CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN BÁN HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận chung về kế toán bán hàng tại các doanh nghiệp sản xuất thương mại 1.1 Một số khái niệm cơ bản trong kế toán bán hàng Để đi sâu vào nghiên cứu và hiểu được bản chất của kế toán bán hàng thì trước tiên ta đi tìm hiểu một số khái niệm cơ bản như sau: Doanh nghiệp thương mại là các doanh nghiệp hoạt động với mục đích sinh lời hay còn gọi là hoạt động kinh doanh. Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi ( theo Khoản 2, Điều 4, Luật doanh nghiệp 2005 ). Trong doanh nghiệp thương mại thì hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác ( theo Khoản 1, Điều 3, Luật thương mại). Khái niệm bán hàng: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14).
Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu. Doanh thu phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp bao gồm: doanh thu bán hàng hóa, doanh thu cung cấp dịch vụ, tiền lãi, cổ tức và lợi nhuận được chia ( Theo chuẩn mực kế toán số 01). Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong năm, phát sinh từ hoạt động tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm dịch vụ vủa doanh nghiệp, được khách hàng chấp nhận thanh toán( Theo chuẩn mực kế toán số 14).S Nguyễn Thu Hoài 1 SVTH: Bùi Thị Thơm Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán- Kiểm toán Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền mà doanh nghiệp giảm trừ hoặc thanh toán cho người mua do người mua mua với số lượng lớn theo thỏa thuận về chiết khấu thương mại đã ghi trong hợp đồng hoặc cam kết mua bán (Theo VAS 14) Giảm giá hàng bán là số tiền mà bên bán giảm giá cho bên mua do hàng hóa không đúng quy cách, phẩm chất trên hợp đồng, chỉ thực hiện sau khi đã bán hàng hóa ( Theo VAS 14) Hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán do các nguyên nhân như: vi phạm cam kết, vi phạm hợp đồng kinh tế, hàng kém chất lượng, không đúng chủng loại (Theo VAS 14) Giá vốn hàng bán là giá trị vốn thành phẩm, hàng hóa, dịch vụ xuất bán trong kỳ, đối với doanh nghiệp sản xuất đó là giá trị thực tế thành phẩm xuất kho. Đối với doanh nghiệp thương mại giá vốn hàng bán bao gồm tổng giá trị mua hàng và các khoản chi phí mua hàng ( Theo VAS 14) 1.2 Lý luận chung trong kế toán bán hàng tại các doanh nghệp sản xuất thương mại 1.1 Các phương thức bán hàng Phương thức bán hàng có ảnh hưởng trực tiếp tới việc sử dụng các tài khoản kế toán phản ánh tình hình xuất kho thành phẩm, hàng hoá.
Từ đó quyết định đến thời điểm bán hàng, hình thành doanh thu bán hàng và tiết kiệm chi phí bán hàng để tăng lợi nhuận. Hàng hóa bán buôn và bán lẻ có thể thực hiện nhiều phương thức khác nhau a)Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng chủ yếu của các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến. Đặc điểm của hàng buôn bán là hàng hóa vẫn trong lĩnh vực lưu thông, chưa đưa vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Hàng hóa thường được bán buôn theo lô hoặc được bán với số lượng lớn, giá biến động tùy thuộc vào khối lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
Trong bán buôn bao gồm hai phương thức là bán buôn hàng hóa qua kho và bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng. Bán buôn qua kho: Theo phương thức này hàng hóa được mua về nhập kho rồi từ kho của doanh nghiệp mới xuất bán ra. Phương thức này có 2 hình thức giao nhận: GVHD: Th.S Nguyễn Thu Hoài 2 SVTH: Bùi Thị Thơm Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán- Kiểm toán + Hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Bên bán xuất hàng từ kho và giao trực tiếp cho bên mua. Hàng được ghi nhận là bán khi bên mua nhận hàng và ký xác nhận trên Hoá đơn bán hàng + Hình thức chuyển hàng: Bên bán xuất hàng từ kho để chuyển cho bên mua theo thời gian và địa điểm đã ghi trong Hợp đồng.
Hàng được ghi nhận là bán khi bên mua đã nhận được hàng và đã trả tiền hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng đã nhận Bán buôn không qua kho: Theo phương thức này, hàng được giao bán ngay từ khâu mua hàng không qua kho của doanh nghiệp bán buôn. Phương thức bán buôn này được thực hiện dưới 2 hình thức: Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp và bán buôn vận chuyển thẳng theo phương thức chuyển hàng: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán. Sau khi giao nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng bên mua đã thanh toán hoặc chấp nhận nợ. + Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi mới xác định là tiêu thụ b)Bán lẻ hàng hóa Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng. Qua khâu bán lẻ, hàng hoá kết thúc giai đoạn lưu thông, giá trị của hàng được thực hiện đầy đủ. Các phương thức bán hàng ở khâu bán lẻ: Bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách.
Cuối ngày nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ. Đồng thời, kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày và lập báo bán hàng Bán hàng thu tiền tập trung: Là hình thức bán hàng mà trong đó, tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết các hoá đơn GVHD: Th.S Nguyễn Thu Hoài 3 SVTH: Bùi Thị Thơm Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán- Kiểm toán hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. Căn cứ vào hoá đơn và tích kê giao hàng cho khách hoặc kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày và lập báo cáo bán hàng.
Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ. Hình thức bán hàng tự phục vụ: Khách hàng tự chọn lấy hàng hoá, mang đến bàn tính tiền và thanh toán tiền hàng. Nhân viên thu tiền kiểm hàng, tính tiền lập hoá đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Hình thức bán hàng trả góp: Người mua hàng được trả tiền mua hàng thành nhiều lần cho DNTM, ngoài số tiền thu theo giá bán thông thường còn thu thêm người mua một khoản lãi do trả chậm.
Hình thức bán hàng tự động: Các doanh nghiệp sử dụng các máy bán hàng tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại hàng nào đó đặt ở các nơi công cộng khách hàng sau khi bỏ tiền vào máy, máy tự động đẩy hàng cho người mua. Tiêu thụ nội bộ: là phương thức bán hàng giữa các đơn vị trực thuộc trong cùng một công ty, tổng công ty hạch toán toàn ngành, hoặc xuất hàng trả lương cho công nhân viên, biếu tặng, quảng cáo, chào hàng, sử dụng cho sản xuất kinh doanh. Bán hàng đổi hàng: Là phương thức doanh nghiệp đem thành phẩm của mình để đổi lấy vật tư, hàng hoá với khách hàng. Theo hình thức này thì có lợi cho cả hai bên vì nó trỏnhđược việc thanh toán bằng tiền, tiết kiệm được vốn lưu động đồng thời hàng hoá vẫn được tiêu thụ.
c) Phương thức bán hàng đại lý DNSXTM giao hàng cho cơ sở đại lý, ký gửi để cho cơ sở này trực tiếp bán hàng, bên nhận đại lý ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý bán, số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý, ký gửi vẫn thuộc về DNSXTM cho đến khi DNSXTM được cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền hay chấp nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán được, doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu số hàng này.2 Các hình thức thanh toán. Việc quản lý quá trình thanh toán đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động bán hàng, chỉ khi quản lý tốt các nghiệp vụ thanh toán doanh nghiệp mới không bị chiếm dụng vốn, tạo điều kiện tăng vòng quay của vốn, giữ uy tín với khách hàng.S Nguyễn Thu Hoài 4 SVTH: Bùi Thị Thơm Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán- Kiểm toán Hiện nay, các doanh nghiệp đang áp dụng 1 số phương thức thanh toán sau: Thanh toán ngay bằng tiền mặt hoặc séc: Đối với những khách hàng có nhu cầu thanh toán ngay, những khách hàng mua hàng với số lượng ít, không thường xuyên, khách hàng mới. Phương thức này giúp cho công ty thu hồi vốn nhanh, tránh được tình trạng chiếm dụng vốn. Người mua ứng tiền trước: Áp dụng cho khách hàng có nhu cầu đặt mua theo yêu cầu mua một lúc với số lượng lớn mà công ty không thể áp dụng được.