Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Lưu Vực Sông Kôn: Nghiên Cứu và Ứng Dụng

Tài liệu nghiên cứu Cơ sở khoa học phục vụ xác lập mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông kôn tỉnh bình định, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về

• Tác giả: Phan Thà Lá
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Văn Hành
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Lưu Vực Sông Kôn: Nghiên Cứu và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan
• 1.2. Lí luận và phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG KÔN
• 2.1. Đặc điểm cảnh quan lưu vực sông Kôn
• 2.2. Phân tích cấu trúc cảnh quan lưu vực sông Kôn
• 2.3. Phân vùng cảnh quan theo tiểu lưu vực
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VÀ THOÁI HÓA ĐẤT TIỀM NĂNG CHO XÁC LẬP MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI Ở LƯU VỰC SÔNG KÔN
• 3.1. Đánh giá cảnh quan cho phát triển nông, lâm nghiệp lưu vực sông Kôn
• 3.2. Phân tích hiện trạng và hiệu quả các mô hình sản xuất nông, lâm nghiệp trong khu vực nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá thoái hóa đất tiềm năng
• 3.4. Đề xuất mô hình kinh tế sinh thái phù hợp và đánh hạng sử dụng hợp lí lưu vực sông Kôn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Lưu Vực Sông Kôn

Trong bối cảnh hiện nay, việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên (TNTN) cho phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH) dựa trên cơ sở quản lý lưu vực sông (LVS) được xem là một trong những chiến lược hàng đầu của nhiều quốc gia trên thế giới. LVS được xem là một đơn vị không gian liên vùng, ở đó các quy luật địa lý diễn ra đồng thời với các quy luật thủy văn được giới hạn bởi LVS. Việc khai thác, sử dụng lưu vực nhằm phân tích tổng hợp và xác định các thành phần tự nhiên trong mối quan hệ gắn kết chặt chẽ giữa các khu vực thượng, trung và hạ lưu của một LVS. Từ đó, đưa ra các chính sách quản lý TNTN một cách hợp lý, nhằm điều phối và giải quyết các mâu thuẫn trong khai thác, sử dụng lãnh thổ cho phát triển kinh tế, hạn chế ô nhiễm môi trường, suy thoái các nguồn tài nguyên giữa các vùng trong lưu vực, cũng như với các vùng lãnh thổ khác. Bên cạnh đó để sử dụng hợp lý TNTN một lãnh thổ, đòi hỏi phải có những hiểu biết sâu sắc về điều kiện tự nhiên, mối quan hệ biện chứng giữa các thành phần tự nhiên qua nghiên cứu cảnh quan, nhằm xác định cơ sở khoa học cho mục tiêu phát triển bền vững lãnh thổ trong khai thác, sử dụng và bảo vệ TNTN, đặc biệt là phát triển nông, lâm nghiệp. Đồng thời, với tác động của cuộc cách mạng 4.0, con người đã tác động ngày càng mạnh mẽ đến nhiều nguồn TNTN, để đáp ứng nhu cầu rất cao cho phát triển kinh tế, cộng với xu hướng biến đổi khí hậu, đã để lại nhiều tổn thất nghiêm trọng đến tính bền vững của tự nhiên. Do vậy, việc xây dựng và thử nghiệm các mô hình kinh tế sinh thái (KTST) như là một phương thức tối ưu mà nhiều quốc gia trên thế giới hướng tới. Việc áp dụng mô hình KTST giúp khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên, đảm bảo nhu cầu phát triển kinh tế song vẫn bảo tồn môi trường sinh thái của lãnh thổ.

1.1. Khái niệm và vai trò của mô hình kinh tế sinh thái

Mô hình kinh tế sinh thái là một hệ thống kinh tế được thiết kế để mô phỏng các hệ sinh thái tự nhiên. Nó tập trung vào việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm, và bảo tồn đa dạng sinh học. Vai trò của mô hình kinh tế sinh thái là thúc đẩy sự phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống. Mô hình này nhấn mạnh sự tương tác giữa kinh tế và sinh thái, và tìm cách tối ưu hóa cả hai hệ thống.

1.2. Tổng quan về lưu vực sông Kôn và tiềm năng phát triển

Sông Kôn là hệ thống sông lớn nhất của tỉnh Bình Định, với tổng diện tích lưu vực khoảng 2. Đây là nơi tập trung nhiều tiềm lực phát triển kinh tế của tỉnh Bình Định, đặc biệt là kinh tế NLN, dịch vụ. Địa hình núi, đồi chiếm diện tích lớn (75% diện tích tự nhiên) nên có nhiều tiềm năng phát triển các ngành nông nghiệp như trồng cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, trồng rừng, phát triển du lịch. Vùng đồng bằng nhỏ hẹp nhưng đa dạng về hình thái, vùng hạ lưu sông được nối với các hồ, đầm ven biển, có nhiều tiềm năng trong phát triển đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Sinh Thái Lưu Vực Sông Kôn

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, việc phát triển kinh tế còn nhiều hạn chế, đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vùng đồi, núi. Bên cạnh đó, do chưa có sự quan tâm đúng mức của các cấp nên TNTN trong lưu vực đang có nguy cơ bị suy thoái nghiêm trọng. Thời gian gần đây, MT sinh thái, cảnh quan trên LVS Kôn có những diễn biến bất lợi như bão, lũ lụt với tần suất cao, cường độ lớn, chất lượng nguồn nước có dấu hiệu suy giảm, xói mòn, sạt lở xảy ra trên diện rộng, đã ảnh hưởng đến sự phát triển các ngành kinh tế, đặc biệt là kinh tế NLN cũng như chất lượng cuộc sống của dân cư trong lưu vực. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, đồng thời để định hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên gắn với BVMT trong lưu vực, đề tài <Cơ sở khoa học phục vụ xác lập mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông Kôn, tỉnh Bình Định= đã được lựa chọn nghiên cứu.

2.1. Các vấn đề môi trường và suy thoái tài nguyên

Các vấn đề môi trường như ô nhiễm nguồn nước, suy thoái đất, mất đa dạng sinh học đang là những thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của lưu vực sông Kôn. Việc khai thác tài nguyên quá mức và không bền vững đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống của người dân địa phương. Cần có những giải pháp quản lý tài nguyên hiệu quả để giảm thiểu những tác động này.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến lưu vực sông

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động ngày càng rõ rệt đến lưu vực sông Kôn, bao gồm sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán. Điều này gây ra những thiệt hại lớn về kinh tế và xã hội, đồng thời đe dọa đến sự an toàn và sinh kế của người dân địa phương. Cần có những biện pháp thích ứng và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu để bảo vệ lưu vực sông.

2.3. Hạn chế trong chính sách và quản lý tài nguyên

Chính sách và quản lý tài nguyên hiện tại còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững của lưu vực sông Kôn. Cần có những cải cách chính sách và nâng cao năng lực quản lý để đảm bảo việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả và bền vững. Sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các bên liên quan cũng cần được tăng cường để giải quyết các vấn đề môi trường và tài nguyên một cách toàn diện.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đánh Giá Kinh Tế Sinh Thái

Luận án sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để đạt được mục tiêu đề ra. Các phương pháp bao gồm: tổng quan tài liệu, phân tích thống kê, khảo sát thực địa, đánh giá cảnh quan, và phân tích tiềm năng thoái hóa đất. Các phương pháp này được sử dụng để thu thập dữ liệu, phân tích hiện trạng, và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế sinh thái bền vững cho lưu vực sông Kôn.

3.1. Đánh giá cảnh quan và phân loại sử dụng đất

Đánh giá cảnh quan là một phương pháp quan trọng để hiểu rõ cấu trúc và chức năng của các hệ sinh thái trong lưu vực sông Kôn. Phương pháp này giúp xác định các khu vực có giá trị sinh thái cao, các khu vực bị suy thoái, và các khu vực có tiềm năng phát triển kinh tế sinh thái. Phân loại sử dụng đất cũng là một công cụ hữu ích để đánh giá hiện trạng sử dụng tài nguyên và xác định các vấn đề môi trường.

3.2. Phân tích tiềm năng thoái hóa đất và các yếu tố ảnh hưởng

Phân tích tiềm năng thoái hóa đất là một bước quan trọng để đánh giá mức độ suy thoái tài nguyên đất trong lưu vực sông Kôn. Phương pháp này giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao bị thoái hóa đất, các yếu tố gây ra thoái hóa đất, và các biện pháp phòng ngừa và khắc phục. Các yếu tố ảnh hưởng đến thoái hóa đất bao gồm: địa hình, khí hậu, loại đất, sử dụng đất, và quản lý tài nguyên.

3.3. Xây dựng mô hình kinh tế sinh thái và đánh giá hiệu quả

Xây dựng mô hình kinh tế sinh thái là một bước quan trọng để đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế bền vững cho lưu vực sông Kôn. Mô hình này cần tích hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường, và đảm bảo rằng các hoạt động kinh tế không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống của người dân địa phương. Đánh giá hiệu quả của mô hình kinh tế sinh thái là cần thiết để đảm bảo rằng mô hình này thực sự mang lại lợi ích cho cộng đồng và môi trường.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Kinh Tế Sinh Thái Tại Lưu Vực Sông Kôn

Luận án đề xuất một số mô hình kinh tế sinh thái phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của lưu vực sông Kôn. Các mô hình này tập trung vào việc phát triển nông nghiệp sinh thái, du lịch sinh thái, và các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường. Các mô hình này được thiết kế để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm, và bảo tồn đa dạng sinh học.

4.1. Phát triển nông nghiệp sinh thái và bền vững

Phát triển nông nghiệp sinh thái là một giải pháp quan trọng để cải thiện sinh kế của người dân địa phương và bảo vệ môi trường. Nông nghiệp sinh thái tập trung vào việc sử dụng các phương pháp canh tác tự nhiên, giảm thiểu sử dụng hóa chất, và bảo tồn đa dạng sinh học. Các mô hình nông nghiệp sinh thái phù hợp với lưu vực sông Kôn bao gồm: trồng trọt hữu cơ, chăn nuôi bền vững, và lâm nghiệp xã hội.

4.2. Thúc đẩy du lịch sinh thái và cộng đồng

Du lịch sinh thái là một ngành kinh tế tiềm năng có thể mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường. Du lịch sinh thái tập trung vào việc khám phá và trải nghiệm thiên nhiên, đồng thời tôn trọng văn hóa và truyền thống của người dân địa phương. Các mô hình du lịch sinh thái phù hợp với lưu vực sông Kôn bao gồm: du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, và du lịch mạo hiểm.

4.3. Phát triển các ngành công nghiệp thân thiện môi trường

Phát triển các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên. Các ngành công nghiệp này sử dụng các công nghệ sạch, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm, và tái chế tài nguyên. Các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường phù hợp với lưu vực sông Kôn bao gồm: chế biến nông sản, sản xuất năng lượng tái tạo, và sản xuất vật liệu xây dựng xanh.

V. Đề Xuất Giải Pháp và Chính Sách Phát Triển Kinh Tế Sinh Thái

Để thực hiện thành công các mô hình kinh tế sinh thái, cần có sự hỗ trợ từ chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, và cộng đồng địa phương. Các giải pháp và chính sách cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng, cung cấp tài chính, và tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế sinh thái.

5.1. Nâng cao nhận thức và đào tạo nguồn nhân lực

Nâng cao nhận thức về kinh tế sinh thái và phát triển bền vững là một bước quan trọng để tạo ra sự đồng thuận và ủng hộ từ cộng đồng. Đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng và kiến thức về kinh tế sinh thái là cần thiết để thực hiện các mô hình kinh tế sinh thái một cách hiệu quả.

5.2. Cung cấp tài chính và hỗ trợ kỹ thuật

Cung cấp tài chính và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp và hộ gia đình tham gia vào các hoạt động kinh tế sinh thái là cần thiết để giúp họ vượt qua những khó khăn ban đầu và đạt được thành công. Các hình thức hỗ trợ có thể bao gồm: vay vốn ưu đãi, trợ cấp, và tư vấn kỹ thuật.

5.3. Xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi

Xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế sinh thái là cần thiết để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp và hộ gia đình. Các chính sách cần tập trung vào việc khuyến khích các hoạt động kinh tế thân thiện với môi trường, và trừng phạt các hoạt động gây ô nhiễm và suy thoái tài nguyên.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Kinh Tế Sinh Thái

Phát triển kinh tế sinh thái là một con đường tất yếu để đạt được sự phát triển bền vững cho lưu vực sông Kôn. Các mô hình kinh tế sinh thái được đề xuất trong luận án có tiềm năng mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường. Tuy nhiên, để thực hiện thành công các mô hình này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, và cộng đồng địa phương.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và đóng góp mới

Luận án đã đạt được những kết quả nghiên cứu quan trọng, bao gồm: đánh giá hiện trạng kinh tế sinh thái của lưu vực sông Kôn, phân tích các vấn đề môi trường và tài nguyên, đề xuất các mô hình kinh tế sinh thái phù hợp, và đề xuất các giải pháp và chính sách phát triển kinh tế sinh thái. Đóng góp mới của luận án là việc xây dựng một khung lý thuyết và phương pháp luận để đánh giá và phát triển kinh tế sinh thái cho các lưu vực sông ở Việt Nam.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo và khuyến nghị

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc thực hiện thí điểm các mô hình kinh tế sinh thái được đề xuất trong luận án, và đánh giá hiệu quả của các mô hình này. Các khuyến nghị cho các nhà hoạch định chính sách bao gồm: xây dựng các chính sách khuyến khích phát triển kinh tế sinh thái, tăng cường đầu tư vào các hoạt động bảo vệ môi trường và tài nguyên, và nâng cao năng lực quản lý tài nguyên cho các cấp chính quyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sá lí luận và phương pháp nghiên cứu Chương 2: Đặc điểm cảnh quan lưu vực sông Kôn Chương 3: Đánh giá cảnh quan và thoái hóa đất tiềm năng cho xác lập mô hình kinh tế sinh thái á lưu vực sông Kôn 4 Ch°¢ng 1. C¡ Sä LÍ LUÀN VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĆU 1. TàNG QUAN CÁC NGHIÊN CĆU CÓ LIÊN QUAN 1. Nghiên cću vÁ kinh t¿ sinh thái và mô hình kinh t¿ sinh thái cho phát triÃn nông, lâm nghiáp BÃt ngußn tĉ nhčng nghiên cću và nÃn kinh tÁ tuần hoàn tĉ thÁp niên 50, khái niám KTST đ°āc các nhà kinh tÁ hãc Châu Âu nh° Kapp và Georgescu-Roegen <đánh hình=, dần hoàn thián và phát triÅn m¿nh m¿ trong thÁ kỷ XXI.

ĐÁn nay, đã cung cÃp đ°āc mát khung khái niám hián đ¿i dďa trên dòng chÁy vÁt chÃt, nng l°āng cąa sÁn xuÃt và tiêu thă cho mát nÃn KTST trên thÁ giãi [76], [77]. Trong đó, các nghiên cću chß ra sď kÁt nái giča kinh tÁ và sinh thái, song ch°a thÅ hián đúng bÁn chÃt cąa chúng trong chu trình vÁt chÃt, nng l°āng hay chính xác h¢n là tính liên kÁt cąa há KTST. Nm 1996, Costanza và cs [78] đã đ°a ra các nghiên cću că thÅ ç quy mô tĉ đáa ph°¢ng, khu vďc đÁn toàn cầu và mô hình tích hāp cąa sinh thái và kinh tÁ; xây dďng sď hiÅu biÁt chung và các há tháng kinh tÁ - sinh thái liên kÁt, nhằm phát triÅn các chính sách hiáu quÁ trong phát triÅn kinh tÁ NLN. Nm 1997, trong cuán <An introduction to ecological economics=, mát lần nča Costanza đã chß rõ các vÃn đÃ, nguyên tÃc cąa KTST cũng nh° vai trò, chính sách, thÅ chÁ, bá công că dùng đÅ thďc hián các chính sách nhằm thích ćng vãi quá trình đánh giá KTST và quÁn lý BVMT sáng [79].

Tĉ nhčng kÁt quÁ đ¿t đ°āc ban đầu, các nhà nghiên cću đã đ°a KTST phát triÅn theo nhiÃu h°ãng khác nhau. Nghiên cứu lí luận về KTST và mô hình KTST cho phát triển NLN Trên thế giới, tĉ cuái nm 1987 khoa hãc KTST đ°āc phát triÅn lên mát nÃc thang mãi khi "Hiáp hái Quác tÁ KTST" (ISEE) đ°āc thành lÁp t¿i Barcelona (Tây Ban Nha). Tĉ đó, lý thuyÁt và kÁt hāp giča kinh tÁ - sinh thái đ°āc ghi nhÁn, thďc hián ráng rãi vãi sď ra đåi cąa các t¿p chí chuyên ngành KTST vào nm 1989. NhiÃu hái nghá quác tÁ quan trãng đ°āc tá chćc, vián nghiên cću đ°āc hình thành vãi mát l°āng lãn các cuán sách và KTST đ°āc xuÃt bÁn, t¿o điÃu kián cho các nhà KTST thÅ hián quan điÅm, hoàn thián c¢ sç lí luÁn và mô hình KTST mát cách đa d¿ng [7979].

ĐÁn nay, các nhà khoa hãc v¿n tiÁp tăc bá sung và làm rõ há tháng lý luÁn cąa KTST, tĉ cÁ lý thuyÁt đÁn thďc tißn, đặc biát là xây dďng lý thuyÁt và các mô hình KTST cho phát triÅn NLN. Tiêu biÅu là công trình <An introduction to agroforestry= cąa Nair P. Gần đây, 5 nhiÃu nhà khoa hãc nh° Frank K. TiÁp cÁn quan điÅm đó, nhiÃu quác gia trên thÁ giãi đã thành công trong xây dďng các mô hình trang tr¿i quy mô lãn nh° Hoa Kì, Anh, Hà Lan, Đćc, Trung Quác, Thái Lan, Ân Đá.

ĐiÃu đó cho thÃy, đÅ phát triÅn NN bÃn včng cần xây dďng các mô hình KTST phù hāp vãi các vùng sinh thái CQ. æ châu Âu, các nghiên cću đÃu cho biÁt, cần chú trãng đÁn các há tháng canh tác kÁt hāp cho phát triÅn NN bÃn včng. æ châu Á, các mô hình đ°āc áp dăng chą yÁu là các kiÅu cąa mô hình NLKH phù hāp vãi đặc điÅm tď nhiên cąa tĉng khu vďc. æ khu vďc Đông Nam Á, Malaysia, Thái Lan, Mianma, Ân Đá, ng°åi dân lďa chãn mô hình Taungya - tiÃn thân cąa NLKH, là mô hình sÁn xuÃt truyÃn tháng vãi viác trßng cây l°¢ng thďc xen vãi cây rĉng khi cây rĉng ch°a khép tán.

Trong đó, các kiÅu mô hình <Kỹ thuÁt canh tác trên đÃt dác= đã đ°āc áp dăng khá thành công ç các n°ãc này [90]. à Việt Nam, mô hình KTST đ°āc nghiên cću nhiÃu nhčng nm cuái cąa thÁp kỷ 1980 đÁn nay. C¢ sç lý luÁn và ćng dăng mô hình KTST đ°āc nghiên cću đầu tiên bçi các tác giÁ Ph¿m Quang Anh (1983), Nguyßn Vn Tr°¢ng [1], [57]. TiÁp đó, nhiÃu tác giÁ đà xuÃt các mô hình KTST phù hāp vãi các tßnh miÃn núi và vùng đÃt ngÁp n°ãc cąa Viát Nam nh° Thái Phiên (1993) [40], Ph¿m Quang Vinh (2009), Tr°¢ng Quang HÁi (2004) [21], Đặng Trung ThuÁn và nnk (1999) [53].

Bên c¿nh đó, Ph¿m Quang Anh và nnk (2013) đã xây dďng mô hình há KTST gia tr¿i bÃn včng trên dÁi cßn cát ven biÅn huyán QuÁng Ninh, tßnh QuÁng Bình [2]. Mát sá tác giÁ khác nghiên cću và xác lÁp các mô hình KTST cho phát triÅn NLN bÃn včng hay mô hình tď nhiên - KT - XH theo h°ãng KTST - nhân vn và MT nh° Đặng Trung ThuÁn (1999) [53], Ph¿m Hoàng HÁi (2014) [19], Tr°¢ng Quang HÁi (2004) [21]. Ngoài ra, mô hình làng sinh thái đ°āc xây dďng trên c¢ sç đặc tr°ng sinh thái, kiÁn thćc bÁn đáa và kiÁn thćc khoa hãc nhằm giúp đÿ nhân dân và công nghá, kỹ thuÁt nhằm cÁi t¿o há sinh thái (HST) bÁn đáa theo h°ãng bÃn včng [58]. NhiÃu tác giÁ cũng đã tÁp trung nghiên cću mô hình KTST nông há vãi nhiÃu khía c¿nh khác nhau nh° Chu Vn Vũ (1995) [66], Ph¿m Quang Anh (2013) [2] đã khẳng đánh, mô hình KTST HGĐ ç n°ãc ta chą yÁu là VAC, VARu, VACRu, NLKH.

Trong các nghiên cću đó, 6 nhiÃu tác giÁ đã xác lÁp mát sá KTST HGĐ theo điÃu kián sinh thái cąa tĉng khu vďc, nhằm khai thác tái đa tiÃm nng tď nhiên, nâng cao ý thćc BVMT cho nông dân đã đi sâu nghiên cću và kinh tÁ HGĐ [61]. NhÁn thÃy, c¢ sç khoa hãc trong nghiên cću và KTST và mô hình KTST đ°āc phát triÅn ćng dăng m¿nh m¿ ç nhiÃu quác gia trên thÁ giãi, vãi nhiÃu góc tiÁp cÁn khác nhau trên các khu vďc Châu Âu, Á, Mỹ, kÅ cÁ Viát Nam. Do đó, thÁt sď cần thiÁt phÁi có nhčng công trình nghiên cću nhằm hoàn thián cÁ và lý luÁn và thďc tißn phăc vă cho măc tiêu phát triÅn kinh tÁ bÃn včng phù hāp vãi các khu vďc trên thÁ giãi. Đây là lý do tác giÁ lďa chãn tiÁp cÁn nghiên cću KTST vãi nái dung phân tích các mô hình KTST hián tr¿ng cho đà xuÃt mát sá mô hình KTST bÃn včng cho LVS Kôn dďa trên nghiên cću và ĐGCQ.

Nghiên cứu cảnh quan cho xác lập mô hình kinh tế sinh thái Tĉ nm 80 cąa thÁ kß XX, nhiÃu quác gia trên thÁ giãi nh° các n°ãc Liên Xô cũ đã đà cÁp đÁn NCCQ cho đà xuÃt mô hình KTST. Nó đ°āc xem là hình m¿u khá tát và phát triÅn sÁn xuÃt, kinh tÁ, sċ dăng táng hāp lãnh thá, BVMT, PTBV. ĐiÅn hình nh° Geraximov I. P (1979) trong công trình <ThiÁt kÁ Đáa lí hãc= đã phân chia lãnh thá Liên Bang Nga thành 17 vùng đáa lí và ç mßi vùng đã xác đánh các h°ãng riêng, nh° <Mô hình phát triÅn nông - lâm bÃn včng=, <Mô hình phát triÅn há tháng dách vă - th°¢ng m¿i, bÁo tßn các V°ån quác gia, Khu bÁo tßn thiên nhiên=& Các kÁt quÁ nghiên cću, các mô hình đ°āc đà xuÃt cąa tác giÁ đã chćng minh chúng hoàn toàn đúng, rÃt phù hāp, đÁn nay v¿n còn gič nguyên giá trá và hiáu quÁ.

ĐÁn đầu thÁ kỷ XXI, NCCQ không nhčng kÁ thĉa các nghiên cću ç giai đo¿n tr°ãc mà còn đa d¿ng h¢n và h°ãng nghiên cću vãi các ćng dăng tiÁp cÁn liên ngành, liên l*nh vďc và đa ngành, h°ãng NCCQ tiÁp cÁn KTST đi sâu vào nghiên cću cÃu trúc, chćc nng cąa CQ và xem là c¢ sç quan trãng cho đánh h°ãng sċ dăng lãnh thá hāp lý. Trong đó, tiÁp cÁn CQ cho phát triÅn NLN bÃn včng đ°āc quan tâm nhằm xác lÁp c¢ sç khoa hãc cho đà xuÃt các mô hình KTST, tiêu biÅu nh°: Kull C. (2008), khi NCCQ tĉ góc đá sÁn xuÃt NN truyÃn tháng, đã cho rằng CQ cąa vùng cao nguyên có nhiÃu biÁn đái theo thåi gian. Viác xác đánh kiÅu lo¿i và phân tích cÃu trúc CQ ç 5 giai đo¿n giúp đánh giá các mô hình sÁn xuÃt NN tĉ đó đánh h°ãng đà xuÃt các mô hình sÁn xuÃt bÃn včng [85].

và cs (2013), Ismail M. (2017) cho rằng chćc nng mà các há tháng NLKH có thÅ cung cÃp khi đ°āc thiÁt kÁ và thďc hián tát s¿ góp phần cung cÃp nng l°āng cho các há sÁn xuÃt nhß, bÁo tßn đa d¿ng sinh hãc, tng khÁ nng kÁt nái cąa các CQ bá phân mÁnh, thích ćng và giÁm thiÅu BĐKH. Tĉ đó khẳng đánh mát trong nhčng cách tiÁp cÁn cần thiÁt trong viác xây dďng các há tháng NLKH bÃn včng là tiÁp cÁn ç cÃp đá CQ [89]. æ n°ãc ta, NCCQ cho cho phát triÅn KTST đ°āc tiÁp cÁn tĉ rÃt sãm vãi nhiÃu h°ãng tiÁp cÁn, tuy nhiên NCCQ kết hợp với ĐGCQ cho xác đánh các mô hình KTST là h°ãng nghiên cću đ°āc triÅn khai m¿nh m¿ nhÃt và rÃt quan trãng trong đánh h°ãng sċ dăng hāp lí lãnh thá.

ĐiÅn hình: các công trình cąa Ph¿m Hoàng HÁi và nnk (1997), Nguyßn Cao Huần (2003) đ°āc triÅn khai thďc hián trên nhiÃu cÃp quy mô lãnh thá tĉ lãn (vùng, miÃn) cho đÁn cÃp nhß (tßnh, huyán, xã.), chą yÁu phăc vă măc đích bá trí không gian sÁn xuÃt các ngành NLN và đà xuÃt mát sá mô hình KTST [16], [28]. Các nghiên cću đặc điÅm CQ và ĐGCQ lãnh thá miÃn núi, cao nguyên, vùng ven biÅn cąa tác giÁ Tr°¢ng Quang HÁi [21], Nguyßn An Thánh [50], Ph¿m Hoàng HÁi [19], Trần Vn Tr°ång [59], Nguyßn Hßng Nhung [39]& đã xác lÁp mát sá mô hình KTST phù hāp vãi đặc tr°ng lãnh thá. Nghiên cću, đánh giá THST phăc vă lÁp vùng chuyên canh cây trßng bằng ph°¢ng pháp đánh l°āng và thďc nghiám sinh thái có Ph¿m Quang Anh, Nguyßn Cao Huần (1985, 2003) [2], [27], đánh giá hiáu quÁ kinh tÁ cąa viác sċ dăng CQ thông qua phân tích chi - phí lāi ích có Tr°¢ng Quang HÁi (1996) [20]; Đánh giá hiáu quÁ kinh tÁ cąa mát sá lo¿i hình sċ dăng đÃt có Hà Vn Hành [23], Bùi Thá Thu [51], Trần Thá Mai Ph°¢ng [41], Nguyßn Thá Hßng Nhung [39],& Đặc biát, công trình nghiên cću <ĐGCQ theo h°ãng tiÁp cÁn KTST= cąa Nguyßn Cao Huần (2005), đã phát triÅn lý luÁn và ph°¢ng pháp đánh giá CQ vãi các nái dung chą yÁu là đánh giá THST, kinh tÁ, mćc đá bÃn včng và MT và xã hái và đánh giá tích hāp đái vãi các ho¿t đáng sċ dăng CQ, trong đó có NLN [28],. Đây cũng chính là c¢ sç khoa hãc mà luÁn án tiÁp cÁn.