phần mở đầu có 4 câu thơ và 6 bài ca. Mặc dù Gia Huấn Ca phảng phất tư tưởng của Nho giáo nhưng Gia Huấn Ca vẫn là một công trình nghiên cứu có tác dụng lớn lao về phương diện giáo dục đạo đức trong gia đình. Tác giả đã trình bày được bổn phận của đủ loại người, nêu lên được những việc phải làm và không nên làm. Những bài học đạo đức này thực tế hơn những nguyên tắc luân lí khô khan của Nho giáo.
* Giáo dục đạo đức thời Pháp thuộc (1861 -1945) Người Việt còn ảnh hưởng sâu rộng Nho học. Năm 1874, trường tiểu học thành lập nhưng chỉ dạy các môn : chữ quốc ngữ, chữ Pháp, chữ Hán, Toán, Khoa học. Việc giáo dục đạo đức cho học sinh có thể được tích hợp nhỏ vào các môn học khác. Năm 1907 Tân đính Luân lý Giáo khoa thư ra đời.
Đây là một tập sách giáo khoa bằng tiếng Hán do nhóm giáo viên trường Đông Kinh Nghĩa Thục soạn và do trường ấn hành. Tập sách giáo khoa này dùng làm tài liệu giảng dạy, được phát hành lần đầu với mục đích tuyên truyền tư tưởng Duy Tân (đổi mới) và giáo dục công dân về những trách nhiệm của từng cá nhân với môi trường chung quanh. Trang 11 Ngoài ra còn có Việt Nam thi văn Hợp Tuyển của Giáo sư Dương Quảng Hàm xuất bản 1943 có lồng một số bài thơ mang nội dung giáo dục đạo đức như “Mẹ dạy con cái”, “Thói hay chế giễu”, “Luân lí của đạo giáo” và có cả “Gia Huấn Ca” của Nguyễn Trãi ở bậc trung học. * Giáo dục đạo đức thời độc lập (1945 – nay) - Giai đoạn 1954 -1975, chương trình giảng dạy ở tiểu học đã có môn công dân giáo dục - Giai đoạn 1975 - nay, môn công dân giáo dục ở tiểu học đổi thành môn đạo đức ở tiểu học và giáo dục công dân ở trung học.
Nội dung môn học có đào sâu, nghiên cứu kĩ, gần thực tế hơn. Theo Chủ Tịch Hồ Chí Minh thì : Có tài mà không có đức thì là người có hại cho cộng đồng. Người coi trọng mục tiêu, nội dung giáo dục đạo đức trong các nhà trường như : “Đoàn kết tốt”, “Kỷ luật tốt”, “Khiêm tốn, thật thà dũng cảm”, “Con người cần có bốn đức : cần - kiệm - liêm - chính, mà nếu thiếu một đức thì không thành người”. Việc dạy học đạo đức nói riêng, giáo dục đạo đức nói chung đã có từ rất lâu đời trong xã hội Việt Nam.
Ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau có mục tiêu giáo dục đạo đức khác nhau. Mục tiêu này do xã hội quy định và phù hợp với hình thái xã hội nhưng nhìn chung không nằm ngoài mục tiêu giúp con người tốt hơn, hoàn thiện hơn. Và mục tiêu này ngày càng cao dần theo sự phát triển đi lên của xã hội. Hiện tại với xu hướng phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, vấn đề đạo đức của con người cũng có những sự thay đổi rõ rệt và phức tạp hơn.
Việc giáo dục đạo đức của con người đòi hỏi ngày một nhiều khía cạnh và phải giáo dục thường xuyên hơn. Tóm lại, việc giáo dục đạo đức cho học sinh hiện nay hãy còn là đề tài nghiên cứu nóng bỏng của giới nghiên cứu cũng như những nhà giáo tâm huyết với nghề sao cho việc giáo dục học sinh ngày đạt kết quả tốt hơn. Trang 12 ĐHTH ở Việt Nam cũng đã được nghiên cứu và vận dụng từ những năm 1960 nhưng đến nay nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Định hướng này được nghiên cứu và vận dụng vào quá trình dạy học ở phổ thông thông qua một số tác giả như đề tài “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau năm 2015”, tiến sĩ Cao Thị Thặng, công tác tại Trung tâm nghiên cứu giáo dục phổ thông, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam hiện tại, đồng thời tác giả cũng đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam trong tương lai sau năm 2015.[23] Module “Lập kế hoạch dạy học tích hợp các nội dung giáo dục ở tiểu học” của Trần Thị Hiền Lương trong Chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên tiểu học theo Thông tư số 32/2011/TT-BGDĐT đã nêu khái quát về quan điểm tích hợp trong chương trình tiểu học hiện nay và đưa ra cách thức lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp với việc dạy học tích hợp.
Trong module này, tác giả cũng đã đưa ra một số điểm cần điều chỉnh khi tích hợp các môn như Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội và Nghệ thuật.[25] Tuy nhiên, cả hai tác giả chỉ dừng lại ở việc tích hợp chung, chứ không riêng cho môn Đạo đức hay giáo dục đạo đức. Hiện nay, việc tích hợp trong giáo dục đạo đức ở trường tiểu học như thế nào vẫn còn là một lĩnh vực chưa có đề tài nghiên cứu. Vì vậy, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ của mình bằng cách chọn đề tài này làm đề tài luận văn thạc sĩ. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CÓ LIÊN QUAN 1.
Tích hợp Theo từ điển tiếng Việt, tích hợp là “sự hợp nhất, sự hòa nhập, sự kết hợp”.[24] Trang 13 Theo Từ điển giáo dục học, tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch giảng dạy”. [13, 383] Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể”. Có nghĩa là sự phối hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy. Theo Dương Tiến Sỹ : “Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học đó” [21, 27].
Theo Xavier Roegiers : Khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh nhằm phục vụ cho quá trình học tập tương lai, hoặc hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động. Khoa sư phạm tích hợp làm cho quá trình học tập có ý nghĩa [33, 24]. Theo tiến sĩ CaoThị Thặng, tích hợp là sự lồng ghép, sự kết hợp những nội dung các môn học (hoặc các phân môn trong một môn học) theo những cách khác nhau.[23] Theo người nghiên cứu, tích hợp là sự lồng ghép, sự kết hợp những nội dung khác nhau, có liên quan nhau nhằm tạo một nội dung mới trên nhiều cái cũ, cái khác nhằm hạn chế được sự trùng lắp. Việc tích hợp được vận dụng trong nhiều lĩnh vực của xã hội.
Từ kinh tế, nghiên cứu cho đến giáo dục. Trong giáo dục có nhiều cấp bậc, nhiều hình thức, ứng với mỗi cấp bậc, mỗi hình thức giáo dục, sự tích hợp cũng được thể hiện rất khác nhau. Định hướng tích hợp Theo tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy các môn học lớp 5 (tập 1), định hướng tích hợp là tổng hợp trong một đơn vị học, thậm chí một tiết học hay một bài tập nhiều mảng kiến thức và kĩ năng liên quan với nhau nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục và tiết kiệm thời gian học tập cho người học [6, 6]. Theo người nghiên cứu, định hướng tích hợp là sự kết hợp những mảng kiến thức, vấn đề ngoài môn học đang dạy có liên quan với những kiến thức trong bài dạy dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lí luận và thực tiễn trong các môn học đó, nhằm tăng cường hiệu quả giáo dục cho học sinh mà hạn chế được thời gian lặp lại.
Đạo đức Đạo đức là một bộ phận quan trọng trong các hình thái ý thức xã hội. Theo quan niệm mác-xít, đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực hành vi của con người và đánh giá cách ứng xử trong quan hệ của người này với người khác, việc thực hiện của con người đối với xã hội [1, 11]. Tóm lại, đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực hành vi của con người do xã hội quy định buộc con người phải sống và làm theo những quy tắc, chuẩn mực hành vi đó. Việc thực hiện các quy tắc, chuẩn mực đạo đức phản ánh quan hệ, hành vi của cá nhân đối với cộng đồng, đối với xã hội.
Giáo dục đạo đức cho học sinh Giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trình tác động từ nhiều con đường khác nhau làm cho nhân cách của học sinh phát triển đúng về mặt đạo đức, tạo cơ sở để học sinh có hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ của các cá nhân với bản thân, với người khác và xã hội. Kết quả của quá trình giáo dục đạo đức là học sinh có được các phẩm chất Trang 15 đạo đức tốt đẹp, bền vững, có bản lĩnh đạo đức để ứng xử đúng trong các mối quan hệ xã hội [1, 42]. Theo người nghiên cứu, giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học là quá trình người giáo viên tiến hành các hoạt động nhằm đạt được ba nhiệm vụ : giáo dục ý thức đạo đức ; hình thành thái độ, tình cảm đạo đức ; rèn luyện hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh. Các nhiệm vụ này của người giáo viên nhằm vào việc hình thành các chuẩn mực hành vi, phẩm chất đạo đức vững chắc cho học sinh tiểu học.
Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học Giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học là sự lồng ghép mục tiêu giáo dục đạo đức vào quá trình dạy học các môn khác làm cho kiến thức đạo đức ở tiểu học được củng cố, khắc sâu nhưng không cần tăng thời lượng giảng dạy môn đạo đức. Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học Tổ chức giáo dục đạo đức theo định hướng tích hợp cho học sinh tiểu học là hoạt động mà giáo viên tổ chức dạy học môn học khác có sự kết hợp giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học khi có sự tương đồng về mặt mục tiêu, nội dung kiến thức.