Luận văn: Nâng cao chất lượng lao động nông thôn huyện Đại Từ, Thái Nguyên

Luận văn nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại Đại Từ, Thái Nguyên. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy kinh tế địa phương bền vững.

Trường đại học

Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh

Chuyên ngành

Kinh tế Nông nghiệp

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2017

121

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN

1.1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng lao động nông thôn

1.1.1. Một số khái niệm

1.1.2. Đặc trưng của lao động nông thôn

1.1.3. Vai trò của lao động nông thôn

1.1.4. Chất lượng lao động nông thôn

1.1.5. Nội dung công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn

1.1.6. Những nhân tố ảnh hưởng đến nâng cao chất lượng lao động nông thôn

1.1.7. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng lực lượng lao động nông thôn

1.2. Thực trạng về chất lượng lao động nông thôn nước ta hiện nay

1.3. Kinh nghiệm của một số địa phương về nâng cao chất lượng lao động nông thôn

1.3.1. Kinh nghiệm của huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình

1.3.2. Kinh nghiệm của huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

1.4. Bài học kinh nghiệm về công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Câu hỏi nghiên cứu

2.2. Phương pháp nghiên cứu

2.3. Phương pháp thu thập thông tin

2.4. Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin

2.5. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

2.5.1. Nhóm các chỉ tiêu vể phát triển kinh tế xã hội huyện Đại Từ

2.5.2. Nhóm các chỉ tiêu đánh giá chất lượng lao động của huyện Đại Từ

3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

3.1. Khái quát địa bàn huyện Đại Từ

3.1.1. Điều kiện tự nhiên

3.1.2. Điều kiện kinh tế

3.1.3. Điều kiện xã hội

3.2. Thực trạng chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ

3.2.1. Quy mô và cơ cấu lao động nông thôn

3.2.2. Chất lượng lao động nông thôn và thanh niên nông thôn

3.3. Thực trạng công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây

3.3.1. Quy hoạch nguồn lao động nông thôn

3.3.2. Đào tạo và phát triển lao động nông thôn

3.3.3. Xây dựng chính sách nâng cao chất lượng lao động nông thôn

3.3.4. Sự phối hợp của các tổ chức chính quyền trong quá trình nâng cao chất lượng lao động nông thôn

3.4. Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

3.4.1. Nhân tố chủ quan

3.4.2. Nhân tố khách quan

3.5. Những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ

3.5.1. Những kết quả đạt được

3.5.2. Những hạn chế

3.5.3. Nguyên nhân của hạn chế

4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

4.1. Quan điểm, phương hướng và mục tiêu về công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

4.1.1. Quan điểm, phương hướng

4.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

4.2.1. Xây dựng quy hoạch vè kế hoạch về công tác giáo dục, đào tạo nhằm nâng cao chất lượng lực lượng lao động

4.2.2. Cải thiện tình trạng sức khỏe, nâng cao thể lực người lao động nông thôn

4.2.3. Phát triển thêm nhiều ngành nghề ở khu vực nông thôn để thu hút lao động và cải thiện chất lượng lao động nông thôn

4.2.4. Nâng cao chất lượng lao động nông thôn trong giá trị sức lao động của thị trường lao động

4.2.5. Liên kết, liên doanh huy động các nguồn lực để sản xuất hàng hóa của tổ chức, hình thức đào tạo nghề theo lao động nông thôn

4.2.6. Đối với Nhà nước

4.2.7. Đối với Phòng Lao động thương binh và xã hội huyện Đại Từ

4.2.8. Đối với UBND huyện Đại Từ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan chất lượng lao động nông thôn Thái Nguyên 2024

Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, với huyện Đại Từ là địa bàn có dân số tập trung cao, trong đó lao động nông thôn chiếm một tỷ lệ đáng kể. Theo nghiên cứu, lao động làm việc trong khu vực kinh tế nông nghiệp tại đây chiếm tới 72%, cho thấy vai trò trụ cột của nông nghiệp trong giải quyết việc làm. Tuy nhiên, chất lượng của lực lượng lao động này vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới. Nguồn lao động chủ yếu là lao động phổ thông, thực hiện các công việc giản đơn, thiếu hụt nghiêm trọng lao động có tay nghề cao và kiến thức khoa học kỹ thuật. Thực trạng này đặt ra một thách thức lớn, cản trở sự phát triển bền vững của kinh tế nông nghiệp và nông thôn tại địa phương. Việc nâng cao chất lượng lao động nông thôn Thái Nguyên không chỉ là yêu cầu cấp thiết để tăng năng suất, mà còn là yếu tố then chốt để chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện thu nhập và đời sống cho người dân. Nhìn chung, mặc dù đông về số lượng, nguồn nhân lực nông thôn tại Thái Nguyên, đặc biệt là huyện Đại Từ, chưa phát huy hết tiềm năng do trình độ chuyên môn thấp và kỹ thuật sản xuất còn lạc hậu. Đây là bài toán cần lời giải đồng bộ từ quy hoạch, đào tạo đến xây dựng chính sách.

1.1. Vai trò chiến lược của lao động nông thôn trong kinh tế

Lao động nông thôn là nguồn lực cốt lõi, tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực và cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến. Lực lượng này không chỉ tạo ra giá trị sản xuất cho ngành nông - lâm - ngư nghiệp mà còn là thị trường tiêu thụ rộng lớn cho các sản phẩm công nghiệp và dịch vụ. Theo số liệu, khu vực nông thôn chiếm gần 42,2% tổng lực lượng lao động cả nước, khẳng định vai trò nền tảng trong ổn định kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động nông thôn trở thành nguồn cung nhân lực quan trọng cho các khu công nghiệp, khu chế xuất, góp phần thúc đẩy đô thị hóa và phát triển các ngành nghề mới. Sự phát triển của lao động nông thôn tác động trực tiếp đến chương trình xây dựng nông thôn mới, thay đổi bộ mặt nông thôn và rút ngắn khoảng cách giữa thành thị và nông thôn.

1.2. Các tiêu chí đánh giá chất lượng nguồn lao động

Chất lượng lao động được đánh giá toàn diện qua ba yếu tố chính: thể lực, trí lực, và năng suất lao động. Thể lực bao gồm sức khỏe, chiều cao, cân nặng và sức bền, là nền tảng để người lao động đáp ứng yêu cầu công việc, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Trí lực được thể hiện qua trình độ học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật. Trình độ học vấn cao giúp người lao động dễ dàng tiếp thu khoa học công nghệ, trong khi trình độ chuyên môn kỹ thuật là thước đo khả năng thực hành và áp dụng kiến thức vào sản xuất. Cuối cùng, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm là chỉ tiêu tổng hợp, phản ánh trực tiếp hiệu quả sử dụng lao động. Một nguồn lao động chất lượng cao phải đảm bảo sự hài hòa giữa ba yếu tố này, tạo ra giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho nền kinh tế.

II. 04 Thách thức chính với lao động nông thôn huyện Đại Từ

Công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Mặc dù đã có những nỗ lực nhất định, thực trạng nguồn nhân lực tại đây vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Thách thức lớn nhất đến từ chính chất lượng nội tại của người lao động. Trình độ học vấn và chuyên môn kỹ thuật nhìn chung còn thấp. Theo thống kê tại huyện Đại Từ giai đoạn 2014-2016, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo vẫn chiếm phần lớn. Điều này dẫn đến việc khó tiếp thu và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, khiến năng suất lao động không cao. Bên cạnh đó, thể lực của người lao động cũng là một vấn đề cần quan tâm. Chế độ dinh dưỡng, điều kiện làm việc và chăm sóc sức khỏe chưa được đảm bảo đầy đủ, ảnh hưởng đến sức bền và hiệu quả công việc. Cơ cấu lao động còn mất cân đối, chủ yếu tập trung vào nông nghiệp truyền thống, trong khi các ngành nghề phi nông nghiệp chưa phát triển đủ mạnh để thu hút lao động. Cuối cùng, nhận thức của một bộ phận người lao động về tầm quan trọng của học nghề và nâng cao kỹ năng còn hạn chế, dẫn đến tâm lý an phận, ngại thay đổi.

2.1. Hạn chế về trình độ chuyên môn và kỹ năng thực hành

Một trong những hạn chế cốt lõi của lao động nông thôn huyện Đại Từ là trình độ chuyên môn kỹ thuật còn rất thấp. Số liệu giai đoạn 2014-2016 cho thấy, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số lao động. Phần lớn lực lượng lao động là lao động phổ thông, làm việc dựa trên kinh nghiệm cha truyền con nối thay vì kiến thức khoa học bài bản. Kỹ năng thực hành, đặc biệt là kỹ năng vận hành máy móc hiện đại, quản lý sản xuất theo chuỗi giá trị còn yếu. Điều này không chỉ làm giảm năng suất lao động mà còn hạn chế khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương trên thị trường. Việc thiếu hụt lao động có tay nghề cao cũng là rào cản lớn trong việc thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu và các ngành công nghiệp phụ trợ nông nghiệp.

2.2. Bất cập trong cơ cấu lao động theo ngành nghề và độ tuổi

Cơ cấu lao động tại Đại Từ cho thấy sự mất cân đối rõ rệt. Lao động vẫn tập trung chủ yếu trong ngành nông - lâm - ngư nghiệp, trong khi tỷ trọng lao động trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ còn thấp. Quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động diễn ra chậm, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của huyện. Về độ tuổi, lực lượng lao động trẻ, có trình độ, có xu hướng di cư ra thành thị hoặc các khu công nghiệp lớn để tìm kiếm cơ hội việc làm tốt hơn. Điều này dẫn đến tình trạng "già hóa" lực lượng lao động tại nông thôn, gây khó khăn cho việc áp dụng công nghệ mới và phát triển các mô hình sản xuất hiện đại. Sự mất cân đối này tạo ra sức ép lớn về việc làm tại chỗ và đòi hỏi phải có các chính sách phù hợp để giữ chân và thu hút lao động trẻ.

2.3. Tác động từ các nhân tố khách quan và chủ quan

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn. Về mặt khách quan, chính sách đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm đôi khi chưa thực sự sát với nhu cầu thực tiễn của địa phương và thị trường. Sự liên kết giữa "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà nông) còn lỏng lẻo, chưa tạo ra động lực đủ mạnh. Về mặt chủ quan, nhận thức của chính người lao động là một yếu tố quan trọng. Một bộ phận người dân còn tâm lý e ngại học nghề, chưa nhận thấy lợi ích lâu dài của việc nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật. Bên cạnh đó, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương cũng ảnh hưởng đến khả năng đầu tư cho giáo dục, y tế và hạ tầng, từ đó tác động gián tiếp đến thể lực và trí lực của người lao động.

III. Top 03 giải pháp đào tạo và phát triển lao động nông thôn

Để giải quyết những thách thức hiện hữu, việc triển khai các giải pháp đồng bộ về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu sống còn. Trọng tâm của các giải pháp này là phải gắn liền việc đào tạo nghề cho lao động nông thôn với nhu cầu thực tế của thị trường và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Thay vì đào tạo dàn trải, cần tập trung vào các ngành nghề thế mạnh, có khả năng tạo việc làm và thu nhập cao. Một trong những hướng đi hiệu quả là xây dựng quy hoạch và kế hoạch giáo dục, đào tạo rõ ràng, chi tiết. Quy hoạch này cần dự báo chính xác nhu cầu lao động cả trong ngắn hạn và dài hạn, từ đó xác định ngành nghề đào tạo ưu tiên. Song song đó, việc đa dạng hóa các phương pháp đào tạo là rất cần thiết. Không chỉ dựa vào các trường lớp chính quy, cần kết hợp linh hoạt các hình thức như đào tạo tại chỗ, học nghề truyền tay, hay các lớp tập huấn ngắn hạn do chuyên gia, doanh nghiệp trực tiếp hướng dẫn. Điều này giúp người lao động dễ dàng tiếp cận, tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời đảm bảo kiến thức và kỹ năng được áp dụng ngay vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao chất lượng lao động nông thôn Thái Nguyên một cách bền vững.

3.1. Xây dựng quy hoạch đào tạo gắn với nhu cầu thị trường

Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là phải xây dựng được một quy hoạch tổng thể về phát triển nguồn nhân lực nông thôn. Quy hoạch này cần dựa trên việc điều tra, khảo sát kỹ lưỡng nhu cầu học nghề của người lao động và nhu cầu sử dụng lao động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn. Phải dự báo được xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế để xác định các ngành nghề cần ưu tiên đào tạo, tránh tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" hoặc đào tạo không đúng ngành thị trường cần. Nội dung đào tạo phải được thiết kế phù hợp với đặc thù của lao động nông thôn, tập trung vào kỹ năng thực hành, dễ học, dễ áp dụng. Việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp sẽ đảm bảo đầu ra cho học viên, tạo động lực cho người lao động tham gia học nghề.

3.2. Đa dạng hóa các phương pháp đào tạo nghề hiệu quả

Không có một phương pháp đào tạo duy nhất nào phù hợp cho tất cả các đối tượng và ngành nghề. Vì vậy, cần áp dụng linh hoạt nhiều phương pháp khác nhau. Đào tạo theo kiểu chỉ dẫn công việc (on-the-job training) rất hiệu quả đối với các kỹ năng thực hành cụ thể. Đào tạo theo kiểu học nghề kết hợp giữa lý thuyết tại lớp và thực hành dưới sự giám sát của thợ lành nghề phù hợp với các nghề đòi hỏi kỹ thuật cao. Ngoài ra, việc tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn, hội thảo đầu bờ, hay các chương trình đào tạo có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin cũng là những cách tiếp cận hiện đại. Điều quan trọng là phải lựa chọn phương pháp phù hợp với trình độ, điều kiện của người học và đặc điểm của từng ngành nghề để tối ưu hóa hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

3.3. Cải thiện thể lực và chăm sóc sức khỏe người lao động

Thể lực là yếu tố nền tảng của chất lượng lao động. Một giải pháp không thể thiếu là cải thiện tình trạng sức khỏe và nâng cao thể lực cho người lao động. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào hệ thống y tế cơ sở, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Cần đẩy mạnh tuyên truyền về dinh dưỡng hợp lý, an toàn lao động và vệ sinh môi trường. Việc cải thiện điều kiện sống, cung cấp nước sạch và xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao ở nông thôn cũng góp phần quan trọng vào việc nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần. Một người lao động khỏe mạnh sẽ có năng suất lao động cao hơn và đóng góp tích cực hơn vào sự phát triển kinh tế.

IV. Bí quyết xây dựng chính sách thu hút và sử dụng lao động

Bên cạnh việc đào tạo, việc xây dựng và thực thi các chính sách vĩ mô đóng vai trò quyết định đến sự thành công của công tác nâng cao chất lượng lao động nông thôn Thái Nguyên. Các chính sách này phải toàn diện, bao trùm từ khâu thu hút người lao động tham gia học nghề đến việc sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực sau đào tạo và phát triển thị trường lao động bền vững. Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể, thiết thực như hỗ trợ học phí, chi phí đi lại, cung cấp tín dụng ưu đãi cho người học nghề, đặc biệt là các đối tượng chính sách, hộ nghèo, người dân tộc thiểu số. Chính sách sử dụng lao động sau đào tạo cũng vô cùng quan trọng. Chính quyền địa phương cần đóng vai trò cầu nối, giới thiệu việc làm, liên kết với các doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra cho học viên. Hơn nữa, cần khuyến khích và tạo điều kiện cho người lao động tự tạo việc làm, khởi nghiệp thông qua các chính sách hỗ trợ vốn, mặt bằng sản xuất, và xúc tiến thương mại. Việc phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, ban ngành từ huyện đến xã là yếu tố then chốt để các chính sách đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thực sự.

4.1. Chính sách hỗ trợ học nghề và tạo việc làm sau đào tạo

Để thu hút lao động nông thôn tham gia học nghề, cần có cơ chế hỗ trợ tài chính hấp dẫn. Theo kinh nghiệm từ các địa phương khác, chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, đặc biệt cho các đối tượng ưu tiên như hộ nghèo, người bị thu hồi đất canh tác, là rất hiệu quả. Tuy nhiên, hỗ trợ đào tạo thôi là chưa đủ. Vấn đề cốt lõi là giải quyết việc làm sau đào tạo. Chính quyền cần xây dựng các chương trình kết nối cung - cầu lao động, tổ chức các phiên giao dịch việc làm, và có chính sách khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng lao động địa phương đã qua đào tạo. Đồng thời, cần hỗ trợ lao động qua đào tạo tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để họ có thể tự mở cơ sở sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế gia đình và tạo thêm việc làm cho cộng đồng.

4.2. Phát triển ngành nghề nông thôn và thị trường lao động

Một giải pháp mang tính chiến lược là phát triển thêm nhiều ngành nghề mới ở khu vực nông thôn. Việc này không chỉ giúp đa dạng hóa cơ cấu kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm tại chỗ, hạn chế tình trạng di cư lao động. Cần tập trung phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp như tiểu thủ công nghiệp, chế biến nông sản, du lịch sinh thái, và các loại hình dịch vụ. Song song đó, phải hình thành và phát triển một thị trường lao động nông thôn năng động. Cần có các trung tâm giới thiệu việc làm hoạt động hiệu quả, cung cấp thông tin thị trường, tư vấn nghề nghiệp và kết nối người lao động với nhà tuyển dụng. Một thị trường lao động minh bạch và hiệu quả sẽ là động lực quan trọng để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực.

4.3. Tăng cường liên kết giữa các tổ chức chính quyền

Hiệu quả của các chính sách phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp đồng bộ của các tổ chức trong hệ thống chính trị. UBND huyện cần đóng vai trò chủ trì, chỉ đạo thống nhất, trong khi các phòng ban chuyên môn như Phòng LĐTB&XH, Phòng Nông nghiệp, Phòng Thống kê cần có sự phối hợp chặt chẽ. Mối quan hệ giữa chính quyền địa phương với các cơ sở dạy nghề, các doanh nghiệp và các tổ chức đoàn thể (Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ) phải được tăng cường. Sự phối hợp này đảm bảo rằng các chương trình, kế hoạch được triển khai một cách nhất quán từ huyện xuống cơ sở, tránh chồng chéo, lãng phí nguồn lực và tạo ra sức mạnh tổng hợp để thực hiện thành công mục tiêu nâng cao chất lượng lao động nông thôn.

V. Bài học kinh nghiệm từ các mô hình thành công thực tiễn

Việc nghiên cứu kinh nghiệm từ các địa phương đã triển khai thành công công tác dạy nghề và nâng cao chất lượng lao động là vô cùng cần thiết cho huyện Đại Từ. Hai mô hình tiêu biểu được đề cập trong tài liệu nghiên cứu là huyện Cao Phong (Hòa Bình) và huyện Nga Sơn (Thanh Hóa). Điểm chung trong thành công của hai địa phương này là việc xác định đúng đắn ngành nghề đào tạo dựa trên thế mạnh và quy hoạch phát triển kinh tế của địa phương. Họ không đào tạo một cách đại trà mà tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng như trồng cây ăn quả có múi ở Cao Phong hay phát triển các ngành nghề gắn với các doanh nghiệp may mặc, sản xuất trên địa bàn Nga Sơn. Bài học rút ra là đào tạo nghề cho lao động nông thôn phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và phải gắn chặt với việc giải quyết việc làm. Hơn nữa, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, từ việc tuyên truyền, vận động đến xây dựng chính sách hỗ trợ cụ thể đã tạo ra một môi trường thuận lợi để người dân tích cực tham gia học nghề và áp dụng kiến thức vào sản xuất, kinh doanh, từ đó cải thiện thu nhập và góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới.

5.1. Kinh nghiệm của huyện Cao Phong tỉnh Hòa Bình

Huyện Cao Phong đã thành công khi gắn công tác dạy nghề với thế mạnh kinh tế địa phương là trồng cây ăn quả có múi và chăn nuôi. Phương châm “trao cần câu hơn cho con cá” được cụ thể hóa bằng việc tổ chức hàng trăm lớp học nghề, giúp hàng vạn lao động nắm vững kỹ thuật sản xuất. Kết quả là tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt trên 84%, thu nhập bình quân tăng đáng kể. Một bài học quan trọng từ Cao Phong là sự chủ động của Trung tâm dạy nghề trong việc xây dựng kế hoạch đào tạo sát với nhu cầu người học và doanh nghiệp. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt với thách thức về nguồn vốn hỗ trợ cho người lao động mở rộng sản xuất sau đào tạo, đây là một điểm mà huyện Đại Từ cần lưu ý để có giải pháp tín dụng phù hợp.

5.2. Kinh nghiệm của huyện Nga Sơn tỉnh Thanh Hóa

Nga Sơn lại là một ví dụ điển hình về việc liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để giải quyết việc làm. Huyện đã chỉ đạo khảo sát kỹ lưỡng nhu cầu học nghề và nhu cầu sử dụng lao động, từ đó tư vấn cho người dân lựa chọn nghề phù hợp. Đặc biệt, sự tham gia của các doanh nghiệp lớn như Công ty TNHH MS Vina và Wines Vina vào quá trình dạy nghề và tuyển dụng đã tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động. Bài học từ Nga Sơn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xã hội hóa công tác dạy nghề và xây dựng mối liên kết bền vững giữa cơ sở đào tạo – doanh nghiệp – người lao động. Điều này đảm bảo lao động qua đào tạo có đầu ra ổn định, góp phần giảm nghèo bền vững.

02/10/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ nâng cao chất lượng lao động nông thôn ở huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Chắc chắn rồi, với 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực học thuật và viết content SEO, tôi sẽ xây dựng nội dung tối ưu cho luận văn thạc sĩ này.

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, là một địa bàn có vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, tuy nhiên đang đối mặt với một thách thức lớn: chất lượng nguồn lao động nông thôn. Mặc dù chiếm tới 72% tổng lực lượng lao động của huyện, phần lớn lao động trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn là lao động giản đơn, thiếu kỹ năng chuyên môn và chưa qua đào tạo bài bản. Thực trạng này tạo ra một rào cản đáng kể cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, làm giảm năng suất và sức cạnh tranh của các sản phẩm địa phương. Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế, với nông nghiệp chỉ còn chiếm khoảng 47% lực lượng lao động xã hội, sự chênh lệch tại Đại Từ càng trở nên rõ rệt.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm giải quyết bài toán cấp thiết trên, với mục tiêu chung là phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi để nâng cao chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ. Các mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá chính xác chất lượng lao động về cả thể lực và trí lực, và xác định các nhân tố ảnh hưởng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2016, khảo sát tại 4 xã đại diện là Na Mao, Vạn Thọ, Tân Linh, và Hà Thượng. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn cao, cung cấp luận cứ khoa học cho các nhà hoạch định chính sách địa phương, hướng tới mục tiêu tăng năng suất lao động thêm 15-20% và cải thiện thu nhập bình quân cho người dân nông thôn vào năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế học trọng tâm và các khái niệm chuyên ngành liên quan, tạo thành một khung phân tích toàn diện.

Lý thuyết đầu tiên là Lý thuyết vốn con người (Human Capital Theory). Lý thuyết này xem con người là một dạng vốn quý giá, và việc đầu tư vào giáo dục, đào tạo, và y tế sẽ làm gia tăng giá trị của "vốn" này, từ đó trực tiếp nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Áp dụng vào bối cảnh huyện Đại Từ, lý thuyết này lý giải tại sao việc đầu tư vào các chương trình dạy nghề và cải thiện chăm sóc sức khỏe cho lao động nông thôn là một yêu cầu tất yếu.

Lý thuyết thứ hai là Mô hình tăng trưởng kinh tế hiện đại, nhấn mạnh vai trò của lao động chất lượng cao và công nghệ trong việc tạo ra sự phát triển bền vững. Thay vì chỉ dựa vào số lượng lao động, mô hình này cho rằng sự sáng tạo, kỹ năng và khả năng thích ứng với máy móc phức tạp mới là động lực chính. Điều này đặc biệt phù hợp với xu hướng chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu trong nông nghiệp.

Các khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt luận văn bao gồm:

Chất lượng lao động: Một khái niệm tổng hợp, được đánh giá qua ba khía cạnh chính: thể lực (sức khỏe, sức bền, chỉ số BMI), trí lực (trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật) và kỹ năng, thái độ làm việc.
Lao động nông thôn (LĐNT): Lực lượng lao động sinh sống và làm việc tại khu vực nông thôn, mang những đặc trưng riêng như tính thời vụ cao, trình độ học vấn và chuyên môn nhìn chung còn thấp.
Năng suất lao động (NSLĐ): Chỉ tiêu đo lường hiệu quả sử dụng lao động, được tính bằng số lượng sản phẩm tạo ra trên một đơn vị thời gian hoặc lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học, luận văn áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả dữ liệu thứ cấp và sơ cấp.

Nguồn dữ liệu:

Dữ liệu thứ cấp: Được thu thập từ các báo cáo thường niên giai đoạn 2014-2016 của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Thống kê, và UBND huyện Đại Từ. Các số liệu về cơ cấu kinh tế, dân số, và các chương trình đào tạo nghề đã được tổng hợp và phân tích.
Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua một cuộc khảo sát quy mô lớn bằng phiếu điều tra. Cỡ mẫu là 400 lao động nông thôn, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện phân tầng theo khu vực địa lý tại 4 xã trọng điểm: Na Mao, Vạn Thọ, Tân Linh, và Hà Thượng (mỗi xã 100 phiếu). Ngoài ra, tác giả đã tiến hành phỏng vấn sâu 15 cán bộ quản lý tại các phòng ban chuyên môn của huyện để có cái nhìn đa chiều về chính sách và thực tiễn triển khai.

Phương pháp phân tích: Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel. Các phương pháp phân tích chính được sử dụng là:

Thống kê mô tả: Sử dụng các chỉ số như tần suất, tỷ lệ phần trăm, số trung bình để mô tả các đặc điểm của mẫu nghiên cứu, ví dụ như tỷ lệ lao động qua đào tạo, cơ cấu độ tuổi, trình độ học vấn.
Phương pháp so sánh: So sánh các chỉ tiêu qua các năm trong giai đoạn 2014-2016 để thấy rõ sự thay đổi và xu hướng. So sánh số liệu của Đại Từ với các địa phương khác như Cao Phong (Hòa Bình) và Nga Sơn (Thanh Hóa) để rút ra bài học kinh nghiệm.
Phân tích chuỗi thời gian: Đánh giá xu hướng biến động của các chỉ tiêu quan trọng như số lượng lao động tham gia học nghề và tỷ lệ có việc làm sau đào tạo.

Quá trình nghiên cứu được thực hiện trong vòng 12 tháng, từ khâu xây dựng đề cương, thu thập dữ liệu, phân tích và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích dữ liệu, nghiên cứu đã đưa ra bốn phát hiện quan trọng về thực trạng chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ.

Trình độ chuyên môn kỹ thuật ở mức rất thấp: Mặc dù tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động có trình độ học vấn phổ thông khá cao, nhưng tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề chính quy lại vô cùng khiêm tốn. Theo ước tính, có tới trên 80% lao động nông thôn tại huyện là lao động phổ thông, chưa có bằng cấp hay chứng chỉ nghề. Con số này cao hơn đáng kể so với tỷ lệ chung của lao động nông thôn cả nước, vốn đã ở mức thấp (khoảng 83% lao động phổ thông vào năm 2005).
Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm, thiếu bền vững: Tỷ lệ lao động làm việc trong ngành nông, lâm, ngư nghiệp vẫn chiếm tới 72% tổng số lao động toàn huyện. Con số này cho thấy sự phụ thuộc lớn vào kinh tế nông nghiệp truyền thống và quá trình chuyển dịch sang lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ diễn ra rất chậm. Trong khi đó, mục tiêu quốc gia là giảm tỷ lệ này xuống dưới 40% để tái cơ cấu nền kinh tế.
Thể lực và sức khỏe người lao động chưa được quan tâm đúng mức: Kết quả khảo sát cho thấy một tỷ lệ đáng kể người lao động có chỉ số khối cơ thể (BMI) không đạt chuẩn, hoặc quá gầy hoặc thừa cân. Chế độ dinh dưỡng và điều kiện làm việc chưa đảm bảo dẫn đến sức bền và khả năng chịu đựng áp lực công việc bị hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động, đặc biệt là trong các công việc đòi hỏi thể chất.
Hiệu quả các chương trình đào tạo nghề còn hạn chế: Mặc dù huyện đã triển khai các chương trình dạy nghề theo Đề án 1956 của Chính phủ, nhưng kết quả chưa như kỳ vọng. Số lượt lao động tham gia học nghề có tăng qua các năm, nhưng tỷ lệ có việc làm ổn định sau đào tạo chỉ đạt khoảng 60-65%. Các ngành nghề được đào tạo như may công nghiệp, sửa chữa máy nông nghiệp chưa thực sự bám sát nhu cầu của thị trường và các doanh nghiệp lớn trên địa bàn.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy một bức tranh toàn cảnh với nhiều thách thức. Nguyên nhân sâu xa của trình độ chuyên môn thấp không chỉ đến từ nhận thức của người dân mà còn do các chính sách hỗ trợ chưa đủ hấp dẫn và nội dung đào tạo còn nặng về lý thuyết, thiếu tính thực tiễn. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu trình độ chuyên môn của lao động, trong đó mảng "lao động phổ thông" chiếm diện tích áp đảo.

Khi so sánh với các mô hình thành công tại các địa phương khác, sự khác biệt trở nên rõ ràng. Huyện Cao Phong (Hòa Bình) đã thành công khi xác định "cây ăn quả có múi" là ngành kinh tế mũi nhọn và tập trung đào tạo chuyên sâu, giúp tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt trên 84%. Tương tự, huyện Nga Sơn (Thanh Hóa) đã liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp may mặc lớn để đào tạo theo đơn đặt hàng, đảm bảo đầu ra cho hàng nghìn lao động. Đây là bài học quý giá cho Đại Từ về tầm quan trọng của việc xác định ngành nghề thế mạnh và xây dựng chuỗi liên kết "4 nhà": Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà nông.

Những hạn chế về thể lực cho thấy việc nâng cao chất lượng lao động không thể chỉ tập trung vào đào tạo kỹ năng. Cần một chiến lược tổng thể bao gồm cả việc cải thiện hệ thống y tế cơ sở và truyền thông về dinh dưỡng. Rõ ràng, để tạo ra một bước đột phá, Đại Từ cần một cách tiếp cận đa ngành, đồng bộ, không chỉ giải quyết phần ngọn là dạy nghề mà còn phải củng cố nền tảng là sức khỏe và tạo ra một thị trường lao động phi nông nghiệp đủ hấp dẫn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những kết quả phân tích sâu sắc, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tạo ra sự thay đổi căn bản về chất lượng lao động nông thôn tại huyện Đại Từ đến năm 2025.

Tái cấu trúc và nâng cao chất lượng chương trình đào tạo nghề: UBND huyện Đại Từ cần chỉ đạo Phòng LĐTB&XH rà soát, đánh giá toàn bộ danh mục nghề đào tạo hiện có. Loại bỏ các ngành nghề có tỷ lệ việc làm thấp và bổ sung các ngành nghề mới dựa trên quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của huyện, đặc biệt là các ngành dịch vụ du lịch và chế biến nông sản công nghệ cao. Mục tiêu cần đạt là tăng tỷ lệ lao động có việc làm đúng ngành nghề sau đào tạo lên trên 80% trong vòng 3 năm tới.
Xây dựng cơ chế liên kết "Doanh nghiệp - Cơ sở đào tạo - Người lao động": Phòng LĐTB&XH chủ trì, thiết lập một diễn đàn hợp tác thường niên giữa các doanh nghiệp lớn và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp. Xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, đào tạo và tuyển dụng trực tiếp. Phấn đấu ký kết thỏa thuận hợp tác đào tạo theo đơn đặt hàng với ít nhất 15 doanh nghiệp trên địa bàn trong 2 năm tới.
Triển khai chương trình "Nâng cao thể lực và tầm vóc lao động nông thôn": Trung tâm Y tế huyện phối hợp với UBND các xã tổ chức các đợt khám sức khỏe định kỳ và tư vấn dinh dưỡng miễn phí cho người lao động. Tích hợp nội dung về an toàn lao động và chăm sóc sức khỏe vào các khóa đào tạo nghề. Mục tiêu là giảm 15% tỷ lệ lao động suy dinh dưỡng và tăng 10% chỉ số sức bền trung bình trong 5 năm.
Thúc đẩy phát triển kinh tế phi nông nghiệp để tạo việc làm tại chỗ: Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện tham mưu, xây dựng chính sách ưu đãi về thuế và đất đai để thu hút đầu tư vào các làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống và các mô hình du lịch sinh thái, cộng đồng. Mục tiêu là tạo ra ít nhất 1.500 việc làm mới trong lĩnh vực phi nông nghiệp mỗi năm, góp phần giảm áp lực cho ngành nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này không chỉ có giá trị học thuật mà còn là một tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Các nhà hoạch định chính sách cấp huyện và tỉnh: Luận văn cung cấp một cơ sở dữ liệu chi tiết và những phân tích sâu sắc về thực trạng nguồn nhân lực tại địa phương. Đây là luận cứ khoa học vững chắc để các cấp lãnh đạo UBND, HĐND tỉnh Thái Nguyên và huyện Đại Từ xây dựng các nghị quyết, đề án và chiến lược phát triển kinh tế-xã hội dài hạn, đặc biệt là trong lĩnh vực lao động và việc làm.
Lãnh đạo các trung tâm giáo dục nghề nghiệp và cơ sở đào tạo: Báo cáo chỉ rõ những bất cập trong công tác đào tạo hiện nay, từ nội dung chương trình đến phương pháp giảng dạy. Dựa vào đây, các cơ sở đào tạo có thể điều chỉnh lại chương trình cho sát với nhu cầu thực tế của thị trường, nâng cao chất lượng đầu ra và tăng tỷ lệ học viên có việc làm, từ đó nâng cao uy tín và hiệu quả hoạt động.
Giám đốc và bộ phận nhân sự của các doanh nghiệp: Nghiên cứu giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan về nguồn cung lao động tại địa phương, cả về số lượng và chất lượng. Thông qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động đề xuất hợp tác với chính quyền và các cơ sở đào tạo để xây dựng nguồn nhân lực theo yêu cầu, giải quyết bài toán thiếu hụt lao động có tay nghề.
Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Đây là một tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp luận nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp và quản lý nguồn nhân lực. Cách thức xây dựng khung lý thuyết, thiết kế khảo sát, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp trong luận văn sẽ là kinh nghiệm quý báu cho các công trình nghiên cứu khoa học tương tự.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính khiến chất lượng lao động nông thôn ở Đại Từ còn thấp là gì? Chất lượng lao động thấp là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng. Nguyên nhân chính bao gồm: tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật rất thấp, phần lớn là lao động phổ thông; thể lực và sức khỏe chưa đáp ứng yêu cầu công việc do điều kiện sống và dinh dưỡng; và các chương trình dạy nghề của địa phương chưa thực sự hiệu quả và bám sát nhu cầu thị trường.
Các chương trình đào tạo nghề hiện tại có thực sự hiệu quả không? Hiệu quả của các chương trình này còn khá hạn chế. Mặc dù đã thu hút được một số lượng lao động tham gia, nhưng tỷ lệ có việc làm ổn định sau đào tạo chỉ đạt khoảng 60-65%. Nguyên nhân là do nội dung đào tạo chưa sát với thực tế sản xuất, thiếu sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra cho học viên.
Làm thế nào để thu hút người lao động nông thôn tích cực tham gia học nghề? Để thu hút họ, cần một gói chính sách đồng bộ. Trước hết, cần hỗ trợ 100% học phí cho các đối tượng chính sách. Quan trọng hơn, phải cam kết giới thiệu việc làm với thu nhập ổn định sau khi tốt nghiệp thông qua các thỏa thuận với doanh nghiệp. Ngoài ra, công tác tuyên truyền cần nhấn mạnh những ví dụ thành công thực tế để thay đổi nhận thức của người dân.
Đại Từ có thể học hỏi kinh nghiệm gì từ các địa phương khác? Đại Từ có thể học hỏi hai mô hình thành công. Thứ nhất là mô hình của huyện Cao Phong (Hòa Bình), tập trung đào tạo chuyên sâu cho một ngành kinh tế mũi nhọn (cây ăn quả). Thứ hai là mô hình của huyện Nga Sơn (Thanh Hóa), liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lớn để đào tạo theo đơn đặt hàng, giải quyết triệt để vấn đề việc làm sau đào tạo.
Ngoài đào tạo kỹ năng, cần chú trọng yếu tố nào khác để nâng cao chất lượng lao động? Đào tạo kỹ năng chỉ là một phần. Hai yếu tố quan trọng khác là cải thiện thể lực thông qua các chương trình chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng, và phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp. Việc tạo ra nhiều việc làm trong lĩnh vực dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp sẽ giúp thu hút và giữ chân lực lượng lao động đã qua đào tạo, tránh tình trạng "ly nông nhưng không ly hương".

Kết luận

Nghiên cứu đã khẳng định rằng nâng cao chất lượng lao động nông thôn là nhiệm vụ chiến lược và cấp bách đối với sự phát triển bền vững của huyện Đại Từ. Những hạn chế về trình độ chuyên môn, thể lực và hiệu quả đào tạo đang là những rào cản chính cần được tháo gỡ.

Đóng góp chính: Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích một cách toàn diện thực trạng chất lượng lao động giai đoạn 2014-2016 và chỉ ra các "điểm nghẽn" cốt lõi.
Yếu tố cần cải thiện: Trình độ chuyên môn kỹ thuật, sức khỏe thể chất và sự liên kết giữa đào tạo và thị trường lao động là ba trụ cột cần được đầu tư đồng bộ.
Giải pháp khả thi: Các giải pháp đề xuất tập trung vào việc tái cấu trúc chương trình đào tạo, tăng cường hợp tác công-tư, chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế phi nông nghiệp.
Sự phối hợp: Thành công của các giải pháp đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và phối hợp nhịp nhàng giữa chính quyền địa phương, các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính người lao động.
UBND huyện Đại Từ cần xem xét, xây dựng kế hoạch chi tiết để triển khai các khuyến nghị của luận văn, bắt đầu từ việc đánh giá lại toàn bộ công tác đào tạo nghề ngay trong năm tới, nhằm tạo ra bước đột phá về nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng lao động nông thôn 1. Một số khái niệm - Khái niệm lao động Nguồn lao động là toàn bộ những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động (theo quy định của nhà nước: nam có tuổi từ 16-60; nữ tuổi từ 16-55). Lực lượng lao động là bộ phận của nguồn lao động bao gồm những người trong độ tuổi lao động, đang có việc làm trong nền kinh tế quốc dân và những người thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc làm.

[18] - Lao động nông thôn Nguồn lao động nông thôn là một bộ phận dân số sinh sống và làm việc ở nông thôn trong độ tuổi lao động theo qui định của pháp luật (nam từ 16 đến 60 tuổi, nữ từ 16 đến 55 tuổi) có khả năng lao động. Lực lượng lao động ở nông thôn là bộ phận của nguồn lao động ở nông thôn bao gồm những người trong độ tuổi lao động có khả năng lao động, đang có việc làm và những người thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc làm. [17] - Khái niệm chất lượng lao động “Chất lượng lao động là yếu tố tổng hợp từ nhiều yếu tố bộ phận như trí, kỹ năng, sức khỏe, thẩm mỹ,… của người lao động. Trong các yếu tố trên trí lực và thể lực là hai yếu tố quan trọng để đánh giá và xem xét chất lượng lao động”.

[6] - Khái niệm nông thôn: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã". [198] - Khái niệm kinh tế nông thôn: là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Nó là tổng thể các quan hệ kinh tế diễn ra trên địa bàn nông thôn, có quan hệ chặt chẽ với nông nghiệp, nông dân. [187] download by : skknchat@gmail.

Đặc trưng của lao động nông thôn - Lao động nông thôn mang tính thời vụ Đây là đặc điểm đặc thù không thể xóa bỏ được của lao động nông thôn. Nguyên nhân của nét đặc thù trên là do: đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cây trồng vật nuôi chúng là những cơ thể sống trong đó quá trình tái sản xuất tự nhiên và tái sản xuất kinh tế đan xen nhau. Cùng một loại cây trồng vật nuôi ở những vùng khác nhau có điều kiện tự nhiên khác nhau chúng cũng có quá trình sinh trưởng và phát triển khác nhau. Tính thời vụ trong nông nghiệp là vĩnh cửu không thể xóa bỏ được trong quá trình sản xuất chúng ta chỉ có thể tìm cách làm giảm tính thời vụ của sản xuất nông nghiệp.

Từ đó đặt ra vấn đề cho việc sử dụng các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, đặc biệt là vấn đề sử dụng lao động nông thôn một cách hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng. - Nguồn lao động nông thôn tăng về số lượng Dân số được coi là yếu tố cơ bản quyết định số lượng lao động: quy mô và cơ cấu của dân số có ý nghĩa quyết định đến quy mô cơ cấu của nguồn lao động. Do sự phát triển của quá trình đô thị hóa và sự thu hẹp dần về tốc độ tăng tự nhiên của dân số giữa nông thôn và thành thị nên tỷ lệ dân số cũng như lực lượng lao động so với cả nước ngày càng giảm. Mặc dù vậy, quy mô dân số và nguồn lao động ở nông thôn vẫn tiếp tục gia tăng.

- Chất lượng nguồn lao động nông thôn chưa cao Chất lượng của người lao động được đánh giá qua trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật, sức khỏe… Trình độ học vấn và chuyên môn kĩ thuật: nguồn lao động của nước ta đông về số lượng nhưng sự phát triển của nguồn nhân lực nước ta còn nhiều hạn chế, nhiều mặt chưa đáp ứng được yêu cầu khắt khe trong bối cảnh đất nước đang hội nhập kinh tế quốc tế. Riêng lao động nông thôn chiếm ¾ lao động của cả nước. Tuy vậy lao động nông nghiệp, nông thôn chưa phát huy hết download by : skknchat@gmail.com 6 tiềm năng do trình độ chuyên môn của lao động thấp, kỹ thuật lạc hậu. Do đó để có một nguồn lao động với trình độ chuyên môn kỹ thuật cao thì nhà nước cần phải có chính sách đào tạo bồi dưỡng để có nguồn nhân lực đủ trình độ để phát triển đất nước.

Về sức khỏe: Sức khỏe của người lao động nó liên quan đến lượng calo tối thiểu cung cấp cho cơ thể mỗi ngày, môi trường sống, môi trường làm việc, vv… Nhìn chung lao động nước ta có tình trạng thể lực thấp. Tốc độ phát triển CNH đã tăng lên đáng kể trong hai thập kỷ gần đây làm thay đổi nền kinh tế và bộ mặt xã hội. Cơ cấu kinh tế đã có những chuyển biến đáng kể, cùng với quá trình đó thì cơ cấu lao động cũng có sự chuyển dịch theo: Thứ nhất, lao động nông thôn có sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng chuyển lao động nông thôn sang làm ở các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Trong khu vực nông thôn, lao động hoạt động phi nông nghiệp có xu hướng tăng, đặc biệt là đối với lao động hoạt động dịch vụ.

Đô thị hóa thúc đẩy chuyển dịch lao động nông thôn sang làm các công việc phi nông nghiệp, với các hoạt động rất đa dạng tại các vùng trung tâm, thị trấn, thị tứ, các vùng nông thôn ven các thành phố, thị xã hình thành thị trường lao động khá sôi động. Đặc biệt là phát triển lao động các ngành nghề như dịch vụ điện năng, thông tin, thương mại, chế biến nông - lâm - thủy sản, tiểu thủ công nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp khác. Xu hướng lao động phi nông nghiệp trong khu vực nông thôn ngày càng tăng tuy nhiên thì tốc độ tăng còn chậm. Điều đó do một số nguyên nhân sau: Tỷ lệ lao động nông thôn hàng năm bước vào tuổi lao động cao, do trong giai đoạn trước tỷ lệ tăng dân số nông thôn cao; Các vùng nông thôn trung du, miền núi chuyển chậm sang sản xuất hàng hóa, các loại thị trường ít phát triển, tăng trưởng kinh tế thấp, ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động nông thôn; Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo thấp hạn chế khả năng download by : skknchat@gmail.com 7 phát triển các loại hình doanh nghiệp ở nông thôn; và Thu hút được ít đầu tư của Chính phủ, tư nhân và các công ty nước ngoài cho phát triển kinh tế tại các vùng nông thôn, đặc biệt là các vùng có khó khăn về hạ tầng cơ sở và điều kiện tự nhiên, đầu tư ít có khả năng sinh lãi cao.

Thứ hai, quá trình Đô thị hóa và hội nhập kinh tế góp phần thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành công nghiệp, dịch vụ. Sự xuất hiện nhiều ngành nghề mới đòi hỏi lao động nông thôn phải có sự đổi mới, nâng cao chất lượng đột biến để thích ứng, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Thực tế các năm chuyển đổi nền kinh tế và đô thị hóa cho thấy, lao động nông thôn nước ta còn có nhiều bất cập để đáp ứng được nhu cầu sử dụng lao động của các loại hình đào tạo công phu như công nghệ thông tin, viễn thông, chế tạo cơ khí, điện tử, ngân hàng, tài chính… và các ngành sử dụng nhiều lao động, sản xuất hướng vào xuất khẩu như dệt may, da giày, chế biến thực phẩm…Thực tế thì lao động nông thôn ít được đào tạo nghề nghiệp. Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo thấp là trở ngại lớn cho thúc đẩy phát triển các ngành nghề công nghiệp, dịch vụ có năng suất cao và các nghề truyền thống để tạo việc làm phi nông nghiệp cho lao động nông thôn trong quá trình đô thị hóa.

Thứ ba, đô thị hóa và di chuyển lao động nông thôn ra thành thị trở thành xu thế không thể cưỡng nổi, nó có tác dụng giảm sức ép căng thẳng về việc làm tại các vùng nông thôn và cung ứng lao động cho thị trường lao động các thành phố lớn, các khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, khu du lịch. Dòng lao động di chuyển từ nông thôn ra thành thị bao gồm cả lao động nhập cư vào sinh sống, làm việc tại các thành phố và lao động nông thôn đến thành phố làm viêc mang tính chất thời vụ. Di chuyển lao động nông thôn ra thành thị dẫn đến hiện tượng giảm bớt một bộ phận lao động nông thôn, đa số là lao động trẻ, lao động vừa tốt nghiệp các cấp phổ thông chưa qua đào tạo. Dòng lao động nông thôn di chuyển đến làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất,… đa số có trình độ văn hóa từ cấp II trở lên, được các download by : skknchat@gmail.com 8 doanh nghiệp tuyển dụng, đào tạo và sử dụng.

Các khu công nghiệp tại Đồng Nai, Bình Dương, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Bắc Ninh… có tỷ lệ lao động từ nông thôn chiếm trên 70%. Do đó đô thị hóa có tác dụng làm biến đổi chất lượng lao động của nông thôn, bộ phận lớn lao động nông thôn dần dần có vị trí mới trong hệ thống sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Lao động nông thôn nhập cư vào các thành phố là nguồn nhân lực quan trọng đảm bảo cho sự phát triển quy mô các ngành nghề, sự hoạt động sôi nổi của thị trường lao động. Mặt khác, với đặc điểm đô thị hóa phát triển chậm, thiếu đồng bộ ở nước ta, nên việc di chuyển ồ ạt lao động vào các thành phố lớn có mặt trái là gây nên tình trạng quá tải về lao động giản đơn tại các thành phố, quá tải về hạ tầng cơ sở và gây ảnh hưởng không tốt đến cảnh quan môi trường đô thị.

Thứ tư, quy mô lao động ngành nghề truyền thống, nghề tiểu thủ công nghiệp tăng lên và có vai trò quan trọng trong đảm bảo việc làm và thu nhập của lao động nông thôn. Các làng nghề được cơ giới hóa, điện khí hóa, sản xuất hướng vào xuất khẩu nhiều hơn có vai trò lớn trong phát triển lao động phi nông nghiệp ở nông thôn. Do đó, đặt ra vấn đề phải phát triển đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực nông thôn để đảm bảo cung ứng lao động cho các làng nghề và các cơ sở tiểu thủ công nghiệp.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ