Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Môn Hòa Âm Cho Sinh Viên Sư Phạm Âm Nhạc

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích dạy học môn hòa âm cho sinh viên hệ đại học sư phạm âm nhạc trường đại học đồng tháp, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lê Thị Kim Chi
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Trọng Toàn
• Trường học: Trường Đại học Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Sư phạm Âm nhạc
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Môn Hòa Âm Trong Đào Tạo Sư Phạm Âm Nhạc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Học Hòa Âm Trong Sư Phạm Âm Nhạc

Âm nhạc, một loại hình nghệ thuật sử dụng âm thanh để phản ánh hiện thực và thể hiện cảm xúc, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần. Trong giáo dục, âm nhạc không chỉ bồi dưỡng tâm hồn mà còn rèn luyện trí tuệ và thể chất. Giáo viên âm nhạc đóng vai trò then chốt trong việc phát huy vai trò này. Môn Hòa âm (Hòa thanh) có vai trò quan trọng trong đào tạo sư phạm âm nhạc, hỗ trợ các môn học khác như Phân tích tác phẩm, Chỉ huy, và Đệm đàn. Môn học này trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng để tham gia vào các hoạt động âm nhạc. Việc nắm vững lý thuyết hòa âm cơ bản giúp sinh viên tiếp cận và vận dụng vào các tác phẩm âm nhạc trong chương trình phổ thông. Tuy nhiên, vận dụng lý thuyết vào thực hành đòi hỏi sự sáng tạo, thẩm mỹ âm nhạc tinh tế và khả năng ứng dụng thực tiễn. Trường ĐH Đồng Tháp đã đào tạo nhiều giáo viên âm nhạc, nhưng việc nâng cao năng lực phối bè hòa âm vẫn là một thách thức.

1.1. Vai Trò Của Môn Hòa Âm Trong Chương Trình Sư Phạm Âm Nhạc

Môn Hòa âm không chỉ là nền tảng lý thuyết mà còn là công cụ để sinh viên sư phạm âm nhạc hiểu sâu sắc cấu trúc âm nhạc. Nó giúp sinh viên phân tích tác phẩm, phối khí, sáng tác và đệm đàn một cách hiệu quả. Theo Lê Thị Kim Chi, môn Hòa âm có mối quan hệ tương hỗ quan trọng với nhiều môn học khác, giúp sinh viên tích lũy kiến thức và kỹ năng tham gia vào các hoạt động âm nhạc. Việc nắm vững kiến thức hòa âm nâng cao giúp sinh viên tự tin hơn trong việc giảng dạy và biểu diễn.

1.2. Thực Trạng Dạy Và Học Môn Hòa Âm Tại Các Trường Sư Phạm

Thực tế cho thấy, sinh viên sư phạm âm nhạc thường gặp khó khăn trong việc vận dụng lý thuyết hòa âm vào thực hành. Khả năng sáng tác hòa âm và phân tích hòa âm còn hạn chế. Điều này đòi hỏi các trường sư phạm cần có những điều chỉnh trong chương trình và phương pháp giảng dạy. Cần tăng cường thực hành, khuyến khích sáng tạo và tạo điều kiện cho sinh viên tiếp xúc với nhiều thể loại âm nhạc khác nhau.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Hòa Âm Cho Sinh Viên Sư Phạm

Mặc dù môn Hòa âm có vai trò quan trọng, việc dạy và học môn này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc nắm vững lý thuyết, vận dụng vào thực hành và phát triển khả năng sáng tạo. Chương trình đào tạo đôi khi chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế của công việc giảng dạy và biểu diễn. Thiếu tài liệu tham khảo phù hợp và phương pháp giảng dạy chưa thực sự hiệu quả cũng là những vấn đề cần giải quyết. Việc đánh giá chất lượng dạy học hòa âm cũng cần được cải thiện để đảm bảo sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Nắm Vững Lý Thuyết Hòa Âm

Lý thuyết hòa âm phức tạp với nhiều khái niệm và quy tắc. Sinh viên cần có kiến thức vững chắc về lý thuyết âm nhạc cơ bản để có thể tiếp thu và hiểu sâu sắc. Việc thiếu tài liệu tham khảo dễ hiểu và phương pháp giảng dạy chưa phù hợp có thể gây khó khăn cho sinh viên. Cần có những phương pháp giảng dạy trực quan, sinh động và gắn liền với thực tế để giúp sinh viên dễ dàng nắm vững lý thuyết.

2.2. Vận Dụng Lý Thuyết Vào Thực Hành Bài Toán Khó

Vận dụng lý thuyết hòa âm vào thực hành đòi hỏi sự sáng tạo, thẩm mỹ âm nhạc và khả năng ứng dụng linh hoạt. Sinh viên cần được rèn luyện kỹ năng thực hành hòa âm thông qua các bài tập, dự án và hoạt động thực tế. Việc thiếu cơ hội thực hành và phản hồi từ giảng viên có thể hạn chế khả năng phát triển của sinh viên.

2.3. Phát Triển Khả Năng Sáng Tạo Trong Hòa Âm

Khả năng sáng tác hòa âm là một yếu tố quan trọng đối với giáo viên âm nhạc. Sinh viên cần được khuyến khích sáng tạo, thử nghiệm và phát triển phong cách riêng. Việc thiếu sự hướng dẫn và hỗ trợ từ giảng viên có thể khiến sinh viên cảm thấy thiếu tự tin và khó khăn trong việc phát triển khả năng sáng tạo.

III. Phương Pháp Dạy Hòa Âm Hiệu Quả Trong Đào Tạo Sư Phạm

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Hòa âm, cần có những phương pháp giảng dạy hiệu quả, phù hợp với đặc điểm của sinh viên sư phạm âm nhạc. Cần kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tăng cường tính trực quan và sinh động, khuyến khích sáng tạo và tạo điều kiện cho sinh viên tham gia vào các hoạt động thực tế. Việc sử dụng ứng dụng công nghệ trong dạy hòa âm cũng là một giải pháp hiệu quả. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc bồi dưỡng giáo viên âm nhạc để họ có đủ năng lực và kinh nghiệm để giảng dạy môn Hòa âm một cách hiệu quả.

3.1. Kết Hợp Lý Thuyết Và Thực Hành Trong Giảng Dạy Hòa Âm

Lý thuyết và thực hành cần được kết hợp chặt chẽ để giúp sinh viên hiểu sâu sắc và vận dụng linh hoạt kiến thức hòa âm. Các bài tập thực hành cần được thiết kế đa dạng, phong phú và gắn liền với thực tế. Sinh viên cần được khuyến khích tự học, tự nghiên cứu và thực hành thường xuyên.

3.2. Tăng Cường Tính Trực Quan Và Sinh Động Trong Giảng Dạy

Sử dụng các phương tiện trực quan như sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh và âm thanh để minh họa các khái niệm và quy tắc hòa âm. Tổ chức các hoạt động thực tế như nghe nhạc, phân tích tác phẩm và biểu diễn để giúp sinh viên trải nghiệm và cảm nhận âm nhạc một cách sâu sắc.

3.3. Khuyến Khích Sáng Tạo Và Phát Triển Phong Cách Riêng

Tạo điều kiện cho sinh viên tự do sáng tạo, thử nghiệm và phát triển phong cách riêng trong hòa âm. Khuyến khích sinh viên tham gia vào các dự án sáng tác, biểu diễn và nghiên cứu âm nhạc. Tạo môi trường học tập cởi mở, thân thiện và khuyến khích sự hợp tác giữa sinh viên và giảng viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Dạy Hòa Âm

Nghiên cứu về dạy học Hòa âm cho sinh viên sư phạm âm nhạc tại Trường Đại học Đồng Tháp đã đưa ra những kết quả đáng chú ý. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới, kết hợp lý thuyết và thực hành, tăng cường tính trực quan và sinh động đã giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng hòa âm một cách hiệu quả. Sinh viên cũng đã phát triển khả năng sáng tạo và tự tin hơn trong việc giảng dạy và biểu diễn. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc đổi mới phương pháp dạy học Hòa âm là cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên âm nhạc.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Phương Pháp Dạy Học Mới

Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới như dạy học dự án, dạy học theo nhóm và dạy học trực tuyến đã mang lại những kết quả tích cực. Sinh viên chủ động hơn trong học tập, tích cực tham gia vào các hoạt động và có kết quả học tập tốt hơn. Tuy nhiên, cần có những đánh giá khách quan và toàn diện để xác định hiệu quả thực sự của các phương pháp này.

4.2. Phản Hồi Từ Sinh Viên Về Quá Trình Học Tập Hòa Âm

Phản hồi từ sinh viên là một nguồn thông tin quan trọng để cải thiện chất lượng dạy học Hòa âm. Sinh viên đánh giá cao các phương pháp giảng dạy trực quan, sinh động và gắn liền với thực tế. Họ cũng mong muốn có nhiều cơ hội thực hành và được hướng dẫn, hỗ trợ từ giảng viên.

4.3. Ứng Dụng Kiến Thức Hòa Âm Vào Thực Tế Giảng Dạy

Sinh viên sư phạm âm nhạc cần được trang bị kiến thức và kỹ năng hòa âm để có thể giảng dạy âm nhạc một cách hiệu quả. Họ cần biết cách phân tích tác phẩm, phối khí, sáng tác và đệm đàn. Việc ứng dụng kiến thức hòa âm vào thực tế giảng dạy sẽ giúp sinh viên trở thành những giáo viên âm nhạc giỏi và có tâm.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Của Dạy Học Môn Hòa Âm

Dạy học môn Hòa âm trong đào tạo sư phạm âm nhạc là một quá trình phức tạp và đòi hỏi sự nỗ lực của cả giảng viên và sinh viên. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy, kết hợp lý thuyết và thực hành, tăng cường tính trực quan và sinh động, khuyến khích sáng tạo và tạo điều kiện cho sinh viên tham gia vào các hoạt động thực tế là những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học Hòa âm hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên âm nhạc. Các phương pháp giảng dạy truyền thống cần được thay thế bằng các phương pháp hiện đại, tích cực và sáng tạo. Giảng viên cần liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của thời đại.

5.2. Phát Triển Chương Trình Đào Tạo Hòa Âm Linh Hoạt

Chương trình đào tạo Hòa âm cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng sinh viên và yêu cầu của thực tế. Cần có sự điều chỉnh và bổ sung để đáp ứng những thay đổi của xã hội và sự phát triển của âm nhạc.

5.3. Đầu Tư Vào Cơ Sở Vật Chất Và Trang Thiết Bị Dạy Học

Cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Cần đầu tư vào các phòng học, phòng thực hành, nhạc cụ và phần mềm âm nhạc hiện đại để tạo điều kiện tốt nhất cho sinh viên học tập và nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm, thuật ngữ 1. Hòa âm (Hòa thanh) Theo GS.TS Phạm Minh Khang: Trong hệ thống lý luận âm nhạc thời Hy Lạp cổ đại, danh từ “Hòa âm” được đánh dấu bởi sự liên hợp các âm thanh trong điệu thức, xác định những cấu trúc của các chuỗi bốn âm “Tetracorde” và sự kết hợp giữa chúng với nhau. Bởi vậy, danh từ đó chỉ đáp ứng được những điều kiện về mối quan hệ theo chiều ngang trong sự tiếp diễn các nốt của thang âm hay cùng với sự phát triển của thể loại âm nhạc nhiều giọng thời Trung Cổ [19, tr.

Ông còn nói thêm về Hòa âm như sau: Hòa âm đã có sự thay đổi về căn bản, nó đã trở thành lối tư duy theo chiều dọc của các âm thanh ở các giọng khác nhau được vang lên cùng một lúc. Tuy nhiên, với dòng đi của thời đại, với sự phát triển lâu dài của nghệ thuật âm nhạc, người ta đã hiểu “Hòa âm” như một sự kết hợp các âm thanh cùng vang lên một lúc và sự tiếp diễn của lối kết hợp đó [19, tr. Theo giáo trình Hòa âm ứng dụng của tác giả Hoàng Hoa có viết: Hòa âm là sự kết hợp của các âm thành chồng âm và sự liên hệ nối tiếp nhau có quy luật của các chồng âm đó. Nói tóm lại Hòa âm là môn học nghiên cứu về sự cấu tạo và nối tiếp của các hợp âm theo một quy luật nhất định” [8, tr.

Trong Sách Giáo khoa hòa thanh của hai tác giả Phạm Tú Hương - Vũ Nhật Thăng do Nhạc viện Hà Nội và Nxb Âm nhạc ấn hành năm (1993) có viết: 8 Hòa thanh là sự kết hợp các âm thanh với nhau theo những quy luật nhất định. Mỗi chuỗi các âm thanh đó được sắp xếp lại với nhau một cách có nghệ thuật, tinh tế, nhằm tạo nên cơ sở của giai điệu. Sự hòa hợp cùng một lúc các âm thanh đó là cơ sở của hòa thanh [17, tr. Tóm lại, Hòa thanh là khoa học về sự hòa hợp/nối tiếp giữa các âm/chồng âm (về phương diện chiều dọc) trong một tác phẩm âm nhạc.

Chồng âm - Hợp âm 1. Chồng âm Trong giáo trình Hòa âm ứng dụng của tác giả Hoàng Hoa có viết: “Chồng âm là sự kết hợp của những âm bất kì nào đó vang lên cùng một lúc” [8, tr. Tiếp đó là tài liệu Lí thuyết âm nhạc cơ bản của Phạm Tú Hương thì nêu rằng: “Chồng âm là sự kết hợp cùng một lúc từ ba âm thanh trở lên gọi là chồng âm” [16, tr. Tóm lại chồng âm là sự kết hợp của những âm bất kì nào đó vang lên cùng một lúc.

Hợp âm Tác giả Ca Lê Thuần dịch Sách giáo khoa Hòa âm (1997) có viết về hợp âm như sau: Hợp âm là chồng âm mà nó có sự kết cấu nhất định. Kết cấu này phụ thuộc vào các quy luật của điệu thức. Do các quy luật này, mà hợp âm phải có không dưới ba âm khác nhau và nó có thể sắp xếp theo quãng ba. Trong các hợp âm không đầy đủ, âm thiếu đi tuy không vang lên, nhưng vẫn có ý nghĩa rõ ràng [37, tr.

Theo tác giả Hoàng Hoa - Trương Ngọc Bích, Tuyển chọn bài tập phân tích hòa thanh (2012), Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Hà Nội thì viết: “Hợp âm là chồng âm không dưới ba âm, khác nhau về cao độ, được sắp xếp theo 9 trật tự quãng ba. Trật tự quãng ba cũng có thể thay đổi, khi đảo vị trí của các âm trong đó và các chồng âm này vẫn được xem là những hợp âm” [9, tr. Bên cạnh đó Phạm Tú Hương - Vũ Nhật Thăng trong Sách Giáo khoa Hòa thanh (1993) viết: Hợp âm và mối liên kết giữa chúng với nhau đóng một vai trò rất quan trọng trong âm nhạc. Nó không những được dùng làm phần đệm cho giai điệu mà nó còn tạo nên giai điệu bằng các dạng âm hình hóa…[17, tr.

Các âm thanh trong một chồng âm được sắp xếp theo một quy luật nhất định gọi là hợp âm [17, tr.97] hay hợp âm là sự kết hợp cùng một lúc một vài âm thanh có cao độ khác nhau được sắp xếp theo quãng ba. Lối cấu trúc theo kiểu quãng ba là đặc điểm của hợp âm trong hòa thanh cổ điển [17, tr. Về khái niệm hợp âm trong Giáo trình Hòa thanh của Phạm Minh Khang có rất nhiều tác giả nước ngoài đã đưa ra những khái niệm của mình: Theo Varkheremeev thì: “Hợp âm là sự kết hợp cùng một thời gian ba hay nhiều âm thanh được sắp xếp theo quãng ba hoặc có thể xếp theo quãng ba”. Còn ở Chulin thì khái niệm về hợp âm được mở rộng hơn với khái niệm trên: Hợp âm là chồng âm mà nó có sự kết cấu nhất định.

Kết cấu này phụ thuộc vào quy luật của điệu thức và âm học. Do các quy luật này mà hợp âm phải có không dưới ba âm khác nhau và nó có thể sắp xếp theo quãng ba. Còn về quan niệm của Spaxobin thì: “Hợp âm là chồng âm bao gồm không dưới ba âm sắp xếp theo quãng ba”. Ngược lại quan điểm về hợp âm của Hindemith lại có cách nhìn khác với ba tác giả trên.

Theo định nghĩa của ông thì: “Hợp âm là bất kì một chồng âm nào từ ba âm trở lên, có thể được sắp xếp theo quãng ba (đô-mi-sol) cũng như không theo quãng ba” (đô-fa-sib hay đô-đô#-si) [19, tr. 10 Tóm lại, hợp âm là sự phát triển cao nhất, hoàn thiện nhất trong lối kết hợp các âm thanh theo chiều dọc của âm nhạc nhiều bè. Công năng Khái niệm công năng được sử dụng trong âm nhạc có khá nhiều. Trong Giáo trình Hòa thanh (Nhạc viện Hà Nội, năm 2005) tác giả Phạm Minh Khang viết: “Công năng là vị trí và vai trò của các bậc đảm nhận một chức năng nào đó trong hệ thống điệu thức….

ba bậc cơ bản (I, IV, và V) được coi là những công năng chính trong hệ thống điệu thức” [19, tr. Những nguyên tắc tiến hành bè và những bước phát triển của giai điệu là nhân tố vô cùng quan trọng cho việc hình thành và nối tiếp công năng Hòa thanh. Lối tiến hành theo kiểu bậc II và bậc VII giải quyết về bậc I là hiện tượng rất phổ biến [19, tr. Ví dụ 1: C-dur II (SII) VII (DVII) Ví dụ 2: C-dur II I6 VII I Phạm Tú Hương Lý thuyết âm nhạc cơ bản có viết: Từ một giọng trưởng hay giọng thứ đều có thể thành lập hợp âm ba bằng cách chồng thêm hai âm theo quãng ba lên mỗi bậc.

Mỗi hợp âm đều có tên gọi riêng lấy từ tên bậc của âm gốc các hợp âm trong điệu thức. Hợp âm ba xây dựng trên bậc I là hợp âm chủ (T,t). Hợp âm ba xây dựng trên bậc IV là hợp âm hạ át (S,s). 11 Hợp âm ba xây dựng trên bậc V là hợp âm át (D,d).

Ví dụ 3: C-dur I (âm chủ) IV (âm hạ át) V (âm át) Cũng theo Phạm Tú Hương Lý thuyết âm nhạc cơ bản phân nhóm công năng như sau: Ví dụ 4: C-dur (S,T,D); a-moll (s,t,d) Nhóm S (hạ át) Nhóm T (Chủ) Nhóm D (át) II S,s(IV) VI VI T,t(I) III III D,d(V) VII Cũng theo Phạm Tú Hương Lý thuyết âm nhạc cơ bản thì: Mỗi nhóm đều có một bậc chính và hai bậc phụ, nhóm 1 hợp âm bậc I (T) có chức năng là hợp âm chủ, mang tính chất là ổn định nhất, những âm không ổn định sẽ phải hút về âm ổn định (nếu là bậc II sẽ hút dẫn về bậc I, theo quy luật cung và nửa cung) [16, tr. Bậc IV là hợp âm chính trong nhóm hạ át và theo quy luật Hòa âm cổ điển thì bậc IV (hạ át) có thể về nhóm D (âm át) hoặc T (âm chủ), còn bậc V (âm át) hoặc V7 có thể giải quyết về bậc I (âm chủ) nhưng cấm về bậc IV (hạ át) vì như thế là ngược công năng (trong hòa âm cổ điển tránh “V-IV” cấm). Còn trong nhóm D, bậc V là hợp âm chính, lúc cao trào mang tính gay gắt sẽ được giải quyết về hợp âm chủ (I). Ví dụ 5: C-dur Bậc I Bậc IV Bậc V 12 Như vậy công năng là chức năng của điệu thức nó phân nhóm các bậc trong điệu thức, có thể thay thế cho nhau trong cùng một nhóm.

Dạy học Về khái niệm dạy học, theo PGS.TS Nguyễn Thu Tuấn: “Dạy học là quá trình dạy học tương tác của hai chủ thể giáo viên và học sinh”[41, tr. Theo tác giả Đặng Thành Hưng (2002) Dạy học hiện đại - lý luận - biện pháp - kỹ thuật thì: Bản chất của dạy học chính là gây ảnh hưởng có chủ định đến hành vi học tập và quá trình học tập của người khác, tạo ra môi trường và những điều kiện để người học duy trì việc học, cải thiện hiệu quả, chất lượng học tập, kiểm soát quá trình học tập của mình [15, tr.TS Phạm Viết Vượng viết: “Dạy học là hoạt động dạy và học của thầy và trò trong nhà trường với mục tiêu giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo và thái độ tích cực với học tập”[47, tr. Chúng tôi sử dụng khái niệm: Dạy học là quá trình truyền đạt kiến thức khoa học đến người học, từ đó hình thành những kỹ năng, kỹ xảo. Phương pháp dạy học Theo Đặng Vũ Hoạt trong sách Lý luận dạy học đại học (2008), Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội viết: Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy lạp “Metodos” có nghĩa là con đường là cách thức để đạt tới mục đích nhất định.

Phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung, nó gắn liền với hoạt động của con người, giúp cho con người hoàn thành được những nhiệm vụ phù hợp với mục đích đã đề ra [13, tr. 13 Trong lí luận dạy học, theo cuốn Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới của Thái Duy Tuyên, Nxb giáo dục (2008) có viết về PPDH như: PPDH là một hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn… là cách thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học [43, tr. Nguyễn Văn Cường “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học nhằm đạt mục đích dạy học”[4, tr.