VAN DE NGUON GOC CUA THUC PHAN VÀ SỰ THÀNH LẬP NƯỚC ÂU LẠC G 5 Nguyễn Quang Ngọc CN. Tran Minh An (Uiện Uiệt Nam học và Khoa học phát triển) Thời đại đựng nước đời lùng Vương - An Dương Vương với hai thành tựu hết sức cơ bản lả sự tạo lập một nên văn minh Sông Hồng rực rỡ vả một hình thải Nhà nước sơ khai- nhả nước Văn Lang - Âu Lạc, không những khẳng định nước ta có lịch sử dựng nước sơn, có một nên văn hiển lâu dời, mà còn đặt cơ sở nền tầng cho toàn bộ sự sinh tổn và phát triển của quốc gia dân tộc Việt Nam. Vì thế vẫn dễ nguồn gốc của Thục Phan - An Dương Vương và sự thành lập nước Âu Lạc phải được coi là một trơng những vân đẻ cốt lõi của lịch sử Việt Nam. ‘Theo cảo nguồn tư liệu thư tịch cổ của Việt Nam vả Trung Quốc thì kế tiếp nhà nước Văn Lang đời Hùng Vương là quốc gia Âu Lạc do Thục Phan - An Dương Vương lap ra.
Nhumg Thue Phin - An Duong Vương là øị, từ đâu đến, quả trình thành lập nước Âu Lạc diễn ra như thế nào? Vấn đề đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trong mước và quốc tế từ hang trim nam nay, nhưng không phải tất cä đều đã có thế đi đến kết luận. cuối cùng, Tư liệu thành văn cô ghỉ chép về Thục Phản - An Dương Vương và nước Âu Lạc không chỉ muộn, nghèo nàn, mà còn có chỗ mâu thuần và nhậm lẫn. Nguồn tụ liệu khảo 6 hoe tuy cá được đặc biệt quan tâm, nhưng vẫn cản tân mạn và chua được khai thác triệt để, nhát là hệ thông các đí tích, dí vật trong lòng đất. Nguồn tư liệu dân gian tuy phong phú nhưng bị bồi phú bởi quá nhiều các lớp bụi thời gian, khó có thể nhận ra đâu là cái nhân, cải lồi lịch sử đích thực của nó.
Vì vậy, cho đến nay, xung quanh vẫn dé nguồn gốc Thục Phản - An Dương Vương và sự ra đời của nhà nước Âu Lạc vẫn còn ton tại những ý kiến không giống nhau cũng là chuyện hết sức bình thường. Những ghi chép đầu tiên về nguôu gốc Thục Thán - An Dương Vương có thể lim thay trong các thư tịch xưa nhất của Trung Quốc. Sứ ký Tư Mỡ Thiên được việt vào khơảng thé kỳI TrCXN nhiêu lân nhac dén nude Au Lac ở phía tây nam của nước Nam. Việt, sau bị Triệu Dả xâm chiếm, nhưng lại không cung cấp thông tin gì về Thục Phán- An Dương Vương, Các bộ sử được viết trong, các giai đoạn sau ¢6 ghi chép rõ hơn rằng người thành lập nước Âu Lạc chỉnh là Thục Phán - An Dương Vương.
Sách Hậu Hán thu, Phần Quận quốc chí của Phạm Việp khi chép về quận Giao Chỉ có chú thích rõ “đây là nước cũ của An Dương Vương”. Tác phẩm Bửi tị Quảng Châu ig) ra đời thê kỹ thứ V được đẫn lại trong Sử lợi sách ấm của Tư Mã Trinh đời Đường thế kỹ thứ VIH cững chép: “Sau con vua Thục đem quản đánh chiếm, tụ xưng là An Dương Vương, sau Nam Việt Vuong Uy Da lai danh phá An Dương Vương, sai hai sử cai trị hai xứ là Giao Chỉ và Cửu. Chân, tức là nước Âu Lạc vậy”. Theo Nem Viét chí dược dẫn lại trong Cựu Đường tu, phan £ja Jy chi bién soạn thể kỷ X thị: “Vua nước Thục cho con là An Dương Vương cai trị đất Giao Chỉ.
Nước ấy nay nằm về phía đông huyện Bình Đạo”. Các thư tịch cổ Trung Quốc đều chép thống nhất rằng An Dương Vương là con vua Thục (Thục Vương tử), nhưng không cho biết cụ thế vua Thục là ai và nước Thục là nước nào, ở đầu Các nguồn thư tịch cễ Việt Nam có ghi chép rõ ràng hơn về nguồn gốc của Thục Phản - An Dương Vương. /Dạj liệt sứ lược - bộ sử biên niên thời Trần chép: “Cuối đời Chu, Hùng Vuong bi con vua Thue la Phan danh dudi mà lên thay”, Kế tiếp đó, Đại Việt sử ký toàn thư, đã cô một kỹ riêng, kg nhà Thục (Quyền I, Ngoai ky) dé chep về Thục Phan An Dương Vương và nước Âu Lạc: "[Ấn Duong Vuong] Ho Thục, tên huý là Phán, nguời Ba Thục, ở ngôi 50 năm, đóng đô ở Phong Khê (may là thánh Cổ T.oa)”?, Các bộ Đại Việt sử lý tiền biên, Việt sử tiêu án, Khôm Dịnh Việt sử thông giám cương mục. cũng đền chi chép những thêng tin tương tụ.
Nhỉn chung, cáo sử gia phong kiến Việt Nam đều cho ring ‘Thue Phin - An Duong Vuong, người gốc Ba Thục (Tử Xuyên, Trung Quéc) lap nude Au Lac vao nim 257 ICN. Điều có thể đễ đăng nhận ra ngay được là nước Thục (Ba Thục) đã bị nhà Tần diệt vào năm 316 TrƠN, Vua Thue cuối cùng là Khai Minh dã bị giết ở Vũ Dương và Thái lữ con vua Thục cũng đã chết ở Bạch Lộc Sơn. Vậy “cm vua Thục” trong thư tích cổ ghỉ chép là ai và Jam sao mà vượt hàng ngản đậm nủi rừng, đi qua lãnh thổ của nhiễu nước ở vùng Tây Nam Di để từ đất Ba Thục mả tiến đánh Văn Lang năm 257 TrCN được? Mâu. thuẫn về cả không gian và thời gian là cơ sở dẫn đến những nghí ngờ và phủ định gia thuyết về nguồn góc Ba Thạc của Thục Phan - An Dương Vương, Ngay trong &hẩm dịnh Việt sử thông giám cương mục, các sử gia triều Nguyễn mặc đù vẫn ghỉ chép Thục Phán là cou vua Thục, nhưng với thải độ hoài nghỉ và để x Đại Việ sử lược, quyền I, tr 1a, ban dich, Xxb Văn Sử Địa, Hà Nội, 1960, tr 14.
† Đại Việt sử ký toà n thứ, tập 1, NXR Khoa boc Xé h6i. Hà Nội, 1994, m 133 khả năng Thục Phản xuất thân lừ một họ Thục khác ở “ngoài cũi Tây Bắc giáp nuớc Văn T. mà sử cũ nhận là Thục Vương”Š Đến nửa cuối thế kỹ XD - dau thé ky XX, thai 46 hoài nghỉ cảng gia tăng và bộc lộ thành khuynh hướng cực đoan phủ định hoàn toàn tính chân thục của nhân vật Thục Phán - An Dương Vương cũng như lai lịch Ba Thục của ông, Sang đầu thé ky XX, Trần Trọng Kim, Ngô Tắt Tổ cũng cùng chung quan niệm như thẻ. Trần Trọng Kim quan niệm các cầu clruyện dược chép từ thời Hồng Bàng cho dén hết thời nhà Triệu “phần nhiều là những chuyện hoang dường, huyền hoặc cä”', Còn Ngõ Tất Tỏ thì nói thẳng ra rằng: “Nước Nam không có ông An Dương Vương nhà Thục”, Học giả Pháp H.Maspdro cũng cho An Dương Vương là raột nhân vật chưa chắc đã có trong lịch sử, là mội ông vưa thưyển thoại, vì sử cũ chỉ chép theo truyền thuyết mà thôi Š San Cách mạng tháng Tám năm 1945, công cuộc nghiền cứu về An Dương Vương - Âu Lạc được gắn liên trong bởi cảnh chưng thời đại dựng nước và giữ nước đầu tiên của cân tộc, nhiều phát hiện mới về tư liệu, đặc biệt là các tư liệu kháo cỗ học, tư liệu dân tộc học.
cho phép dặt ra những kiến giải mới. Dio Duy Anh trong các chuyên khảo vẻ lịch sử Việt Nam cổ dại đã cho rằng An Dương Vương là người gốc nước Thục song đã rời xuống khu vực phía Bắc Việt Nam cư trú từ lầu đời “Sau khi thái tả nhà Thục (Ba Thục - thời Chiến Quốc) chết ở Tiạch Lộc Sơn thì dư chứng theo sông Miân Giang mà xuống miền Nam đế tránh quân Tân. Trong dam dir ching Ay, tit can sót một số con hoặc cháu của vưa Thục. Có lẽ con cháu vua Thục đã đánh thắng một bộ lạc ma chiếm một khoảng đất trên sông Hỏng Hà giữa địa bản người Thái và địa bản người Việt, rồi nhóm họp đồng chúng lại thành một bộ lạc như các bộ lạc xung quanh nhưng cũng bự xưng là Thục Vương dễ nhớ lại nghiệp cũ của ông cha.
Được một vải đời đến Thục Phán””, Tuy nhiên chính GS. Dao Duy Anh cũng tự nhận thấy sự thiểu cơ sẽ thuyết phục trong nhận định cña minh và coi nhận định này chỉ là ức thuyết mà thôi. Trần Quéc Vuong, Ha Van Tan thi phêng đoán: Thục Vương trong thư tịch cổ không phải là vua nước Thục ở Ba Thục mà là tủ trưởng bộ lạc Khương di cu từ đất Thục xuống phia Nam và tự xung là Thục Vương. Bộ lạc Thục dẻ di cư xuống ving Quảng, Tây và Bắc Hộ, cộng cự và dòng hoá với người Tây Âu ở vũng nảy.
Nước Âu Lạc bao gồm hai thành phân cư dâu: Tây Âu và Lạc Việt” 3 Khôm Định Việt vữ thụng giêm cương rực, tập 1, Nàb Giỏo dục, HÀ Nội, 1998, Ir 9. 1 Trần Trọng kim, Việt Nam sử lưỢc, 1928, tr 3. * Ngụ Tất Tổ, Tao dan, s6 3, ngãy 13/4/1939 ÊH.Maspôro, Ballelin Crulgne, trong Toung Pao, Vol 3, tr 373-379. 7 Đào Duy Anh, Cổ sứ Việt Nam, Tập san Đại học Sư phạm chuyên san, Hà Nội, 1956, tr 63-64.
? Trần Quốc Vượng, là Văn ấn, Lịch sữ chế độ cỘng sẵn nguyên thuỷ Ở Việt Nam, Nxb Giỏo dục, Hà Nội, 1960. vực bốt khả xâm phạm. #ương ước Cổ Loa lap dau thé ky XX, didu 47 quy định rãi cụ thể việc giữ gìn và bão vệ nignyên trạng Loà thành Cổ T.oa cô kinh. Việc thờ cúng An Dương Vương đã trô thành truyền thông văn hoá - tín ngưếng lên ä Cổ Loa.
Lễ tế An Dương Vương hàng nim va cA trong cing Tết của người Có Loa không thể thiểu món bánh chung tròn dài, gọi là Bánh chưng Tay. Lễ hội ở đền Thượng (ngày 6 tháng Giêng) luôn được tổ chức một cách chủ đáo và trở thành một lê sống thiêng liêng của mỗi một người dân trong vũng: “Chết thi bd con b6 chau Sống th không hỗ mông sáu tháng Giông”. Những tư liệu đầu gian như thể chắc chắn cờn phải được tiếp tụe lọc nhiều và phân tích, nhưng đặt trong mỗi quan hệ tổng thẻ với các nguồn từ liệu thư tịch và nhất là tư liệu khảo có học được phát hiện trong mây thập kỷ gân đây, đã xác nhận một cách rõ rang nguồn gốc người Lấy cổ của Thục Phán - An Dương Vương. Thục Phản - An Dương Vương là thú lĩnh của lên minh bộ lạc Tây Âu sống liên kể bộ lạc Văn Lang chứ không phải là con vua nước Thục ở mãi tận Tứ Xuyên, Trung Quốc.
Chỉ có vậy mới cỏ thể giải thích dược những truyền thuyết, những dịa danh, những nét tương đồng vấn hoá.
