CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN CPSX TẠI CÁC DNSXCN 1. Một số khái niệm cơ bản và lý thuyết về kế toán CPSX trong các DNSXCN 1. Một số khái niệm cơ bản. Các khái niệm cơ bản về chi phí sản xuất.
Trong các DNSX, các thông tin về CPSX đóng một vai trò rất quan trọng, nó giúp ích cho doanh nghiệp trong điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh. Để có thể cung cấp thông tin về CPSX của doanh nghiệp một cách đầy đủ và hữu ích, cần thiết phải có sự hiểu biết về khái niệm, bản chất của CPSX, có nhiều quan điểm dưới nhiều góc độ khác nhau khi nói đến chi phí. - Dưới góc độ kế toán: trong CMKTVN số 01 định nghĩa chi phí là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. 1 - Theo Giáo trình kế toán tài chính của NXBTC có ghi: “ chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một sản phẩm, lao vụ, dịch vụ nhất định.
Chi phí được xác định bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa… trên cơ sở chứng từ, tài liệu bằng chứng chắc chắn.” 2 - Cũng theo cuốn “Kế toán và phân tích chi phí- giá thành trong doanh nghiệp theo CMKT Việt Nam ” thì “chi phí sản xuất là hao phí về lao động sống, lao động vật hóa cùng các chi phí khác để sản xuất chế tạo sản phẩm, công việc, lao vụ mà doanh nghiệp đã chi ra biểu hiện bằng tiền cho quá trình sản xuất trong một kỳ sản xuất nhất định ” 3 1 26 CMKTVN và toàn bộ thông tư hướng dẫn các CM, NXB T. 2 GT KTCT- NXBTC 2008, GS.TS Ngô Thế Chi, TS Trương Thị Thủy, tr 255 3 Kế toán và phân tích chi phí- giá thành trong DN theo CMKTVN-NXBTC 2006, PGS.TS Nguyễn Đình Đỗ, TS Trương Thị Thủy, trang 7 SVTH: Vương Thị Hoa 4 Lớp: K7HK1A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại Các khái niệm trên tuy có khác nhau về cách diễn đạt nhưng đều giống nhau về bản chất của chi phí là những hao phí phải bỏ ra để đổi lấy sự thu về, có thể dưới dạng vật chất hoặc tinh thần hay dịch vụ được phục vụ. * Chi phí sản xuất: là toàn bộ các khoản chi phí phát sinh tại các phân xưởng, tổ, đội, bộ phận sản xuất gắn liền với hoạt động sản xuất chế tạo sản phẩm của doanh nghiệp xuất gắn liền với hoạt động sản xuất chế tạo sản phẩm của doanh nghiệp tại một thời kỳ nhất định. Chi phí sản xuất bao gồm các khoản mục chi phí cơ bản là chi phí NVLTT, chi phí NCTT, chi phí SXC.
- Chi phí NVLTT: là toàn bộ chi phí nguyên liệu chính, vật liệu phụ, vật liệu khác… được sử dụng trực tiếp để sản xuất sản phẩm. - Chi phí NCTT: là các khoản chi phí phải trả cho nhân công trực tiếp sản xuất sản phẩm như tiền lương, các khoản phụ cấp, các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn trích theo tiền lương của công nhân trực tiếp sản xuất. - Chi phí SXC: là các khoản chi phí sản xuất ngoại trừ chi phí NVLTT, chi phí NCTT, như: chi phí nhân viên quản lý phân xưởng, chi phí CCDC phục vụ sản xuất, chi phí khấu hao TSCĐ dùng cho sản xuất, chi phí dịch vụ phục vụ sản xuất… - Chi phí cố định (định phí) : là những khoản chi phí không thay đổi về tổng số khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp. - Chi phí biến đổi (biến phí) : là những khoản chi phí thay đổi về tổng số, tỷ lệ với sự thay đổi của mức độ hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ.
Phân loại chi phí sản xuất. Trong DN khi thực hiện hoạt động SXKD luôn phát sinh rất nhiều loại chi phí khác nhau về nội dung, tính chất, công dụng, vai trò. Để hạch toán đúng đắn CPSX và đáp ứng được các yêu cầu của nhà quản trị DN cần phân loại chi phí theo các tiêu thức khác nhau. a) Phân loại CP theo nội dung kinh tế Là cách phân loại CPSX căn cứ vào những chi phí có tính chất, nội dung kinh tế giống nhau, không phân biệt chi phí đó phát sinh trong lĩnh vực hoạt động sản xuất nào, ở đâu.
Theo cách phân loại này thì CPSX của DN được chia thành : SVTH: Vương Thị Hoa 5 Lớp: K7HK1A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại - CP nguyên vật liệu: gồm toàn bộ số chi phí về nguyên liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế dùng cho sản xuất. - CP công cụ dụng cụ: gồm toàn bộ chi phí về công cụ dụng cụ dùng cho sản xuất. - CP nhân công: gồm toàn bộ tiền công phải trả cho công nhân sản xuất, tiền trích BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN của công nhân sản xuất. - CP KH TSCĐ: là toàn bộ số trích khấu hao của những TSCĐ dùng cho sản xuất của DN.
- CP dịch vụ mua ngoài: là số tiền trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp như tiền điện, nước… - CP khác bằng tiền: là toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất ngoài các yếu tố chi phí trên. b) Phân loại CP theo chức năng, công dụng của CP Là cách phân loại chi phí căn cứ vào vai trò của chi phí đối với từng chức năng hoạt động SXKD của doanh nghiệp. Theo tiêu thức phân loại này CPSX bao gồm: - CP nguyên vật liệu trực tiếp là toàn bộ chi phí CP nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm. - CP nhân công trực tiếp là các khoản phải cho nhân công trực tiếp sản xuất như tiền lương, các khoản phụ cấp, các khoản trích theo lương (KPCĐ, BHXH…) - CP sản xuất chung là tất cả các khoản CPSX phát sinh tại phân xưởng trừ 2 khoản mục CP nguyên vật liệu trực tiếp và nhân công trực tiếp để phục vụ và quản lý sản xuất như: CP nhân viên phân xưởng, CP khấu hao TSCĐ dùng cho sản xuất… c) Phân loại CP theo mối quan hệ với mức độ hoạt động Theo tiêu thức này CPSX chia thành 3 loại: - Biến phí là những CP có sự thay đổi về lượng tương quan tỷ lệ thuận với sự thay đổi của khối lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ.
- Định phí là những khoản CP không biến đổi khi mức độ hoạt động thay đổi, nhưng khi tính cho một đơn vị hoạt động thì nó lại thay đổi. - Chi phí hỗn hợp là các CP mà bản thân nó gồm các yếu tố của định phí và biến phí, ở mức độ hoạt động nhất định chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc điểm của định phí, nếu quá mức đó nó thể hiện đặc tính của biến phí. SVTH: Vương Thị Hoa 6 Lớp: K7HK1A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại d) Phân loại CP theo các tiêu thức khác Ngoài các cách phân loại nêu trên trong thực tế còn có các cách phân loại khác tùy theo yêu cầu công tác quản lý doanh nghiệp như: * Phân loại CP theo phương pháp quy nạp CP - CP trực tiếp: Gồm những chi phí có liên quan trực tiếp đến việc sản xuất từng loại sản phẩm cụ thể, chúng được tính toán trực tiếp vào giá thành từng loại sản phẩm thông qua định mức và tiêu chuẩn. - CP gián tiếp: Gồm những chi phí phát sinh không liên quan trực tiếp đến một loại sản phẩm cụ thể nào mà có liên quan đến việc sản xuất nhiều loại sản phẩm khác nhau.
Trước khi tính toán vào giá thành từng loại sản phẩm cụ thể người ta tiến hành phân bổ các chi phí này theo tiêu thức thích hợp. * Phân loại chi phí theo khả năng kiểm soát chi phí: - CP kiểm soát được: CP kiểm soát được ở một cấp độ quản lý nào đó là CP mà lãnh đạo cấp đó có thể ra quyết định ảnh hưởng đến chi phí đó. - CP không kiểm soát được: CP không kiểm soát được ở một cấp độ quản lý nào đó là CP mà lãnh đạo cấp đó không có thẩm quyền chi phối và ra quyết định. Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất.
Yêu cầu kế toán CPSX. Việc tiết kiệm chi phí sản xuất sản phẩm là yếu tố quyết định sự sống còn của các doanh nghiệp, đảm bảo mang lại mức lãi tối thiểu để duy trì sự hoạt động của công ty do đó yêu cầu đặt ra đối với kế toán chi phí sản xuất là phải: - Phân loại chi phí theo từng tiêu thức hợp lý như phân loại theo yếu tố chi phí kết hợp phân loại theo khoản mục để nắm được nguyên nhân tăng giảm của từng yếu tố trong các khoản mục và có kế hoạch điều chỉnh sao cho hợp lý. - Mỗi loại đều cần phải lập dự toán chi tiết theo từng khoản mục, từng yếu tố chi phí. - Thường xuyên đối chiếu chi phí thực tế với dự toán, kịp thời tìm ra nguyên nhân vượt chi để có biện pháp khắc phục, điều chỉnh cho phù hợp.
Nhiệm vụ kế toán. Nhiệm vụ chủ yếu đặt ra cho công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất là: SVTH: Vương Thị Hoa 7 Lớp: K7HK1A1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Thương mại - Xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất phù hợp với yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. - Tổ chức vận dụng chứng từ, hệ thống tài khoản kế toán, sổ kế toán phù hợp với các nguyên tắc chuẩn mực và chế độ kế toán đảm bảo đáp ứng được yêu cầu thu nhận, xử lý và hệ thống hóa thông tin về chi phí của doanh nghiệp. - Tổ chức tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất theo đúng đối tượng đã xác định theo các yếu tố chi phí và khoản mục.
- Tổ chức bộ máy kế toán một cách khoa học hợp lý trên cơ sở phân công rõ ràng trách nhiệm từng nhân viên, từng bộ phận kế toán có liên quan đến bộ phận kế toán các yếu tố chi phí. - Tổ chức kiểm kê, đánh giá khối lượng sản phẩm dở dang khoa học, hợp lý.