Nâng Cao Hiệu Quả Quy Hoạch Cây Xanh Trong Thiết Kế Kiến Trúc Bằng Mô Hình Hồi Quy Taguchi

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý xây dựng xây dựng mô hình hồi quy taguchi nhằm tăng hiệu quả sử dụng kiến thức từ chuyên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Phan Trần Ngọc Diễm
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Vũ Hồng Sơn
• Trường học: Đại học Bách Khoa
• Chuyên ngành: Quản lý Xây dựng
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Hồi Quy — Taguchi Nhằm Tăng Hiệu Quả Sử Dụng Kiến Thức Từ Chuyên Gia Về Việc Quy Hoạch Cây Xanh Trong Thiết Kế Kiến Trúc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIEU
• 1.1. Lý do chọn dé tài
• 1.2. Mục HÊU HgÌHÊH CỨU
• 1.3. Pham vi nQhi€n CHU
• 1.4. Phương pháp nQnién Cu
• 1.5. Đóng góp của LUẬN VĂNH
• 1.6. BO cục của LUẬN VGN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Khái quát về Công nghệ tri tÏLỨC
• 2.2. Tiếp nhận tri tÏLỨC
• 2.3. Các loại tri thức Chinn
• 2.4. NQuOn tri tive
• 2.5. Biểu diễn tri thức
• 2.6. Công nhận giá trị TL FÏLỨC
• 2.7. Công nghệ tri thức trong ngành Công nghé thông ẨỨH
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp HGÌHÏÊH CHU
• 3.2. Lên kế hoạch và khái quát vấn dé
• 3.3. Xác định hình tÍHỨC Quy tẮC
• 3.4. Phương pháp tiếp nhận tri fÏLÚcC
• 3.5. Biểu diễn tri tÏỨC
• 3.6. Khát niệm cơ bản của Phwong pháp TQHCÏHẲ
• 3.7. Sử dụng Phương phdip TQHCÏ1Ï
• 3.8. Phân tích hồi quy tuyến tính da Dien
• 3.9. Phương trình hôi quy tổng tÏLỂ
• 3.10. Đánh gid sự phù hop của mô H ÌTH
• 3.11. Khai phd Cit
• 3.12. Cây quyết đnh
• 3.13. Xác nhận khai phá Cit lIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH VÀ THÂM ĐỊNH
• 4.1. Tóm tắt mô hình dụ thao
• 4.2. Cúc bước xử lý trong m6 H ÌHÌÏH
• 4.3. Chuẩn bị bảng câu hỏi và tiễn hành phỏng Vấm
• 4.4. Dự đoán giá trị của biến thiết k Ễ
• 5. CHƯƠNG 5: BÀI TOÁN CU THỂ
• 5.1. Lý do chọn trường hợp “quy hoạch diện tích trồng các loại cây đối với đất xây dung nhà
• 5.2. Áp dụng mô hình Hồi quy — Taguchi vào quy hoạch cây xanh đỗi với đất Nhà máy, kho
• 5.3. Biến độc lập
• 5.4. Bi€n PRU thu an ng na
• 5.5. Xây dựng Bảng câu hỏi Khảo SÓÍ
• 5.6. Tiến hành phỏng van, thu thập số liệu và xử lý số liệu
• 5.7. Kết quả chạy Hồi quy tuyến tính bằng phan mềm SPSS
• 5.8. Cady quyet Gina 0N Praa
• 6. CHƯƠNG 6: KET LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mô hình hồi quy Taguchi

Mô hình hồi quy Taguchi là một phương pháp thống kê được sử dụng để tối ưu hóa quy trình thiết kế và cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên. Mô hình này kết hợp giữa lý thuyết hồi quy và phương pháp Taguchi nhằm giảm thiểu biến động và tối ưu hóa các yếu tố ảnh hưởng đến quy hoạch cây xanh trong thiết kế kiến trúc. Việc áp dụng mô hình này giúp các nhà thiết kế có thể dự đoán chính xác hơn về giá trị và vai trò của các biến thiết kế, từ đó đưa ra quyết định hợp lý hơn trong quy hoạch. Theo nghiên cứu, mô hình này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí trong quá trình thiết kế, đồng thời nâng cao chất lượng của sản phẩm cuối cùng.

1.1. Tầm quan trọng của việc quy hoạch cây xanh

Quy hoạch cây xanh trong thiết kế kiến trúc đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra không gian sống thân thiện và bền vững. Cây xanh không chỉ mang lại giá trị thẩm mỹ mà còn có tác dụng tích cực đến môi trường sống, giúp cải thiện chất lượng không khí và giảm thiểu ô nhiễm. Việc áp dụng mô hình hồi quy Taguchi trong quy hoạch cây xanh giúp các nhà thiết kế có thể xác định được các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây, từ đó đưa ra các quyết định thiết kế hợp lý hơn. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng không gian mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy kết hợp với phương pháp Taguchi để xây dựng mô hình tính toán cho việc quy hoạch cây xanh. Phương pháp Taguchi cho phép giảm thiểu số lượng trường hợp nghiên cứu mà vẫn đảm bảo tính chính xác của dữ liệu. Qua đó, mô hình có thể xử lý và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả, giúp các nhà thiết kế dễ dàng tiếp cận và áp dụng. Việc sử dụng phân tích dữ liệu và kỹ thuật thống kê trong mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình thiết kế mà còn tạo ra các quy tắc thiết kế rõ ràng và dễ hiểu cho người sử dụng.

2.1. Ứng dụng mô hình trong quy hoạch cây xanh

Mô hình hồi quy Taguchi được áp dụng để phân tích và dự đoán các yếu tố ảnh hưởng đến quy hoạch cây xanh. Các biến thiết kế như loại cây, mật độ trồng, và điều kiện môi trường được đưa vào mô hình để xác định mối quan hệ giữa chúng. Kết quả từ mô hình cho thấy rằng việc lựa chọn đúng loại cây và mật độ trồng có thể cải thiện đáng kể hiệu quả sử dụng không gian xanh. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị thẩm mỹ mà còn tạo ra môi trường sống trong lành hơn cho cư dân.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình hồi quy Taguchi đã mang lại những cải tiến rõ rệt trong quy hoạch cây xanh. Các phân tích cho thấy rằng việc áp dụng mô hình này giúp giảm thiểu thời gian và chi phí trong quá trình thiết kế. Hơn nữa, mô hình cũng cung cấp các quy tắc thiết kế cụ thể dưới dạng IF/THEN, giúp các nhà thiết kế dễ dàng áp dụng vào thực tiễn. Việc này không chỉ nâng cao hiệu quả của dự án mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững trong thiết kế kiến trúc.

3.1. Đánh giá hiệu quả của mô hình

Mô hình hồi quy Taguchi đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc tối ưu hóa quy hoạch cây xanh. Các nhà thiết kế có thể dự đoán chính xác hơn về giá trị và vai trò của các biến thiết kế, từ đó đưa ra quyết định hợp lý hơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí trong quá trình thiết kế, đồng thời nâng cao chất lượng của sản phẩm cuối cùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ kỹ thuật, nhu cầu về quy hoạch cây xanh trong thiết kế kiến trúc ngày càng trở nên cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng môi trường sống và cảnh quan đô thị. Tuy nhiên, việc sử dụng tri thức chuyên gia trong lĩnh vực này gặp nhiều khó khăn do tính phức tạp, thiếu cấu trúc và chưa hoàn thiện của các quy tắc kinh nghiệm. Luận văn thạc sĩ này tập trung xây dựng mô hình hồi quy kết hợp phương pháp Taguchi nhằm tăng hiệu quả sử dụng kiến thức từ chuyên gia trong quy hoạch cây xanh, đặc biệt trong thiết kế kiến trúc cảnh quan cho các công trình như nhà máy, kho tàng.

Mục tiêu nghiên cứu là phát triển một mô hình tính toán có hệ thống, kết hợp tri thức thực tiễn và quy tắc kinh nghiệm để dự đoán giá trị và vai trò của các biến nhóm cây xanh dựa trên dữ liệu quan sát và biến thực tiễn. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quy hoạch diện tích nhóm cây xanh trong thiết kế kiến trúc tại TP. Hồ Chí Minh, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2018-2019. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao khi giúp rút ngắn thời gian thiết kế, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả dự án thông qua việc chuyển hóa tri thức chuyên gia thành các quy tắc thiết kế thân thiện với người sử dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: công nghệ tri thức và phương pháp thiết kế thực nghiệm Taguchi. Công nghệ tri thức bao gồm các bước tiếp nhận, biểu diễn, công nhận giá trị và khai phá tri thức từ chuyên gia, nhằm chuyển đổi tri thức chưa cấu trúc thành hệ thống quy tắc thiết kế có thể áp dụng trên máy tính. Các loại tri thức chính gồm tri thức khai báo, tri thức thủ tục và siêu tri thức, trong đó tri thức thủ tục (quy tắc IF/THEN) được sử dụng để biểu diễn các quy tắc thiết kế cây xanh.

Phương pháp Taguchi được áp dụng để thiết kế mảng trực giao, giúp giảm đáng kể số lượng trường hợp nghiên cứu so với phương pháp giai thừa đầy đủ mà không làm mất thông tin quan trọng. Kỹ thuật này hỗ trợ xây dựng bảng câu hỏi khảo sát hiệu quả, giảm tải cho chuyên gia khi cung cấp dữ liệu. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến được sử dụng để xây dựng phương trình dự đoán giá trị biến thiết kế dựa trên biến thực tiễn và dữ liệu quan sát.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Mảng trực giao Taguchi (Orthogonal Arrays - OA): Giảm số lượng thí nghiệm cần thiết trong thiết kế thực nghiệm.
• Quy tắc IF/THEN: Biểu diễn tri thức thủ tục trong hệ chuyên gia.
• Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến: Dự đoán giá trị biến phụ thuộc dựa trên các biến độc lập.
• Khai phá dữ liệu (Knowledge Discovery in Database - KDD): Trích xuất quy tắc từ cơ sở dữ liệu, hỗ trợ xây dựng mô hình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là tri thức từ các chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch cây xanh, kết hợp với dữ liệu thực tiễn và tài liệu khoa học liên quan. Phương pháp thu thập tri thức bao gồm phỏng vấn có cấu trúc và bảng câu hỏi khảo sát dựa trên mảng trực giao Taguchi, giúp giảm số lượng câu hỏi và tăng tính hiệu quả.

Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 1600 trường hợp, được phân thành hai cụm theo diện tích lô đất: cụm 1 (5.000 - 11.000 m²) và cụm 2 (11.001 - 20.000 m²), mỗi cụm có khoảng 800 trường hợp. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có cấu trúc dựa trên phân vùng diện tích đất và nhóm cây xanh.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 20.2 để thực hiện hồi quy tuyến tính đa biến, kiểm định ANOVA và đánh giá sự phù hợp của mô hình. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2018 đến tháng 12/2018, bao gồm các bước: thu thập dữ liệu, xây dựng bảng câu hỏi, phỏng vấn chuyên gia, xử lý dữ liệu và xây dựng mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả giảm số lượng trường hợp nghiên cứu:
   Sử dụng mảng trực giao Taguchi giúp giảm số lượng trường hợp khảo sát từ 64 xuống còn 16 trong ví dụ 3 biến với 4 mức độ, giảm đáng kể khối lượng công việc cho chuyên gia mà vẫn đảm bảo đầy đủ thông tin.

2. Mô hình hồi quy dự đoán diện tích nhóm cây xanh:
   Phương trình hồi quy tuyến tính đa biến được xây dựng cho từng nhóm cây xanh với hệ số xác định (R²) trung bình trên 0.85, cho thấy mô hình có khả năng dự đoán chính xác diện tích cây xanh dựa trên các biến thực tiễn.

3. Phân vùng diện tích đất ảnh hưởng đến quy hoạch cây xanh:
   So sánh giữa hai cụm diện tích đất, tỷ lệ diện tích cây lớn, cây nhỏ và cây bụi có sự khác biệt rõ rệt, với cụm 2 có diện tích cây xanh lớn hơn trung bình 15% so với cụm 1.

4. Tính ứng dụng thực tiễn cao:
   Mô hình cho phép xây dựng các quy tắc thiết kế dạng IF/THEN dễ hiểu và áp dụng, giúp người không chuyên cũng có thể sử dụng để đưa ra quyết định quy hoạch cây xanh phù hợp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiệu quả mô hình là sự kết hợp giữa tri thức thực tiễn và quy tắc kinh nghiệm được mã hóa qua phương pháp Taguchi và hồi quy tuyến tính. Việc giảm số lượng trường hợp khảo sát không làm mất đi thông tin quan trọng nhờ tính trực giao và cân bằng của mảng Taguchi, điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực thiết kế thực nghiệm.

So sánh với các nghiên cứu khác, mô hình này vượt trội ở khả năng áp dụng trong thực tế quy hoạch cây xanh cho các công trình công nghiệp, nơi chưa có quy chuẩn thiết kế rõ ràng. Việc sử dụng phương trình hồi quy giúp dự đoán nhanh chóng và chính xác, tiết kiệm thời gian và chi phí so với phương pháp truyền thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ giá trị trung bình của nhóm cây theo từng cụm diện tích đất, biểu đồ histogram phân phối chuẩn của các biến cây lớn, cây nhỏ, cây bụi, giúp minh họa rõ ràng sự phân bố và ảnh hưởng của các biến thiết kế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng mô hình trong quy hoạch cây xanh cho các dự án xây dựng:
   Khuyến nghị các nhà quản lý và thiết kế sử dụng mô hình hồi quy — Taguchi để dự đoán và lập kế hoạch diện tích cây xanh, nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững của dự án trong vòng 6-12 tháng.

2. Đào tạo và phổ biến kiến thức cho cán bộ kỹ thuật:
   Tổ chức các khóa đào tạo về phương pháp sử dụng mô hình và bảng câu hỏi khảo sát cho cán bộ quản lý dự án và kỹ sư thiết kế, giúp họ hiểu và vận dụng hiệu quả trong công việc hàng ngày.

3. Phát triển phần mềm hỗ trợ dựa trên mô hình:
   Xây dựng phần mềm ứng dụng giao diện thân thiện, tích hợp mô hình hồi quy và quy tắc IF/THEN để hỗ trợ người dùng không chuyên trong việc quy hoạch cây xanh, dự kiến hoàn thành trong 1 năm.

4. Mở rộng nghiên cứu và cập nhật mô hình:
   Tiếp tục thu thập dữ liệu thực tế từ các dự án khác nhau để cập nhật và tinh chỉnh mô hình, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với điều kiện môi trường, khí hậu thay đổi theo thời gian.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý dự án xây dựng:
   Giúp họ có công cụ dự báo và lập kế hoạch cây xanh hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh trong quá trình thi công.

2. Kỹ sư thiết kế kiến trúc cảnh quan:
   Cung cấp phương pháp khoa học để xây dựng các quy tắc thiết kế cây xanh dựa trên dữ liệu thực tế và kinh nghiệm chuyên gia.

3. Chuyên gia công nghệ tri thức và phát triển hệ chuyên gia:
   Tham khảo mô hình kết hợp công nghệ tri thức và phương pháp Taguchi trong việc chuyển hóa tri thức chưa cấu trúc thành hệ thống quy tắc có thể áp dụng.

4. Nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý xây dựng và môi trường:
   Tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng mô hình hồi quy và thiết kế thực nghiệm trong quy hoạch cảnh quan và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình hồi quy — Taguchi là gì và có ưu điểm gì?
   Mô hình kết hợp phương pháp hồi quy tuyến tính đa biến và mảng trực giao Taguchi giúp giảm số lượng trường hợp khảo sát mà vẫn giữ nguyên thông tin quan trọng, tăng hiệu quả sử dụng tri thức chuyên gia trong thiết kế.

2. Phương pháp Taguchi giúp giảm số lượng trường hợp khảo sát như thế nào?
   Taguchi sử dụng mảng trực giao để chọn ra các trường hợp thí nghiệm đại diện, tránh việc khảo sát toàn bộ các tổ hợp biến, từ đó giảm đáng kể khối lượng công việc và thời gian khảo sát.

3. Làm sao mô hình giúp người không chuyên cũng có thể sử dụng?
   Mô hình chuyển hóa tri thức thành các quy tắc IF/THEN đơn giản, kết hợp với bảng câu hỏi khảo sát dễ hiểu, giúp người dùng không cần kiến thức chuyên sâu vẫn có thể áp dụng hiệu quả.

4. Mô hình có thể áp dụng cho các loại công trình nào?
   Mô hình được thử nghiệm trên các công trình nhà máy, kho tàng với diện tích đất từ 5.000 đến 20.000 m², có thể mở rộng áp dụng cho các dự án xây dựng khác có yêu cầu quy hoạch cây xanh tương tự.

5. Làm thế nào để cập nhật và nâng cao mô hình trong tương lai?
   Tiếp tục thu thập dữ liệu thực tế, mở rộng phạm vi khảo sát và áp dụng các kỹ thuật khai phá dữ liệu mới để tinh chỉnh mô hình, đảm bảo tính chính xác và phù hợp với điều kiện thay đổi.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công mô hình hồi quy — Taguchi kết hợp tri thức thực tiễn và quy tắc kinh nghiệm để quy hoạch cây xanh trong thiết kế kiến trúc.
• Mô hình giúp giảm đáng kể số lượng trường hợp khảo sát, tiết kiệm thời gian và chi phí mà vẫn đảm bảo độ chính xác cao với R² trung bình trên 0.85.
• Phương trình hồi quy và quy tắc IF/THEN được mã hóa thân thiện với người sử dụng, phù hợp cho cả chuyên gia và người không chuyên.
• Ứng dụng mô hình trong quy hoạch cây xanh cho các công trình nhà máy, kho tàng tại TP. Hồ Chí Minh đã chứng minh tính thực tiễn và hiệu quả.
• Đề xuất phát triển phần mềm hỗ trợ và mở rộng nghiên cứu nhằm cập nhật mô hình phù hợp với điều kiện môi trường và nhu cầu thiết kế trong tương lai.

Các nhà quản lý và kỹ sư thiết kế nên áp dụng mô hình trong các dự án quy hoạch cây xanh, đồng thời phối hợp với nhóm nghiên cứu để phát triển phần mềm hỗ trợ và cập nhật dữ liệu mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 — Giới thiệu lý do chon để tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu. Chương 2 — Trình bày các nghiên cứu trước đây về tiếp nhập tri thức, công nhận tri thức. Chương 3 — Trình bày phương pháp nghiên cứu mô hình Hỏi quy — Taguchi, các lý thuyết cơ bản của phương pháp được lụa chọn trong mô hình. Chương 4 — Thảo luận quy trình một cách có hệ thống, trình bày giải thích chỉ tiết về mô hình.

Chương 5 — Một trường hợp cụ thé dé kiểm tra tính hiệu quả của mô hình. Chương 6 — Kết luận, nghiên cứu trong tương lai. HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS. Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 17 Luan van Thac si CHUONG1 - GIOI THIEU - Xác định nén tảng nghiên cứu - Mô tả phạm vi nghiên cứu, mục tiêu CHƯƠNG2 - CƠ SỞ LÝ THUYET Khái quát các nghiên cứu trước đây CHUONG 3 - PHUONG PHAP - Phuong phap ap dung trong M6 hinh - Ly thuyết co bản của phương pháp trong Mô hình CHƯƠNG4 - MÔ HÌNH VÀ CÔNG NHẬN - Diễn giải chi tiết về Mô hình - Diễn giải chi tiết về việc công nhận giá trị tri thức =- CHUONG 5 - BÀI TOÁN CỤ THE - Ví dụ Quy hoạch cây xanh trong thiết kế kiến trúc - Công nhận Mô hình, đóng góp thực tiễn CHUONG6 - KET LUẬN - Kết luận - Nghiên cứu trong tương lai HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS.

Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 18 Luan van Thac si CHUONG 2-— CƠ SỞ LÝ THUYET Chương nay trình bay khái quát của nghiên cứu trước liên quan đến tiếp nhận tri thức và biểu diễn tri thức.1 sẽ bao gồm công nghệ tri thức, sự suy luận tri thức, những tri thức chính, ngu6n tri thức cũng như kỹ thuật thu thập tri thức được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực xây dựng một hệ quy tắc cơ sở.2 sẽ trình bày về biểu diễn tri thức và việc định dạng quy tac tiếp cận. Và trong mục 2.3 sẽ giới thiệu về cộng nhận giá trị tri thức.1 Khái quát về Công nghệ tri thức Quá trình thu thập, tiếp nhận tri thức từ chuyên gia và sử dụng chúng để xây dựng hệ chuyên gia được gọi là quá trình công nghệ tri thức. Công nghệ tri thức đòi hỏi phải có sự cộng tác giữa chuyên gia trong lĩnh vực này với kỹ sư tri thức để đưa ra những quy tắc có hệ thông và rõ ràng mà chuyên gia sử dụng chúng dé giải quyết những vấn đề thực tế. Tuy nhiên, những kiến thức được thu thập bởi các chuyên gia thì thường không có cấu trúc và chưa hoàn thiện.

Công nghệ tri thức sẽ giúp các chuyên gia truyền đạt tốt nhất những gi họ biết và dé gọt giữa những kiến thức này vào dạng thực tế. Quá trình công nghệ tri thức gồm 5 bước: 1. Tiếp nhận tri thức Tiếp nhận tri thức là một hoạt động thu thập kiến thức từ chuyên gia, sách vở, tài liệu hay những dữ liệu lịch sử. Kiến thức có thé được cụ thé dé giải quyết van dé, cụ thé thành những quy tắc thiết kế trong lĩnh vực cụ thé hay nó cũng có thể là siêu tri thức.

Suy luận tri thức là một trong những bề tắc ở giai đoạn này. Do đó, nhiều nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng vẫn đang được tiến hành trong lĩnh vực này. Biểu diễn tri thức HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS. Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 19 Luan van Thac si Biểu diễn tri thức là những hoạt động mã hóa va tổ chức những kiến thức thu thập được ở dạng thô chưa được xử lý trở thành những kiến thức có cầu trúc và hệ thống cho cơ sở tri thức.

Công nhán giá trị tri thức Công nhận giá trị tri thức là bao gồm xác minh và thâm định kiến thức cho đến khi chất lượng của nó đủ điều kiện. Kiểm tra là một trong những phương pháp xác minh lại kiến thức. Kết quả kiểm tra sẽ được xác nhận với chuyên gia để biết chất lượng của kiến thức. Kết luận Bước này liên quan đến việc thiết kế phan mém, tu dong dua ra kết luận dựa trên kiến thức được lưu trữ và các van dé cu thé được cung cấp từ người dùng.

Hệ thông này cung cấp lời khuyên cho người dùng (không phải là chuyên gia). Giải thích và chung minh Bước này liên quan đến những hoạt động thiết kế và lập trình không thé hệ thống được trong chứng minh và giải thích. Công nhận giá tri tri thức Nguồn tri thức (trường hợp thử nghiệm) (chuyên gia, khác.) Tiếp nhận tri thức | A Vv > Tri thức cơ ban <—| Biéu diễn tri thức Mã hóa A Vv Giai thich A Vv Kết luận Hình 2.1 — Quy trình Công nghệ tri thức (Turban, 2005) HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS. Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 20 Luận văn Thạc sĩ 2.1 Tiếp nhận tri thức Việc tiếp nhận tri thức liên quan đến kỹ thuật thu thập kiến thức bằng cách sử dụng phương pháp trực tiếp hay gián tiếp với suy luận chuyên gia.

Suy luận tri thức được xem xét như là giai đoạn có tính quyết định vì bao hàm định dạng kiến thức khách quan với khả năng hiểu biết của con người. (Burge, 1998) khắng định răng thành công của một việc suy luận tri thức phụ thuộc vào việc chọn lựa kỹ thuật, nhiều công việc được thực hiện nhằm phân loại kỹ thuật suy luận tri thức. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra các quy trình giúp đỡ chuyên gia truyền đạt rõ ràng suy nghĩ của mình một cách hiệu quả và để chuyển đổi dễ dàng trong giai đoạn biểu diễn tri thức. Process + Knowledge Process Mapping State diagram Constrained Rep Grid and Tasks and 20 Teach Question | Laddering Back Three Card Trick Concept Ỷ Knowledge cet CA Card Sorting Explicit Tacit Knowledge Knowledge Hình 2.2 — Ma trận Tiếp nhận tri thức (Emberey, 2007) Theo như (Emberey, 2007), có nhiều kỹ thuật suy luận khác nhau xử lý định dạng kiến thức.2 chỉ ra kỹ thuật suy luận kiến thức dựa trên loại kiến thức thu thập được.

Phương pháp gián trực tiếp như quan sát, bình luận, card sorting (Card Sorting là một phương pháp dùng dé sử dung phân loại đối tượng, quy trình công việc, kê hoạch hoặc xác định câu trúc hệ thông) được sử dụng dé có được kiên HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS. Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 21 Luận văn Thạc sĩ thức ngầm; và những phương pháp trực tiếp như phỏng vấn, phỏng vấn sâu, sơ đồ khái niệm thường được sử dụng trong việc có được kiên thức rõ ràng. Phỏng van là một trong những cách pho biến nhất trong việc tiếp nhận tri thức. Nó có thé được sử dụng để thu thập kiến thức khái niệm và kiến thức quá trình.

Phỏng van là dé có được cái nhìn tong quan về lĩnh vực chuyên môn và một sự hiểu biết về thuật ngữ chuyên môn. (Cohn, 1988) đã sử dụng phương pháp tiếp nhận tri thức: - — Hoạt động tiếp nhận tri thức cấu trúc. Tầm quan trọng của nhiệm vụ này là thiết kế một quy trình (định dạng phỏng van, nội dung và diễn giải băng văn bản) sao cho đảm bao day đủ và khuynh hướng trong cơ sở tri thức được giảm thiểu. - __ Trích xuất kiến thức từ các nguồn.

Các cuộc phỏng vấn chuyên gia được lựa chọn và liên kết băng văn bản với những chuyên gia khác cần phải hoan thành, dé tập hợp kiến thức đã được khám phá. (De La Garza, 1990) đã nghiên cứu suy luận tri thức trong lĩnh vực lên kế hoạch xây dựng. Các kỹ thuật suy luận tri thức được sử dụng: - Xem xét đánh giá vật liệu đã sản xuât; - Phong van có cau trúc; - Quan sát nhiệm vụ và hành vi với thông tin giới han. Kết hợp kỹ thuật trực tiếp và kỹ thuật gián tiếp để suy ra nhiệm vụ thiết kế sắp xếp theo thứ tự.

Có dạng kiến thức có thể khó khăn để có được bằng phương pháp riêng lẻ. Ví dụ như, kiến thức được sắp xếp theo thứ tự có thể có được băng cách sử dụng kỹ thuật trực tiếp như phỏng vấn. Tuy nhiên, một nhược điểm là người thiết kế có lẻ không ý thức được thứ tự trong khi họ thực hiện các bước thiết kế hay tại sao thứ tự đó lại quan trọng. Kỹ thuật gián tiếp có hiệu quả trong việc thu thập thông tin mà ít được biểu diễn rõ ràng.

Kỹ thuật gián tiếp thích hợp hơn dé thu thập thông tin về lĩnh vực thực thể và thuộc tính của chúng, chứ không phải kiến thức về quy trình. HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS. Pham Vũ Hồng Son Đại học Bách Khoa TP HCM 22 Luận văn Thạc sĩ Vì vậy, việc kết hợp kỹ thuật trực tiếp và gián tiếp được sử dụng dé khắc phụ hạn chế và đưa ra thông tin yêu cầu hiệu quả hơn để xác định được thứ tự thiết kế vấn đề phụ. Phỏng van có cau trúc bao gồm một bài đọc của nhà nghiên cứu, đúng nguyên văn, những câu hỏi khảo sát và ghi lại những phản hồi trên công cụ khảo sát online.

Thông qua email, người phỏng vẫn đã cung cấp đến người phản hồi (phỏng vấn có cấu trúc): biéu đồ và hình anh của các lựa chọn phương án quản lý nước thải; và loại xe tải được sử dụng cho việc vận chuyển chất thải. Kết luận của cơ sở lý thuyết được thể hiện ở Bảng 2.1 — Các nghiên cứu trước có liên quan đến Tiếp nhận tri thức Tác giả Năm Phương pháp luận Các kỹ thuật tiếp nhận tri được sử dung trong việc phát triển hệ chuyên gia của Trung Quốc cho thiết kế hàng rào chăn tiếng 6n đường cao tốc được kiểm tra, để giải quyết rõ ràng chủ dé. Có hai cách tiếp cận trong việc tiếp nhận tri thức: (1)Hoat động tiếp nhận tri thức cau trúc. Tầm quan trọng của nhiệm vụ này là thiết kế một quy (Cohn, 1988) | 1998 trình (định dạng phỏng vận, nội dung và dién giải băng văn bản) sao cho đảm bảo đây đủ và khuynh hướng trong cơ sở tri thức được giảm thiêu.

(2)Trich xuất kiến thức từ các nguồn. Các cuộc phỏng vẫn chuyên gia được lựa chọn và liên kết bằng văn bản với những chuyên gia khác cân phải hoàn thành, để tập hợp kiến thức đã được khám phá. Ngoài ra, kiến thức tĩnh liên quan đến nhiệm vụ cần được tập hợp. HVTH: Phan Tran Ngọc Diễm— MSHV: 1670126 GVHD: TS.