CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CÂU CHUYEN TRUYÈN THANH TREN SÓNG PHÁT THANH 1.1 Hệ thống khái niệm 1.1 Các khái niệm liên quan đến Báo Phát thanh Báo phát thanh Nhắc đến báo phát thanh người ta nghĩ ngay đến câu slogan “Một lời nói, triệu người nghe”. Lê Nin cũng đã nói: “Radio là tờ báo không cần giấy, không cần đường dây, không có khoảng cách, là cuộc mit tinh cho hàng triệu quần chúng”. Trong Luật Báo chí số 103/2016/QH13 ngày 05/4/2016 có hiệu lực từ ngày 01/01/2017, Báo nói (Báo phát thanh) được định nghĩa: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau.” Báo phát thanh còn được định nghĩa là: Loại hình báo chí sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, truyền đi âm thanh, trực tiếp tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận. 75] Hay theo tác giả V.
Xmirnop, “Phát thanh - là kênh chuyên tải những nghệ thuật âm thanh khác, bằng lời thoại, chuyền tải những khối lượng lớn hoạt động sáng tạo của mình. Mặc khác, phát thanh là sản phẩm của thực tế ngôn ngữ mới, của sự tồn tại của ngôn ngữ trong không trung”. 9] Trong tương quan so sánh với cách thức thông tin của các loại hình báo chí khác như báo in, truyền hình, báo điện tử, phương tiện chuyền tải thông tin duy nhất của phát thanh là sử dụng âm thanh tổng hợp, gồm: Lời nói, tiếng động, âm nhạc, tác động trực tiếp vào thính giác đối tượng tiếp nhận. Tiếp nhận bang thính giác có nhiều tiện lợi.
Thính giả có thé vừa làm việc, vừa nghe đài. Thông tin phát thanh không được hỗ trợ bởi cử chỉ, điệu 16 bộ, dáng vẻ, bối cảnh sống động như trong truyền hình, cũng không được hỗ trợ bởi tranh ảnh cụ thé như trong báo in, nhưng bằng phương thức sử dụng âm thanh tông hợp dé đưa thông tin trực tiếp tới tai người nghe, phát thanh có khả năng kích thích trí tưởng tượng của thính giả. Nhà báo phát thanh có thé sử dung gần như cả một thế giới âm thanh vô tận để tái hiện cuộc sống băng âm thanh, vẽ nên những bức tranh hiện thực sinh động trong tâm trí người nghe, có thể đưa thính giả đến bất cứ nơi đâu, gặp gỡ bất kỳ ai, chứng kiến bất kỳ cảnh tượng nào: Một bãi biển xinh đẹp ở Vinpearl Land - Nha Trang, hay một trận động đất kinh hoàng làm rung chuyển nhà, cửa ở Nhật Bản, một vụ đánh bom đẫm máu ở Afghanistan, hay một núi lửa phun trào dữ dội ở nam Băng Dao (Iceland). Chính sự liên tưởng, ký ức giàu có, phong phú vốn có ở mỗi con người đã làm cho thông tin bằng lời nói - với sự hỗ trợ của tiếng động, âm nhạc, trở nên hoàn chỉnh, toàn vẹn, sống động hơn, sự lĩnh hội của thính giả dễ dàng hơn.
Phát thanh trên Internet Trong lĩnh vực hoạt động thực tiễn, thuật ngữ phát thanh trên Internet không còn xa lạ với những người hoạt động và nghiên cứu trong lĩnh vực phát thanh. Nhưng việc định nghĩa và tiếp cận định nghĩa vẫn còn nhiều ý kiến thay đổi theo sự vận động và phát triển nói chung Trong nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn Sơn Minh đã đưa ra quan niệm: Phát thanh trên Internet (Internet Radio) ý nghĩa tương đương với khái niệm phát thanh trực tuyến (Online Radio), hai thuật ngữ này được sử dụng đồng thời trên mạng Internet để chỉ một Website sử dụng ngôn ngữ truyền thông đa phương tiện chuyên tải thông tin báo chí đến công chúng, mang đầy đủ những nét đặc thù của ngành phát thanh. 23] Tại thời điểm năm 2002, phát thanh Việt Nam mới được đưa lên Internet, nên khái niệm này của tác giả Nguyên Sơn Minh còn đang thiên vê 17 hình thức biểu hiện, chưa bao hàm được tính đa dạng trong việc thể hiện phát thanh ở trên một kênh truyền thông mới là Internet. Năm 2013, trong một nghiên cứu về phát thanh yêu cầu trên báo mạng điện tử, tác giả Nguyễn Thúy Hoa đã định nghĩa phát thanh trên Internet “là kênh truyền thông đại chúng sử dụng chất liệu chính là lời nói, tiếng động và âm nhạc để tái hiện cuộc sống hiện thực; thông điệp được mã hóa truyền qua kênh phát thanh và truyền dẫn trên môi trường Internet để đến với công chúng” [8, Tr.
12] Ở một nghiên cứu khác về vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên mang Internet ở Việt Nam, năm 2014, tác giả Nguyễn Thị Thu đưa quan điểm của mình về phát thanh trên Internet là một phương thức phát thanh hiện đại, truyền thông tin đến công chúng qua mạng Internet, dưới dạng ngôn ngữ truyền thông đa phương tiện (trong đó âm thanh là ngôn ngữ chính). Theo tác giả Nguyễn Thị Thu, phát thanh trên Internet sẽ có đặc thù khác biệt so với các phương thức phát thanh truyền thống, đồng thời các phương thức phát thanh trên Internet cũng có những đặc thù khác biệt so với các loại hình báo chí khác được truyền tải trên mạng Internet. Khái niệm của tác giả Nguyễn Thị Thu đường như bao quát hơn về định nghĩa và chạm sâu hơn về biéu hiện của phát thanh trên Internet. Về bản chất phát thanh theo cách truyền thống hay phát thanh trên Internet vẫn dựa trên nên tảng của âm thanh là chính nhưng phát thanh trên Internet không dừng lại ở âm thanh, âm thanh trên Internet còn kèm cả văn bản, âm thanh còn có cả hình ảnh, hay âm thanh trên Internet cũng không còn là âm thanh đơn thuần như âm thanh trên vô tuyến (được cắt gọt ngắn, khả năng lưu trữ, khả năng nghe đi nghe lại.
18 Như vậy, có thể định nghĩa phát thanh trên Internet là quá trình thé hiện các sản phâm âm thanh dưới dang thức đa phương tiện (trong đó âm thanh là dữ liệu chủ yếu) và truyền đến công chúng qua mạng Internet. Ngôn ngữ báo phát thanh Ngôn ngữ báo phát thanh chính là âm thanh, nội hàm gồm ba thành tố: lời nói, tiếng động và âm nhạc. Lời nói tự nhiên là một phương tiện hoàn hảo nhất, tin cậy nhất và cũng đặc biệt người, đặc biệt xã hội trong giao tiếp và thông tin; Âm nhạc là ký hiệu âm thanh thứ hai trong truyền thông radio, Tiếng động là ký hiệu âm thanh thứ ba dùng trong phát thanh!. Chính tính chất đa thành tố này của âm thanh đã khiến cho loại hình báo phát thanh có được sức hấp dẫn và quyến rũ thính giả.
Ngôn ngữ phát thanh có chuẩn mực chung với chuan của các loại hình báo chí và mặt khác nó có chuẩn riêng của nó. Tuy nhiên, chuân ngôn ngữ có những quy luật và tồn tại khách quan trong những giai đoạn nhất định và mang tính chất bắt buộc tương đối”. Chuan mực của ngôn ngữ phát thanh một mặt vẫn phải đảm bao tính chuan mực của ngôn ngữ nói chung (trong trường hợp này chúng ta đang nói đến tiếng Việt), mặt khác phải thỏa mãn chuân mực phù hợp với những đặc trưng của bản thân loại hình báo phát thanh. Ngôn ngữ phát thanh là một thứ ngôn ngữ kết hợp phức tạp các chuẩn của cả ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.
Hay theo tác giả Nguyễn Đình Lương, “viết cho tai nghe chứ không phải mắt nhìn, viết dé nói chứ không phải dé đọc” [6, Tr. Dưới góc độ báo chí học, các nhà nghiên cứu phát thanh gọi ngôn ngữ báo phát thanh là ngôn ngữ âm thanh tổng hợp, gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc. Theo quan niệm của tác giả Luận văn, ngôn ngữ báo phát thanh là sự kết hợp đặc biệt giữa một bên là sản pham ngôn ngữ tự nhiên của con người (lời nói) với một bên là phi ngôn ngữ (tiếng động, âm nhạc), ton tại dưới dạng âm 19 thanh, dùng làm phương tiện giao tiếp, trao đôi thông tin báo chí giữa nhà báo (đài phát thanh) và thính giả. Như thé, lời nói thực chat là một thành tố của ngôn ngữ phát thanh, nhưng nó khác với thành tố tiếng động, âm nhạc ở chỗ, chất liệu tạo nên lời nói là ngôn ngữ tự nhiên của con người, trong khi đó, chất liệu tạo nên tiếng động là những tiếng ồn do con người, vạn vật tạo nên trong quá trình phát sinh, phát triển, được nhà báo ghi âm lại có chủ đích dé đưa vào tác pham phát thanh; chất liệu của âm nhạc là giai điệu, tiết tấu.
Có thé hiểu một cách đơn giản, lời nói phát thanh là sản phẩm ngôn ngữ tồn tại đưới dạng âm thanh của những đối tượng tham gia vào hoạt động trao đổi thông tin trên sóng đài phát thanh với tu cách là cơ quan báo chí. Chức năng lớn nhất của lời nói nhà báo là cung cấp thông tin về sự kiện, van đề với đầy đủ bê dày và chiều sâu, với đầy đủ tính chất đa dạng phong phú, phức tạp của nó; đồng thời, khơi nguồn phản hồi của đối tượng tiếp nhận thông tin, khuyến khích, tạo cơ hội cho lời nói của công chúng xuất hiện nhiều hơn trên sóng. Bên cạnh đó, lời nói của nhà báo trên sóng phát thanh Quốc gia còn có tác dụng định hướng, dẫn dắt lời ăn tiếng nói của công chúng toàn dân. Chương trình phát thanh Khái niệm Chương trình phát thanh là sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin bài, băng tư liệu, âm nhạc trong thời lượng nhất định được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh.
Đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất với người nghe. Theo tác giả Đức Dũng (2003), một chương trình phát thanh là sự sắp xếp một cách hợp lý các thành phần, tin, bài, băng âm thanh trong một chỉnh 20 thê với khoảng thời gian xác định nhằm đáp ứng nhiệm vụ tuyên truyền của các cơ quan phát thanh và mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe. Chương trình phát thanh là một đơn vị tồn tại độc lập. Mỗi chương trình phản ánh một lĩnh vực nhất định, phục vụ một lứa tuổi nhất định.
Chương trình phát thanh có khung thời lượng xác định và thời gian 6n định. Trong một chương trình phát thanh, bố cục chương trình rất quan trọng. Mục tiêu của chương trình phát thanh là thu hút, lôi cuốn thính giả bằng những thông tin mà nó đem đến cho họ. Một chương trình phát thanh luôn cô gang tạo ra bản sắc riêng ở giọng đọc, thể loại, ngôn ngữ, bút pháp, giọng điệu, đối tượng tiếp nhận, đồng thời nó cũng hỗ trợ, phối hợp với các chương trình khác nhằm mục dich tăng cường sức tác động của công chúng [55, tr.