CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG NGẮN HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến tín dụng ngắn hạn của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm tín dụng Trong thực tế cuộc sống thuật ngữ tín dụng được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, ngay cả trong quan hệ tài chính tùy theo bối cảnh cụ thể mà thuật ngữ tín dụng có một nội dung riêng. Trong quan hệ tài chính tín dụng có thể hiểu theo nghĩa sau: - Xét trên góc độ chuyển dịch quỹ cho vay từ chủ thể thặng dư tiết kiệm sang chủ thể thiếu hụt tiết kiệm thì tín dụng được coi là phương pháp chuyển dịch quỹ từ người cho vay sang người đi vay. - Trong quan hệ tài chính cụ thể tín dụng là một giao dịch về tài sản trên cơ sở có hoàn trả giữa hai chủ thể.
- Tín dụng còn có nghĩa là một số tiền cho vay và các định chế tài chính cung cấp cho khách hàng. Nói tóm lại trên cở sở tiếp cận theo chức năng hoạt động của NH thì tín dụng được hiểu như sau: Tín dụng là một giao dịch về tài sản giữa bên cho vay và bên đi vay trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả về điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.2 Khái niệm tín dụng ngắn hạn Tín dụng ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn từ 12 tháng trở xuống và được sử dụng chủ yếu để tài trợ cho tài sản lưu động hoặc nhu cầu sử dụng vốn ngắn hạn của Nhà nước, doanh nghiệp, hộ sản xuất. Như vậy, thứ nhất, nếu trong thời gian ngắn thì biến động kinh tế, thị trường, chính sách… xảy ra sẽ ít hơn so với thời gian dài, do đó khi cung cấp tín dụng ngắn hạn NH có thể dự kiến, kiểm sóat khoản cho vay của mình dễ dàng hơn so với việc dự kiến và kiểm sóat tín dụng trung và dài hạn. Thứ hai, quy mô tín dụng ngắn hạn thường nhỏ hơn so với tín dụng trung và dài hạn nên thời gian NH thu hồi vốn về sẽ nhanh hơn, vốn có thể quay vòng nhiều hơn.
Và giả sử có xảy ra tổn thất thì NH cũng chịu ít tổn thất hơn tín dụng trung và dài hạn do quy mô của tín dụng ngắn hạn thường nhỏ hơn quy mô của tín dụng trung và dài hạn. SVTH: Phùng Thị Diệu Linh Lớp K45H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 4 TS. Nguyễn Thị Minh Hạnh Thứ ba, thường thì cả tín dụng ngắn hạn, trung và dài hạn đều phải có tài sản đảm bảo, trong thời gian ngắn thì việc quản lý tài sản đảm bảo sẽ dễ dàng hơn, trong thời gian dài do sự biến động của giá cả thị trường và hao mòn tài sản Thứ tư, do mức độ rủi ro của các khoản vay ngắn hạn thường không cao nên lãi suất của nó thường thấp hơn so với lãi suất cho vay trung và dài hạn Thứ năm, hình thức tín dụng phong phú: để đáp ứng nhu cầu hết sức đa dạng của khách hàng, để góp phần phân tán rủi ro, đồng thời tăng sức cạnh tranh trên thị trường tín dụng, các NH thương mại không ngừng phát triển các hình thức cho vay trong nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn của mình. Điều đó làm cho các hình thức tín dụng ngắn hạn rất phong phú như: nghiệp vụ ứng trước, nghiệp vụ thấu chi, nghiệp vụ chiết khấu… Tóm lại, tín dụng ngắn hạn sẽ ít rủi ro hơn và an toàn hơn so với tín dụng trung và dài hạn.
Nếu xét về tổng thể thì tín dụng ngắn hạn là một loại tài sản đem lại cho NH một khoản lợi nhuận rất lớn.3 Phân loại tín dụng ngắn hạn Để phục vụ quản lý các khoản vay ngắn hạn, NH thường phân loại tín dụng theo các tiêu chí khác nhau, như theo phương thức cho vay, theo mục đích sử dụng vốn, theo tài sản đảm bảo… Tuy nhiên theo phương thức cho vay vẫn là phổ biến nhất.1 Cho vay thấu chi Thấu chi là nghiệp vụ cho vay, qua đó NH cho phép người vay được chi vượt trên số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định. Thời hạn này được gọi là hạn mức thấu chi. Hình thức này chỉ sử dụng đối với các khách hàng có độ tin cậy cao, thu nhập đều đặn và kỳ thu nhập ngắn.2 Cho vay trực tiếp từng lần Đây là hình thức cho vay tương đối phổ biến của NH đối với các khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi. Vốn vay chỉ tham gia vào một số giai đoạn nhất định của chu kỳ sản xuất kinh doanh.
Trong nghiệp vụ này thông thường chỉ có một kỳ hạn trả nợ vào cuối thời hạn cho vay và lãi vay được tính theo phương pháp lãi đơn.3 Cho vay theo hạn mức Đây là hình thức cho vay theo đó NH thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. Hạn mức này có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ, là số dư tối đa tại thời điểm chính. Hình thức này phù hợp với những khách hàng có nhu cầu vay vốn thường xuyên, theo đó NH không xác SVTH: Phùng Thị Diệu Linh Lớp K45H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 TS. Nguyễn Thị Minh Hạnh định trước kỳ hạn nợ và thời hạn tín dụng.
Tuy nhiên do các lần vay không tách biệt thành các kỳ hạn nợ cụ thể nên NH khó kiểm sóat hiệu quả sử dụng vốn từng lần vay.4 Cho vay luân chuyển Là nghiệp vụ cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hóa. Khi mua hàng, doanh nghiệp có thể bị thiếu vốn, NH có thể cho vay để mua hàng và sẽ thu nợ khi doanh nghiệp thu được tiền bán hàng. NH và khách hàng thỏa thuận với nhau về phương thức vay, hạn mức tín dụng, các nguồn cung cấp hàng hóa và khả năng tiêu thụ. Thường được áp dụng đối với các doanh nghiệp thương mại hoặc doanh nghiệp sản xuất có chu kỳ tiêu thụ ngắn ngày, có quan hệ vay trả thường xuyên với NH.4 Đặc điểm tín dụng ngắn hạn - Do nguồn vốn tín dụng ngắn hạn dùng để cung cấp vốn cho chi tiêu, mua nguyên vật liệu, trả lương, bổ sung vốn lưu động nên số vốn vay thường nhỏ, nguồn vốn được qua vòng nhiều.
Trong khi đó đối tượng sử dụng vốn từ nguồn trung và dài hạn thường là những tài sản cố định có thời gian sử dụng lâu dài. Vì vậy thời gian sử dụng vốn lâu, nguồn vốn không được quay vòng nhiều. - Thời hạn thu hồi vốn nhanh: Do vốn tín dụng ngắn hạn thường được sử dụng để bù đắp những thiếu hụt trong ngắn hạn, để đảm bảo cân bằng ngân quỹ, giúp doanh nghiệp đối phó với những chênh lệch thu chi trong ngắn hạn… Thông thường những thiếu hụt này chỉ mang tính tạm thời hay mùa vụ, sau đó sẽ được bù đắp hoặc sẽ sớm thu lại dưới hình thái tiền tệ, vì vậy thời gian thu hồi vốn sẽ nhanh. - Rủi ro tín dụng ngắn hạn mang lại thường không cao: Do khoản vay chỉ cung cấp trong thời gian ngắn nên ít chịu ảnh hưởng của sự biến động không thể lường trước của nền kinh tế như các khoản tín dụng trung và dài hạn.
Ngoài ra, các khoản vay được cung cấp cho các đơn vị sản xuất kinh doanh theo hình thức chiết khấu các giấy tờ có giá, dựa trên tài sản đảm bảo, bảo lãnh… đồng thời khoản vay thường được tiến hành khi có nhu cầu cần thiết về vốn ngắn hạn và chắc chắn sẽ có khoản thu bù đắp trong tương lai. Vì vậy rủi ro mang đến thường thấp. - Lãi suất thấp: Lãi suất cho vay được hiểu là khoản chi phí khách hàng vay phải trả cho nhu cầu sử dụng tiền tạm thời của NH. Do rủi ro mang lại của khoản vay ngắn hạn thường không cao do đó lãi suất khoản vay ngắn hạn thông thường nhỏ hơn lãi suất khoản vay ngắn hạn thông thường nhỏ hơn lãi suất khoản vay trung và dài hạn tương ứng.
SVTH: Phùng Thị Diệu Linh Lớp K45H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 TS. Nguyễn Thị Minh Hạnh - Hình thức phong phú: Gồm có cho vay thấu chi, cho vay trực tiếp từng lần, cho vay theo hạn mức, cho vay luân chuyển. - Là loại hình kinh doanh chủ yếu tại các NH thương mại. Xuất phát từ đặc trưng của NH thương mại là NH kinh doanh tiền gửi, trong đó chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn nên để đảm bảo khả năng thanh khoản của mình, các NH thương mại cho vay chủ yếu là ngắn hạn.5 Vai trò của tín dụng ngắn hạn trong họat động Ngân hàng thương mại Tín dụng ngắn hạn có vai trò rất quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội.
Đây là nguồn vốn lớn của nền kinh tế, góp phần ổn định, duy trì và mở rộng sản xuất đối với doanh nghiệp, nâng cao đời sống của các cá nhân, là cơ sở cho một nền kinh tế ổn định và phát triển.1 Đối với nền kinh tế. Là một trung gian tài chính, NH thương mại là nơi tập trung, tích tụ vốn và phân bổ đầu tư có hiệu quả trong nền kinh tế. Cho vay là một họat động mang tính chất đầu tư cho nền kinh tế của NH thương mại. Trong khi thị trường chứng khoán, các tổ chức tài chính trung gian phi NH như công ty bảo hiểm, công ty tài chính, các quỹ đầu tư… là chủ đạo trong việc đưa vốn trung và dài hạn vào nền kinh tế, thì kênh dẫn vốn ngắn hạn lại phần lớn thuộc về vai trò của NH thương mại.
Thị trường tiền tệ với trung gian tài chính là các NH thương mại luôn luôn là nơi cung cấp nguồn vốn rất lớn cho nền kinh tế.2 Đối với doanh nghiệp Tín dụng ngắn hạn là nguồn bổ sung kịp thời cho các nhu cầu về vốn ngắn hạn của doanh nghiệp. Nguồn vốn này giúp các doanh nghiệp tiếp tục quá trình sản xuất kinh doanh hoặc giúp các doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn tạm thời về chi phí tài chính. Trong nhiều trường hợp, vay vốn NH còn là giải pháp tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp bắt kịp các cơ hội kinh doanh, tận dụng được thời cơ phát triển sản xuất. Tín dụng ngắn hạn là yếu tố kích thích sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Các điều kiện cho vay ngắn hạn tạo áp lực buộc doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả.