Chương 1: Tổng quan về dịch vụ Ngân hàng điện tử của Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng mở rộng dịch vụ Ngân hàng điện tử tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Chi nhánh Đồng Nai Chương 3: Mở rộng dịch vụ Ngân hàng điện tử tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Chi nhánh Đồng Nai 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Khái niệm dịch vụ và dịch vụ Ngân hàng điện tử Dịch vụ là một khái niệm phổ biến trong marketing và kinh doanh. Là một “sản phẩm đặc biệt” có nhiều đặc tính khác với các loại hàng hóa khác nhƣ tính vô hình, tính không đồng nhất, tính không thể tách rời và tính không thể cất trữ. Chính vì vậy, cho đến nay vẫn chƣa có một định nghĩa nào hoàn chỉnh về dịch vụ. Theo Zeithaml và Bitner (2000) thì “Dịch vụ là những hành vi, quá trình và cách thức thực hiện một công việc nào đó nhằm tạo giá trị sử dụng cho khách hàng nhằm thỏa mãn nhu cầu và mong đợi của khách hàng.” “Dịch vụ Ngân hàng điện tử”, tiếng Anh là Electronic Banking Services, viết tắt là E-Banking.
Salehi và Alipour (2010) cho rằng E-Banking là việc cung cấp tự động các sản phẩm và dịch vụ Ngân hàng trực tiếp tới khách hàng thông qua các kênh tƣơng tác truyền thông điện tử. Herington và Weaven (2013) cho rằng Ngân hàng trực tuyến là cổng thông tin điện tử mà qua đó khách hàng có thể sử dụng dịch vụ Ngân hàng khác nhau, từ thanh toán hóa đơn cho đến thực hiện khoản đầu tƣ. Trong khi đó, Nguyễn Minh Kiều (2009) cho rằng hoạt động NHĐT là hoạt động ngân hàng đƣợc thực hiện qua các kênh phân phối điện tử, kênh phân phối điện tử đƣợc hiểu là hệ thống các phƣơng tiện điện tử và quy trình tự động xử lý giao dịch đƣợc tổ chức tín dụng sử dụng để giao tiếp với khách hàng và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Theo Luật giao dịch điện tử (2005), đƣợc Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005 thì, Giao dịch điện tử là giao dịch thực hiện bằng phƣơng tiện điện tử (Khoản 6, Điều 4).
Trong đó phƣơng tiện điện tử là phƣơng tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính truyền dẫn không dây, quang học, điện tử hoặc công nghệ tƣơng tự (Khoản 10, Điều 4). 10 Một khái niệm tổng quát nhất về Ngân hàng điện tử có thể đƣợc diễn đạt nhƣ sau: “Ngân hàng điện tử là Ngân hàng mà tất cả các giao dịch giữa Ngân hàng và khách hàng (cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ Ngân hàng.” Vậy Ngân hàng điện tử là Ngân hàng mà các giao dịch giữa Ngân hàng và khách hàng đƣợc xử lý trên mạng thông qua các ứng dụng công nghệ dựa trên nền tảng Công nghệ thông tin và Viễn thông hiện đại.1 Các sản phẩm dịch vụ Ngân hàng điện tử tại Việt Nam Các dịch vụ Ngân hàng điện tử hiện đại có thể là các dịch vụ hoàn toàn mới hoặc cũng có thể là những dịch vụ truyền thống nay đƣợc nâng cấp trên nền tảng công nghệ hiện đại. Một số dịch vụ NHĐT hiện đại đang đƣợc ứng dụng hiện nay: - Dịch vụ ngân hàng tại nhà (Home Banking) Home Banking cho phép KH thực hiện các giao dịch ngân hàng tại nhà hoặc công ty mà không cần trực tiếp đến Ngân hàng. Khách hàng giao dịch với ngân hàng thông qua mạng nội bộ (Web Base) hoặc phần mềm ứng dụng (Software Base) do ngân hàng xây dựng riêng.
Home Banking cho phép khách hàng thực hiện các giao dịch nhƣ tra cứu số dƣ, chuyển tiền, vấn tin lãi suất, tỷ giá… - Dịch vụ ngân hàng qua mạng (Internet Banking) Internet Banking cho phép ngƣời dùng thực hiện các giao dịch với NH thông qua mạng Internet. Chỉ với chiếc máy vi tính hoặc điện thoại di động có kết nối internet, KH có thể truy cập vào website của NH để thực hiện các giao dịch mọi lúc mọi nơi nhƣ: Tra cứu thông tin tài khoản, lãi suất, tỷ giá, biểu phí, mạng lƣới ATM, chi nhánh, phòng giao dịch, chuyển tiền trong và ngoài hệ thống NH, chuyển tiền nhanh 24/7, thanh toán vé máy bay, hóa đơn điện, nƣớc, điện thoại và các dịch vụ khác… - Dịch vụ ngân hàng tự động qua điện thoại (Phone Banking) Phone Banking là hệ thống trả lời tự động hoạt động 24/24h qua điện thoại dựa trên chƣơng trình đã đƣợc lập trình s n. KH có thể sử dụng DV mọi lúc mọi nơi trong phạm vi cả nƣớc và quốc tế. Bằng cách gọi vào số tổng đài của NH, nhấn các phím trên điện thoại theo hƣớng dẫn, KH sẽ đƣợc phục vụ một cách tự động hoặc thông qua 11 nhân viên tổng đài.
Phone Banking cung cấp một số tiện ích nhƣ: đƣợc tƣ vấn về sản phẩm, khóa thẻ khẩn cấp, vấn tin tài khoản, tra cứu lãi suất, tỷ giá, tiếp nhận khiếu nại… - Dịch vụ ngân hàng qua thiết bị di động (Mobile Banking) Mobile Banking là loại hình DVNH hiện đại dựa trên công nghệ viễn thông không dây của mạng di động. Bằng cách kết nối điện thoại di động với mạng internet, đăng nhập vào ứng dụng với thông qua số điện thoại và mật khẩu, KH có thể thực hiện các giao dịch nhƣ chuyển tiền trong và ngoài hệ thống NH, thanh toán hóa đơn với nhiều nhà cung cấp DV hàng không, bảo hiểm, nạp tiền điện thoại, nạp ví điện tử… - Dịch vụ ngân hàng điện tử qua ATM (Automatic Teller Machine) và POS (Point Of Sales) KH dùng thẻ để giao dịch tại các máy rút tiền tự động (ATM) hoạt động 24/24h. Máy ATM sẽ chứng thực thẻ sau khi KH nhập mã số nhận dạng cá nhân (Personal Identity Number – PIN). Tùy thuộc vào việc đầu tƣ ứng dụng công nghệ vào máy ATM của mỗi NH mà KH có thể thực hiện các giao dịch nhƣ: rút tiền từ tài khoản, tra cứu số dƣ, chuyển khoản, thanh toán hóa đơn… Khách hàng sử dụng thẻ để thực hiện các giao dịch mua hàng tại các đơn vị chấp nhận thẻ (đơn vị bán hàng có lắp đặt máy POS).
Việc đọc thẻ nhanh hay chậm còn tùy thuộc vào từng dòng máy và hệ thống mạng viễn thông. Khi đọc thẻ, máy POS sẽ kết nối với trung tâm chứng thực KH của NH, từ đó chấp thuận hoặc từ chối giao dịch thanh toán. - Ví điện tử Ví điện tử là một phƣơng tiện thay thế tiền mặt dùng để thanh toán các giao dịch nhỏ. Nó cũng có thể đƣợc hiểu nhƣ là một thẻ trả trƣớc đƣợc sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau.
Về kỹ thuật, Ví điện tử đƣợc kết nối một tài khoản điện tử, có chức năng nhƣ một chiếc Ví tiền trong thế giới Internet nhằm hỗ trợ ngƣời dùng mua-bán- giao dịch tại các trang website thƣơng mại điện tử có mối quan hệ kết nối thanh toán và tại các cộng đồng mạng có hoạt động thanh toán hoặc trả phí. Ví điện tử có 4 ƣu điểm nổi bật: mang lại sự tiện lợi và an toàn cho khách hàng; 12 tiết kiệm thời gian làm việc và di chuyển; dễ dàng thực hiện thanh toán, chuyển và nhận tiền; thực hiện các truy vấn về tài khoản, sớm nhận biết sự biến động tài chính. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, cùng một tài khoản là ngƣời dùng đã có thể thực hiện các giao dịch cần thiết.2 Đặc điểm của dịch vụ Ngân hàng điện tử - Tính vô hình Tính vô hình là đặc điểm cơ bản để phân biệt sản phẩm dịch vụ Ngân hàng với sản phẩm của các ngành sản xuất vật chất khác trong nền kinh tế. Dịch vụ NHĐT thƣờng đƣợc thực hiện theo một quy trình chứ không phải là các vật thể cụ thể có thể quan sát, nắm giữ đƣợc.
Khách hàng chỉ có thể đánh giá chất lƣợng dịch vụ trong và sau khi sử dụng. Tuy không có một hình thức vật chất cụ thể, nhƣng dịch vụ cũng đóng góp vào việc thỏa mãn nhu cầu của con ngƣời nhƣ các hàng hóa thông thƣờng khác. - Tính không đồng nhất Các sản phẩm dịch vụ ngân hàng đƣợc cấu thành bởi nhiều yếu tố nhƣ trình độ cán bộ nhân viên, kỹ thuật khoa học công nghệ, khách hàng…Sự biến động của các yếu tố này chi phối trực tiếp đến chất lƣợng dịch vụ, tạo nên sự không ổn định, khó đảm bảo tính đồng đều cũng nhƣ là khó xác định đƣợc chất lƣợng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng. - Tính đa dạng phong phú và không ngừng phát triển Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tƣ tạo ra những đột phá trong ứng dụng công nghệ, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ hoàn toàn mới, từ đó ảnh hƣởng sâu rộng đến tất cả các ngành nghề trong xã hội.
Với mỗi loại hình dịch vụ, các ngân hàng đều cố gắng đa dạng hóa các hình thức cung cấp. Vì vậy, hiện nay trên thế giới có nhiều loại dịch vụ Ngân hàng khác nhau và không ngừng phát triển đa dạng. - Dịch vụ ngân hàng điện tử được cung cấp liên tục Dịch vụ NHĐT đƣợc cung cấp liên tục 24/7, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ thông qua các kênh phân phối điện tử. Để đảm bảo đƣợc tính liên tục, các Ngân hàng không ngừng đầu tƣ cho hạ tầng kỹ thuật công nghệ cũng nhƣ nguồn nhân lực.
Trái ngƣợc 13 với các kênh truyền thống, dịch vụ ngân hàng đƣợc cung cấp thông qua đại lý của các văn phòng chi nhánh, phòng giao dịch và đòi hỏi khách hàng phải có mặt trong đó trong khung giờ làm việc nhất định của các nhân viên ngân hàng. - Thuận tiện, nhanh chóng Dịch vụ NHĐT mang lại tiện ích cho khách hàng. Chỉ với điện thoại hoặc máy vi tính kết nối mạng internet, khách hàng không cần trực tiếp đến Ngân hàng mà có thể thực hiện giao dịch mọi lúc mọi nơi một cách nhanh chóng, từ đó tiết kiệm đƣợc thời gian di chuyển, xếp hàng của mình. Vì vậy, có thể nói, tốc độ nhanh và thuận tiện là ƣu điểm của dịch vụ NHĐT - Dịch vụ NHĐT tiết kiệm chi phí cho khách hàng và ngân hàng Dịch vụ NHĐT ngày càng đóng vai trò quan trọng và thay thế dần các quy trình, thủ tục rƣờm rà, phức tạp của ngân hàng truyền thống; số lƣợng chi nhánh, nhân viên ngân hàng dần nhƣờng chỗ cho các thiết bị điện tử, hiện đại giúp các bên tiết kiệm đáng kể chi phí giao dịch.