Luận Văn Thạc Sĩ: Xây Dựng Mô Hình Chiến Lược Đấu Thầu Hiệu Quả Với Mối Tương Quan Giữa Các Nhà Thầu

Luận văn thạc sĩ quản lý xây dựng mô hình chiến lược đấu thầu, phân tích mối tương quan giữa các nhà thầu, ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Minh Ngọc Duyên
• Người hướng dẫn: Lương Đức Long
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Xây Dựng
• Đề tài: Mô hình chiến lược đấu thầu có xem xét đến mối tương quan giữa các nhà thầu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Xác định vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Lý do dẫn đến nghiên cứu
• 1.1.2. Các câu hỏi nghiên cứu
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐÓNG GÓP CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Về mặt học thuật
• 1.4.2. Về mặt thực tiễn
• 1.5. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊNH NGHĨA, KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm về đấu thầu
• 2.1.1. Qui trình đấu thầu
• 2.1.2. Giá dự thầu
• 2.1.2.1. Công ty tư nhân
• 2.1.2.2. Công ty nhà nước
• 2.1.2.3. Công ty vốn đầu tư nước ngoài
• 2.1.3. Định nghĩa giá trị markup
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HỒ SƠ THẦU
• 2.2.1. Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu trong nước
• 2.2.1.1. Phương pháp giá thầu thấp nhất
• 2.2.1.2. Phương pháp giá đánh giá
• 2.2.1.3. Phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật và giá
• 2.2.2. Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu khác
• 2.2.2.1. Phương pháp giá thầu trung bình
• 2.2.2.2. Phương pháp giá thầu thấp hơn giá thầu trung bình
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP TÍNH KHẢ NĂNG THẮNG THẦU THEO GIÁ TRỊ MARKUP
• 2.3.1. Phân tích xác suất nhà thầu chiến thắng một đối thủ cạnh tranh
• 2.3.2. Lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu
• 2.3.3. Phương pháp tính toán xác suất chiến thắng các đối thủ cạnh tranh
• 2.3.3.1. Mô hình Friedman
• 2.3.3.2. Mô hình Gates
• 2.4. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐẤU THẦU CẠNH TRANH
• 2.4.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị markup
• 2.4.2. Các mô hình đấu thầu
• 2.4.2.1. Mô hình đấu thầu chỉ xem xét yếu tố giá
• 2.4.2.2. Mô hình đấu thầu có xem xét các yếu tố định tính
• 2.4.3. Tương quan trong đấu thầu
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 3.2. QUI TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. THU THẬP DỮ LIỆU VỀ GIÁ DỰ THẦU CỦA CÁC ĐỐI THỦ
• 3.3.1. Đối tượng thu thập dữ liệu
• 3.3.2. Cách thức thu thập dữ liệu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
• 3.4.1. Phân tích sự tương quan về giá giữa các nhà thầu
• 3.4.1.1. Tương quan trong tổng chi phí ước tính
• 3.4.1.2. Tương quan trong giá trị markup
• 3.4.2. Xác định hệ số tương quan theo phương pháp thống kê tần số
• 3.4.2.1. Hệ số tương quan đơn (hệ số tương quan Pearson)
• 3.4.2.2. Hệ số tương quan hạng (hệ số tương quan Spearman)
• 3.4.3. Ước lượng hệ số tương quan dữ liệu khuyết - phương pháp thống kê Bayes
• 3.4.3.1. Phân phối tiên nghiệm π(θ)
• 3.4.3.2. Thiết lập hàm khả năng dựa trên bộ dữ liệu giá dự thầu
• 3.4.3.3. Phân phối hậu nghiệm p(θ | Xobs)
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3.5.1. Phương pháp Mô phỏng Monte Carlo
• 3.5.2. Phương pháp tính tích phân Gauss một chiều
• 3.6. CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG MÔ HÌNH MÔ PHỎNG ĐẤU THẦU CẠNH TRANH TRONG CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG
• 4.1. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 4.2. XÁC ĐỊNH XÁC SUẤT THẮNG THẦU VÀ LỢI NHUẬN KỲ VỌNG DỰA TRÊN MÔ PHỎNG MONTE CARLO
• 4.3. MÔ HÌNH CHIẾN LƯỢC ĐẤU THẦU CHƯA XEM XÉT MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC NHÀ THẦU
• 4.3.1. Dữ liệu đầu vào
• 4.3.2. Giả thiết cho mô hình đấu thầu đề xuất
• 4.3.3. Lưu đồ xử lý mô hình
• 4.4. MÔ HÌNH CHIẾN LƯỢC ĐẤU THẦU CÓ XEM XÉT ĐẾN MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC NHÀ THẦU
• 4.4.1. Ảnh hưởng của hệ số tương quan về giá dự thầu của các đối thủ đến xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu
• 4.4.2. Giả thiết cho mô hình đấu thầu đề xuất
• 4.4.3. Lưu đồ xử lý mô hình
• 4.5. VÍ DỤ MINH HỌA
• 4.5.1. Dữ liệu đấu thầu
• 4.5.2. Phân tích thống kê mô tả
• 4.5.3. Xác định phân phối của biến tỷ giá dự thầu
• 4.5.4. Ước lượng hệ số tương quan giữa các nhà thầu
• 4.5.4.1. Xác định hàm khả năng dựa trên bộ dữ liệu giá dự thầu
• 4.5.4.2. Xác định hệ số tương quan theo phương pháp Bayesian
• 4.5.5. Xác định xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu theo mô hình Gates và Friedman
• 4.5.6. Xác định xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu theo mô hình đề xuất
• 4.5.6.1. Mô hình đấu thầu ko xét tương quan giữa giá các đối thủ (mô hình 1)
• 4.5.6.2. Mô hình đấu thầu xét mối tương quan giữa giá các đối thủ (mô hình 2)
• 4.5.7. Xác định giá trị markup tối ưu cho từng mô hình
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: XÂY DỰNG MÔ HÌNH MÔ PHỎNG ĐẤU THẦU CẠNH TRANH TRONG CÁC DỰ ÁN XÂY DỰNG THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH
• 5.1. TÓM TẮT CHƯƠNG
• 5.2. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ MÔ HÌNH
• 5.3. XÂY DỰNG CẤU TRÚC PHÂN CHIA PHÂN PHỐI CỦA CÁC BIẾN NGẪU NHIÊN
• 5.3.1. Phân phối “ông bà” và phân phối “cha mẹ”
• 5.3.2. Phân phối “cha mẹ” và phân phối “con”
• 5.3.3. Đặc tính của phân phối “con”
• 5.3.3.1. Trị trung bình
• 5.4. SỰ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC ĐỐI THỦ THÔNG QUA ẢNH HƯỞNG CỦA NHỮNG NHÂN TỐ KHÔNG CHẮC CHẮN
• 5.5. THIẾT LẬP MÔ HÌNH ĐẤU THẦU
• 5.5.1. Dữ liệu đầu vào
• 5.5.2. Giả thiết cho mô hình đấu thầu đề xuất
• 5.5.3. Lưu đồ xử lý mô hình
• 5.6. VÍ DỤ MINH HỌA
• 5.6.1. Phân tích thống kê mô tả
• 5.6.2. Sự thay đổi giá dự thầu của các đối thủ dưới ảnh hưởng của các nhân tố không chắc chắn
• 5.6.2.1. Các nhân tố không chắc chắn ảnh hưởng đến giá dự thầu
• 5.6.2.2. Cấu trúc của tập phân phối “con”
• 5.6.2.3. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố lên chi phí dự thầu của các đối thủ
• 5.6.3. Xác định xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu theo mô hình đề xuất
• 5.6.4. Xác định xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng của nhà thầu theo mô hình Gates và Friedman
• 5.6.5. Xác định giá trị markup tối ưu cho từng mô hình
• 5.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Xác định phân phối biến tỷ giá dự thầu
• Dữ liệu giá trị Bi/Co của từng đối thủ trong mô hình định lượng
• Xác định các hệ số trong hàm likehood của các đối thủ
• Matlab Code tính hệ số tương quan theo phương pháp Bayes
• Dữ liệu giá trị Bi/Co của từng đối thủ trong mô hình định tính

Tóm tắt

I. Chiến lược đấu thầu

Chiến lược đấu thầu là yếu tố then chốt giúp các nhà thầu cạnh tranh hiệu quả trong môi trường đấu thầu khốc liệt. Nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng mô hình đấu thầu có xem xét đến mối tương quan giữa các nhà thầu. Mục tiêu là tối ưu hóa giá trị markup để cân bằng giữa lợi nhuận và xác suất thắng thầu. Các mô hình truyền thống như Friedman và Gates chưa xem xét đến sự tương quan này, dẫn đến kết quả không chính xác trong thực tế.

1.1. Tối ưu hóa chiến lược

Tối ưu hóa chiến lược đấu thầu đòi hỏi việc phân tích sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng đến giá dự thầu. Nghiên cứu đề xuất sử dụng phương pháp định lượng và định tính để xác định hệ số tương quan giữa các nhà thầu. Phương pháp định lượng dựa trên dữ liệu lịch sử đấu thầu, trong khi phương pháp định tính dựa trên đánh giá của chuyên gia về các yếu tố không chắc chắn.

1.2. Mối tương quan giữa các nhà thầu

Mối tương quan giữa các nhà thầu là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chiến lược đấu thầu. Nghiên cứu chỉ ra rằng các nhà thầu thường sử dụng cùng các yếu tố như chi phí vật liệu, nhân công và điều kiện công trường để xác định giá dự thầu. Điều này tạo ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nhà thầu, cần được xem xét trong mô hình đấu thầu.

II. Tối ưu hóa quy trình đấu thầu

Tối ưu hóa quy trình đấu thầu là quá trình cải thiện hiệu quả và độ chính xác của các bước trong đấu thầu. Nghiên cứu đề xuất sử dụng mô phỏng Monte Carlo để tạo ra các biến ngẫu nhiên tương quan, từ đó xác định xác suất thắng thầu và lợi nhuận kỳ vọng. Phương pháp này giúp nhà thầu đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc xác định giá trị markup tối ưu.

2.1. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu lịch sử đấu thầu để ước lượng hệ số tương quan giữa các nhà thầu. Nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê Bayes để xử lý dữ liệu khuyết và xác định phân phối hậu nghiệm của hệ số tương quan. Kết quả cho thấy mô hình đề xuất có độ chính xác cao hơn so với các mô hình truyền thống.

2.2. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính dựa trên đánh giá của chuyên gia về các yếu tố không chắc chắn ảnh hưởng đến giá dự thầu. Nghiên cứu xây dựng cấu trúc phân phối của các biến ngẫu nhiên dựa trên ảnh hưởng của các nhân tố này. Phương pháp này giúp nhà thầu hiểu rõ hơn về sự tương quan giữa các đối thủ và đưa ra chiến lược đấu thầu hiệu quả.

III. Đánh giá nhà thầu và chi phí

Đánh giá nhà thầu là quá trình phân tích khả năng và chiến lược của các đối thủ cạnh tranh. Nghiên cứu đề xuất sử dụng phương pháp tối ưu hóa chi phí để xác định giá trị markup tối ưu. Kết quả cho thấy mô hình đề xuất giúp nhà thầu cân bằng giữa lợi nhuận và xác suất thắng thầu, đảm bảo hiệu quả trong đấu thầu.

3.1. Tối ưu hóa chi phí

Tối ưu hóa chi phí là yếu tố quan trọng trong việc xác định giá trị markup tối ưu. Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô phỏng Monte Carlo để tính toán lợi nhuận kỳ vọng và xác suất thắng thầu. Kết quả cho thấy mô hình đề xuất giúp nhà thầu đạt được lợi nhuận tối đa trong khi vẫn duy trì khả năng thắng thầu cao.

3.2. Chiến lược cạnh tranh

Chiến lược cạnh tranh là yếu tố quyết định thành công trong đấu thầu. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc xem xét mối tương quan giữa các nhà thầu giúp nhà thầu đưa ra chiến lược đấu thầu hiệu quả hơn. Mô hình đề xuất giúp nhà thầu hiểu rõ hơn về hành vi của các đối thủ và đưa ra quyết định chính xác trong đấu thầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động và thị trường bất động sản đối mặt với áp lực cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp xây dựng buộc phải tối ưu hóa năng lực cạnh tranh thông qua hoạt động đấu thầu. Thống kê từ thực tiễn ngành xây dựng cho thấy hơn 43% nhà thầu xác định giá trị markup thuần túy là phần trăm lợi nhuận trước thuế trên tổng chi phí ước tính, tuy nhiên tỷ lệ các đơn vị ứng dụng thành công công cụ toán học để tối ưu hóa giá trị này chỉ chiếm dưới 10%. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi xuất phát từ thực trạng các mô hình đấu thầu cổ điển xem xét hành vi của các đối thủ là hoàn toàn độc lập, bỏ qua mối quan hệ tương quan tự nhiên về chi phí và chiến lược giá giữa các bên tham gia.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là thiết lập mô hình chiến lược đấu thầu toàn diện có xem xét đến mối tương quan giữa các nhà thầu bằng cả phương pháp định lượng và định tính. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa xác suất chiến thắng và lợi nhuận kỳ vọng tối đa, giúp nhà thầu thoát khỏi việc định giá cảm tính.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn đối với các gói thầu xây lắp áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi và phương pháp đánh giá giá thầu thấp nhất theo quy định của Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 tại Việt Nam. Dữ liệu thực nghiệm được kế thừa và phân tích từ tập dữ liệu đấu thầu chuẩn hóa của Skitmore & Pemberton kết hợp kiểm chứng mô phỏng. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở định lượng giúp các nhà thầu tăng xác suất trúng thầu từ 15% đến 20% trong khi vẫn bảo đảm mức biên lợi nhuận kỳ vọng an toàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng các lý thuyết đấu thầu cạnh tranh kinh điển và lý thuyết xác suất thống kê hiện đại, bao gồm:

1. Lý thuyết đấu thầu cổ điển của Friedman (1956) và Gates (1967): Cung cấp nền tảng toán học về việc xác định hàm phân phối xác suất thắng thầu dựa trên tỷ lệ giữa giá dự thầu của đối thủ và chi phí ước tính của nhà thầu.
2. Mô hình chi phí không chắc chắn của Carr (1982): Phân tích sự biến động của tổng chi phí ước tính và giá dự thầu dưới dạng các biến ngẫu nhiên độc lập tuân theo phân phối chuẩn.
3. Lý thuyết tương quan đa biến và suy luận thống kê Bayes: Giải quyết bài toán ước lượng hệ số tương quan trong không gian tham số khi dữ liệu quan sát bị khuyết thiếu ngẫu nhiên.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Tổng chi phí ước tính: Toàn bộ chi phí trực tiếp (vật liệu, nhân công, máy thi công, thầu phụ) và chi phí gián tiếp (quản lý công trường, điều hành doanh nghiệp, bảo hiểm, dự phòng).
• Giá trị Markup: Tỷ lệ phần trăm gia tăng trên tổng chi phí ước tính nhằm bù đắp rủi ro và tạo ra lợi nhuận mong đợi cho doanh nghiệp.
• Lợi nhuận kỳ vọng: Tích số giữa giá trị markup và xác suất chiến thắng tất cả các đối thủ cạnh tranh trong cùng một gói thầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu lịch sử đấu thầu từ các gói thầu xây lắp quy mô vừa và lớn, áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích tập trung vào các dự án có sự lặp lại của 3 đến 5 đối thủ cạnh tranh chính.

Phương pháp phân tích được chia làm hai giai đoạn khoa học:

• Giai đoạn 1: Ước lượng hệ số tương quan giữa các đối thủ. Đối với mô hình định lượng, nghiên cứu áp dụng suy luận thống kê Bayes để xử lý bộ dữ liệu khuyết thiếu, xác định phân phối hậu nghiệm của hệ số tương quan trong khoảng từ 0 đến 1. Đối với mô hình định tính, nghiên cứu sử dụng cấu trúc phân chia phân phối thứ bậc để đánh giá tác động của các nhân tố không chắc chắn đến giá dự thầu thông qua ý kiến chuyên gia.
• Giai đoạn 2: Tối ưu hóa giá trị markup bằng phương pháp mô phỏng ngẫu nhiên Monte Carlo với 10.000 kịch bản lặp kết hợp thuật toán tính tích phân Gauss một chiều trên phần mềm Matlab, giúp tạo ra các biến ngẫu nhiên tương quan chuẩn xác.

Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ trong khung thời gian 6 tháng, từ tháng 01/2015 đến tháng 06/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm và mô phỏng toán học đã mang lại các phát hiện đột phá:

• Phát hiện 1: Tồn tại mối tương quan thuận rõ rệt giữa giá dự thầu của các đối thủ cạnh tranh trên cùng thị trường. Do cùng chịu tác động từ sự biến động giá vật liệu xây dựng, đơn giá nhân công địa phương và mặt bằng năng lực thi công, hệ số tương quan giữa các cặp nhà thầu dao động tích cực từ 0.35 đến 0.68. Việc giả định các nhà thầu độc lập hoàn toàn là thiếu thực tế.
• Phát hiện 2: Mô hình đề xuất có xét đến mối tương quan định lượng giúp đưa ra mức markup tối ưu đạt khoảng 8.5% đến 10.2%, mang lại lợi nhuận kỳ vọng cao hơn và ổn định hơn. Trong cùng điều kiện dữ liệu, mô hình Friedman đánh giá quá thấp xác suất thắng thầu và đưa ra mức markup tối ưu chỉ 6.1%, trong khi mô hình Gates ước lượng mức markup lên tới 12.8%, dẫn đến nguy cơ trượt thầu rất cao.
• Phát hiện 3: Trong mô hình định tính, cấu trúc phân phối đa cấp độ đã lượng hóa thành công 13 tiêu chí rủi ro hiện trường và thị trường, giúp xác định biên độ dao động chi phí thực tế của từng đối thủ với độ tin cậy trên 95%.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích cho thấy việc tích hợp hệ số tương quan làm thay đổi đáng kể hình dạng của đường cong lợi nhuận kỳ vọng. Khi trình bày dữ liệu thông qua biểu đồ tọa độ 2 chiều biểu diễn quan hệ giữa giá trị markup và lợi nhuận kỳ vọng, mô hình đề xuất tạo ra một điểm cực trị rõ ràng, giúp nhà quản lý dễ dàng nhận diện mức giá dự thầu tối ưu. Đồng thời, bảng ma trận tương quan hệ số Bayes chứng minh rằng khi mức độ tương quan giữa các nhà thầu tăng lên, xác suất chiến thắng của nhà thầu có xu hướng tiệm cận sát với diễn biến thực tế của thị trường xây dựng Việt Nam.

So với các nghiên cứu trước đây của Ioannou và Leu (1993) hay Dikmen và cộng sự (2007) vốn chỉ dừng lại ở các mô phỏng độc lập hoặc hệ chuyên gia phức tạp khó áp dụng, mô hình của luận văn đã kết hợp hài hòa giữa tính chính xác toán học và tính khả thi trong thực tiễn doanh nghiệp. Kết quả này giúp các nhà thầu loại bỏ được "lời nguyền người thắng cuộc" (tình trạng trúng thầu với giá quá thấp dẫn đến thua lỗ) và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn lưu động từ 3% đến 5% trên mỗi dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa theo dõi đối thủ cạnh tranh:

• Chủ thể thực hiện: Phòng Đấu thầu và Quản lý Chi phí của doanh nghiệp xây dựng.
• Hành động: Thu thập, phân loại và lưu trữ 100% dữ liệu giá mở thầu, thông tin kỹ thuật của các nhà thầu cùng tham gia dự án trước đây.
• Chỉ số mục tiêu: Đạt tối thiểu 20 bộ dữ liệu giá dự thầu lặp lại trong vòng 3 tháng đầu tiên triển khai.

2. Ứng dụng phần mềm tự động hóa tính toán mô phỏng Monte Carlo và thống kê Bayes:

• Chủ thể thực hiện: Ban Lãnh đạo doanh nghiệp và Bộ phận Công nghệ Thông tin.
• Hành động: Tích hợp các đoạn mã thuật toán Matlab vào phần mềm quản lý nội bộ để tự động hóa quy trình phân tích độ nhạy và tìm điểm cực đại của lợi nhuận kỳ vọng.
• Chỉ số mục tiêu: Rút ngắn thời gian ra quyết định giá thầu từ 5 ngày làm việc xuống dưới 8 giờ, hoàn thành tích hợp trong vòng 6 tháng.

3. Chuẩn hóa quy trình đánh giá rủi ro định tính đa cấp độ trước khi nộp thầu:

• Chủ thể thực hiện: Hội đồng Chuyên gia và Kỹ sư Dự toán dự án.
• Hành động: Thiết lập bảng phân tích 3 nhóm nhân tố (thị trường, đặc điểm dự án, năng lực đối thủ) để hiệu chỉnh mức markup định tính cho từng gói thầu cụ thể.
• Chỉ số mục tiêu: Kiểm soát sai số dự toán chi phí trực tiếp và gián tiếp dưới 5%, áp dụng ngay trong chu kỳ đấu thầu tiếp theo.

4. Hoàn thiện khung khổ đánh giá hồ sơ dự thầu minh bạch:

• Chủ thể thực hiện: Các cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý Dự án chuyên ngành.
• Hành động: Thúc đẩy áp dụng rộng rãi phương pháp giá đánh giá và phương pháp kết hợp kỹ thuật - giá theo Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, hạn chế hiện tượng phá giá thầu không lành mạnh.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ dự án hoàn thành đúng tiến độ và ngân sách lên trên 90% trong lộ trình 12 đến 24 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban Giám đốc và Trưởng phòng Đấu thầu các công ty xây dựng: Giúp định hình chiến lược bỏ thầu thông minh, chuyển đổi từ phương pháp định giá dựa vào trực giác sang mô hình định lượng khoa học, nâng cao tỷ lệ trúng thầu có lợi nhuận.
• Kỹ sư định giá, chuyên viên lập dự toán và quản lý hợp đồng: Hướng dẫn chi tiết cách cấu trúc giá dự thầu, tính toán chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp và phương pháp xử lý dữ liệu khuyết thiếu bằng thống kê Bayes trong thực tế lập hồ sơ dự thầu.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý Xây dựng: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về ứng dụng mô hình toán học, mô phỏng ngẫu nhiên Monte Carlo và lý thuyết xác suất đa biến trong kinh tế xây dựng.
• Chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn quản lý dự án: Giúp thấu hiểu cơ chế hình thành giá dự thầu của các nhà thầu, nhận diện sự tương quan giá trên thị trường để xây dựng giá gói thầu hợp lý và kiểm soát rủi ro phát sinh trong quá trình thi công.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần xem xét mối tương quan giữa các nhà thầu khi định giá dự thầu?

Trong thực tế, các nhà thầu cùng chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố vĩ mô như giá nguyên vật liệu, chi phí máy thi công và điều kiện địa phương. Nếu xem các đối thủ hoàn toàn độc lập như mô hình truyền thống, nhà thầu sẽ đánh giá sai xác suất thắng thầu và bỏ lỡ mức lợi nhuận tối ưu từ 2% đến 4%.

Phương pháp thống kê Bayes giải quyết bài toán dữ liệu khuyết thiếu như thế nào?

Thống kê Bayes kết hợp phân phối tiên nghiệm với dữ liệu quan sát thực tế từ các lần mở thầu trong quá khứ. Phương pháp này ước lượng chính xác hệ số tương quan giữa các đối thủ ngay cả khi kích thước mẫu nhỏ hoặc có nhà thầu không tham gia một số dự án nhất định.

Sự khác biệt cơ bản giữa mô hình đề xuất so với mô hình Friedman và Gates là gì?

Mô hình Friedman giả định xác suất độc lập hoàn toàn dẫn đến ước tính lợi nhuận quá thận trọng, còn mô hình Gates lại đưa ra mức giá quá cao. Mô hình đề xuất tích hợp hệ số tương quan thực tế, tạo ra điểm cân bằng tối ưu giúp tăng tỷ lệ trúng thầu thực tế thêm 15% đến 20%.

Doanh nghiệp chưa có dữ liệu quá khứ có thể áp dụng mô hình định tính không?

Hoàn toàn có thể. Doanh nghiệp có thể sử dụng mô hình định tính dựa trên cấu trúc phân chia phân phối thứ bậc. Các chuyên gia sẽ đánh giá mức độ tác động của các nhân tố không chắc chắn để thiết lập hàm phân phối và xác định tỷ lệ markup phù hợp cho gói thầu.

Luận văn có đáp ứng đúng quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam không?

Mô hình được xây dựng hoàn toàn phù hợp với Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng tại Việt Nam, đặc biệt tối ưu cho phương pháp đánh giá theo giá thầu thấp nhất trong các gói thầu xây lắp đấu thầu rộng rãi.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh sự tồn tại của mối tương quan thuận về giá dự thầu giữa các nhà thầu xây dựng và sự cần thiết phải tích hợp yếu tố này vào chiến lược đấu thầu.
• Xây dựng thành công 2 mô hình đấu thầu định lượng (áp dụng suy luận Bayes) và định tính (áp dụng phân phối thứ bậc) kết hợp kỹ thuật mô phỏng Monte Carlo trên phần mềm Matlab.
• Khắc phục triệt để các nhược điểm cực đoan của mô hình Friedman và Gates, đưa ra giá trị markup tối ưu dao động từ 8.5% đến 10.2%, phản ánh sát thực tế thị trường.
• Cung cấp công cụ khoa học hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng nâng cao năng lực cạnh tranh, tối đa hóa lợi nhuận kỳ vọng và phòng ngừa rủi ro trượt giá.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cho chuyên ngành Quản lý Xây dựng tại Việt Nam với các giải pháp khả thi trong lộ trình triển khai từ 3 đến 6 tháng tới.

Doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo, áp dụng ngay mô hình toán học này vào thực tiễn đấu thầu để chuyển đổi quy trình định giá cảm tính sang chiến lược số hóa dữ liệu chuẩn xác, bền vững và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : ĐẶT VẤN Đ - Xác định vấn đề nghi n cứu - Mục ti u nghi n cứu - Phạm vi v đóng góp của nghi n cứu CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN - Định nghĩa, khái niệm li n quan đến vấn đề nghi n cứu - Lý thuyết xác định xác suất thắng v lợi nhuận kỳ vọng - Lược khảo các nghi n cứu trước đây CẤU TRÚC LUẬN V N CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHI N CỨU - Qui trình thực hiện nghi n cứu - Phương pháp xây dựng mô hình đấu thầu - Công cụ nghi n cứu CHƯƠNG 4: XÂ ỰNG MÔ HÌNH ĐẤU THẦU THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG - Ước lượng hệ số tương quan dựa tr n tỷ giá dự thầu của các đối thủ - Thiết lập mô hình đấu thầu đề xuất - Ví dụ minh họa quá trình tính toán của mô hình CHƯƠNG 5: XÂ ỰNG MÔ HÌNH ĐẤU THẦU THEO PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH - Ước lượng tương quan giữa các tỷ giá dự thầu thông qua sự ảnh hưởng của các nhân tố không chắc chắn - Thiết lập mô hình đấu thầu đề xuất - Ví dụ minh họa quá trình tính toán của mô hình CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN V KIẾN NGHỊ HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 6 CHƯƠNG 2. TÓM TẮT CHƯƠNG Khái niệm về đấu thầu Qui trình đấu thầu Các định nghĩa, khái niệm li n quan đến vấn đề nghi n cứu Chi phí dự thầu CHƯƠNG 2 : TỔNG QUAN NGHI N CỨU Định nghĩa giá trị markup Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu trong nước Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu khác Xác suất nh thầu chiến thắng một đối thủ cạnh tranh Phương pháp tính khả năng thắng thầu theo giá trị markup Xác suất nh thầu chiến thắng tất cả các đối thủ Các nhân tố ảnh hưởng đến giá trị markup Lược khảo các nghi n cứu về đấu thầu cạnh tranh Các mô hình đấu thầu Tương quan trong đấu thầu HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 7 2. CÁC ĐỊNH NGHĨA, KHÁI NIỆM LI N QUAN ĐẾN VẤN Đ NGHIÊN CỨU 2. Các khái niệm về đấu thầu (Nguồn: luật đấu thầu 43/2013/QH13) - Đấu thầu : là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nh đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất tr n cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

- Chủ đầu tư : l người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án. - Nhà thầu chính: là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn. Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh. - Hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất : là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nh đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ y u cầu.

- Giá dự thầu : là giá do nhà thầu ghi trong đơn dự thầu, báo giá, bao gồm toàn bộ các chi phí để thực hiện gói thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ y u cầu. - Giá trúng thầu: l giá được ghi trong quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Qui trình đấu thầu Trong môi trường đấu cạnh tranh hiện nay, nhà thầu nên thiết lập qui trình đấu thầu cụ thể để đảm bảo hiệu quả khi tham gia dự thầu. Luận văn sử dụng qui trình đấu thầu dưới đây l m cơ sở chuẩn bị hồ sơ dự thầu.

HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 8 Tìm hiểu sơ bộ về Chủ đầu tư v gói thầu Mua hồ sơ mời thầu Nghi n cứu HSMT Không Không Kết thúc Quyết định tham gia gói thầu Có Có Lập HSDT Ước tính tổng chi phí Xác định đối thủ cạnh tranh v lợi nhuận Xác suất thắng thầu Tối ưu lợi nhuận Nộp thầu Hình 2.1:Qui trình đấu thầu của nhà thầu tại Việt Nam HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 9 Sau khi tìm hiểu thông tin về Chủ đầu tư, gói thầu thông qua báo hoặc website đấu thầu, nhà thầu mua và nghiên cứu hồ sơ mời thầu. Sau đó, bộ phận chuy n gia đấu thầu của công ty sẽ phân tích sơ bộ để xác định việc dự thầu có đem lại lợi nhuận và mức lợi nhuận như thế nào, từ đó ra quyết định tham gia đấu thầu hay không. Nếu quyết định dự thầu, công ty xác định lại các chi phí cụ thể và chi phí tổng, đồng thời tìm hiểu các đối thủ cạnh tranh để xác định khả năng thắng thầu và lợi nhuận đạt được. Cuối cùng, công ty hoàn chỉnh hồ sơ dự thầu và tiến hành nộp thầu.

Giá dự thầu Giá dự thầu có nhiều cách xác định khác nhau tùy thuộc vào mỗi nhà thầu. Thông thường, giá gói thầu bao gồm ba thành phần chính : chi phí trực tiếp, chi phí gián tiếp và markup (Hegazy, 2001; Dikmen et al. Hiệp hội cải thiện chi phí (AACE) định nghĩa : chi phí trực tiếp là chi phí triển khai thiết bị, vật liệu, nhà thầu phụ và chi phí lao động trực tiếp liên quan tới công tác xây dựng. Chi phí gián tiếp l chi phí cho các công tác không được tính trực tiếp như một công việc cụ thể, nhưng những công tác phát sinh chi phí gián tiếp đó l cần thiết để hoàn thành dự án, các chi phí đó có thể là : quản lý công trường, chi phí giám sát, chi phí hao mòn công cụ-máy móc, chi phí quản lý công ty, các chi phí lúc dự án mới bắt đầu (khảo sát hiện trường), phí đấu thầu, bảo hiểm, thuế.

Tổng chi phí trực tiếp và gián tiếp được gọi là tổng chi phí ước tính (Co). Việc tăng giảm tỷ lệ phần trăm tr n tổng chi phí ước tính gọi là giá trị markup. Giá dự thầu của nhà thầu thể hiện cụ thể trong hình 2. HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 10 Giá dự thầu (Bid) Tổng chi phí ước tính Markup (Total Cost) Chi phí trực tiếp Chi phí gián tiếp (Direct Cost) (Indirect Cost) Chi phí Chi phí Chi phí ngoài Chi phí xây dựng thầu phụ công trường văn phòng Chi phí Chi phí Chi phí nhân công vật liệu nhân công Hình 2.2: Giá dự thầu của nhà thầu Ngoài ra, luận văn trình b y một số cấu trúc giá dự thầu thường gặp của các công ty tư nhân, nh nước, vốn nước ngoài tại Việt Nam.

Công ty tư nhân (Phụ lục 04 Luận văn thạc sỹ của Đặng Phước Vĩnh, 2014) Giá dự thầu = chi phí trực tiếp + chi phí chung + thu nhập chịu thuế tính trước + thuế giá trị gia tăng + chi phí xây dựng nhà tạm điều hành thi công. Giá dự thầu = chi phí trực tiếp + lợi nhuận. Giá dự thầu = chi phí trực tiếp + chi phí gián tiếp + lợi nhuận 2. Công ty nhà nước (Phụ lục 04 Luận văn thạc sỹ của Đặng Phước Vĩnh, 2014) Giá dự thầu = chi phí trực tiếp + chi phí chung + thu nhập chịu thuế tính trước + thuế giá trị gia tăng + chi phí xây dựng nhà tạm điều hành thi công.

Công ty vốn đầu tư nước ngoài (Phụ lục 04 Luận văn thạc sỹ của Đặng Phước Vĩnh, 2014) Giá dự thầu = chi phí trực tiếp * tỷ suất lợi nhuận + chi phí gián tiếp HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 11 Mô hình đấu thầu trong luận sử dụng cấu trúc giá dự thầu như hình 2.2 để xây dựng mô hình đấu thầu. Định nghĩa giá trị markup Có nhiều định nghĩa về markup, theo Min Liu (2005), markup là tổng của các khoản dự phòng (contingencies) và lợi nhuận (profit), được tính toán theo tỷ lệ phần trăm của tổng chi phí trực tiếp (direct cost) và tổng chi phí chung (general overhead) của dự án. Bên cạnh đó, markup còn được xác định bằng tổ hợp của tổng chi phí chung, lợi nhuận và các khoản dự phòng phí, được tính toán dựa trên phần trăm tổng chi phí ước tính (Badu & Amoah, 2004). Ngoài ra, Yuan (2010) chỉ xem markup là lợi nhuận v được ước lượng dựa trên phần trăm tổng chi phí ước tính.

Sau đây, luận văn tổng hợp một số định nghĩa về giá trị markup của các nhà thầu dựa trên nghiên cứu của Hegazi và Moselhi (trích dẫn bởi Hesam, 2010) được thể hiện trong hình 2.3 : Định nghĩa giá trị Markup (nguồn : Hesam, 2010) Hình 2.3 cho thấy, các nhà thầu định nghĩa giá trị markup theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhi n, đa số các nhà thầu thường xác định giá trị markup là lợi HVTH : PHẠM MINH NGỌC DUYÊN MSHV: 13080013 Trang 12 nhuận (chiếm 43%). Do đó, luận văn n y định nghĩa markup là lợi nhuận trước thuế v được tính theo tỷ lệ phần trăm của tổng chi phí ước tính (total cost). PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HỒ Ơ THẦU 2.

Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu trong nước (nguồn: luật đấu thầu 43/2013/QH13) 2. Phương pháp giá thầu thấp nhất Nhà thầu muốn thắng các đối thủ thì ngoài việc đạt những yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm và các tiêu chí của gói thầu. Nhà thầu phải đưa giá thầu thấp nhất so với đối thủ cạnh tranh 2. Phương pháp giá đánh giá Nhà thầu muốn thắng thầu các đối thủ thì ngoài việc vượt qua các bước đánh giá về mặt kỹ thuật.

Nhà thầu phải có giá đánh giá thấp nhất so với đối thủ cạnh tranh. Phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật và giá Phương pháp n y đánh giá hồ sơ thầu dựa tr n điểm đánh giá tổng hợp được xây dựng tr n cơ sở kết hợp giữa điểm kỹ thuật và giá. Nhà thầu muốn thắng các đối thủ thì nhà thầu phải có điểm tổng hợp cao nhất so với đối thủ cạnh tranh. Phương pháp đánh giá hồ sơ thầu khác 2.

Phương pháp giá thầu trung bình Nhà thầu muốn thắng thầu phải bỏ giá thầu gần với mức trung bình cộng của các giá thầu trong các hồ sơ dự thầu (Ioannou & Leu, 1993). Phương pháp giá thầu thấp hơn giá thầu trung bình Nhà thầu thắng thầu là nhà thầu có giá dự thầu gần nhưng thấp hơn trung bình cộng của các giá thầu trong hồ sơ dự thầu (Ioannou & Awwad, 2010).