Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan Chương 3: Cơ sở lý thuyết Chương 4: Thiết kế và tính toán Chương 5: Chế tạo và thử nghiệm Chương 6: Kết luận và kiến nghị. 4 Chương 2 TỔNG QUAN 2. Giới thiệu về cây sen 2. Nguồn gốc cây sen Nguồn gốc Cây sen (Nelumbo nucifera Gaertn hay Nelumbium speciosum Willd) là một trong những loại thực vật hạt trần phát triển rất sớm.
Cây sen có nguồn gốc ở Châu Á, xuất phát từ Ấn Độ (Makino, 1979), sau đó lan qua Trung Quốc và vùng đông bắc Úc Châu [1]. Tình hình trồng sen ở một số nước trên thế giới Cây sen là loại thủy sinh được tiêu thụ mạnh ở Châu Á. Lá, bông, hạt và củ đều là những bộ phận có thể ăn được. Riêng bông sen được sử dụng trong nhiều lễ hội ở các nước Châu Á.
Sen được trồng nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, các nước Đông Nam Á, Nga và một số nước Châu Phi. Sen cũng được trồng ở Châu Âu và Châu Mỹ nhưng với mục đích trang trí hơn là làm thực phẩm [1]. Thời gian sinh trưởng và phát triển của cây sen Thời gian sinh trưởng và phát triển của sen từ 4÷5 tháng, thời gian này phụ thuộc vào từng loại giống [5]. Nếu sử dụng giống bằng cây con gieo từ hạt thì thời gian từ khi nẩy mầm đến khi thu hoạch là 5 tháng.
Nếu sử dụng giống bằng gương sen thì thời gian từ khi nẩy mầm đến khi thu hoạch là 4 tháng 2. Giá trị kinh tế của cây sen Với vẻ đẹp tươi sáng, và thuần khiết, sen không những là một loại hoa tiêu biểu cho đồng ruộng Việt Nam, mà còn là cây trồng giúp cho nhiều nông dân tăng thêm thu nhập, xóa đói, giảm nghèo. So với nhiều loại cây trồng khác thì cây sen có hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn. Hơn nữa, cây sen có lợi thế là tận dụng được các 5 vùng đất trũng ruộng thấp thường bị ngập nước.
Đối với trồng sen lấy ngó, vốn bỏ ra ít - hai công đất chỉ đầu tư từ 800 nghìn đến một triệu đồng, sau ba tháng là có thu hoạch. Lao động trồng sen cũng không vất vả như trồng lúa, cứ cách hai, ba ngày lấy ngó một lần. Đối với trồng sen lấy gương, mỗi công đất trồng sen cho sản lượng gương sen đạt từ 1-1,4 tấn/năm [13]. Nếu so giá bán gương sen với giá lúa thu hoạch cùng thời điểm thì lợi nhuận trồng sen cao hơn lúa rất nhiều.1: Gương sen Ngoài ra, việc thu hoạch củ sen cũng đem lại thu nhập cao cho nông dân.
Củ sen có thị trường lớn hơn so với các bộ phận khác, theo số liệu thống kê từ 1997 – 1998 của Bộ Nông lâm ngư Nhật về lượng sen tươi nhập khẩu của Nhật đều từ Trung Quốc và củ sen chế biến chiếm trên 99% [14]. Trồng sen còn có lợi ở chỗ chỉ cần đầu tư một lần, nếu được chăm sóc tốt thì thời gian thu hoạch có thể kéo dài vài năm. Chính vì trồng sen có hiệu quả cho nên nhiều hộ nông dân đã bỏ lúa chuyển sang trồng sen, kết hợp đào ao nuôi tôm cá, lên bờ lập vườn trồng cây ăn hạt sen, tạo ra thu nhập cao hơn hẳn so với việc trồng lúa trước đây. Cây sen và công dụng của hạt sen Trong hạt sen, ngó sen và củ sen có đầy đủ protein, lipid, gluxit, các chất khoáng (canxi, sắt, photpho, natri, kali ), chất xơ, vitamin ( B1, B2, C) và nhiều 6 axit amin không thay thế, rất cần thiết cho con người.
Sen được coi là một loại thảo dược truyền thống quan trọng của nhiều nước ở châu Á. Trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, sen là biểu tượng của sự thịnh vượng, linh thiêng và bất tử của nhiều nền văn hóa qua nhiều thế kỷ, hoa sen là biểu tượng chính của nhiều tôn giáo ở châu Á, đặc biệt trong đạo Phật và đạo Hindu. Ở Việt Nam, cây sen được trồng và khai thác trên các phương diện: trồng để lấy củ, lấy ngó, lấy hạt, lấy tim sen và lấy hoa. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, cây sen được trồng phổ biến ở các tỉnh: Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh,… Trong đó, Đồng Tháp là tỉnh có diện tích trồng sen để lấy hạt đứng đầu cả nước.
Dựa vào công dụng, cây sen được chia làm 3 loại: Loại sen cho củ: thường cho hoa màu trắng, có một ít hoa màu đỏ. Nhóm sen này ít bông và gương. Loại sen cho gương (lấy hạt ): giống này được trồng phổ biến ở Đồng Tháp. Loại sen cho bông để trang trí: loại này bông có nhiều màu nhưng ít được trồng ở nước ta.
Giá trị dinh dưỡng của hạt sen Sen là biểu tượng của sự thanh khiết, gần gũi và có vị trí đặc biệt trong tâm linh và văn hóa người Việt. Món ăn từ sen cũng vì thế mà mang hương sắc thanh tao, quý phái nhưng lại rất gần gũi, thân quen, nhất là các món được chế biến từ hạt sen. Trong các bộ phận của sen thì hạt sen là quý nhất. Khi những gương sen xanh đậm lại, ngả màu tim tím là lúc hạt sen căng tròn như muốn “nhảy” ra khỏi gương sen.
Lúc đó chỉ cần cạy hạt sen ra khỏi gương sen, tách vỏ và lớp màng lụa là ta đã có những hạt sen nhỏ xinh, tròn đều, màu trắng ngà rất đẹp mắt. Giữa hạt sen là một tim sen xanh, có vị đắng. Sau khi thông tim sen là có thể mang đi chế biến thành những món vừa tươi, vừa ngon, vừa bổ dưỡng. Ở khu vực phía nam nước ta, Đồng Tháp nổi tiếng là xứ sở của sen với những cánh đồng sen bạt ngàn.
7 hạt sen Đồng Tháp cũng có vị ngọt bùi, và thơm ngon hơn các nơi khác hạt sen có giá trị dinh dưỡng cao [1], [6], [15].1: Giá trị dinh dưỡng của 100g hạt sen tươi Thành phần Đơn vị Giá trị Nước g 13 Năng lượng Kcal 335 Protein g 17,1 Chất béo g 1,9 Đường g 62 Chất xơ g 1,9 Canxi mg 190 Phốt pho mg 650 Sắt mg 3,1 Natri mg 250 Kali mg 1100 Vitamin B1 mg 0,26 Vitamin B2 mg 0,1 Niacin mg 2,1 Nhờ chứa nhiều chất dinh dưỡng nên hạt sen là thức ăn dưỡng tâm, ích thận, thường được dùng để trị các chứng tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng, mất ngủ, thần kinh suy nhược Từ hạt sen ta có chế biến nhiều món ăn ngon có giá trị bổ dưỡng như: mứt hạt sen, chè hạt sen long nhãn, hạt sen xào thịt gà… Công dụng chữa bệnh của hạt sen [8]: Chữa mất ngủ Hằng ngày nấu chè hạt sen ăn vào buổi chiều hoặc tối, có hạt sen tươi càng tốt. 8 Trẻ em tiêu chảy kéo dài, gầy yếu kém ăn Hạt sen sấy khô, gạo tẻ rang vàng, hai thứ liều lượng bằng nhau (khoảng 150-200g) tán bột, mỗi ngày cho ăn 6-8g vào lúc đói. Phụ nữ hay bị sẩy thai Hạt sen 1kg bỏ vỏ ngoài và tim, củ mài (tươi thì 5kg, khô thì 2kg) hai thứ cùng sao vàng, tán mịn, viên với hồ nếp bằng hạt nhãn, mỗi ngày ăn hai lần, mỗi lần 10 viên vào lúc đói. Trẻ con nóng khát Hạt sen 20g, bèo cái 2 cây, gừng tươi 2 lát, đổ một tô nước đun kỹ, cho uống thay nước chè.
Chữa di tinh, đái đục Hạt sen 100g (bỏ vỏ, bỏ tim) sao vàng, bạch linh 20g (mua ở hiệu thuốc đông y) hai thứ cùng tán bột, uống với nước lọc vào lúc gần đi ngủ, mỗi lần 1 thìa cà-phê. Chữa lòi dom Hạt sen 50g tẩm rượu để khô, sao vàng, nấu chung với núm đuôi lợn (đoạn ruột sát đuôi, lấy 15- 20cm) thật kỹ, thêm tý muối, ăn vào buổi sáng, cứ vài ba ngày ăn 1 lần, sau 5 lần sẽ kiến hiệu. Chữa thiếu máu, ít ngủ, kém ăn Hạt sen hầm với thịt ba chỉ, ăn hằng tuần liền. Bồi dưỡng cho phụ nữ mới sinh hoặc mới điều hòa kinh nguyệt Chọn gà nhỏ, cỡ 400-500g/con, mổ bỏ ruột, cho hạt sen và ý dĩ (bo bo), gạo nếp, mỗi thứ một nhúm (vo sạch) vào bụng gà, khâu lại, nấu thật nhừ cho ăn.
Cứ 2- 3 ngày lại ăn một bữa như thế. Chống lão hóa Hạt sen và củ hạt sen có chứa một loại enzyme đặc biệt có tác dụng "hàn gắn, phục hồi" protein trong cơ thể con người bị tổn thương và cuối cùng làm cho làn da luôn trẻ trung. Chính vì lợi thế này các hãng bào chế dược phẩm, mỹ phẩm hiện nay đang tìm kiếm, chiết xuất enzyme để đưa vào các sản phẩm chống lão hóa 9 của họ. Bên cạnh đó, hạt sen còn giàu hàm lượng kaempferol, một chất flavonoid tự nhiên rất hữu ích, có tác dụng ngăn ngừa viêm nhiễm, đặc biệt là tác dụng chống viêm các mô lợi, nhất là ở nhóm người cao niên.
Trong dân gian người ta đã chế biến hạt sen thành nhiều món ăn có giá trị bổ dưỡng cao như chè sen, mứt sen, chè hạt sen long nhãn,. Tăng cường cơ chế bài tiết melamin Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí y học thử nghiệm phân tử của Mỹ thì tinh dầu chiết từ cánh, nhị và ngó sen có tác dụng tốt trong việc bài tiết melamin, đặc biệt là hợp chất có tên plamitic acid methyl ester, thông qua cơ chế có tên là melanogenesis, đây chính là hợp chất giúp cho tóc của con người không bị bạc, gẫy hoặc bị lão hóa sớm do thiếu melamin. Dùng làm các món ăn thông dụng Với lợi thế về mùi vị, màu sắc và dưỡng chất nên hạt sen được con người sử dụng khá phổ biến để làm thực phẩm và thuốc chữa bệnh. Hạt sen có tác dụng bổ dưỡng an thần, đặc biệt là dùng để chữa tiêu chảy kéo dài và bệnh suy dinh dưỡng, chữa chứng mất ngủ, giảm khát mùa hè, chữa thiếu máu, kém ăn bồi dưỡng cho phụ nữ sau khi sinh.
Ngoài ra hạt sen còn là nguồn dinh dưỡng quý giá dùng làm thực phẩm với các món ăn ngon như hạt sen xào chay, các món chè hạt sen, cháo hạt sen, canh hạt sen, món hầm, sữa hạt sen. vừa ngon miệng, hấp dẫn lại có giá trị dinh dưỡng cao mà không gây hại cho cơ thể. Kỹ thuật trồng sen [1], [5] Chọn đất và làm đất: Cây sen lấy hạt có tên khoa học Nemlumbo nucifera Guerin, thích nghi trên nhiều loại đất như đất ruộng lúa, đất xám, đất phèn nhẹ. Tuy nhiên cần lớp đất canh tác dày với nguồn nước ngọt có độ pH trung tính thì năng suất hạt sẽ cao nhất.
Đất nhiểm mặn cây sen không phát triển được. Trước khi trồng nên cày, xới và bừa đất bằng phẳng, sau đó bơm ngập nước 20-30 cm.