CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG ĐỐI VỚI NGƯỜI SAU CAI NGHIỆN 1. Chính sách “ Chính sách ” (CS) là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các tài liệu, trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống xã hội. Theo từ điển tiếng Anh (Oxford English Dictionary) “chính sách” là “một đường lối hành động được thông qua và theo đuổi bởi chính quyền, đảng, nhà cai trị, chính khách.” Theo Từ điển bách khoa Việt Nam “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.
Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa.457] Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về chính sách, nhưng các quan điểm đều có kiểm chứng: Chính sách là sự lựa chọn hành động của Nhà nước (hay chủ thể) tác động lên đối tượng để đạt mục tiêu nhất định.2 Chính sách công Chính sách đối với người sau cai nghiện ma túy được nhà nước ban hành (chính sách công) vì vậy, trước khi đưa ra khái niệm về chính sách đối với người nghiện ma túy cần thống nhất cách hiểu chung về chính sách công. Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi. Từ thực tế chính sách của các ngành, các địa phương và các quốc gia, cũng như qua những cuộc thảo luận trên các diễn đàn nghiên cứu chính sách, chúng ta có 7 n thể chọn ra một số cách tiếp cận quan trọng nhất để phân tích trước khi đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công. Trong cuốn sách Khoa học chính trị, Michael G.Roskin định nghĩa “Chính trị học là khoa học về đấu tranh và cạnh tranh quyền lực chính trị”.
Trong cuộc đấu tranh đó, công cụ chính sách đóng một vai trò hết sức quyết định tới sự thành bại của đường lối chính trị. Từ đó, chúng ta có thể hiểu: “Chính sách là tập hợp biện pháp mà một chủ thể quyền lực đưa ra để định hướng xã hội thực hiện mục tiêu chính trị của chủ thể quyền lực”. Đương nhiên, khi nói đến một nhóm xã hội được ưu đãi, thì cũng có nghĩa là có một số nhóm sẽ không được ưu đãi, thậm chí, có nhóm xã hội còn bị thiệt hại, và điều đó dẫn đến một hệ lụy rất quan trọng về mặt xã hội là một chính sách luôn dẫn đến một bất bình đẳng xã hội. Nhóm được ưu đãi không nhất thiết là nhóm chiếm số đông trong xã hội.
Chẳng hạn, chính sách lương ưu đãi dành cho công an và quân đội. Xét từ tiếp cận nhân học và nhân học xã hội, chúng ta hiểu: “Chính sách là phương tiện tác động đến hàng loạt sinh hoạt văn hóa và xã hội của con người, từ đây dẫn đến những phản ứng của xã hội đối với chính sách, và hơn nữa, là những kiến tạo xã hội mới do chính sách dẫn đến”. Với các cách tiếp cận trên đây, có thể đi đến khái niệm tổng quát về chính sách như sau: “Chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định”. Từ khái niệm chung về chính sách, nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra những khái niệm cụ thể về chính sách công.
Một khái niệm đơn giản và dễ nhớ nhất là của Thomas R. Dye (1984); “Chính sách công là cái mà Chính phủ lựa chọn làm hay không làm”. 8 n Nhưng theo quan niệm của Charles O. Có thể đi đến khái niệm tổng quát về chính sách như sau: Chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định.
Tóm lại từ các khái niệm trên, chúng ta có thể đi đến một khái niệm chung nhất về chính sách công như sau: “Chính sách công là những hành động ứng xử của Nhà nước với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển theo định hướng”. Nguyễn Khắc Bình 1. Mục đích, yêu cầu khi thực hiện chính sách cho người sau cai nghiện ma túy 1.1 Mục đích Việc xây dựng và thực hiện chính sách cho người sau cai nghiện ma túy nhằm giúp họ có thể tái hòa nhập cộng đồng, giảm kì thị, được quan tâm, yêu thương, tránh xa ma túy, quên đi quá khứ nghiện, xây dựng cuộc sống mới, có công việc ổn định. Thực hiện chính sách cho người sau cai nghiện ma túy nhằm thúc đẩy chất lượng mạng lưới cung cấp dịch vụ xã hội, đảm bảo rằng hệ thống cung cấp các dịch vụ xã hội mang tính nhân đạo và cung cấp các nguồn lực và dịch vụ cho con người.
Nó không chỉ diễn ra trong thời kỳ họ gặp khó khăn, mà còn hỗ trợ, trao đổi với họ trong cuộc sống thường ngày. Trong đề tài nghiên cứu này khái niệm thực hiện chính sách cho người sau cai nghiện ma túy được hiểu là “những hoạt động hỗ trợ nhận thức và các hành động quan tâm thực tế đến từ nhiều nguồn hỗ trợ khác nhau như gia đình, bạn bè, cộng đồng, các tổ 9 n chức xã hội và Nhà nước. Việc thực hiện hỗ trợ chính sách thông qua các hoạt động cụ thể như là tái hòa nhập cộng đồng; phòng, chống tái nghiện; dạy nghề và học nghề; tìm kiếm việc làm và tạo việc làm. nhằm thay đổi hành vi xã hội, nâng cao nhận thức, tăng cường nguồn lực cho xã hội” 1.
Yêu cầu Để quá trình triển khai chính sách công đạt hiệu quả cao, cần tuân thủ các yêu cầu sau đây: Yêu cầu thực hiện mục tiêu. Tổng hợp kết quả thực hiện mục tiêu của các chương trình, dự án và các hoạt động thực thi khác thành mục tiêu chung của chính sách. Theo nguyên lý vận động nó, muốn thực hiện thành công các chính sách, Nhà nước phải xác định mục tiêu của từng chính sách thật cụ thể, rõ ràng và chuẩn xác. Yêu cầu đảm bảo tính hệ thống.
Trước khi tiến hành tổ chức thực hiện chính sách phải bảo đảm tính hệ thống trong mỗi quá trình. Nội dung của tính hệ thống bao gồm: Hệ thống mục tiêu và biện pháp của chính sách; Hệ thống trong tổ chức bộ máy thực thi chính sách; Hệ thống trong điều hành, phối hợp thực hiện; Hệ thống trong sử dụng công cụ chính sách với các công cụ quản lý khác. Yêu cầu phải tiết kiệm, hiệu quả các nguồn lực: Hiệu quả là một thước đo hàng đầu để đo lường việc thực hiện chính sách. Rõ ràng, mục tiêu chính sách là cái hướng đến của quá trình thực hiện nhưng không phải đạt mục tiêu bằng bất kì giá nào mà cần cân nhắc đến chi phí và lợi ích.
Nếu như không sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn lực thì nguồn lực sẽ hao mòn, cạn kiệt dần, chính sách không đủ khả năng đi vào đời sống, dẫn đến vấn đề không được giải quyết. Quy trình thực thi và các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách công cho người sau cai nghiện ma túy 1. Quy trình thực thi chính sách công cho người sau cai nghiện ma túy. Lập kế hoạch triển khai thực thi chính sách Thực hiện chính sách là quá trình lâu dài, phức tạp, vì vậy sau khi chính sách được ban hành cần có những văn bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền cũng như cần lập kế hoạch để các cơ quan cấp dưới triển khai thực hiện một cách chủ động.
Việc xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách là nhằm hệ thống hóa các chỉ tiêu, xác định mục tiêu cụ thể cho từng thời gian nhất định cũng như cụ thể các giải pháp, các nguồn lực để đảm bảo đưa chính sách vào thực tiễn một cách khoa học, hợp lý tránh việc lãng phí, thất thoát trong quá trình thực hiện. Kế hoạch cần đảm bảo những nội dung gồm: các mục tiêu cần đạt được trong khoảng thời gian xác định; dự kiến về hệ thống các cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp triển khai thực hiện; số lượng và chất lượng nhân sự tham gia triển khai chính sách; dự kiến về trang thiết bị kỹ thuật phục vụ, kinh phí thực hiện; dự kiến về tiến độ, hình thức, phương pháp kiểm tra, giám sát. Phổ biến tuyên truyền chính sách Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách là một hoạt động quan trọng và có ý nghĩa rất lớn, không chỉ ở giai đoạn đầu mà là cả quá trình và diễn ra với tần suất thường xuyên, liên tục nhằm nâng cao sự hiểu biết nhất định về các nội dung của chính sách. Công tác này được các cấp chính quyền tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: trên các phương tiện thông tin đại chúng, đài phát thanh, các tờ báo của địa phương, tổ chức các hội nghị, cuộc họp, tập huấn tuyên truyền 11 n chính sách.
Tùy vào từng hoàn cảnh, mục đích mà chính quyền địa phương sẽ lựa chọn hình thức tuyên truyền, phổ biến sao cho thích hợp nhất vừa đạt được mục tiêu đề ra, vừa đảm bảo tiết kiệm, tránh lãng phí. Mục đích của công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách là giúp cho mọi người hiểu rõ về mục đích, yêu cầu của chính sách, cũng như tính đúng đắn của chính sách; giúp cho mỗi cán bộ, công chức nhận thức được đầy đủ quy mô, tầm quan trọng của chính sách đối với đời sống xã hội và chủ động tìm kiếm các giải pháp thực hiện chính sách một cách tối ưu nhất. Nội dung của công tác này là tập trung vào phổ biến nội dung của chính sách đến các đối tượng liên quan chính sách và đội ngũ cán bộ, công chức triển khai chính sách; tuyên truyền sự tác động tích cực của chính sách đối với đời sống của người lao động; vận động các đối tượng tích cực tham gia thực hiện chính sách; vận động các cá nhân, tổ chức đóng góp các nguồn lực cho chính sách; vận động các cá nhân có năng lực phù hợp tham gia thực hiện chính sách. Chủ thể tiến hành công tác này thuộc trách nhiệm của nhiều cơ quan nhà nước khác nhau tuy nhiên để việc tuyên truyền chính sách có hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội.
Chính các cơ quan này đại diện cho tiếng nói, quyền lợi của các thành viên tổ chức mình c.