Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Chất lượng đội ngũ giảng viên và tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên các trường đại học 1. Chất lượng giảng viên các trường đại học 1. Khái niệm chất lượng Chất lượng luôn là vấn đề quan trọng nhất của tất cả các trường đại học và việc phấn đấu nâng cao chất lượng bao giờ cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng nhất của bất kỳ cơ sở đào tạo đại học nào.
Mặc dù có tầm quan trọng như vậy nhưng chất lượng vẫn là một khái niệm khó định nghĩa,, khó xác định, khó đo lường. Chất lượng có một loạt định nghĩa trái ngược nhau và rất nhiều cuộc tranh luận xung quanh vấn đề này. Về bản chất, khái niệm chất lượng là một khái niệm mang tính chất tương đối có nhiều quan điểm khác nhau. Theo quan điểm chất lượng của Harvey và Green, (1993) cho rằng Nhóm thứ nhất chất lượng là sự vượt trội: Khái niệm chất lượng là sự vượt trội coi chất lượng là một thứ đặc biệt.
Trong đó có ba biến thể đó là khái niệm truyền thống coi chất lượng là sự nổi trội, thứ hai là khái niệm coi chất lượng là xuất sắc và thứ ba là khái niệm coi chất lượng là sự đạt được một số tiêu chuẩn đặt trước [11, tr45] Cách tiếp cận thức hai nhìn nhận chất lượng là sự hoàn hảo nhất quán. Nó tập trung vào quá trình và đặt ra những đặc tính cụ thể nhằm đạt được một cách hoàn hảo. Điều này được gói gọn trong hai châm ngôn có liên quan tương hỗ lẫn nhau đó là khiếm khuyết bằng không và làm mọi việc đúng ngay từ đầu. [11, tr45] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nhóm thứ ba chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu với cách tiếp cận này cho rằng chất lượng chỉ có ý nghĩa trong mối liên hệ với mục tiêu.
Do vậy nó được đánh giá về mức độ phù hợp với mục tiêu đến đâu. Khái niệm này rất xa lạ với ý tượng chất lượng là cái gì đó đặc biệt, nội trội, dành cho những sinh viên ưu tú hay khó đạt được. Nó là một định nghĩa mang tính chức năng hơn là mang tính loại trừ. Một sản phẩm được coi là đạt chất lượng nếu nó thực hiện mục tiêu mà nó đề ra.
Thay vì mang tính loại trừ, quan niệm này mang tính bao hàm trong đó mỗi sản phẩm hay dịch vụ có khả năng đạt được mục tiêu đều được coi là chất lượng [11, tr45] Nhóm thứ tư: Chất lượng là sự đáng giá với đồng tiền. Quan điểm này cân bằng chất lượng với giá trị, cụ thể là giá trị đồng tiền, “sản phẩm chất lượng với giá kinh tế” “chất lượng với mức giá bạn có thể trả” tất cả đều hàm ý một đặc tính “tiêu chuẩn cao” với giá hạ. Nó là một đối chọi với khẩu hiệu “trả bao nhiêu nhận được bấy nhiêu”. Ý tưởng chất lượng tương đương với cấp độ đặc tính và nó liên quan trực tiếp tới chi phí đưa chúng ta quay trở về khái niệm đã bị bỏ qua “chất lượng là sự vượt trội”.
Mặc dù chất lượng thường được quy ra giá trị đồng tiền, nó vẫn được đánh giá thông qua một số tiêu chí như tiêu chuẩn, cấp độ đặc thù hoặc tính đáng tin cậy. Cốt lõi của khái niệm này là khái niệm trách nhiệm. Các dịch vụ công cộng được mong đợi là có trách nhiệm đối với những người đầu tư và với khách hàng [11, tr45] Nhóm thứ năm: Chất lượng là giá trị chuyển đổi theo quan điểm này chất lượng là giá trị chuyển đổi bắt nguồn từ khái niệm “thay đổi chất”, một thay đổi cơ bản về “hình thức”. Băng tan ra thành nước và cuối cùng bốc hơi nếu trải qua một sự tăng nhiệt độ.
Trong khi sự tăng nhiệt độ có thể đo đếm được, sự chuyển đổi đòi hỏi một thay đổi về chất. Khái niệm này cũng đặt ra vấn đề về tính phù hợp của khái niệm mang tính định hướng sản phẩm như là phù hợp với mục tiêu. [11, tr46] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Tóm lại, chất lượng là một khái niệm triết học có nhiều cách định nghĩa khác nhau và ở mỗi cách nó phản ánh quan niệm cá nhân và xã hội khác nhau, không có một định nghĩa nào hoàn toàn đúng về chất lượng. Rất khó có thể nói đến chất lượng là một khái niệm đơn nhất mà nó nên được định nghĩa theo một loạt các khái niệm chất lượng.
Khái niệm chất lượng đội ngũ giảng viên Đội ngũ giảng viên là một tập hợp những người làm nghề dạy học, giáo dục, được tổ chức thành một lực lượng, cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó. Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định của pháp luật, thể chế xã hội. Nói cách khác theo nghĩa hẹp, đội ngũ giảng viên là những thầy cô giáo những người làm nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục trong các trường đại học, cao đẳng, bồi dưỡng cán bộ. Đội ngũ giảng viên là những thầy cô giáo những người làm nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục trong các trường đại học [9, tr10] Đội ngũ nhà giáo là những chuyên gia trong ngành giáo dục, họ nắm vững tri thức và hiểu biết dạy học và giáo dục như thế nào và có khả năng cống hiến toàn bộ tài năng và sức lực của họ cho giáo dục.
[9, tr 10] Giảng viên đại học trước hết là một nhà giáo, vì thế chất lượng của đội ngũ giảng viên được đánh giá trước hết qua các tiêu chuẩn cơ bản của nhà giáo, bao gồm: Phẩm chất (đức) và năng lực (tài) là hai bộ phần tạo nên cấu trúc nhân cách của mỗi người thầy giáo. Phẩm chất nhà giáo là thế giới quan của họ (hay nói cách khác là phẩm chất chính trị của nhà giáo), nền tảng định hướng thái độ, hành vi ứng xử của giáo viên. Bên cạnh đó, phẩm chất đạo đức, nhân văn của người thầy giáo thể hiện qua lòng thương yêu con trẻ, thương yêu học trò. Năng lực nhà giáo chính là năng lực sư phạm bao gồm: Năng lực chuyên môn, năng lực dạy học, năng lực tổ chức, năng lực thể hiện, năng lực giao tiếp, năng lực kiểm tra, đánh giá, năng lực giáo dục.
Ngoài các tiêu chí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 đánh giá chất lượng thông qua những tiêu chuẩn chung của nhà giáo, xuất phát từ đặc thù về hoạt động giáo dục đại học, chất lượng của đội ngũ giảng viên đại học còn được xem xét thông qua khía cạnh cơ bản là chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, năng lực và hiệu quả hoạt động khoa học, chất lượng các dịch vụ xã hội. Có thể nói, chất lượng của đội ngũ giảng viên đại học chịu sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau, từ chủ quan như năng lực, trình độ chuyên môn, phương pháp giảng dạy, kỹ năng sư phạm, phẩm chất đạo đức, ý chí phấn đấu vươn lên của từng cá nhân cho đến các điều kiện, yếu tố khách quan như điều kiện, môi trường làm việc, công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, sử dụng cũng như các chế độ, chính sách ưu đãi và cơ chế kiểm tra, đánh giá công nhận. Là sự vượt trội, đi lên theo chiều hướng tích cực về các thuộc tính bản chất của đội ngũ giảng viên thể hiện qua việc nâng cao về trình độ chuyên môn, về phương pháp giảng dạy, các kỹ năng sư phạm. Chất lượng giảng viên là toàn bộ thuộc tính những đặc điểm để thực hiện nhiệm vụ của giảng viên.
Để thực hiện các hoạt động đào tạo tốt, giảng viên cần có trình độ chuyên môn tốt và có năng lực giảng dạy đáp ứng được yêu cầu của người học. Để thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học có chất lượng đòi hỏi giảng viên phải có năng lực nghiên cứu khoa học đáp ứng được yêu cầu. Như vậy, chất lượng của một giảng viên đại học đòi hỏi phải đáp ứng các tiêu chí như: Có phẩm chất đạo đức, có trình độ chuyên môn, có năng lực giảng dạy, có năng lực nghiên cứu khoa học.3 Đặc điểm chất lượng giảng viên các trường đại học Vai trò của các trường đại học khối kỹ thuật trong sự phát triển kinh tế xã hội là vô cùng to lớn. Đặc biệt, vai trò của các trường trong khối khoa học công nghệ thông tin.
Nhà trường, thông qua năng lực đào tạo đội ngũ cán bộ khối kỹ thuất, là việc chuẩn bị cho tiềm năng và tiền đề phát triển, hội nhập LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 kinh tế trong cả nước và trên thế giới. Đội ngũ cán bộ giảng viên trong khối ngành kỹ thuật đóng vai trò then chốt cho sự hội nhập và phát triển kinh tế, xã hội của đất nước hiện nay. Đồng thời đội ngũ giảng viên trong các trường khối kỹ thuật là nhân tố quyết định để giáo dục đào tạo nguồn lực con người trong thời đại mới, thời đại kinh tế tri thức. Xét về phẩm chất đạo đức, chính trị, đội ngũ cán bộ giảng viên các trường đại học khối kỹ thuật đại đa số là con em công, nông, binh có tinh thần yêu nước, có truyền thống tốt đẹp của quê hương và gia đình, tuyệt đối tin tưởng vào đường lối cách mạng của Đảng và dân tộc, mong muốn học hỏi để vươn lên ngày càng cao, nắm bắt tri thức khoa học hiện đại phụng sự cho tổ quốc.
Mặt khác, về năng lực đội ngũ giảng viên khối kỹ thuật có đặc điểm là thích nghi nhanh với cái mới, có khả năng và tinh thần tiếp thu tri thức và khoa học công nghệ hiện đại, có nhiều khả năng sáng tạo, để từ đó có nhiều đóng góp cho đất nước. Chính đội ngũ cán bộ giảng viên khối kỹ thuật đã có những đóng góp hết sức có hiệu quả cho sự phát triển kinh tế xã hội trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước.2 Tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các trường đại học Muốn phát triển giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng không thể không chú ý tới việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Đây là một yếu tố số một mà trong đó chuyên môn là vấn đề quan trọng nhất.