặc biệt là các hộ canh tác nương rẫy. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân hiểu biết về PCCCR lên trên 80% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện là chính quyền xã phối hợp với Hạt kiểm lâm.

2. Xây dựng và hoàn thiện mô hình PCCCR tự nguyện trong cộng đồng: Khuyến khích thành lập các tổ đội PCCCR chuyên trách tại thôn bản với sự tham gia tự nguyện của người dân, có cơ chế hỗ trợ kinh phí và trang thiết bị. Mục tiêu nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý cháy rừng, giảm thiểu diện tích cháy hàng năm. Thời gian triển khai trong 3 năm, do UBND huyện và Chi cục Kiểm lâm chủ trì.

3. Cải thiện trang thiết bị và phương tiện chữa cháy: Đầu tư mua sắm các dụng cụ chữa cháy hiện đại, phương tiện vận chuyển nhanh, đảm bảo các tổ đội PCCCR có đủ công cụ để ứng phó kịp thời. Mục tiêu trang bị đầy đủ cho 100% tổ đội PCCCR cấp thôn trong 2 năm tới.

4. Tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm: Xây dựng quy trình điều tra, xử lý nghiêm minh các vụ vi phạm về đốt rừng, khai thác lâm sản trái phép, đồng thời nâng cao tính răn đe qua các hình thức xử phạt. Chủ thể là lực lượng kiểm lâm phối hợp với công an địa phương, thực hiện liên tục hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý tài nguyên rừng và kiểm lâm: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác PCCCR, giúp cải thiện quản lý và bảo vệ rừng tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lâm nghiệp, quản lý tài nguyên: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng cháy rừng.

3. Chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ: Có thể áp dụng các đề xuất giải pháp để xây dựng các chương trình phát triển bền vững, nâng cao nhận thức và tham gia của cộng đồng trong bảo vệ rừng.

4. Người dân và cộng đồng thôn bản: Hiểu rõ hơn về tác hại của cháy rừng, vai trò của mình trong công tác PCCCR, từ đó chủ động tham gia và phối hợp với các lực lượng chức năng.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính gây cháy rừng tại huyện Vị Xuyên là gì?
   Nguyên nhân chủ yếu là do người dân đốt nương rẫy làm cháy lan vào rừng, chiếm khoảng 70% các vụ cháy. Ngoài ra, việc sử dụng lửa không cẩn thận khi khai thác gỗ, lấy mật ong cũng góp phần gây cháy.

2. Mô hình PCCCR hiện tại tại Vị Xuyên có hiệu quả như thế nào?
   Mô hình đã được tổ chức từ cấp xã đến thôn bản với nhiều tổ đội xung kích, tuy nhiên hiệu quả còn hạn chế do thiếu kinh phí, nhân lực chuyên trách và phương tiện hỗ trợ.

3. Làm thế nào để nâng cao nhận thức cộng đồng về PCCCR?
   Thông qua các chương trình tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật phòng cháy chữa cháy, tổ chức thảo luận nhóm và hội thảo cộng đồng nhằm tăng cường hiểu biết và trách nhiệm của người dân.

4. Các khó khăn lớn nhất trong công tác PCCCR tại địa phương là gì?
   Bao gồm thiếu kinh phí, trang thiết bị thô sơ, nhân lực kiêm nhiệm, nhận thức của người dân còn thấp và công tác xử lý vi phạm chưa nghiêm minh.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả PCCCR?
   Tăng cường tuyên truyền, xây dựng mô hình PCCCR tự nguyện trong cộng đồng, cải thiện trang thiết bị chữa cháy và tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm.

Kết luận

• Đánh giá thực trạng cho thấy cháy rừng tại huyện Vị Xuyên chủ yếu do hoạt động đốt nương rẫy và sử dụng lửa không an toàn của người dân gây ra.
• Mô hình PCCCR hiện có đã được triển khai rộng rãi nhưng còn nhiều hạn chế về nhân lực, kinh phí và phương tiện.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện mô hình PCCCR tự nguyện, cải thiện trang thiết bị và tăng cường xử lý vi phạm.
• Kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở cho các chính sách quản lý tài nguyên rừng hiệu quả hơn tại Hà Giang và các vùng tương tự.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp với thực tiễn địa phương.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ rừng và ngăn ngừa cháy rừng hiệu quả hơn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Ở ngoài nước Theo FAO (2005), trên toàn thế giới có hơn 350 triệu ha diện tích rừng và đồng cỏ bị đốt cháy mà trong đó có đến 95% nguyên nhân xuất phát từ các hoạt động của con người, đó là các hoạt động như mở rộng sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi mục đích sử dụng đất ở các nước đang phát triển; tăng cường sử dụng rừng cho các mục đích giải trí và du lịch ở các nước phát triển và đang phát triển. Để hạn chế tình trạng mất rừng do cháy rừng và việc dùng lửa thực sự đem lại hiệu quả tích cực thì cần phải nâng cao nhận thức cho cộng đồng về công tác PCCCR, trong đó cộng đồng chính là người trực tiếp tham gia vào công tác quản lý, tổ chức và thực hiện việc PCCCR. Mô hình PCCCR trong cộng đồng dân cư hay mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện.

Thuật ngữ quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng (CBFIM) được đặt ra bởi Sameer Karki tại Trung tâm đào tạo Lâm nghiệp cộng đồng (RECOFTC) tại Bangkok, Thái Lan năm 2000. Kể từ khi thuật ngữ này được công nhận đã có nhiều bài báo, phân tích, nghiên cứu, các chương trình đào tạo về vấn đề này được triển khai tại nước này. Zhang và các cộng sự (2003) định nghĩa quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng như một cách tiếp cận trong đó người dân có sự hiểu biết sâu sắc về phòng cháy chữa cháy và tự nguyện tham gia trong việc quản lý lửa. Mô hình quản lý lửa rừng dựa vào cộng đồng cũng đã được thực hiện ở một số nước trên thế giới trong đó có các nước Châu Phi, Mỹ la tinh, Bắc Mỹ, Úc, Ấn độ, Philippin… - Tại Namiba 3 4 Năm 1996, Cục Lâm nghiệp thuộc Bộ môi trường và Du lịch chọn khu vực Caprivi (đông bắc Namibia) là khu vực thí điểm để phát triển một mô hình kiểm soát cháy rừng dựa vào cộng đồng (Jurvelius, 1999; Kamminga, 2001).

Khu vực thí điểm bao gồm 1,2 triệu ha tài nguyên rừng tốt nhất của Namibia và thuộc khu vực cận nhiệt đới. Hầu hết các khu vực này là đất của địa phương, nhưng một phần quan trọng là rừng của nhà nước, công viên quốc gia và khu bảo tồn động vật hoang dã. Trước khi bắt đầu dự án, 70-80% rừng trong khu vực thí điểm bị cháy mỗi năm và hầu hết các vụ cháy là do con người. Chương trình đã thu hút sự tham gia của rất nhiều người dân địa phương, họ tham gia ở các hoạt động khác nhau như: tham dự chương trình phim truyền hình, học hỏi làm thế nào để chống cháy.

Những nỗ lực này đã làm giảm 54 % những diện tích bị cháy hàng năm trong khu vực. Cuộc khảo sát cũng kết luận rằng chính phủ nên chuyển giao trách nhiệm và thẩm quyền phòng cháy chữa cháy rừng cho người dân. - Tại Ấn độ Ở Ấn Độ, ủy ban quản lý rừng đã được thành lập ở cấp thôn bản liên quan đến người dân trong bảo vệ và bảo tồn rừng.165 ủy ban trong cả nước, bao phủ một diện tích hơn 10. Các ủy ban cũng đã được trao trách nhiệm bảo vệ và phòng chống cháy rừng.

Với mục đích này, kế hoạch kiểm soát cháy rừng hiện đại đang được sửa đổi và các ủy ban này là một phần không thể thiếu trong chiến lược phòng chống cháy rừng hiện nay ở Ấn độ bởi việc PCCCR bằng máy bay đã thực sự chưa hiệu quả và khá tốn kém. - Tại Philipin Để thúc đẩy và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp phòng cháy chữa cháy rừng, mục tiêu của chương trình là: 4 5 - Tổ chức và tăng cường thành viên cộng đồng để họ có thể làm việc hướng tới một nỗ lực chung; - Tăng cường ý chí chính trị của cộng đồng và các đơn vị chính quyền địa phương đối với việc bảo tồn/ bảo vệ tài nguyên rừng; - Kết hợp các sáng kiến bảo tồn/ bảo vệ rừng vào nỗ lực phát triển ở cấp cộng đồng. Để đạt được những mục tiêu này, các mục tiêu cụ thể được quy định như sau: - Giới hạn/ ngăn chặn, nếu không hoàn toàn loại trừ, sự xuất hiện của cháy rừng ở các cộng đồng của tỉnh; - Điều chỉnh việc sử dụng lửa của nông dân thông qua việc cấp giấy phép để theo dõi; - Theo dõi và ghi lại các lần xuất hiện của lửa tại các khu vực rừng của mỗi cộng đồng một cách thường xuyên; - Tiếp tục điều tra nguyên nhân vụ cháy và đề xuất chính sách cho các cơ quan có liên quan để xử lý. Một cách thức khác của chiến lược này đó là huy động tất cả các cộng đồng tham gia vào kế hoạch khen thưởng.

Đó là cộng đồng nào không để xảy ra cháy rừng, không khai thác gỗ bất hợp pháp hoặc ít bị cháy rừng sẽ được khen thưởng trị giá 200. Có thể thấy rằng mặc dù các phương pháp và phương tiện phòng chống cháy rừng đã được phát triển ở mức cao, song những thiệt hại do cháy rừng vẫn rất khủng khiếp ngay cả ở những nước phát triển có hệ thống phòng chống cháy rừng hiện đại như Mỹ, Úc, Nga v.v… Trong nhiều trường hợp việc khống chế các đám cháy vẫn không hiệu quả. Người ta cho rằng, ngăn chặn nguồn lửa để không xảy ra cháy vẫn là quan trọng nhất. Vì vậy, đã có những nghiên cứu về đặc điểm xã hội của cháy rừng và những giải pháp xã 5 6 hội cho phòng chống cháy rừng (Cooper, 1991).

Hiện nay, các giải pháp xã hội phòng chống cháy rừng chủ yếu được tập trung vào tuyên truyền, giáo dục tác hại của cháy rừng, nghĩa vụ của công dân trong việc phòng chống cháy rừng, những hình phạt đối với người gây cháy rừng. Trong thực tế còn ít những nghiên cứu về ảnh hưởng của thể chế và chính sách quản lý sử dụng tài nguyên, chính sách chia sẻ lợi ích, những quy định của cộng đồng, những phong tục, tập quán, những nhận thức và kiến thức của người dân đến cháy rừng. Cũng còn rất ít những mô hình phòng cháy chữa cháy rừng do chính cộng đồng bản địa tổ chức và thực hiện, hoặc có nhưng nó vẫn thuộc các chương trình và có sự tác động của bên ngoài cũng như từ các chính sách của nhà nước mà chưa phải là các mô hình do chính cộng đồng tự khởi xướng và thực hiện vì chính bản thân họ. Rất ít những nghiên cứu, đánh giá hay các mô hình cho thấy được cộng đồng địa phương là những người quan trọng nhất, có vai trò lớn nhất trong việc phòng cháy chữa cháy rừng.

Đây sẽ là những căn cứ quan trọng để xây dựng giải pháp kinh tế - xã hội cho phòng chống cháy rừng. Ở trong nước - Về công tác PCCCR nói chung Những năm qua Nhà nước ngày càng quan tâm chỉ đạo và đầu tư cho công tác PCCCR, Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về phòng cháy và chữa cháy rừng từng bước được hoàn thiện. Cụ thể đã ban hành các văn bản như: - Chỉ thị số 12/2003/CT-TTg ngày 16/5/2003 vê việc tăng cường các biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển rừng; - Chỉ thị số 08/2006/CT-TTg ngày 08/3/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường các biện pháp cấp bách ngăn chặn tình trạng chặt phá, đốt rừng, khai thác rừng trái phép; 6 7 - Chỉ thị số 3318/CT-BNN-KL, ngày 06/11/2008, của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, về việc tăng cường các biện pháp cấp bách trong công tác bảo vệ rừng, PCCCR và chống người thi hành công vụ; - Chỉ thị số 3767/CT-BNN-KL ngày 18/11/2009 Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc tăng cường các biện pháp cấp bách trong công tác bảo vệ rừng và PCCCR mùa khô 2009 - 2010; - Chỉ thị số 270/2010/CT-TTg ngày 12/02/2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai các biện pháp cấp bách phòng cháy, chữa cháy rừng; - Chỉ thị số 25/CT-BNN-TCLN ngày 06/01/2011 Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc triển khai các biện pháp bảo vệ rừng và PCCCR; - Chỉ thị số 1685/CT-TTg ngày 27/9/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường chỉ đạo thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng, ngăn chặn tình trạng phá rừng và chống người thi hành công vụ; - Quyết định số 07/2012/QĐ-TTg ngày 08/02/2012 của Thủ tướng Chính phủ Ban hành một số chính sách tăng cường công tác bảo vệ rừng; - Công điện số 300/CĐ-TTg ngày 06/3/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc phòng cháy, chữa cháy rừng. - Ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các Chi cục Kiểm lâm ở địa phương tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng hoặc trình cấp có thẩm quyền tổ chức chức các hội nghị, cuộc họp toàn quốc triển khai các Chỉ thị, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Có thể thấy rằng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về phòng cháy và chữa cháy rừng từng bước được hoàn thiện; chủ trương xã hội hóa công tác bảo vệ và phát triển rừng được thể chế hoá. Ban chỉ đạo Trung ương về các vấn đề cấp bách trong bảo vệ rừng và PCCCR (nay là Ban chỉ đạo Nhà nước về Kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng); Ban Chỉ huy PCCCR cấp tỉnh, 7 8 huyện, xã ở những nơi có nhiều rừng được thành lập và đi vào hoạt động có hiệu quả. Vai trò của chủ rừng bước đầu được tăng cường. Ý thức của cộng đồng và toàn xã hội về PCCCR có chuyển biến tích cực.

Kinh nghiệm chỉ đạo, điều hành và kiểm tra, kiểm soát cháy rừng của chính quyền các cấp và lực lượng chữa cháy rừng từng bước được cải thiện. Phương châm 4 tại chỗ trong chữa cháy rừng đã được quán triệt và phát huy hiệu quả. Những tiến bộ trong công tác PCCCR nói trên đã góp phần giảm thiểu nguy cơ cháy rừng trong thời gian qua. Ở hầu hết các địa phương đều đã được thành lập các ban chỉ huy PCCCR các cấp, tổ đội PCCCR cấp thôn bản và từng bước đi vào hoạt động có quy củ, sẵn sàng tham gia PCCCR.

- Một số các nghiên cứu về cháy rừng trong nước Năm 1988, Phạm Ngọc Hưng đã đưa ra phương pháp dự báo nguy cơ cháy rừng theo số ngày khô hạn liên tục. Ông xây dựng một bảng tra cấp nguy hiểm của cháy rừng căn cứ vào số ngày khô hạn liên tục cho các mùa khí hậu trong năm.