CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC 1. Khái niệm về nguồn nhân lực Con người là một trong những nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển kinh tế-xã hội. Khái niệm nguồn nhân lực có thể đưa ra từ nhiều khía cạnh khác nhau như: Theo Trần Xuân Cầu & Mai Quốc Chánh (2008) cho rằng: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định.” [2, tr12] Theo cách hiểu này thì nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tình thần cho xã hội trong hiện tại cũng như tương lai.
Theo Nguyễn Tiệp(2005) thì nguồn nhân lực được định nghĩa như sau: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động”. Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Khái niệm về đào tạo Đào tạo được hiểu là quá trình giảng dạy, hướng dẫn nhằm nâng cao trình độ chuyên môn tay nghề, kỹ năng của người lao động để thực hiện có hiệu quả hơn chức năng nhiệm vụ của mình đáp ứng được công việc hiện hành. Khi nhận định về đào tạo nguồn nhân lực, Nguyễn Vân Điềm & Nguyễn Ngọc Quân (2012) cho rằng: “Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình.
Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động hiệu quả hơn”.[5, tr153] Hay Lê Thanh Hà (2009) đã đưa ra khái niệm: “Đào tạo là một quy trình có hoạch định và có tổ chức nhằm tăng kết quả thực hiện công việc”. Với cách hiểu này, việc đào tạo phải được thiết kế sao cho thỏa mãn được nhu cầu đã xác định, có phân công vai trò và trách nhiệm của những người đã tham gia và có xác định mục tiêu rõ ràng. Từ những quan điểm và khái niệm về đào tạo, ta có thể hiểu: Đào tạo nguồn 4 nhân lực là các hoạt động học tập có tổ chức, diễn ra trong những khoảng thời gian xác định nhằm hướng vào việc giúp cho người lao động nắm rõ hơn chuyên môn, nghiệp vụ của mình ở công việc hiện tại, bổ sung những kỹ năng, kiến thức còn thiếu để thực hiện công việc một cách tốt hơn trong tương lai. Tầm quan trọng của đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết để tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong sự cạnh tranh.
❖ Đối với tổ chức Đào tạo nguồn nhân lực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nhiệm vụ của mình. Nguồn nhân lực là yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp thực hiện mục tiêu và phát triển bền vững trong hiện tại và tương lai. Vậy tầm quan trọng của đào tạo nguồn nhân lực gồm: - Nâng cao năng suất lao động và hiệu quả thực hiện công việc từ đó tăng lợi nhuận tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất khi có thị trường tiêu thụ rộng lớn. - Giảm bớt sự giám sát vì người lao động được đào tạo đã có kiến thức chuyên môn từ đó người lao động thực hiện công việc một cách chuyên nghiệp hơn tránh được tối đa những sai sót đồng thời khi được đào tạo người lao động sẽ có ý thức, tinh thần tự giác và tính sáng tạo hơn.
- Nâng cao tính năng động và ổn định của tổ chức, khi nguồn nhân lực trong tổ chức có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ vững thì tổ chức sẽ ổn định để phát triển. Đặc biệt trong thời buổi cạnh tranh thì tổ chức cần có sự năng động để duy trì và phát triển. ❖ Đối với người lao động Tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp, đáp ứng nguyện vọng và nhu cầu của người lao động. Khi người lao động được đào tạo tức là họ được quan tâm từ đó tạo động lực cho người lao động trong quá trình làm việc đồng thời họ sẽ có ý thức đóng góp cho tổ chức lâu dài.
Tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động, giúp người lao động có cách nhìn, tư duy mới trong công việc, là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc nhằm hoàn thiện hơn về bản thân của CBNV đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm góp phần cải thiện đời sống về vật chất và tinh 5 thần cho người lao động. Tạo ra sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại cũng như tương lai. Trên thị trường các loại sản phẩm cùng chủng loại với mẫu mã ngày càng đa dạng và chất lượng luôn được nâng lên với giá thành hợp lý. Vì vậy, Công ty phải chủ động đào tạo để người lao động có kiến thức để làm việc trong môi trường máy móc ngày càng hiện đại.
Hiện nay, với quá trình phát triển ngày càng mạnh mẽ của thế giới nói chung và Việt nam nói riêng thì công tác đào tạo nguồn nhân lực lại càng trở nên quan trọng, cần được quan tâm hơn rất nhiều. Chỉ có thế mới đảm bảo cho doanh nghiệp thích ứng kịp thời, nhạy bén trên thương trường, đồng thời nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp với các đối thủ cạnh tranh khác, đứng vững trước những biến động thay đổi của nền kinh tế. Như vậy, đào tạo nguồn nhân lực là một trong những yếu tố cơ bản giúp doanh nghiệp đạt được những mục tiêu sản xuất kinh doanh. QUY TRÌNH ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC Đào tạo nguồn nhân lực là một nhiệm vụ quan trọng trong doanh nghiệp.
Nó không chỉ nâng cao năng lực cho người lao động ở hiện tại mà chính là đáp ứng các yêu cầu về nhân lực trong tương lai của doanh nghiệp. Để thực hiện được nhiệm vụ đào tạo thì cần phải xây dựng quy trình đào tạo phù hợp, qua đó xác định từng bước theo đặc điểm cụ thể của từng doanh nghiệp. Quy trình đào tạo nguồn nhân lực thường được thực hiện qua 6 bước sau: Xác định nhu cầu đào tạo Lập kế hoạch đào tạo Tổ chức thực hiện Đánh giá kết quả đào tạo Sử dụng nhân lực sau đào tạo Đánh giá hiệu quả công tác đào tạo 6 Sơ đồ 1. Quy trình đào tạo nguồn nhân lực [4, tr45] (Nguồn: Quản trị nhân lực – Trần Kim Dung) 1.
Xác định nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực Để thực hiện đào tạo nguồn nhân lực hiệu quả thì xác định nhu cầu đào tạo là việc đầu tiên mà người làm công tác đào tạo trong tổ chức cần quan tâm. Xác định nhu cầu đào tạo là xác định khi nào, ở bộ phận nào cần phải đào tạo, đào tạo kỹ năng nào, cho bộ phận nào, cho ai và cho bao nhiêu người. Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên phân tích nhu cầu đào tạo của tổ chức, các yêu cầu về kiến kiến thức, kỹ năng cần thiết cho việc thực hiện các công việc và phân tích trình độ, kiến thức, kỹ năng hiện có của người lao động. Phân tích tình hình doanh nghiệp: Trước hết cần phân tích mục tiêu, chiến lược của doanh nghiệp trong thời gian tới, tập trung hoạt động lĩnh vực nào để có kế hoạch đào tạo, xác định nhu cầu và mục tiêu cho thích hợp cả về số lượng và chất lượng, cụ thể cho từng phòng ban cũng như toàn công ty.
Cần chú ý phân tích các mặt của hoạt động nhân lực như công tác thuyên chuyển, tuyển dụng cán bộ mới, tình hình năng suất lao động những thành tựu và hạn chế ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và xác định rõ các nguồn lực mà doanh nghiệp dành cho hoạt động đào tạo như ngân sách, thời gian, chuyên môn, trình độ để dự tính chương trình và kinh phí đào tạo phù hợp. Phân tích công việc: Là sự phân tích những yêu cầu để thực hiện công việc trong tổ chức. Công việc được phân tích phải chỉ ra được những kỹ năng và kiến thức gì mà người lao động chưa làm được từ đó phải đào tạo, trang bị bổ sung để họ có thể làm được theo yêu cầu. Đánh giá nguồn nhân lực: Sau khi phân tích công việc thì phải tiến hành đánh giá nguồn nhân lực về kiến thức, kỹ năng cần có để thực hiện công việc đang làm hoặc sẽ có thể làm trong tương lai.
Từ đó xác định cần bồi dưỡng những kỹ năng và kiến thức nào. Bên cạnh đó, tổ chức cũng cần tìm hiểu nhu cầu cá nhân của nguồn nhân lực bằng cách xem xét hồ sơ, cũng có thể lập phiếu điều tra để tìm hiểu.Lập kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực ❖ Xác định mục tiêu đào tạo Xác định mục tiêu của chương trình đào tạo thực chất là việc xác định kết quả cần đạt được của chương trình đào tạo. Yêu cầu khi xác định mục tiêu đào tạo: - Những kỹ năng cụ thể cần đào tạo, trình độ kỹ năng có được sau đào tạo - Số lượng và cơ cấu học viên - Thời gian đào tạo - Một mục tiêu đào tạo tốt cho phép việc đánh giá, chấm điểm công bằng, việc xác định chương trình đào tạo phù hợp giữa nội dung và mục tiêu sao cho hiệu quả khuyến khích người lao động tự đánh giá vì họ biết phải đạt được những gì, mong muốn đào tạo tốt hơn. Do đó, mục tiêu đào tạo cần chú ý: Rõ ràng, cụ thể, đo lường được, đạt đến được trong thời gian hữu hạn.
❖ Lựa chọn đối tượng đào tạo Trên cơ sở xác định rõ nhu cầu và mục tiêu của đào tạo và đào tạo, doanh nghiệp lập ra chương trình đào tạo cho phù hợp. Sau đó doanh nghiệp tiến hành lựa chọn đối tượng để đào tạo, đây là một bước rất quan trọng, nó xác định hiệu quả của chương trình đào tạo, bồi dưỡng, doanh nghiệp cần phải lựa chọn đúng đối tượng cần được đào tạo trên cơ sở phù hợp với trình độ chuyên môn nghiệp vụ và khả năng của họ, nếu chúng ta tiến hành lựa chọn không kỹ thì hiệu quả của hoạt động này không cao nó sẽ gây ra sự lãng phí thời gian và tiền của, công sức của người tham đào tạo.