mở đầu bằng lời giới thiệu, nhạc hiệu, và kết thúc bằng lời chào của người dẫn chương trình".2 Phóng sự truyền hình Phóng sự truyền hình là thể loại báo chí quan trọng trên truyền hình, nó cung cấp cho khán giả những thông tin mà thê loại tin không chuyền tải hết được. Ngoài ra, nó còn gửi đên công chúng một góc nhìn riêng, mang dâu ân 14 tác giả về một vấn dé, với sự thé hiện của nhà báo ít nhiều cảm xúc làm cho phóng sự không cứng nhắc mà trở nên mềm mại, giàu hơi thở cuộc sống. Cùng với sự phát triển của truyền hình, phóng sự truyền hình cũng dần có sự thay đôi dé phù hợp với thị hiếu công chúng. Trên thế giới, có khá nhiều quan điểm khác nhau về phóng sự.
Trong cuốn “Phóng sự truyền hình" của Brigitte Besse Didier Desormeaux đã đưa ra nhận định : “mội phóng sự tốt là truyền đạt thông tin bằng hình ảnh và âm thanh với sự hài hòa cân đối giữa chúng” [4. Theo quan niệm này thì âm thanh và hình ảnh là hai yếu tố quan trọng nhất làm nên một phóng sự truyền hình hay. Một quan điểm khác, nhóm tác giả A. Xvich trong cuén "Báo chí truyền hình" (tập 1) cho rằng : "phóng sự là thể loại báo chí thông tin nhanh chóng trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình về một sự kiện nào đó mà phóng viên đã chứng kiến, can dự vào" [16].
Quan điểm này cho rằng cái cốt yếu làm nên giá trị của phóng sự ở chỗ thông tin nhanh về sự kiện và sự hiện diện, chứng kiến của phóng viên, của tác giả phóng sự ở sự kiện đó. Đối với giới nghiên cứu báo chí trong nước, nhà báo Huỳnh Dũng Nhân - người có nhiều thành công trên lĩnh vực viết phóng sự, trong cuốn “Để viết phóng sự thành công" đã đưa ra nhận định "phóng sự là một thể tài báo chí phản ảnh những vấn dé có tinh thời sự có y nghĩa chính trị xã hội được bạn đọc quan tâm. Phóng sự có thể viết bằng các bút pháp mang tính văn học. Trong phóng sự có nhân vật và có cái tôi trần thuật.
Phóng sự giúp bạn hiểu sâu hơn, rõ hơn sự việc và chia sẻ được với tác giả những van dé được đặt ra trong tác phẩm" [25]. Dù là nhà báo chuyên viết phóng sự cho báo in, khái niệm này được dua ra cũng đứng trên phương diện của báo in, nhưng chúng tôi nhận thây khái niệm này có một sô nhận định có giá trị đôi với phóng sự 15 truyền hình, như : "phản ảnh những van đề có tính thời sự có ý nghĩa chính trị xã hội", "trong phóng sự có nhân vật và có cái tôi tran thuật. , phóng sự L " giúp bạn hiểu sâu hơn, rõ hơn sự việc ". TS Dương Xuân Sơn trong cuốn "Giáo trình báo chí truyền hình" cho rằng: "Phóng sự truyền hình.
phan ảnh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đông thời thẩm định hiện thực đó qua cải tôi trần thuật vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc” [30]. Với quan điểm này, tác giả cuốn sách đã chỉ ra những yếu tố làm nên một phóng sự, đó là phản ảnh những van dé, sự kiện trong cuộc sống nhưng phải "điển hình", và qua lăng kính của nhà báo trên nhiều cơ sở, trong đó có "cảm xúc”. Qua những nhận định của các tác giả quốc tế và trong nước đã nêu ở trên, cũng như qua nghiên cứu nhiều công trình về phóng sự, hoạt động nghiệp vụ báo chí. tác giả đưa ra cách hiểu cơ bản, chung nhất về phóng sự truyền hình như sau: "Phóng sự truyén hình là thể loại đặc trưng của truyền hình, chuyển tải những thông tin từ các sự kiện nóng đã hoặc đang diễn ra đến với công chúng bằng phương tiện là sóng truyền hình.
Trong đó, âm thanh, hình ảnh là hai yếu tổ quan trọng nhất được sắp xếp theo trình tự logic khoa hoc, làm nồi bật thái độ, chính kiến, quan điểm, cảm xúc của phóng viên. Tất cả nhằm mục tiêu chuyển tải thông điệp một cách hiệu quả nhất đến khán giả.3 Phóng sự ngắn PSN là thế mạnh của truyền hình, nó có tính cơ động và hiệu quả tích cực trong việc truyền đi thông tin sự kiện và định hướng công chúng. Điều này một lần nữa được khăng định qua ý kiến của PGS. TS Vũ Quang Hào trong cuôn “Báo chí truyền thông những ván đề trọng yêu” : “Bên cạnh tin 16 tức (tin ngắn) thì phóng sự ngắn thời sự và tiêu điểm là hai loại sản phẩm can yếu nhất cho bản tin thời sự truyén hình ” [40, tr.
Tuy nhiên hiện nay, trong giới truyền hình cũng chưa có sự thống nhất về tên gọi của thé loại này. Vi dụ những phóng sự phát trong CTTS hàng ngày của VTV và một số đài địa phương được goi với nhiều cái tên khác nhau, như phóng sự thời sự, PSN. Ở đây chúng tôi tạm hiểu, gọi phóng sự thời sự là dựa vào yếu tố tính thời sự cập nhật của phóng sự, còn gọi PSN là căn cứ vào yếu tố thời lượng (có hạn) của thé loại này trong CTTS hàng ngày. Goi PSN cũng có thé hiểu là để so sánh với thé loại phóng sự truyền thống vốn có thời lượng khá dài.
Trong cuốn "Phóng sự truyền hình", tác gia Brigitte Besse Didier Desormeaux biện giải rằng : "cách đây vài năm, phóng sự được tiêu chuẩn hóa xung quanh I phút rưỡi, đến nỗi thuật ngữ "một ba mươi" đã trở thành dong nghĩa với "phóng sự thời sự". Cũng theo Brigitte Besse Didier Desormeaux, sở di có hiện tượng này là vì có những nghiên cứu về phía người tiếp nhận chỉ ra rằng "sau 50 giây, khán giả truyền hình không còn chú ý nữa" [4, tr. Tuy nhiên, nghiên cứu này xem ra chưa that hợp lý bởi lẽ nếu khán giả chán xem nhanh như vậy thì những thé loại như ký sự, phim tài liệu hay những game shows sẽ khó mà kéo khán giả ngôi hàng giờ trước màn hình tivi. Do đó, định mức "một ba mươi" xem ra không phải là lý do dé định cho thời lượng của một PSN (tạm gọi) được thực hiện dé phat trong những CTTS chính luận.
Theo quan sát cua tác giả, thời lượng “một ba mươi” hiện nay không phải không còn phù hợp, tuy nhiên nhiều đài truyền hình đã nâng thời lượng này lên một chút để chuyển tải đầy đủ thông điệp cần thiết đến khán giả. "Trong các chương trình cua Dai truyền hình hiện nay, các phóng sự thời sự thường chỉ có dung lượng khoảng từ 2 đến 3 phút phát sóng" [6, tr. 17 Nhà báo Vũ Quang trong bài viết "Dé một phóng sự truyền hình ngắn hay" đăng trên tạp chí Người Lam báo số 427, tháng 9/2019 nhận định: “Hiện nay, phóng sự ngắn ở các đài truyền hình có độ dài dao động từ 2 đến 3 phút. Thời lượng phóng sự ngắn sẽ chỉ phối cách làm phóng sự, khiến tiết tau nhanh và thông tin, cảm xúc được chat lọc kỹ càng hon".
TS Dương Xuân Sơn trong cuốn “Các loại hình báo chí truyền thông", phóng sự truyền hình là thể loại mà phóng viên bám theo dòng thời sự để phản ảnh những điều nhìn thấy trong cuộc sống hiện thực. Tính thời sự thể hiện rõ trong những đề tài làm phóng sự truyền hình. "Trong phóng sự truyền hình dau ấn chủ quan của tác giả thể hiện rõ nét, đó là cái tôi vừa lôgic, lý trí giàu lý lẽ và ở một chừng mực nào đó và sử dung sức mạnh của cảm xúc" [30, tr. Tác giả cũng khăng định, trong nhiều trường hợp, cảm xúc thẩm mỹ trở thành một động lực đưa tác phẩm dat tới những phẩm chất khác lạ.
Trong cuốn "Phóng sự báo chí lý thuyết, kỹ năng và kinh nghiệm", TS Nguyễn Quang Hòa đưa ra nhận định khá rõ ràng về thể loại PSN. "PSN ra đời trong cuộc sống hiện đại, nhịp sống khẩn trương và thông tin cạnh tranh khốc liệt hiện nay" [13, tr. Với quan điểm trên, tác giả Nguyễn Quang Hòa đã lý giải hoàn cảnh ra đời của thé loại PSN, tác giả cũng đưa ra những đặc điểm nhận dang thể loại nay: Một là: PSN (rước hết nó phải ngắn. Hai là: PSN có kết cầu thực dụng, giản don.
Tác giả lý giải, néu ở phóng sự dài, mâu thuẫn có thể được đây lên cao trào với việc "thắt nút" rồi "gỡ nút", thì ở PSN, mâu thuẫn được đề cập thăng, trực tiếp luôn ở mức độ hiện tại. Gỡ nút trong PSN (nếu có) là ở phần kết, nêu giải pháp kiến nghị, khắc phục. , Tạp chí Người Làm báo số 427, tháng 9/2019 18 Ba là: Chỉ tiết trong PSN tuy ít nhưng tiêu biểu. Do thời lượng có hạn, kết cấu đơn giản nên chi tiết cũng it và phải được lựa chon thật kỹ.
Chi tiết phải "đắt" thì PSN mới có hiệu quả cao. Bốn là: Ngôn ngữ của PSN mang phong cách báo chí. Nếu như ở thể loại phóng sự, do kết cấu và thời lượng tương đối dài nên tác giả có thể sắp xếp chi tiết, nhẫn nhá giọng điệu và lời bình dé đạt được mục đích thông tin, bên cạnh đó còn mang yếu tố văn học; thì ở PSN, chi tiết, thời lượng, kết cấu đều rất ngắn gọn và trực điện cho nên ngôn ngữ phải gọn gàng, dễ hiểu, đơn nghĩa mang phong cách báo chí. Như vậy có thé nhận thay răng, tên gọi của thé loại này hiện vẫn chưa thống nhất.
Mỗi tác giả lại đưa ra khái niệm từ một góc nhìn riêng. Có thể căn cứ vào thời lượng như Brigitte Besse Didier Desormeaux; có thé là tính thời sự như PGS. TS Dương Xuân Sơn; có thể nhắn mạnh vào bối cảnh ra đời của thé loại này như TS Nguyễn Quang Hòa. Tên gọi của PSN còn được hiểu theo một góc nhìn khác, đó là từ khi thé loại này được chọn tham dự Liên hoan truyền hình toàn quốc.
Theo quy định của liên hoan, các PSN được khu biệt không quá 5 phút. Điều này nhằm dé phân biệt giữa PSN với thé loại phóng sự truyền thống vốn có thời lượng khá dài. Hiện nay, khi công nghệ phát triển, truyền hình có sự cạnh tranh gay gắt với các loại hình báo chí khác, thé loại PSN cũng được các nhà đài sản xuất ngắn hơn 5 phút, chủ yếu là từ 2 đến 3 phút. Tuy nhiên, yếu tố thời lượng chỉ là một phan, bởi dé PSN hap dẫn khán gia cần nhiều yếu tố chứ không chi là thời lượng.
Thực tế qua khảo sát cho thấy, có nhiều phóng sự dai hơn 5 phút, nhưng cũng lấy được nước mắt người xem bởi dé tài hay và nghệ thuật ké chuyện của phóng viên.