CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CHĂM SÓC KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về chất lượng dịch vụ 1. Khái niệm và đặc điểm dịch vụ 1.Mac cho rằng "Dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, khi mà kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lưu thông thông suốt, trôi chảy, liên tục để thoả mãn nhu cầu ngày càng cao đó của con người thì dịch vụ ngày càng phát triển". Philip Kotler, cha đẻ của marketing cho rằng: "Dịch vụ là một hoạt động hay lợi ích cung ứng nhằm trao đổi, chủ yếu là vô hình và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu.
Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền và không gắn liền với sản phẩm vật chất".Davidoff, nhà nghiên cứu về dịch vụ nổi tiếng của Mỹ cho rằng: "Dịch vụ là cái gì đó như những giá trị (không phải là những hàng hóa vật chất) mà một người hay một tổ chức cung cấp cho những người hay tổ chức khác thông qua trao đổi để thu một cái gì đó". Một định nghĩa khác về dịch vụ được sử dụng rộng rãi là định nghĩa dịch vụ của ISO 9004:1991: "Dịch vụ là kết quả mang lại nhờ các hoạt động của con người cung cấp để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng". Ngoài các định nghĩa nêu trên, trên lý luận và trong thực tiễn còn có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm dịch vụ. Tuy nhiên, nhìn chung chúng đều thống nhất ở một điểm là quá trình sử dụng dịch vụ phải gắn với hoạt động để tạo ra nó.
Đặc điểm dịch vụ Thứ nhất, là tính vô hình. Dịch vụ không thể cân đong, đo đếm và có hình dáng một cách cụ thể giống như sản phẩm hữu hình. Khi sử dụng dịch vụ, khách hàng không thể kiểm định, đánh giá mẫu trước. Khách hàng chỉ có thể cảm nhận và đánh giá chất lượng dịch vụ khi sử dụng.
7 Thứ hai, tính không đồng nhất về chất lượng. Đây gọi là tính khác biệt của dịch vụ. Việc thực hiện dịch vụ khác nhau tùy thuộc vào nhà cung cấp dịch vụ, các thức phục vụ, thời gian, lĩnh vực, đối tượng và địa điểm phục vụ. Cùng một loại dịch vụ có thể có nhiều cấp độ khác nhau từ thấp đến cao.
Vì vậy, việc đánh giá chất lượng dịch vụ tốt hay không cần phải xét đến nhiều yếu tố liên quan trong từng trường hợp cụ thể. Dịch vụ khổng thể cung cấp hàng loạt, tập trung như sản xuất hàng hóa. Do vậy nhà cung cấp khó kiểm tra được chất lượng theo một tiêu chuẩn thống nhất. Hơn nữa, sự cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ bị tác động bởi kỹ năng, thái độ phục vụ.
Dịch vụ càng nhiều người thì người phục vụ càng khó đảm bảo tính đồng đều về chất lượng. Thứ ba, tính không thể tách rời. Đặc điểm này của dịch vụ thể hiện ở việc khó phân chia dịch vụ thành các giai đoạn rõ ràng là giai đoạn sản xuất và giai đoạn sử dụng. Nếu như hàng hóa được sản xuất, lưu kho và phân phối rồi mới tới người tiêu dùng còn quá trình cung cấp dịch vụ và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời.
Đối với hàng hóa, khách hàng sử dụng khi sản phẩm ở giai đoạn cuối cùng, còn đối với dịch vụ, khách hàng sử dụng một phần hoặc suốt quá trình tạo ra dịch vụ. Thứ tư, tính không thể cất trữ. Do dịch vụ không lưu kho và cất trữ như những hàng hóa thông thường khác nên khách hàng không thể đem cất giữ dịch vụ, tái sử dụng hay phục hồi lại. Dịch vụ chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp.
Chính vì vậy, dịch vụ là sản phầm được sử dụng khi tạo thành và kết thúc ngay sau đó. Khái niệm và đặc điểm chất lượng dịch vụ 1. Khái niệm chất lượng dịch vụ Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thì các sản phẩm dịch vụ ngân hàng cung cấp ngày trở nên đa dạng và phong phú hơn như bảo hiểm, môi giới chứng khoán. Tuy nhiên có những sản phẩm dịch vụ gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của ngân hàng, nếu thiếu những sản phẩm đó thì không thể gọi là ngân hàng như: hoạt động nhận tiền gửi và thanh toán, mua bán ngoại tệ, cho vay, bảo lãnh, L/C … 8 Theo tổ chức quốc tế về Tiêu chuẩn hóa ISO đã đưa ra định nghĩa về chất lượng như sau: “Chất lượng là khả năng tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay quá trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan”.
Như vậy nếu một sản phẩm vì một lý do nào đó không được khách hàng chập nhận thì sản phẩm đó bị coi là chất lượng kém, dù trình độ công nghệ chế tạo ra sản phẩm đó hiện đại. Chất lượng dịch vụ là yếu tố tác động trực tiếp đến sự thỏa mãn của khách hàng. Do đó, muốn nâng cao sự hài lòng của khách hàng, ngân hàng trước tiên phải nâng cao được chất lượng dịch vụ của mình. Theo Parasuman, Zeithaml and Berr, 1985, 1988 thì chất lượng dịch vụ được xem như khoảng các mong đợi về dịch vụ và nhận thức của khách hàng khi sử dụng dịch vụ.
Chất lượng dịch vụ được đo bằng sự thỏa mãn của khách hàng (S). Ta có công thức sau: S = P - F (Satisfaction = Perception – Expectation) Sự thỏa mãn = Chất lượng cảm nhận – chất lượng mong đợi Nếu P > E: Chất lượng dịch vụ vượt quá mong đợi Nếu P = E: Chất lượng dịch vụ thỏa mãn Nếu P > E: Chất lượng dịch vụ dưới mức mong đợi Qua đánh giá của khách hàng về sản phẩm, quá trình hay hệ thống cung cấp sản phẩm cũng như có thỏa mãn được nhu cầu của khách hàng hay không sẽ xác định được chất lượng dịch vụ của một sản phẩm. Chính vì chất lượng dịch vụ do khách hàng quyết định nên chất lượng ở đây mang tính chủ quan, nó phụ thuộc vào mức độ nhu cầu và mong đợi của khách hàng. Vì vậy, mỗi dịch vụ sẽ có những cảm nhận khác nhau dẫn đến chất lượng cũng khác nhau.
Trên thực tế, cùng một loại dịch vụ ở những lần cung ứng khách nhau cũng tạo ra những trải nhiệm khác nhau về chất lượng dịch vụ. Khái niệm chất lượng dịch vụ do Tập thể tác giả Marketing Ngân hàng - Viện Khoa học Ngân hàng - NXB Thống kê đưa ra đo là “Chất lượng dịch vụ là năng lực 9 của dịch vụ Ngân hàng được Ngân hàng cung ứng và thể hiện qua mức độ thỏa mãn nhu cầu và mong muốn của khách hàng mục tiêu”. Do vậy, chất lượng dịch vụ được đánh giá do khách hàng cảm nhận chứ không phải do Ngân hàng quyết định. Ngày nay các Ngân hàng đang ngày càng nâng cao chất lượng dịch vụ, vì đây là một công cụ cạnh tranh hữu hiệu, là một trong những yêu cầu và đòi hỏi cấp thiết trong quá trình phát triển và hội nhập kinh tế thế giới.
Chất lượng dịch vụ là một yếu tố quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của bất cứ một ngân hàng nào. Đặc điểm của chất lượng dịch vụ Tính vượt trội Đối với khách hàng, dịch vụ có chất lượng là dịch vụ thể hiện được tính vượt trội, ưu việt (innate excellence) của mình so với những sản phẩm khác. Chính tính ưu việt này làm cho chất lượng dịch vụ trở thành thế mạnh cạnh tranh của các nhà cung cấp dịch vụ. Cũng phải nói thêm rằng sự đánh giá về tính vượt trội của chất lượng dịch vụ chịu ảnh hưởng rất lớn bởi sự cảm nhận từ phía người tiếp nhận dịch vụ.
Quan hệ này có ý nghĩa rất lớn đối với việc đánh giá chất lượng dịch vụ từ phía khách hàng trong các hoạt động marketing và nghiên cứu sự hài lòng của khách hàng. Tính đặc trưng của sản phẩm Chất lượng dịch vụ là tổng thể những mặt cốt lõi nhất và tinh túy nhất (units of goodness) kết tinh trong sản phẩm, dịch vụ tạo nên tính đặc trưng của sản phẩm, dịch vụ. Vì vậy, dịch vụ hay sản phẩm có chất lượng cao sẽ hàm chứa nhiều đặc trưng vượt trội hơn so với dịch vụ chất lượng thấp. Sự phân biệt này gắn liền với việc xác định các thuộc tính vượt trội hữu hình hay vô hình của sản phẩm dịch vụ.
Chính nhờ những đặc trưng này mà khách hàng có thể nhận biệt chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp khác với các đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, trong thực tế rất khó xác định các đặc trưng cốt lõi của dịch vụ một cách đầy đủ và chính xác. Vì vậy, các đặc trưng này không có giá trị tuyệt đối mà chỉ mang tính tương đối giúp cho việc nhận biết chất lượng dịch vụ trong trường hợp cụ thể được dễ dàng hơn thôi. 10 Tính cung ứng Chất lượng dịch vụ gắn liền với quá trình thực hiện, chuyển giao dịch vụ đến khách hàng.
Do đó, việc triển khai dịch vụ, phong thái phục vụ, và cách cung ứng dịch vụ sẽ quyết định chất lượng dịch vụ tốt hay xấu. Đây là yếu tố bên trong phụ thuộc vào sự biểu hiện của nhà cung cấp dịch vụ. Chính vì thế, để nâng cao chất lượng dịch vụ, nhà cung cấp dịch vụ trước tiên cần phải biết cải thiện yếu tố nội tại này để tạo thành thế mạnh lâu dài của chính mình trong hoạt động cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Tính thỏa mãn nhu cầu Dịch vụ tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu khách hàng.
Do đó, chất lượng dịch vụ nhất thiết phải thỏa mãn nhu cầu khách hàng và lấy yêu cầu của khách hàng làm căn cứ để cải thiện chất lượng dịch vụ. Nếu khách hàng cảm thấy dịch vụ không đáp ứng được nhu cầu của mình thì họ sẽ không hài lòng với chất lượng dịch vụ mà họ nhận được.Cũng phải nói thêm rằng trong môi trường kinh doanh hiện đại thì đặc điểm này càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết vì các nhà cung cấp dịch vụ phải luôn hướng đến nhu cầu khách hàng (customer - centric) và cố gắng hết mình để đáp ứng các nhu cầu đó.Sẽ là vô ích và không có chất lượng nếu cung cấp các dịch vụ mà khách hàng đánh giá là không có giá trị.Xét trên phương diện phục vụ khách hàng, tính thỏa mãn nhu cầu đã bao hàm cả ý nghĩa của tính cung ứng.