Hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại ngân hàng thương mại cổ phần hàng hải việt nam msb chi nhánh sở giao dịch

Khám phá hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB chi nhánh Sở Giao Dịch, góp phần nâng cao dịch vụ tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp.

• Tác giả: Khuất Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Vân
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO LÃNH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát chung về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.2. Đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.3. Vai trò của hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.4. Phân loại bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.5. Tổng quan nghiên cứu về hiệu quả bảo lãnh ngân hàng
• 1.2. Hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.1. Quan điểm hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.2. Các tiêu chí đo lường hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.3. Các nhân tố tác động đến hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.3.1. Nhân tố chủ quan
• 1.2.3.2. Nhân tố khách quan
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI NGÂN HÀNG MSB – CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng MSB - Chi nhánh Sở giao dịch
• 2.1.1. Giới thiệu chung về Ngân hàng MSB - Chi nhánh Sở giao dịch
• 2.2. Kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam - chi nhánh Sở giao dịch trong 3 năm gần đây từ năm 2019 đến năm 2021
• 2.3. Các văn bản quy định hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.4. Thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam - chi nhánh Sở giao dịch
• 2.4.1. Doanh số bảo lãnh và tốc độ tăng trưởng doanh số
• 2.4.2. Cơ cấu dư nợ bảo lãnh
• 2.4.3. Số món bảo lãnh, số lượng khách hàng tham gia bảo lãnh
• 2.4.4. Thu phí từ hoạt động bảo lãnh
• 2.4.5. Dư nợ trả thay bảo lãnh
• 2.4.6. Dư nợ bảo lãnh quá hạn
• 2.4.7. Đánh giá hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB chi nhánh Sở giao dịch
• 2.4.7.1. Kết quả đạt được
• 2.4.7.2. Hạn chế còn tồn tại
• 2.4.7.3. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG TẠI MSB CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động tín dụng tại MSB chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2022-2025
• 3.2. Định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh tại MSB chi nhánh Sở giao dịch
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại MSB chi nhánh Sở giao dịch
• 3.3.1. Giải pháp về sản phẩm
• 3.3.2. Giải pháp marketing
• 3.3.3. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.3.4. Giải pháp về công nghệ
• 3.3.5. Giải pháp về quản trị rủi ro
• 3.3.6. Giải pháp về chính sách khách hàng
• 3.4. Kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bảo lãnh ngân hàng MSB chi nhánh Sở giao dịch
• 3.4.1. Đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước
• 3.4.2. Kiến nghị với MSB
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ khách hàng và thúc đẩy các giao dịch tài chính. Hiệu quả của hoạt động này không chỉ thể hiện qua doanh số mà còn qua sự tin tưởng của khách hàng đối với ngân hàng. Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh, cần có cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng và cách thức hoạt động của nó.

1.1. Khái Niệm Bảo Lãnh Ngân Hàng Là Gì

Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cam kết của ngân hàng nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính cho khách hàng khi họ không thực hiện đúng cam kết. Điều này giúp tạo dựng lòng tin giữa các bên trong giao dịch.

1.2. Vai Trò Của Bảo Lãnh Ngân Hàng Trong Kinh Doanh

Bảo lãnh ngân hàng không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại. Nó là công cụ quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho các bên liên quan.

II. Thách Thức Trong Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB

Mặc dù hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như rủi ro tín dụng, cạnh tranh từ các ngân hàng khác và sự thay đổi trong nhu cầu của khách hàng đang đặt ra áp lực lớn.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng Trong Hoạt Động Bảo Lãnh

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà ngân hàng phải đối mặt. Khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ, ngân hàng sẽ phải gánh chịu tổn thất tài chính.

2.2. Cạnh Tranh Từ Các Ngân Hàng Khác

Sự cạnh tranh ngày càng gia tăng từ các ngân hàng khác khiến MSB cần phải cải thiện dịch vụ bảo lãnh để thu hút khách hàng. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ là điều cần thiết.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB

Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng, MSB cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những cải tiến trong quy trình làm việc và công nghệ sẽ giúp ngân hàng phục vụ khách hàng tốt hơn.

3.1. Cải Tiến Quy Trình Làm Việc

Cải tiến quy trình làm việc giúp giảm thiểu thời gian xử lý hồ sơ bảo lãnh, từ đó nâng cao sự hài lòng của khách hàng. Việc này cũng giúp ngân hàng tiết kiệm chi phí hoạt động.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Hoạt Động Bảo Lãnh

Sử dụng công nghệ hiện đại trong quản lý và xử lý hồ sơ bảo lãnh sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong các giao dịch.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ngân hàng và khách hàng. Những ứng dụng thực tiễn này không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn củng cố vị thế của ngân hàng trên thị trường.

4.1. Kết Quả Kinh Doanh Từ Hoạt Động Bảo Lãnh

Doanh thu từ hoạt động bảo lãnh ngân hàng đã tăng trưởng ổn định trong những năm qua, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của dịch vụ này tại MSB.

4.2. Sự Tin Tưởng Của Khách Hàng Đối Với MSB

Khách hàng ngày càng tin tưởng vào dịch vụ bảo lãnh của MSB, điều này thể hiện qua số lượng khách hàng tham gia và mức độ hài lòng cao.

V. Kết Luận Về Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại MSB

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ khách hàng và thúc đẩy các giao dịch tài chính. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao hiệu quả, ngân hàng cần tiếp tục cải tiến và đổi mới.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng

Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, hoạt động bảo lãnh ngân hàng sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả

Đề xuất các giải pháp như cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ sẽ giúp MSB nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại, hoạt động xuất nhập khẩu và các giao dịch kinh tế tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đứng trước áp lực cạnh tranh gay gắt từ các định chế tài chính trong và ngoài nước, các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam không thể chỉ dựa vào hoạt động cấp tín dụng truyền thống mà buộc phải đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, trong đó nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng đóng vai trò trọng tâm. Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng bằng chữ ký, sử dụng uy tín của tổ chức tín dụng để bảo đảm nghĩa vụ cho khách hàng, giúp ngân hàng gia tăng nguồn thu từ phí dịch vụ, mở rộng danh mục khách hàng, đẩy mạnh bán chéo sản phẩm và giảm thiểu rủi ro mất vốn trực tiếp so với các khoản vay thông thường.

Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB) là một trong những đơn vị tiên phong phát triển nghiệp vụ bảo lãnh. Trong toàn hệ thống MSB, Chi nhánh Sở giao dịch là đơn vị kinh doanh lớn, đóng góp tỷ trọng đáng kể vào quy mô huy động và tín dụng. Tuy nhiên, trước các biến động phức tạp của môi trường kinh tế giai đoạn 2019 – 2021, hoạt động bảo lãnh tại chi nhánh đối mặt với nhiều yêu cầu mới về kiểm soát rủi ro và mở rộng thị phần. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Khuất Thị Thu Hương được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn này với các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo lãnh ngân hàng, xác định các quan điểm, tiêu chí đo lường hiệu quả hoạt động và các nhân tố chủ quan, khách quan tác động đến nghiệp vụ bảo lãnh tại ngân hàng thương mại.
2. Phân tích và đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021 thông qua các chỉ tiêu định lượng (doanh số, dư nợ, cơ cấu, thu phí, nợ trả thay, nợ quá hạn) và định tính; chỉ rõ các kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính khả thi đối với cơ quan quản lý nhà nước và Hội sở chính MSB nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Chi nhánh Sở giao dịch trong giai đoạn 2022 – 2025.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch.
• Phạm vi không gian: Hoạt động nghiệp vụ tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch (địa chỉ hiện tại tại Tòa nhà VIREX, số 33 Bà Triệu, phường Hàng Bài, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng được thu thập trong 03 năm tài chính, từ năm 2019 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực pháp lý hiện hành của Việt Nam và quy chế nội bộ của tổ chức tín dụng:

• Khung pháp lý áp dụng: Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 (Điều 335 đến Điều 343 quy định về bản chất pháp lý của bảo lãnh); Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12; Thông tư số 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012; Thông tư số 07/2015/TT-NHNN ngày 25/06/2015 và Thông tư số 13/2017/TT-NHNN ngày 29/09/2017 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc sửa đổi, bổ sung quy định về bảo lãnh ngân hàng; Luật Thương mại 2005; Luật Kinh doanh bất động sản 2014.
• Quy chế nội bộ của MSB: Văn bản Quy định bảo lãnh đối với khách hàng (mã số QĐ.018 ban hành ngày 15/11/2017) và Quy trình bảo lãnh ngân hàng (mã số QT.011 ban hành ngày 20/11/2019, có hiệu lực từ ngày 01/12/2019).
• Khái niệm và đặc điểm cốt lõi: Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng mà bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên này không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả số tiền trả thay theo thỏa thuận. Hoạt động mang 3 đặc điểm căn bản: quan hệ nhiều bên độc lập phụ thuộc lẫn nhau, tính độc lập của cam kết bảo lãnh so với hợp đồng gốc theo nguyên tắc "thanh toán trước khiếu kiện sau", và tính chất hạch toán ngoại bảng (chỉ chuyển vào nội bảng khi ngân hàng phát sinh nghĩa vụ trả thay và phân loại vào nợ quá hạn).
• Hệ thống tiêu chí đo lường hiệu quả: Tác giả xác lập 6 tiêu chí định lượng gồm: (1) Doanh số bảo lãnh và tốc độ tăng trưởng doanh số; (2) Dư nợ bảo lãnh và cơ cấu dư nợ (theo phạm vi trong nước/quốc tế và theo mục đích sử dụng); (3) Số món bảo lãnh và số lượng khách hàng tham gia; (4) Thu phí từ hoạt động bảo lãnh; (5) Dư nợ trả thay bảo lãnh; (6) Dư nợ bảo lãnh quá hạn và tỷ lệ dư nợ bảo lãnh quá hạn trên tổng doanh số bảo lãnh.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập trực tiếp từ các báo cáo hoạt động kinh doanh, báo cáo tài chính nội bộ định kỳ hàng năm từ năm 2019 đến năm 2021 của MSB Chi nhánh Sở giao dịch.
• Phương pháp thống kê, tổng hợp và so sánh: Tổng hợp dữ liệu trên các bảng thống kê biểu thị số liệu tuyệt đối và số liệu tương đối; so sánh biến động qua các mốc thời gian (năm 2020 so với năm 2019, năm 2021 so với năm 2020) để xác định xu hướng tăng trưởng, mức độ dịch chuyển cơ cấu và biến động chất lượng rủi ro.
• Phương pháp phân tích logic và kế thừa: Tổng hợp cơ sở lý luận, kế thừa có chọn lọc các kết quả từ 9 công trình nghiên cứu trước đây tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (BIDV, ACB, Vietcombank, Agribank, Techcombank, VietinBank) để xác định khoảng trống nghiên cứu và đề xuất nhóm giải pháp tương thích với điều kiện vận hành tại MSB Sở giao dịch.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về bảo lãnh và hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại các Ngân hàng thương mại

Chương này trình bày toàn diện các vấn đề lý luận về nghiệp vụ bảo lãnh. Tác giả phân tích nguồn gốc nghiệp vụ phát sinh từ Mỹ vào thập niên 1970 dưới hình thức thư bảo lãnh hoặc tín dụng thư dự phòng trước khi được chuẩn hóa quốc tế. Nghiệp vụ được phân loại theo 3 tiêu chí:

1. Theo phương thức phát hành: Bảo lãnh trực tiếp, bảo lãnh gián tiếp, và đồng bảo lãnh.
2. Theo mục đích sử dụng: Bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh thực hiện hợp đồng (thường chiếm 10 – 15% giá trị hợp đồng), bảo lãnh dự thầu (1 – 5% giá trị gói thầu), bảo lãnh thanh toán (100% hoặc một phần giá trị hợp đồng), bảo lãnh hoàn thanh toán/tạm ứng (10 – 20% giá trị hợp đồng), và bảo lãnh tài chính (thuế hải quan, thuế môn bài, thuế giá trị gia tăng).
3. Theo phạm vi nghĩa vụ: Bảo lãnh đồng nghĩa vụ và bảo lãnh độc lập.

Tác giả luận giải hiệu quả bảo lãnh dưới 3 góc độ: góc độ ngân hàng thương mại (mở rộng quy mô, bảo đảm an toàn vốn, gia tăng thu nhập từ phí và bán chéo dịch vụ); góc độ khách hàng (thủ tục thuận tiện, chi phí hợp lý, đáp ứng kịp thời nhu cầu bảo đảm hợp đồng); góc độ nền kinh tế (thúc đẩy lưu thông hàng hóa, giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản). Bên cạnh đó, chương 1 hệ thống hóa các nhân tố ảnh hưởng thành hai nhóm: nhân tố chủ quan (uy tín, tiềm lực tài chính của ngân hàng; quy trình nghiệp vụ; chính sách cấp bảo lãnh; trình độ nghiệp vụ, đạo đức của cán bộ tín dụng; tính đa dạng của sản phẩm) và nhân tố khách quan (môi trường chính trị - xã hội; môi trường kinh tế; khung khổ pháp lý; năng lực tài chính và tính trung thực của khách hàng). Tác giả tổng quan 9 công trình nghiên cứu trong nước từ năm 2010 đến năm 2021, chỉ rõ chưa có đề tài nào phân tích thực trạng hiệu quả bảo lãnh tại MSB giai đoạn 2019 – 2021, từ đó khẳng định tính cấp thiết của nghiên cứu.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Ngân hàng MSB – Chi nhánh Sở giao dịch

Chương 2 tập trung phân tích kết quả kinh doanh và hoạt động bảo lãnh tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch (thành lập ngày 01/07/2005 tại 115 Trần Hưng Đạo, tháng 05/2020 chuyển trụ sở sang số 33 Bà Triệu, Hà Nội theo Quyết định số 4313/2020/QĐ-TGĐ14). Cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc, 04 khối kinh doanh (Khách hàng cá nhân, Khách hàng doanh nghiệp, Khách hàng doanh nghiệp lớn, Định chế tài chính) và 09 khối hỗ trợ.

Khái quát kết quả kinh doanh chung giai đoạn 2019 – 2021:

• Hoạt động huy động vốn: Năm 2019 đạt 2.876.386 triệu đồng; năm 2020 đạt 3.268.830 triệu đồng (tăng 13,64%); năm 2021 đạt 3.697.645 triệu đồng (tăng 11,60%). Trong đó, tiền gửi từ dân cư luôn chiếm tỷ trọng chi phối (đạt 2.150.293 triệu đồng vào năm 2021).
• Hoạt động cho vay: Năm 2019 đạt 1.437.817 triệu đồng; năm 2020 đạt 1.795.809 triệu đồng (tăng 24,90%); năm 2021 đạt 2.300.305 triệu đồng (tăng 28,09%). Cho vay tổ chức kinh tế chiếm khoảng 72% tổng dư nợ; xét theo kỳ hạn, cho vay ngắn hạn chiếm khoảng 48%. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu trên tổng dư nợ có xu hướng giảm dần.
• Kết quả tài chính: Tổng thu nhập tăng từ 104.961 triệu đồng (2019) lên 159.813 triệu đồng (2020) và 239.957 triệu đồng (2021). Tổng chi phí lần lượt là 75.956 triệu đồng, 102.774 triệu đồng và 122.493 triệu đồng. Lợi nhuận trước thuế tăng gấp 4 lần trong 3 năm: từ 29.005 triệu đồng (2019) lên 57.039 triệu đồng (2020, tăng 96,65%) và 117.464 triệu đồng (2021, tăng 105,94%).

Phân tích chuyên sâu thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại chi nhánh:

• Doanh số bảo lãnh: Năm 2019 đạt 76.811 triệu đồng; năm 2020 tăng vọt lên 214.348 triệu đồng (tăng 179,06% tương ứng tăng 137.537 triệu đồng); năm 2021 đạt 339.687 triệu đồng (tăng 58,47% tương ứng tăng 125.339 triệu đồng). Tốc độ tăng trưởng chung cả giai đoạn đạt 342,24%.
• Dư nợ bảo lãnh theo mục đích: Tổng dư nợ bảo lãnh tăng từ 39.187 triệu đồng (2019) lên 97.084 triệu đồng (2020, tăng 147,75%) và đạt 250.764 triệu đồng (2021, tăng 158,30%). Cơ cấu phân hóa rõ nét:
  • Bảo lãnh hoàn tiền tạm ứng: Chiếm tỷ trọng cao nhất và tăng dần qua các năm (năm 2019 đạt 21.430 triệu đồng, chiếm 54,69%; năm 2020 đạt 66.290 triệu đồng, chiếm 68,28%; năm 2021 đạt 177.550 triệu đồng, chiếm 70,80%). Khách hàng chủ yếu là doanh nghiệp ngành xây dựng, xây lắp.
  • Bảo lãnh dự thầu: Tăng mạnh từ 163 triệu đồng (2019) lên 30.401 triệu đồng (2021).
  • Bảo lãnh bảo hành sản phẩm: Tăng từ 5.226 triệu đồng (2019) lên 7.811 triệu đồng (2020) và 8.159 triệu đồng (2021), tuy nhiên tỷ trọng giảm dần do thời hạn dài nhưng mức thu phí thấp.
  • Bảo lãnh thực hiện hợp đồng: Năm 2019 đạt 4.728 triệu đồng, tăng đều theo quy mô bảo lãnh dự thầu.
  • Bảo lãnh khác (vay vốn, thanh toán, tài chính...): Giảm sút nghiêm trọng, từ 7.640 triệu đồng (chiếm 19,50%) năm 2019 xuống 1.517 triệu đồng (chiếm 1,56%) năm 2020 và về mức 0 đồng (0%) vào năm 2021.
• Cơ cấu bảo lãnh theo phạm vi: 100% dư nợ là bảo lãnh trong nước qua cả 3 năm; dư nợ bảo lãnh quốc tế đạt 0 triệu đồng.
• Số lượng khách hàng và số món: Khách hàng tham gia bảo lãnh tăng từ 102 người (2019) lên 120 người (2020, tăng 17,65%) và đạt 206 người (2021, tăng 71,67%). Số món bảo lãnh tăng tương ứng từ 1.203 món (2019) lên 1.497 món (2020, tăng 24,44%) và 2.308 món (2021, tăng 54,17%).
• Thu phí hoạt động bảo lãnh: Tăng liên tục từ 1.833 triệu đồng (2019) lên 3.518 triệu đồng (2020, tăng 91,93%) và đạt 4.985 triệu đồng (2021, tăng 41,70%). Tỷ trọng thu phí bảo lãnh trên tổng thu dịch vụ tăng từ 10,12% (2019) lên 13,66% (2020), sau đó giảm xuống 9,46% (2021) do chi nhánh giảm mức phí để cạnh tranh và do các dịch vụ thanh toán tăng trưởng vượt trội.
• Chất lượng và rủi ro bảo lãnh: Dư nợ trả thay bằng 0 triệu đồng vào năm 2019; phát sinh 285,42 triệu đồng vào năm 2020 (tỷ lệ trả thay/tổng dư nợ là 0,29%) và 453,82 triệu đồng vào năm 2021 (tỷ lệ trả thay/tổng dư nợ giảm xuống 0,18%). Các khoản trả thay chủ yếu phát sinh tại các doanh nghiệp lữ hành, du lịch do chịu tác động tiêu cực của các đợt giãn cách xã hội vì dịch bệnh Covid-19. Dư nợ bảo lãnh quá hạn được kiểm soát triệt để, duy trì ở mức 0 triệu đồng (tỷ lệ 0%) trong suốt giai đoạn 2019 – 2021.

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB chi nhánh Sở giao dịch

Trên cơ sở định hướng phát triển tín dụng giai đoạn 2022 – 2025 của MSB Chi nhánh Sở giao dịch, chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị:

• Định hướng phát triển: Đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng an toàn, chuyển dịch cơ cấu thu nhập sang mảng phi tín dụng, nâng cao chất lượng thẩm định và dịch vụ bảo lãnh phục vụ các doanh nghiệp xây lắp, sản xuất và xuất nhập khẩu.
• Hệ thống 6 nhóm giải pháp thực hiện tại chi nhánh:
  1. Giải pháp về sản phẩm: Khôi phục và phát triển danh mục các sản phẩm bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh vay vốn, mở rộng các dòng sản phẩm mới như bảo lãnh thuế xuất nhập khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc đơn điệu vào nhóm xây dựng.
  2. Giải pháp Marketing: Đẩy mạnh tiếp thị phân khúc khách hàng tiềm năng, chủ động tiếp cận các nhà thầu lớn và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
  3. Giải pháp nguồn nhân lực: Bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu cho cán bộ quan hệ khách hàng và chuyên viên thẩm định; đào tạo kỹ năng tư vấn pháp lý hợp đồng thương mại và đạo đức nghề nghiệp.
  4. Giải pháp công nghệ: Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm tác nghiệp tập trung, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ phát hành và tra soát bảo lãnh điện tử.
  5. Giải pháp quản trị rủi ro: Thiết lập quy trình kiểm tra, giám sát chặt chẽ tiến độ thi công và dòng tiền hoàn ứng của các doanh nghiệp xây dựng sau khi phát hành bảo lãnh; xây dựng kịch bản ứng phó khi có yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả thay.
  6. Giải pháp chính sách khách hàng: Áp dụng chính sách phí linh hoạt theo mức độ tín nhiệm của khách hàng; nới lỏng hợp lý tỷ lệ ký quỹ và tài sản bảo đảm đối với khách hàng truyền thống có lịch sử quan hệ tài chính lành mạnh.
• Kiến nghị thực hiện:
  • Đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về bảo lãnh điện tử; đồng bộ hóa các quy định xử lý tranh chấp thư bảo lãnh trong tố tụng thương mại; duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định.
  • Đối với Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (Hội sở MSB): Cấp thêm hạn mức bảo lãnh đối ứng cho chi nhánh; phân cấp thẩm quyền phê duyệt linh hoạt cho Ban Giám đốc Sở giao dịch; đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm nghiệp vụ bảo lãnh toàn hàng.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp số liệu thực nghiệm toàn diện về thực trạng nghiệp vụ bảo lãnh tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch trong 3 năm (2019 – 2021). Bảng số liệu dưới đây tổng hợp các chỉ tiêu cốt lõi phản ánh hiệu quả hoạt động:

Chỉ tiêu đánh giá	Đơn vị tính	Năm 2019	Năm 2020	Năm 2021	So sánh 2021/2019
Doanh số bảo lãnh trong năm	Triệu đồng	76.811	214.348	339.687	+342,24%
Tổng dư nợ bảo lãnh cuối kỳ	Triệu đồng	39.187	97.084	250.764	+539,92%
- Dư nợ bảo lãnh hoàn trả tạm ứng	Triệu đồng	21.430	66.290	177.550	+728,51%
- Dư nợ bảo lãnh dự thầu	Triệu đồng	163	Đang tăng	30.401	+18.550,92%
- Dư nợ bảo lãnh bảo hành	Triệu đồng	5.226	7.811	8.159	+56,12%
- Dư nợ bảo lãnh khác	Triệu đồng	7.640	1.517	0	-100,00%
Tỷ trọng bảo lãnh trong nước	%	100,00%	100,00%	100,00%	Duy trì 100%
Tỷ trọng bảo lãnh quốc tế	%	0,00%	0,00%	0,00%	Duy trì 0%
Số lượng khách hàng sử dụng bảo lãnh	Khách hàng	102	120	206	+101,96%
Số lượng món bảo lãnh phát hành	Món	1.203	1.497	2.308	+91,85%
Thu phí từ hoạt động bảo lãnh	Triệu đồng	1.833	3.518	4.985	+171,96%
Dư nợ trả thay bảo lãnh	Triệu đồng	0	285,42	453,82	Tăng từ mức 0
Tỷ lệ trả thay / Tổng dư nợ bảo lãnh	%	0,00%	0,29%	0,18%	Duy trì mức thấp
Dư nợ bảo lãnh quá hạn	Triệu đồng	0	0	0	Duy trì 0 đồng
Tỷ lệ nợ quá hạn / Doanh số bảo lãnh	%	0,00%	0,00%	0,00%	Duy trì 0%

Các đóng góp chính của khóa luận:

• Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận bổ sung dữ liệu thực nghiệm về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng giai đoạn 2019 – 2021, thời điểm nền kinh tế chịu tác động trực tiếp của dịch bệnh Covid-19. Công trình minh chứng rằng việc duy trì tỷ lệ nợ quá hạn bằng 0 đồng là khả thi nếu ngân hàng kết hợp thẩm định chặt chẽ với việc đồng hành xử lý dòng tiền cùng khách hàng.
• Làm rõ các điểm nghẽn nghiệp vụ: Chỉ rõ cấu trúc sản phẩm của chi nhánh đang lệch mạnh về nhóm bảo lãnh hoàn tiền tạm ứng ngành xây dựng (chiếm 70,80% năm 2021), trong khi mảng bảo lãnh quốc tế hoàn toàn bỏ ngỏ và các sản phẩm bảo lãnh thương mại khác bị triệt tiêu về 0 đồng.
• Đóng góp giải pháp ứng dụng: Hệ thống giải pháp đề xuất không dừng lại ở lý thuyết chung mà gắn trực tiếp với thực trạng bộ máy tổ chức của MSB Sở giao dịch (như việc phân định lại chức năng bán hàng và thẩm định, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và ứng dụng chuyển đổi số).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu tiếp cận:

• Nghiên cứu chỉ tập trung phân tích số liệu tại một đơn vị kinh doanh đơn lẻ là MSB Chi nhánh Sở giao dịch trong khung thời gian 3 năm (2019 – 2021). Do đó, kết quả nghiên cứu chưa phản ánh đầy đủ bức tranh tổng thể của toàn hệ thống MSB cũng như chưa so sánh tương quan với các chi nhánh cùng quy mô trên địa bàn Hà Nội.
• Phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa vào số liệu thứ cấp nội bộ từ các báo cáo hoạt động kinh doanh; tác giả chưa tiến hành khảo sát thực nghiệm bằng bảng hỏi đối với khách hàng doanh nghiệp hoặc phỏng vấn sâu chuyên gia để lượng hóa mức độ hài lòng về chất lượng dịch vụ bảo lãnh như nhận định tại phần tổng quan nghiên cứu.
• Các số liệu về bảo lãnh quốc tế và một số sản phẩm bảo lãnh mới chưa được phân tích sâu do trong giai đoạn nghiên cứu chi nhánh không phát sinh doanh số đối với các mảng này.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai có thể tiếp cận theo các hướng:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu trên toàn hệ thống NHTMCP Hàng Hải Việt Nam hoặc so sánh đối sánh giữa MSB với các NHTMCP có cùng quy mô vốn.
• Áp dụng các mô hình định lượng (hồi quy đa biến) để đo lường cụ thể mức độ tác động của các yếu tố chi phí, tài sản bảo đảm, thời gian phát hành đến quyết định lựa chọn dịch vụ bảo lãnh của doanh nghiệp.
• Nghiên cứu cơ chế vận hành của bảo lãnh số (Digital Guarantee) và việc áp dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) trong việc quản lý cam kết bảo lãnh giữa ngân hàng, chủ đầu tư và nhà thầu.

Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu của khóa luận mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo thực tế về phương pháp phân tích báo cáo tài chính nội bộ, kỹ thuật bóc tách số liệu ngoại bảng và phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh của một chi nhánh ngân hàng thương mại.
• Cán bộ tín dụng và nhân viên quản lý rủi ro tại các tổ chức tín dụng: Cung cấp số liệu tham khảo thực tế về tỷ trọng các loại hình bảo lãnh trong ngành xây dựng, kinh nghiệm giám sát nghĩa vụ hoàn trả tiền tạm ứng và phương pháp xử lý đối với các khoản phát sinh nghĩa vụ trả thay nhằm ngăn chặn rủi ro chuyển thành nợ quá hạn.
• Các nhà nghiên cứu làm đề tài tương tự: Phần tổng quan tài liệu (hệ thống hóa 9 công trình nghiên cứu đi trước) và hệ thống văn bản pháp quy (từ Bộ luật Dân sự, Luật các TCTD đến các Thông tư của NHNN) cung cấp khung dẫn chiếu pháp lý và học thuật đầy đủ cho các nghiên cứu về bảo lãnh ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô hoạt động bảo lãnh tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch tăng trưởng như thế nào trong giai đoạn 2019 – 2021?

Trong giai đoạn 2019 – 2021, hoạt động bảo lãnh tại MSB Sở giao dịch tăng trưởng mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Doanh số bảo lãnh tăng 342,24%, từ 76.811 triệu đồng (2019) lên 339.687 triệu đồng (2021). Dư nợ bảo lãnh tăng 539,92%, từ 39.187 triệu đồng (2019) lên 250.764 triệu đồng (2021). Số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ tăng gấp đôi từ 102 khách hàng lên 206 khách hàng, và số lượng món bảo lãnh phát hành tăng từ 1.203 món lên 2.308 món.

2. Sản phẩm bảo lãnh nào chiếm tỷ trọng dư nợ lớn nhất tại chi nhánh và vì sao?

Sản phẩm chiếm tỷ trọng dư nợ lớn nhất là bảo lãnh hoàn tiền tạm ứng, luôn chiếm trên 50% và tăng liên tục: năm 2019 đạt 21.430 triệu đồng (54,69%), năm 2020 đạt 66.290 triệu đồng (68,28%) và năm 2021 đạt 177.550 triệu đồng (70,80%). Nguyên nhân do chi nhánh tập trung khai thác phân khúc khách hàng là các doanh nghiệp thi công xây lắp. Nhóm doanh nghiệp này cần nguồn vốn lớn để triển khai công trình nên yêu cầu ngân hàng phát hành cam kết hoàn ứng cho bên giao thầu với giá trị bảo lãnh thông thường từ 30% đến 40%, cá biệt có hợp đồng lên đến 70% – 80% tổng giá trị gói thầu.

3. Hoạt động bảo lãnh quốc tế tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch có thực trạng như thế nào?

Trong suốt giai đoạn 2019 – 2021, 100% dư nợ bảo lãnh tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch đều là bảo lãnh trong nước. Dư nợ bảo lãnh quốc tế duy trì ở mức 0 triệu đồng (tỷ trọng 0,00%). Điều này cho thấy chi nhánh chưa mở rộng nghiệp vụ ra thị trường quốc tế, chưa tiếp cận được luồng giao dịch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài và chưa cạnh tranh được thị phần bảo lãnh quốc tế với các ngân hàng thương mại nhà nước lớn.

4. Tình hình phát sinh nghĩa vụ trả thay và nợ quá hạn từ bảo lãnh tại chi nhánh diễn biến ra sao?

Chi nhánh không phát sinh nghĩa vụ trả thay trong năm 2019 (0 đồng). Trong hai năm 2020 và 2021, do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và các đợt giãn cách xã hội khiến các công ty lữ hành, du lịch bị hủy hợp đồng và tê liệt dòng tiền, chi nhánh đã phải thực hiện nghĩa vụ trả thay 285,42 triệu đồng (năm 2020, tỷ lệ trả thay/dư nợ là 0,29%) và 453,82 triệu đồng (năm 2021, tỷ lệ trả thay/dư nợ là 0,18%). Tuy nhiên, nhờ các biện pháp phối hợp xử lý thu hồi nợ kịp thời, dư nợ bảo lãnh quá hạn tại chi nhánh luôn duy trì ở mức 0 triệu đồng (tỷ lệ 0%) trong suốt cả 3 năm.

5. Kết quả kinh doanh tổng thể của MSB Chi nhánh Sở giao dịch đóng góp vào hoạt động bảo lãnh như thế nào?

Kết quả kinh doanh của chi nhánh tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2019 – 2021: huy động vốn tăng từ 2.876.386 triệu đồng lên 3.697.645 triệu đồng; cho vay tăng từ 1.437.817 triệu đồng lên 2.300.305 triệu đồng; tổng lợi nhuận trước thuế tăng gấp 4 lần, từ 29.005 triệu đồng lên 117.464 triệu đồng. Sự gia tăng nguồn lực tài chính và uy tín chung của chi nhánh đã tạo nền tảng vững chắc để chi nhánh mở rộng quy mô phát hành cam kết bảo lãnh, đồng thời doanh thu phí từ bảo lãnh (đạt 4.985 triệu đồng năm 2021) đóng góp tích cực vào mục tiêu chuyển dịch cơ cấu thu nhập phi tín dụng của đơn vị.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Khuất Thị Thu Hương đã hoàn thành toàn diện mục tiêu nghiên cứu thông qua việc làm rõ cơ sở lý thuyết và phân tích chi tiết dữ liệu thực nghiệm về hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại MSB Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021. Mặc dù bối cảnh thị trường có nhiều biến động do đại dịch Covid-19, chi nhánh đã đạt mức tăng trưởng quy mô vượt bậc về doanh số (tăng 342,24%), số lượng khách hàng (tăng 101,96%) và kiểm soát tuyệt đối nợ quá hạn ở mức 0 đồng. Các hạn chế được nhận diện chính xác về sự mất cân đối cơ cấu sản phẩm (phụ thuộc vào bảo lãnh tạm ứng) và việc bỏ trống thị trường bảo lãnh quốc tế là căn cứ thực tiễn vững chắc cho hệ thống 6 nhóm giải pháp cùng các kiến nghị quản lý được đề xuất. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác nghiên cứu nghiệp vụ ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO LÃNH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái quát chung về hoạt động bảo lãnh ngân hàng 1.1 Khái niệm bảo lãnh ngân hàng HĐ BL NH ra đời đầu tiên ở Mỹ vào những năm 70 dưới hình thức BL thư hoặc tín dụng thư dự phòng và sau đó được quốc tế hoá như là giải pháp hữu hiệu nhất đảm bảo thực thi nghĩa vụ, đặc biệt là nghĩa vụ tài chính trong các giao dịch thương mại ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Tại VN, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, HĐ BL hiện nay được ứng dụng rộng rãi trong các loại hình giao dịch (kể cả trong các giao dịch tài chính và phi tài chính, thương mại hay phi thương mại). Do đó, vị trí của BL NH ngày càng được củng cố và mở rộng không ngừng. Hầu hết các giao dịch lớn trong phạm vi nội địa cũng như trên phạm vi quốc tế đều có sự hỗ trợ của BL NH.

Cụ thể thì HĐ BL NH được áp dụng trong mọi lĩnh vực như: vay vốn, đấu thầu, thực hiện hợp đồng, đảm bảo chất lượng sản phẩm, thanh toán, hoàn thanh toán, bảo hành, bảo trì, bảo dưỡng, … Xét về khái niệm BL dưới góc độ pháp lý và góc độ kinh tế đều được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Theo phương diện pháp lý, nhìn chung, khái niệm BL được hiểu tương đối giống nhau trong pháp luật của các nước. Ví dụ: theo pháp luật Mỹ, bão lãnh được hiểu là thoả thuận trong đó người bão lãnh đồng ý sẽ thực hiện nghĩa vụ trả nợ của bên nợ khi bên nợ không trả nợ; BL là việc bên hứa thực hiện nghĩa vụ trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ. Theo pháp luật Trung quốc, BL được hiểu là hành vi mà căn cứ vào thoả thuận BL và chủ nợ, người BL sẽ thực hiện nghĩa vụ trả nợ hoặc chịu trách nhiệm trước con nợ nếu con nợ không trả được nợ.

Theo pháp luật Dân sự nước ta, BL được hiểu là:” BL là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên BL) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận BL) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây được gọi là bên được bão lãnh), nếu khi đến thời hạn mà bên được bão lãnh không thực hiện hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ.” Theo Luật tổ chức tín dụng năm 2010 thì “bão lãnh NH được hiểu là hình thức 3 cấp tính dụng, theo đó, tổ chức tín dụng cam kết với bên nhận BL về việc tổ chức tín dụng sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho KH khi KH khi KH không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết; KH phải nhận nợ và hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo thoã thuận. Theo Thông tư 28/2012/TT-NHNN ngày 3/10/2012 quy định về BL NH có quy định ở Điều 3 khoản 1 có quy định: “BL NH (sau đây gọi là BL) là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên BL cam kết bằng văn bản với bên nhận BL sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được BL khi bên được BL không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận BL; bên được BL phải nhận nợ và hoàn trả cho bên BL theo thỏa thuận.“ Định nghĩa này đề cập hai nội dung: Sơ đồ 1. Các bên trong mối quan hệ BL NH NH (Bên BL) (2) Yêu cầu BL (3) Cam kết BL Người được BL (1) HĐ gốc Người nhận BL Một là, trong BL NH, tồn tại cam kết bằng văn bản giữa NH (người BL) với bên có quyền (người nhận BL) về việc người BL sẽ thực hiện nghĩa vụ tài sản thay cho KH (người được BL) khi người này không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ của họ đối với bên có quyền. Nội dung này thể hiện bản chất pháp lí của BL NH, chính là biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự.

Hai là, KH phải nhận nợ với NH và có nghĩa vụ hoàn trả cho NH số tiền đã được trả thay. Đây chính là lí do để quan niệm rằng BL NH có tính chất như là nghiệp vụ cấp tín dụng. Trong thực tế, BL NH được biết đến như là loại hình hoạt động khá phức tạp. Hoạt động này phát sinh hai mối quan hệ pháp luật sau đây: a) Hợp đồng dịch vụ BL được xác lập giữa tổ chức tín dụng BL với KH là tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ tài sản cần được bảo đảm bằng BL; 4 c) Cam kết BL phát sinh giữa tổ chức tín dụng BL với bên có quyền (bên nhận BL).

Hai quan hệ pháp luật này tuy tồn tại độc lập với nhau nhưng có ảnh hưởng chi phối lẫn nhau, theo đó hợp đồng dịch vụ BL là căn cứ để hình thành cam kết BL của tổ chức tín dụng BL đối với bên nhận BL, còn cam kết BL là bằng chứng về việc thực hiện hợp đồng dịch vụ BL giữa tổ chức tín dụng BL với KH được BL. Trong đó, “Cam kết BL” là văn bản của tổ chức tín dụng, bao gồm: Thư BL: là văn bản cam kết của bên BL với bên nhận BL về việc bên bảo lãn sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được BL khi bên được BL không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận BL. Hợp đồng BL: là văn bản thỏa thuận giữa bên BL với bên nhận BL và các bên có liên quan (nếu có) về việc bên BL sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được BL khi bên được BL không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận BL. Các bên kiên quan là các bên có liên quan đến việc BL của tổ chức tín dụng cho KH như bên BL đối ứng, bên xác nhận BL, bên bảo đảm cho nghĩa vụ của KH đối với tổ chức tín dụng BL và các bên khác (nếu có).2 Đặc điểm của bảo lãnh ngân hàng BL NH thường được ví như tấm giấy thông hành cho DN trong các hoạt động mua bán trả chậm, không những tạo thuận lợi cho kế hoạch của DN nhận BL mà các đối tác kinh doanh cũng sẽ có cơ sở để tin tưởng lẫn nhau hơn.

BL đã trở thành loại dịch vụ kinh doanh có nhiều tác động tích cực trong việc thúc đẩy các giao dịch về vốn, các giao dịch kinh doanh không chỉ ở trong lĩnh vực tín dụng mà cả trong dự thầu, thực hiện hợp đồng, bảo đảm chất lượng sản phẩm… Với ý nghĩa là một loại hình BL đặc thù, BL NH vừa có những đặc điểm của BL nói chung, vừa có những đặc điểm riêng để phân biệt với những hình thức BL khác. Có thể nhận diện BL NH thông qua các đặc điểm chính sau đây: Một là, BL là một mối quan hệ nhiều bên phụ thuộc lẫn nhau: Khi đồng ý BL, NH phát hành thư BL. Thư BL là một hợp đồng giữa hai bên thường là NH và người thụ hưởng. Hợp đồng này độc lập trong mối quan hệ với hợp đồng cơ sở.

Trong quan hệ BL không chỉ là mối quan hệ giữa hai bên mà là mối quan 5 hệ nhiều bên: Sơ đồ 1. Mối quan hệ giữa các bên trong BL NH BL (2) (3) Người yêu cầu BL Người thụ hưởng BL (1) (1) Mối quan hệ gốc, hợp đồng gốc, là cơ sở phát sinh yêu cầu BL. (2) Mối quan hệ giữa người xin BL và NH phát hành thư BL, trong đó, người xin BL đơn yêu cầu NH phát hành thư BL cho đối tác trong hợp đồng thụ hưởng. (3) Mối quan hệ giữa NH phát hành thư BL và người thụ hưởng.

Khi hợp đồng bị vi phạm, NH bồi thường cho người thụ hưởng. Quan hệ giữa bên được BL và bên nhận BL: Đây là mối quan hệ gốc, là cơ sở phát sinh yêu cầu BL, được thể hiện dưới dạng: hợp đồng mua bán, hợp đồng thi công, hồ sơ mời thầu, đơn dự thầu, … Trong mối quan hệ này, bên được BL có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện cam kết đối với bên nhận BL. Quan hệ giữa bên được BL và NH thương mại BL: Dựa vào quan hệ gốc giữa bên được BL và bên nhận BL, NH thương mại phát hành cam kết BL theo yêu cầu của bên được BL. Mối quan hệ này thể hiện thông qua hợp đồng cấp BL.

Đây là văn bản thỏa thuận giữa NH thương mại với bên được BL và các bên liên quan (nếu có) về quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc thực hiện BL của NH thương mại. Bên được BL có nghĩa vụ hoàn trả cho NH số tiền đã trả thay khi NH phải thanh toán cho bên nhận BL theo cam kết BL. Quan hệ giữa NH thương mại BL và bên nhận BL: NH BL có trách nhiệm thanh toán cho bên nhận BL khi bên được BL vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận BL. Quan hệ này thể hiện thông qua cam kết BL.

Cam kết BL là văn bản BL của NH thương mại, được phát hành dưới dạng thư BL hoặc hợp đồng BL. Thư BL: là cam kết đơn phương bằng văn bản của NH thương mại; còn Hợp đồng BL là thỏa thuận bằng văn bản giữa NH thương mại và bên nhận BL, hoặc giữa NH thương mại, bên nhận BL, bên được BL và các bên liên quan, về việc NH thương mại sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được BL khi bên được BL không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận BL. Nội dung của Cam kết 6 BL gồm: tên và địa chỉ của: bên được BL, NH phát hành, bên thụ hưởng; ngày phát hành; dẫn chiếu hợp đồng gốc; số tiền và loại tiền BL; cam kết chính thức của NH; điều kiện về yêu cầu thanh toán, chứng từ xuất trình; thời hạn BL; điều khoản giảm trừ giá trị BL; dẫn chiếu luật áp dụng; nội dung về NH thông báo, NH xác nhận (nếu có), … Hai là, BL có tính độc lập: Các bên trong từng hợp đồng có quyền và nghĩa vụ riêng: NH, người cung cấp dịch vụ và cam kết thanh toán có hai mối quan hệ với hai đối tượng khác nhau và hoạt động độc lập trên cơ sở quyền và nghĩa vụ của từng hợp đồng. Trách nhiệm thanh toán của NH phát hành hoàn toàn độc lập với mối quan hệ giữa NH phát hành với người được hưởng lợi chỉ như mối quan hệ trong hợp đồng cơ sở.