CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình sản xuất cây lạc trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất cây lạc trên thế giới Hướng sản xuất lạc trên thế giới trong những năm gần đây phát triển với tốc độ chậm hơn so với những năm trước. Diện tích trồng lạc sẽ có thay đổi nhiều do các chính sách quản lý, thương mại.
Năng suất là chỉ tiêu để phản ánh tiến bộ nghiên cứu về cây lạc và cây đậu tương, và chính sách là yếu tố quan trọng quyết định tương lai của cây trồng này. Những yếu tố quan trọng quyết định năng suất cao là: - Cải tiến kỹ thuật canh tác và mở rộng diện tích ở các nước Nhiệt đới và Á nhiệt đới, đặc biệt các nước đang phát triển. - Chú trọng đến công tác chọn tạo giống mới có năng suất cao hơn, phẩm chất tốt, giống phải phù hợp với từng điều kiện sinh thái, hình thành vùng sản xuất hàng hóa, cơ giới hóa sản xuất, thuốc trừ sâu, trừ cỏ, bệnh tốt hơn. - Chế biến, đi sâu vào lĩnh vực chế biến dầu thực vật, hỗ trợ và giúp đỡ các nước đang phát triển về xuất khẩu và nhập khẩu lạc nhân.
Theo số liệu của FAOSTAT (2012), tình hình sản xuất lạc trên thế giới trong những năm gần đây (2008 – 2010) như sau: Diện tích trồng lạc năm 2010 trên thế giới đạt 24,01 triệu ha, có trên 112 nước trồng lạc. Trong đó diện tích trồng lạc ở các nước châu Âu chiếm 47,84%, châu Phi 47,83%, châu Mỹ 4,2%, châu Âu 0,45% so với tổng diện tích. Các nước có diện tích lớn gồm 10 nước, trong đó Ẩn Độ có diện tích lớn nhất đạt 4930000 ha, Trung Quốc đạt 3550000 ha, Ni-giê-ria đạt 2640000 ha. Diện tích trồng lạc trên thế giới trong 3 năm 2008, 2009 và 2010 biến động từ 23,91 triệu ha đến 24,59 triệu ha.
Đứng đầu là Ẩn Độ biến động từ 4,93 triệu ha đến 6,85 triệu ha, tiếp đến là Trung Quốc biến động từ 3,55 triệu ha đến 4,62 triệu ha, Ni-giê-ria biến động từ 2,3 triệu ha đến 2,64 triệu ha. Xu hướng biến động theo hướng giảm là chủ yếu và có những nước quy mô giảm đến hang triệu ha như Ẩn Độ, Trung Quốc. 3 Năng suất bình quân của thế giới là 1,523 – 1,539 tấn/ha. Năng suất lạc của các nước trên thế giới chênh lệch nhau khá lớn và không ổn định qua các năm.
Năng suất bình quân năm 2010, đứng đầu là các nước I-xra-en, Nicaragua, Kenya đạt 5,136 – 5,644 tấn/ha, tiếp theo là các nước Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Tây Ban Nha, Hy Lap, Ai Cập đạt 3,039 – 3,712 tấn/ha, thấp nhất là các nước Mozambic, Ăng-go-la, Zam-ba-bu-ê 0,237 – 0,414 tấn/ha 1. Tình hình sản xuất cây lạc ở Việt Nam Cây lạc đã được nông dân trồng từ lâu đời và được trồng trên nhiều loại đất khác nhau. Hiện nay, Lạc được phân bố chủ yếu ở 4 vùng lớn là: Miền núi và Trung du Bắc Bộ, đòng bằng Sông Hồng, khu bốn cũ và miền Đông Nam Bộ. Cả bốn vùng này chiếm đến ¾ diện tích và sản lượng, còn lại rải rác ở một số vùng.
Hơn 10 năm trở lại đây việc thực hiện chính sách chuyển đổi cơ chế quản lý trong sản xuất nông nghiệp đã giải quyết được vấn đề lương thực. Vì vậy người dân có điều kiện chủ động để chuyển dần một phần diện tích trồng lúa thiếu nước sang trồng các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, trong đó cây lạc có vị trí quan trọng trong nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa, cũng như góp phần cải tạo và sử dụng tài nguyên đất đai, nhằm khai thác lợi thế của vùng khí hậu nhiệt đới. Đồng thời, việc sử dụng những giống mới có năng suất cao, kỹ thuật thâm canh lạc tiên tiến cũng được áp dụng rộng rãi. Nhờ vậy năng suất và sản lượng lạc ở nước ta ngày càng tăng.
Theo FAOSTAT, giai đoạn 2000-2005 diện tích, năng suất lạc có bước tiến ngoạn mục năm sau cao hơn năm trước. Năm 2000 diện tích đạt 244.900 ha, năng suất đạt 1,45 tấn/ha, nhưng đến năm 2005 diện tích đạt 269.600 ha, năng suất đạt 1,82 tấn/ha đưa cây lạc đứng vào top 10 mặt hàng nông sản xuất khẩu, đạt kim ngạch xuất khẩu thu 30-50 triệu USD/năm. Tình hình sản xuất cây lạc ở Quảng Nam Trong những năm gần đây diện tích trồng lạc tăng liên tục nhờ vào việc triển khai dự án xây dựng các cánh đồng chuyên canh quy mô lớn. Xây dựng các cánh đồng chuyên canh quy mô lớn hay trên cây màu của Đại Lộc là một phương án tổ chức sản xuất tập trung, có kế hoạch cụ thể nhằm hoàn thiện đồng bộ cơ sở 4 hạ tầng, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, liên doanh liên kết tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích.
- Như vậy, với quy mô cánh đồng 30 ha theo phương án đã xây dựng của Đại Lộc sẽ có 10 ha lạc, 10 ha ngô, 5 ha ớt, và 5 ha cây trồng khác. Các hợp tác xã nông nghiệp, các cơ sở thu mua chế biến nông sản sẽ là những tập thể chủ động liên kết phát triển hình thức dịch vụ hỗ trợ sản xuất, cung ứng giống, thu mua và tiêu thụ sản phẩm [8]. Các nghiên cứu về chế phẩm SK96 Chế phẩm SK96 là dạng chế phẩm giàu Kali và có chứa 10% Pacclo butrazol giúp cây sinh trưởng và phát triển cân đối, giúp tập trung dinh dưỡng vào quả và làm tăng năng suất ở nhiều cây trồng như lúa, sắn, khoai lang, đậu đổ. Đặc biệt đối với cây lạc chế phẩm SK96 có tác dụng cung cấp dinh dưỡng cho cây lạc, giúp cứng cây, dày lá, tăng tính chống chịu, tăng cường vận chuyển chất về hạt; hạn chế vàng lá, nứt rụng quả; quả chắc, hạt mẩy, làm tăng quá trình sinh trưởng sinh thực, tăng số quả trên cây, tăng khối lượng hạt dẫn đến tăng năng suất.
Chất điều hòa sinh trưởng Pacclo Butrazol: Pacclo Butrazol (PBZ) là chất điều tiết sinh trưởng cây trồng thuộc nhóm triazole (USEA, 2007). Vai trò đối với sinh lý thực vật, PBZ là một chất ức chế kéo dài tế bào và kéo dài lóng, làm chậm tăng trưởng cây trồng bằng cách ức chế sinh tổng hợp giberelin. Khi giberelin bị ức chế sản xuất, phân chia tế bào vẫn còn xảy ra, nhưng các tế bào mới không kéo dài ra. [3] Tuy nhiên mỗi cây trồng sẽ đáp ứng khác nhau đối với PBZ.
Qua nhiều khảo nghiệm khoa học trong nước và trên thế giới, các nhà vườn cũng như các nhà khoa học đã chứng minh việc PBZ ở liều lượng nồng độ và thời gian hợp lý sẽ giúp cho cây trồng cho năng suất và chất lượng rất nhiều so với đối chứng không sử dụng PBZ. [3] Vai trò của Pacclo Butrazol đối với sự phát triển của cây trồng: - Ức chế quá trình sinh trưởng, giảm khả năng sinh trưởng chồi non, cành lá non. 5 - Thúc đẩy nhanh quá trình ra hoa, phân hóa mầm hoa, ra hoa kịp thời, ra hoa trái vụ theo ý muốn. - Hấp thu có chọn lọc chất dinh dưỡng chuyên biệt làm gia tăng khả năng ra hoa sớm và đồng loạt, chống nghẹn hoa, chai đầu đọt, gia tăng số lượng hoa, tăng thụ phấn, đậu trái nhiều.
- Gia tăng chất lượng trái thông qua quá trình hỗ trợ sinh tổng hợp Vitamin B, C, Protein, Glucoes và các dinh dưỡng đặc trưng của trái. Sau khi sử lý Pacclo Butrazol cho thấy, màu lá sẫm hơn, phiến lá không phát triển về chiều rộng mà dày thêm, hàm lượng diệp lục tăng lên, lá chậm già hơn, tăng cường tác dụng quang hợp, khống chế sự phát triển của thân chính và cành làm tăng năng suất từ 10 – 15% trong cùng một mật độ. [6] Trong cây lạc, mật độ trồng thường biến động từ 25 – 30 vạn cây/ha, trong điều kiện đất tốt và thâm cành cao thì mật độ như vậy có thể làm nảy sinh sự cạnh tranh dinh dưỡng, phân bón, nước, ánh sáng…lẫn nhau và làm hạn chế năng suất. Phun Pacclo Butrazol sẽ làm cho cây phát triển cân đối, lá xanh dày lên làm tăng khả năng chống chịu sâu bệnh.
Phun Pacclo Butrazol còn làm cho cây có khả năng rút ngắn được thời gian sinh trưởng, quả chắc hơn và tỷ lệ quả chắc trên cây cao hơn và góp phần đáng kể vào việc tăng năng suất. [6] Trong thời gian qua, việc nghiên cứu và sử dụng Pacclo Butrazol trên cây lạc chưa nhiều và chưa được ứng dụng vào sản xuất. Trong điều kiện trồng ở mật độ từ 25 – 30 vạn cây/ha thì việc sử dụng Pacclo Butrazol là vấn đề cần thiết. * Kali: Kali có vai trò chủ yếu trong việc chuyển hoá năng lượng trong quá trình đồng hoá các chất dinh dưỡng của cây xanh.
Nhiều kết quả nghiên cứu của các tác giả trên thế giới và ở Việt Nam đã chứng minh rằng: Nếu thiếu kali sẽ gây ảnh hưởng xấu đến quá trình trao đổi chất trong cây, làm suy yếu hoạt động của hàng loạt các men. Sơ lược về cây lạc 1. Nguồn gốc, phân bố Nguồn gốc: Là một loại cây thực phẩm thuộc họ đậu có nguồn gốc tại Trung và Nam Mỹ. 6 Tên khoa học: Arachis Hypogaea Cây lạc có nguồn gốc lịch sử ở Nam Mỹ.
Vào thời kỳ phát hiện Châu Mỹ, cùng với sự thâm nhập của Châu Âu và lúc địa mới, người ta mới biết cây lạc. Lạc dễ trồng và thích ứng rộng với các vùng sinh thái khác nhau, từ ôn đới đến nhiệt đới. Cây lạc trồng phân bố rất rộng từ 400 vĩ Bắc đến 400 vĩ Nam, cao hơn 1000m so với mặt nước biển. Trên thế giới nói chung, ở Việt Nam nói riêng phân bố trồng lạc theo vùng sinh thái khác nhau.
Đặc điểm thực vật học của cây lạc 1. Rễ Khi hạt lạc nảy mầm thì phôi rễ phát triển trước và chui ra khỏi vỏ hạt sớm nhất. Phôi rễ có gỗ thứ cấp nên lớn dần và trở thành rễ chính, trên rễ chính phát sinh nhiều rễ phụ thứ cấp và tạo thành mạng rễ phân bố chủ yếu ở lớp đất mặt từ 0 – 30cm. Sự phát triển của hệ rễ thời kỳ đầu rất nhanh rồi chậm dần vào các thời kỳ cuối.[5] Rễ cấp một có chiều dài 18 – 20 cm.
Rễ khi mới phát triển màu trắng, khi được 40 – 45 ngày rễ chuyển màu vàng nhạt sau đó chuyển nâu. Thân – Cành Khi còn non thân hình trụ nhưng khi già có góc cạnh, bên trong hơi xốp rỗng. Thân lạc được cấu tạo bởi nhiều đốt, các giống lạc có thời gian sinh trưởng ngắn và trung bình có khoảng 29 đốt.