Mô Hình Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới Của Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueb mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của việt nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Trà Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Anh Thu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Mô Hình Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới Của Việt Nam Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ QUA BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài
• 1.2. Cơ sở lý luận của mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới
• 1.2.1. Một số khái niệm liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguồn dữ liệu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: BỐI CẢNH VÀ CÁC ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ QUA BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 3.1. Bối cảnh kinh tế, chính trị trong và ngoài nước
• 3.2. Thực trạng hợp tác kinh tế biên giới Việt Nam với các nước có chung đường biên giới
• 3.2.1. Hoạt động biên mậu Việt Nam – Trung Quốc
• 3.2.2. Hoạt động biên mậu Việt Nam – Campuchia
• 3.2.3. Hợp tác biên mậu Việt Nam – Lào
• 3.3. Thực trạng triển khai mô hình khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với các nước có chung đường biên giới hiện nay
• 3.3.1. Thực trạng triển khai mô hình khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Trung Quốc
• 3.3.2. Thực trạng triển khai mô hình khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Lào
• 3.3.3. Thực trạng triển khai mô hình khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Campuchia
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ QUA BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 4.1. Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Trung Quốc
• 4.2. Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Lào trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.3. Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Campuchia trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới Việt Nam

Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Với vị trí địa lý thuận lợi, Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển các khu kinh tế qua biên giới, tạo ra cơ hội hợp tác kinh tế với các nước láng giềng. Tuy nhiên, việc triển khai mô hình này cũng gặp nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái Niệm Về Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Khu kinh tế qua biên giới là một khu vực được thiết lập nhằm thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa các quốc gia có chung đường biên giới. Mô hình này không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế mà còn góp phần tăng cường quan hệ chính trị và xã hội giữa các nước.

1.2. Lợi Thế Của Việt Nam Trong Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Việt Nam có khoảng 4.510 km đường biên giới, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các khu kinh tế qua biên giới. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện đời sống của người dân tại các tỉnh biên giới.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, chính sách chưa đồng bộ và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao đang cản trở sự phát triển này.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng giao thông và logistics tại các khu vực biên giới còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng kết nối và phát triển thương mại. Việc đầu tư vào hạ tầng là cần thiết để thúc đẩy hoạt động kinh tế.

2.2. Chính Sách Chưa Đồng Bộ

Chính sách phát triển khu kinh tế qua biên giới chưa được đồng bộ giữa các bộ ngành và địa phương, dẫn đến sự chồng chéo và thiếu hiệu quả trong triển khai.

III. Phương Pháp Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới Hiệu Quả

Để phát triển khu kinh tế qua biên giới một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc xây dựng chính sách hợp tác kinh tế, cải thiện hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực là những yếu tố quan trọng.

3.1. Xây Dựng Chính Sách Hợp Tác Kinh Tế

Cần thiết lập các chính sách hợp tác kinh tế rõ ràng giữa Việt Nam và các nước láng giềng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại và đầu tư.

3.2. Cải Thiện Hạ Tầng Giao Thông

Đầu tư vào hạ tầng giao thông và logistics là cần thiết để tăng cường khả năng kết nối giữa các khu kinh tế và thị trường tiêu thụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Mô hình khu kinh tế qua biên giới đã được áp dụng tại nhiều tỉnh biên giới của Việt Nam, mang lại nhiều kết quả tích cực. Các khu kinh tế này không chỉ thúc đẩy thương mại mà còn tạo ra việc làm và cải thiện đời sống cho người dân.

4.1. Kết Quả Từ Các Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Các khu kinh tế qua biên giới đã góp phần tăng trưởng kinh tế cho các tỉnh biên giới, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao đời sống người dân.

4.2. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Phát Triển Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Nghiên cứu các mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới từ các quốc gia khác có thể giúp Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm và áp dụng vào thực tiễn.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Khu Kinh Tế Qua Biên Giới Việt Nam

Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam có nhiều tiềm năng nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc xây dựng chính sách đồng bộ và đầu tư vào hạ tầng sẽ là chìa khóa để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Khu Kinh Tế Qua Biên Giới

Với những nỗ lực cải cách và đầu tư, khu kinh tế qua biên giới có thể trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Phát Triển

Cần có các chính sách phát triển cụ thể và đồng bộ để khai thác tối đa tiềm năng của khu kinh tế qua biên giới, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hợp tác kinh tế khu vực biên giới trở thành xu hướng phát triển quan trọng nhằm tạo ra lợi ích chung giữa các quốc gia có chung đường biên giới. Việt Nam sở hữu khoảng 4.510 km đường biên giới đất liền, trải dài qua 25 tỉnh, giáp với Trung Quốc, Lào và Campuchia. Tuy nhiên, các tỉnh biên giới chủ yếu là vùng nghèo, cơ sở hạ tầng lạc hậu, chưa tận dụng hiệu quả tiềm năng hợp tác kinh tế biên mậu. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới phù hợp với điều kiện Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, tập trung nghiên cứu tại các tỉnh Quảng Ninh, Hà Tĩnh và An Giang trong giai đoạn 2011-2017.

Việc phát triển mô hình khu kinh tế qua biên giới không chỉ thúc đẩy thương mại, đầu tư, dịch vụ mà còn góp phần cải thiện đời sống dân cư, ổn định xã hội vùng biên giới và tăng cường quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia. Luận văn nhằm đề xuất mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa các bên, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các tỉnh biên giới và cả nước. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc hỗ trợ các cơ quan chức năng hoạch định chính sách phát triển khu kinh tế qua biên giới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới (KKTQBG) với các khái niệm chính gồm:

• Khu kinh tế (SEZ): Vùng lãnh thổ có chính sách ưu đãi đặc biệt nhằm thúc đẩy thương mại, đầu tư và tạo việc làm.
• Khu kinh tế qua biên giới (SBEZ): Mạng lưới hoạt động kinh tế xuyên biên giới giữa hai quốc gia, bao gồm cơ sở hạ tầng, chính sách ưu đãi, quản lý chung và liên kết chuỗi giá trị.
• Mô hình phát triển KKTQBG: Quá trình hình thành và vận hành khu kinh tế qua biên giới với các cấp độ phát triển từ thiết lập nền tảng, phát triển chuỗi giá trị xuyên biên giới đến hợp tác toàn diện về thương mại, đầu tư và dịch vụ.
• Các nhân tố tác động: Chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ, văn hóa, cơ sở hạ tầng, chính sách và quản lý.
• Phân loại mô hình KKTQBG: Mô hình liên kết (quản lý chung), mô hình đối xứng (quản lý riêng nhưng phối hợp), mô hình cặp thành phố biên giới (khu vực mở, không có hàng rào).

Khung lý thuyết này giúp phân tích các điều kiện, yêu cầu và nhân tố hình thành mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới phù hợp với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp tổng hợp, thống kê và phân tích kinh tế: Thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp từ năm 2011 đến 2017 về thương mại, đầu tư, hợp tác kinh tế biên giới Việt Nam với Trung Quốc, Lào, Campuchia. Phân tích xu hướng, cơ cấu xuất nhập khẩu, thực trạng hợp tác biên mậu và các chính sách liên quan.
• Phương pháp chuyên gia: Thu thập ý kiến từ các chuyên gia kinh tế quốc tế, quản lý khu kinh tế và các nhà hoạch định chính sách để đánh giá các mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới, xác định các nhân tố tác động và đề xuất mô hình phù hợp.
• Chọn mẫu và cỡ mẫu: Tập trung nghiên cứu tại ba tỉnh biên giới tiêu biểu là Quảng Ninh, Hà Tĩnh và An Giang, đại diện cho các vùng biên giới phía Bắc, Trung và Nam của Việt Nam.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu và phân tích trong giai đoạn 2011-2017, với số liệu sơ bộ năm 2017 để đảm bảo tính cập nhật và phản ánh đúng thực trạng.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp lý thuyết và thực tiễn nhằm xây dựng mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới có tính khả thi và hiệu quả cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiềm năng và thực trạng phát triển khu kinh tế qua biên giới còn hạn chế
   Việt Nam có 24 cửa khẩu quốc tế, 26 cửa khẩu chính và 86 cửa khẩu phụ, cùng 28 khu kinh tế cửa khẩu và 295 chợ biên giới. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng kho bãi, đặc biệt kho lạnh và thiết bị xếp dỡ còn thiếu hụt, làm giảm năng lực lưu thông hàng hóa. Kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc giai đoạn 2007-2017 tăng trung bình khoảng 10%/năm, nhưng Việt Nam vẫn chịu thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc.

2. Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới cần hài hòa lợi ích và kết nối đồng bộ
   Mô hình liên kết và mô hình đối xứng được đánh giá phù hợp với điều kiện Việt Nam. Việc xử lý hài hòa lợi ích giữa Việt Nam và các nước láng giềng, đặc biệt Trung Quốc, là thách thức lớn do sự chênh lệch về năng lực cạnh tranh và quy mô kinh tế. Kết nối cơ sở hạ tầng đồng bộ giữa hai bên là yêu cầu bắt buộc để tránh đầu tư trùng lặp, lãng phí nguồn lực.

3. Nhân tố tác động đa dạng và phức tạp
   Các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ và văn hóa đều ảnh hưởng đến sự phát triển khu kinh tế qua biên giới. Ví dụ, chính trị ổn định và quan hệ ngoại giao tốt giữa Việt Nam và Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác kinh tế. Tuy nhiên, sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, thu nhập và văn hóa cũng tạo ra những thách thức trong việc xây dựng chính sách chung.

4. Kinh nghiệm quốc tế là bài học quý giá
   Mô hình khu hợp tác kinh tế xuyên biên giới Trung Quốc - Mông Cổ và đặc khu kinh tế biên giới Thái Lan - Myanmar cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại, chính sách ưu đãi linh hoạt và quản lý phối hợp giữa các bên. Các dự án này đã thúc đẩy thương mại, đầu tư và phát triển kinh tế xã hội vùng biên giới.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam cần được xây dựng trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa các bên, đồng thời đảm bảo kết nối hạ tầng và chính sách đồng bộ. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn các nhân tố tác động đa chiều và đề xuất mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam tại các tỉnh biên giới tiêu biểu.

Việc trình bày dữ liệu qua các biểu đồ kim ngạch xuất nhập khẩu, bảng so sánh cơ sở hạ tầng và phân tích SWOT về các mô hình phát triển sẽ giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện. Luận văn cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách quản lý và sự phối hợp liên ngành trong việc vận hành khu kinh tế qua biên giới.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chiến lược phát triển khu kinh tế qua biên giới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng biên giới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng mô hình quản lý liên quốc gia hiệu quả
   Thiết lập cơ quan quản lý chung hoặc cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên để đảm bảo quản lý thống nhất, giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh. Mục tiêu đạt được trong vòng 2 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các Bộ, ngành liên quan thực hiện.

2. Đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng giao thông và kho bãi
   Tăng cường đầu tư xây dựng đường bộ, đường sắt, kho lạnh, bến bãi tại các khu kinh tế qua biên giới nhằm nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa. Mục tiêu đến năm 2025 đáp ứng 80% nhu cầu kho bãi tại các cửa khẩu. Chủ thể thực hiện là Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Công Thương.

3. Hài hòa chính sách ưu đãi và pháp lý giữa các quốc gia
   Đàm phán, thống nhất các chính sách thuế, hải quan, lao động và đầu tư để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu rào cản thương mại. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương chủ trì.

4. Phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp
   Tổ chức đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại khu vực biên giới nhằm nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị xuyên biên giới. Thời gian triển khai liên tục, do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương thực hiện.

5. Tăng cường hợp tác nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới
   Khuyến khích nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong quản lý và sản xuất tại khu kinh tế qua biên giới để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí. Chủ thể là các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế và biên giới
   Giúp hoạch định chính sách phát triển khu kinh tế qua biên giới, xây dựng cơ chế quản lý và phối hợp liên ngành hiệu quả.

2. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp hoạt động tại khu vực biên giới
   Cung cấp thông tin về mô hình phát triển, chính sách ưu đãi và cơ hội đầu tư, giúp doanh nghiệp lựa chọn chiến lược kinh doanh phù hợp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và phát triển vùng
   Là tài liệu tham khảo khoa học về mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới, các nhân tố tác động và kinh nghiệm quốc tế.

4. Các tổ chức quốc tế và cơ quan phát triển
   Hỗ trợ xây dựng chương trình hợp tác, đầu tư phát triển hạ tầng và nâng cao năng lực quản lý khu kinh tế qua biên giới.

Câu hỏi thường gặp

1. Khu kinh tế qua biên giới khác gì so với khu kinh tế thông thường?
   Khu kinh tế qua biên giới là khu vực kinh tế đặc biệt nằm trên lãnh thổ của hai quốc gia liền kề, có chính sách ưu đãi và quản lý phối hợp nhằm thúc đẩy thương mại, đầu tư xuyên biên giới, trong khi khu kinh tế thông thường chỉ nằm trong lãnh thổ một quốc gia.

2. Việt Nam đã có những mô hình khu kinh tế qua biên giới nào?
   Việt Nam đang triển khai mô hình khu kinh tế qua biên giới tại các tỉnh như Quảng Ninh, Hà Tĩnh, An Giang với các mô hình liên kết và đối xứng, tập trung phát triển thương mại biên mậu và hạ tầng cửa khẩu.

3. Những thách thức lớn nhất khi phát triển khu kinh tế qua biên giới là gì?
   Bao gồm sự chênh lệch về năng lực kinh tế giữa các quốc gia, thiếu đồng bộ cơ sở hạ tầng, khó khăn trong việc hài hòa chính sách pháp luật và quản lý, cũng như các rào cản văn hóa và xã hội.

4. Làm thế nào để đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các bên trong khu kinh tế qua biên giới?
   Cần xây dựng cơ chế quản lý chung hoặc phối hợp chặt chẽ, đàm phán chính sách ưu đãi công bằng, đồng thời phát triển năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp địa phương để cân bằng lợi ích ngắn hạn và dài hạn.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Mô hình khu hợp tác kinh tế xuyên biên giới Trung Quốc - Mông Cổ và đặc khu kinh tế biên giới Thái Lan - Myanmar cho thấy tầm quan trọng của đầu tư hạ tầng hiện đại, chính sách linh hoạt và quản lý phối hợp, là bài học quý giá cho Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng được mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới phù hợp với điều kiện Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, tập trung tại các tỉnh biên giới tiêu biểu.
• Phân tích chi tiết các nhân tố tác động đa chiều, từ chính trị, kinh tế, xã hội đến công nghệ và văn hóa, làm cơ sở cho việc đề xuất chính sách và mô hình quản lý.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về quản lý liên quốc gia, đầu tư hạ tầng, hài hòa chính sách, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ.
• Kinh nghiệm quốc tế được vận dụng để hoàn thiện mô hình, góp phần nâng cao hiệu quả phát triển khu kinh tế qua biên giới.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các bước xây dựng mô hình, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu và đào tạo để phát huy tối đa tiềm năng khu vực biên giới.

Next steps: Triển khai thí điểm mô hình tại các tỉnh biên giới, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp. Mời các nhà quản lý, nhà đầu tư và chuyên gia kinh tế tham gia đóng góp ý kiến để hoàn thiện mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu về mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu - Chương 3: Bối cảnh và thực trạng phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. - Chương 4: Mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ QUA BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài 1. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trongnước Ở trong nước, cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu về mô hình khu kinh tế qua biên giới, được thể hiện qua các công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau đây: - Kỷ yếu Hội thảo quốc tế: Một số vấn đề lý luận và kinh nghiệm quốc tế trong việc xây dựng, quản lý và phát triển khu kinh tế xuyên biên giới. Kỷ yếu gồm 14 bài viết của nhiều tác giả đến từ các trường đại học, các Viện nghiên cứu khác nhau trên cả nước xung quanh các vấn đề về: Sự cần thiết và vai trò của hợp tác kinh tế biên giới và khu kinh tế qua biên giới; Các vấn đề lý luận, thực tiễn của các khu hợp tác qua biên giới của Việt Nam với các nước láng giềng; Kinh nghiệm quốc tế và các khu hợp tác kinh tế biên giới.

- Phạm Sỹ Thành, “Khu hợp tác kinh tế qua biên giới với Trung Quốc: Mô hình “hai nước một khu đang đi tới đâu?”, thesaigontimes. Trong công trình nghiên cứu này, tác đã trình bày tương đối đầy đủ các nội dung liên quan đến khu hợp tác kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Trung Quốc, từ quá trình hình thành ý tưởng đến lộ trình thực hiện ý tưởng xây dựng khu hợp tác kinh tế qua biên giới của Việt Nam với Trung Quốc. - Doãn Công Khánh, “Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc: Thực trạng và triển vọng, Tạp chí cộng sản, 2017. Công trình 4 nghiên cứu đã nêu một số nét tổng quan về khu hợp tác kinh tế qua biên giới; Tiềm năng hợp tác kinh tế, thương mại qua biên giới Việt - Trung.

- Nguyễn Mạnh Hùng, “các mô hình phát triển khu kinh tế cửa khẩu”, Tạp chí công thương, 2009: Tác giả đã đưa ra một số mô hình tiêu biểu về các khu kinh tế cửa khẩu: Nguyên tắc chung và nội dung của các mô hình đưa ra. Ngoài ra, các nội dung liên quan đến đề tài cũng nằm trong hoặc xuất hiện nội dung liên quan tại các nghiên cứu về khu kinh tế cửa khẩu, về thương mại biên giới tiêu biểu là những công trình như: - Đặng Xuân Phong, “Phát triển khu kinh tế cửa khẩu biên giới phía Bắc Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, 2012”. Tác giả đã có những nghiên cứu thực tế, từ đó đưa ra các biện pháp để phát triển khu kinh tế cửa khẩu thuộc các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta. - Một số chính sách và giải pháp chủ yếu cấp bách nhằm phát triển quan hệ thương mại khu vực biên giới Việt - Trung, đề tài nghiên cứu cấp bộ, của Bộ thương mại, năm 2000: Đề tài tập trung nghiên cứu các điều kiện khó khăn, thuận lợi trong quan hệ hợp tác thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc trong thương mại biên mậu, từ đó đưa ra các giải pháp trọng yếu nhất để phát triển thương mại khu vực biên giới Việt – Trung.

- Phát triển thương mại trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, TS. Nguyễn Văn Lịch, NXB Thống kê, Hà Nội, 2005. Công trình nghiên cứu đã đánh giá thực trạng phát triển thương mại dựa trên cơ sở hạ tầng giao thông, kỹ thuật khác của Việt Nam với Trung Quốc. - Các giải pháp thúc đẩy phát triển quan hệ thương mại với hai tỉnh Vân Nam và Quảng Tây (Trung Quốc), đề tài NCKH cấp Bộ, Bộ Công Thương, TS.

Công trình đã nghiên cứu cơ sở lý luận cũng như thực tiễn phát triển quan hệ thương mại của Việt Nam, đặc 5 biệt là quan hệ thương mại của các tỉnh biên giới Việt Nam với 2 tỉnh Vân Nam và Quảng Tây (Trung Quốc). Trên cơ sở đó, công trình nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp để thúc đẩy phát triển quan hệ thương mại với hai tỉnh của Trung Quốc nói chung và thúc đẩy phát triển thương mại biên mậu với hai tỉnh của Trung Quốc nói riêng. Tình hình nghiên cứu ngoàinước Ở ngoài nước, nghiên cứu về phát triển các khu kinh tế (KKT), KKT nói chung, KKT qua biên giới được nhiều tác giả nước ngoài quan tâm, được thể hiện qua các công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau đây: - LORD, M. Scoping Study for the Special Border Economic Zone (SBEZ) in the Indonesia-Malaysia-Thailand Growth Triangle (IMT-GT): Các tác giả đã nghiên cứu những nội dung cơ bản của CBEZ cũng như đã đề cập đến lộ trình thành lập CBEZ, bắt đầu từ mô hình tương đối đơn giản có khu vực địa lý nhỏ dần dần sẽ phát triển thành một mô hình linh hoạt, quy mô hơn.

Scoping for the Special Border Economic Zone (SBEZ) in the Indonesia – Malaysia – Thailand Growth Triangle (IMT – GT). Dự án hỗ trợ kỹ thuật TA-6462 REG: Institutional Development for Enhanced Subregional Cooperation in the aSEA Region – Regional Development Economist-Lead (Special Border Economic Zones): Nghiên cứu khu kinh tế đặc biệt dành cho khu vực biên mậu của 3 nước: Indonesia – Malaysia – Thailand. Những tồn tại và các vấn đề mang tính mới mà luận văn cần giải quyết Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề lý thuyết về phát triển các khu kinh tế cửa khẩu, chỉ ra vị trí, tầm quan trọng của khu kinh tế cửa khẩu. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đã được công bố chưa đề cập hoặc đề cập chưa đầy đủ về mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế như một số vấn đề nghiên cứu trong luận văn này: - Các điều kiện để phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

- Đưa ra một số gợi ý về các bước phát triển khu kinh tế qua biên giới của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cơ sở lý luận của mô hình phát triển khu kinh tế qua biên giới 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khu kinh tế, Khu kinh tế qua biên giới a.

Khu kinh tế Đặc khu kinh tế (SEZ)1 là một thuật ngữ dùng để chỉ một đơn vị hành chính/vùng lãnh thổ được lập ra vì mục đích phát triển kinh tế rõ rệt hơn những vùng còn lại của quốc gia. Các ngành nghề và doanh nghiệp hoạt động trong đó được hưởng chính sách pháp luật và các ưu đãi đặc biệt hơn những khu vực khác. Như vậy, các SEZ là một khu vực nằm trong lãnh thổ một quốc gia, mục đích của SEZ bao gồm: Gia tăng thương mại, tăng cường đầu tư, tạo việc làm và quản lý hiệu quả. Khi gia nhập hoạt động trong đặc khu kinh tế, các doanh nghiệp có thể miễn nhiễm với pháp luật quốc gia liên quan đến thuế, hạn ngạch, lao động và những nội dung pháp luật khác nhằm tạo ra các hàng hóa có mức giá cạnh tranh trên qui mô toàn cầu.2 Theo Nghị định Chính phủ số 29/2008/NĐ-CP ngày 14 tháng 03 năm 1 http://translate.vn/translate?hl=vi&sl=en&u=http://en.org/wiki/Special_econo mic_zone&prev=search 2 http://tcdcpl.vn/qt/tintuc/Pages/phap-luat-kinh-te.aspx?ItemID=92 7 2008 quy định về khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế thì khu kinh tế là khu vực có không gian kinh tế riêng biệt với môi trường đầu tư và kinh doanh đặc biệt thuận lợi cho các nhà đầu tư, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định.

Khu kinh tế được tổ chức thành các khu chức năng gồm: khu phi thuế quan, khu bảo thuế, khu chế xuất, khu công nghiệp, khu giải trí, khu du lịch, khu đô thị, khu dân cư, khu hành chính và các khu chức năng khác phù hợp với đặc điểm của từng khu kinhtế. Như vậy, hiểu một cách chung nhất, khu kinh tế là một khu vực có ranh giới, diện tích, địa lý xác định được các quốc gia lập với nhiều chính sách đặc biệt, đặc quyền để tạo ra giá trị lợi ích tối đa trong việc tăng trưởng nền kinh tế khu vực. Với những đặc điểm như trên, mô hình khu kinh tế đã được các nước áp dụng một cách linh hoạt, xây dựng các mô hình khu kinh tế khác nhau phù hợp với các điều kiện của mình. Khu kinh tế qua biên giới Cho đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có một khái niệm cụ thể nào về thuật ngữ khu kinh tế qua biên giới.

Thuật ngữ khu kinh tế qua biên giới hay Khu hợp tác kinh tế biên giới được dùng ở Việt Nam trong một số năm gần đây khi mà quan kệ kinh tế - thương mại của Việt Nam với các nước có chung đường biên giới phát triển, đặc biệt là Trung Quốc, đòi hỏi phải có mô hình kinh tế phù hợp, nhằm khai thác các tiềm năng, thế mạnh kinh tế của hai nước thông qua các cửa khẩu biên giới. Theo Lord và Tangtrongjita (2014), đặc khu kinh tế biên giới là “một mạng lưới các hoạt động nhằm mục tiêu thúc đẩy thương mại và đầu tư xuyên biên giới, đồng thời khuyến khích sự phát triển về mặt kinh tế và xã hội của các vùng dọc biên giới hai quốc gia”. SBEZ có nguyên tắc hoạt động tương tự như SEZ nhưng mở rộng hơn ở các yếu tố hỗ trợ kết nối như giao thông vận tải, liên kết năng lượng và cơ sở hạ tầng mềm [2]. Như vậy khu kinh tế qua biên giới được hiểu theo khái niệm kể trên có nhiều điểm khác nhau so với khu kinh tế thông thường.

Sự khác biệt giữa đặc khu kinh tế và đặc khu kinh tế biên giới Đặc khu kinh tế (SEZ) Đặc khu kinh tế biên giới (SBEZ) Một SEZ thường được Một SBEZ là một khu vực địa lý định nghĩa là một khu vực nằm dọc biên giới của hai quốc gia.