Luận Văn Về Triết Lý Truyền Thống Việt Nam: Bài Học Và Sự Kế Thừa

Chuyên khảo phân tích Luận văn một số vấn đề triết lý truyền thống việt nam bài học và sự kế thừa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: TS Nguyễn Hùng Hữu
• Người hướng dẫn: GS,TS Nguyễn Hùng Hữu
• Trường học: Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Triết Lý Truyền Thống Việt Nam - Bài Học Và Sự Kế Thừa
• Loại tài liệu: đề tài
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Triết lý truyền thống Việt Nam

Triết lý truyền thống Việt Nam là một hệ thống tư tưởng được hình thành qua hàng nghìn năm lịch sử, phản ánh giá trị văn hóa Việt Nam và tư duy triết học của dân tộc. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích cơ sở hình thành và nội dung cốt lõi của triết lý này, từ đó rút ra những bài học từ triết lý và sự kế thừa trong bối cảnh hiện đại. Triết lý truyền thống không chỉ là di sản tinh thần mà còn là nền tảng cho sự phát triển văn hóa và xã hội Việt Nam.

1.1. Cơ sở hình thành triết lý truyền thống

Triết lý truyền thống Việt Nam được hình thành dựa trên ba yếu tố chính: địa lý, chính trị - xã hội và văn hóa. Địa lý Việt Nam với đặc điểm là một quốc gia nông nghiệp lúa nước đã ảnh hưởng sâu sắc đến tư duy và lối sống của người Việt. Giá trị văn hóa Việt Nam được thể hiện qua các phong tục, tập quán và tín ngưỡng dân gian. Chính trị - xã hội với các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm đã hình thành nên tinh thần yêu nước và đoàn kết dân tộc.

1.2. Nội dung cốt lõi của triết lý truyền thống

Nội dung cốt lõi của triết lý truyền thống bao gồm các giá trị như yêu nước, đoàn kết, lấy dân làm gốc và đạo làm người. Triết lý yêu nước được thể hiện qua tinh thần bất khuất, kiên cường trong các cuộc kháng chiến. Triết lý đoàn kết nhấn mạnh sức mạnh của cộng đồng trong việc vượt qua khó khăn. Triết lý lấy dân làm gốc phản ánh tư tưởng coi trọng nhân dân là nền tảng của quốc gia.

II. Bài học và sự kế thừa

Nghiên cứu triết lý truyền thống không chỉ mang lại những bài học từ triết lý mà còn giúp kế thừa và phát huy các giá trị này trong bối cảnh hiện đại. Sự kế thừa văn hóa là quá trình chọn lọc và phát triển những giá trị phù hợp với thời đại mới. Triết lý truyền thống đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta vận dụng một cách sáng tạo trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.

2.1. Bài học từ triết lý truyền thống

Bài học từ triết lý truyền thống bao gồm việc coi trọng đạo đức, tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước. Triết lý đạo đức truyền thống nhấn mạnh vai trò của đạo làm người, coi trọng nhân nghĩa và lòng nhân ái. Triết lý đoàn kết dạy con người biết sống vì cộng đồng, vượt qua mọi thử thách. Triết lý yêu nước khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ Tổ quốc.

2.2. Sự kế thừa và phát huy

Sự kế thừa văn hóa được thể hiện qua việc vận dụng triết lý truyền thống vào các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển các giá trị này trong tư tưởng đạo đức cách mạng. Phát triển văn hóa hiện đại cần dựa trên nền tảng của giá trị nhân văn và tư duy triết học truyền thống, từ đó tạo ra sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.

III. Triết lý truyền thống trong bối cảnh hiện đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, triết lý truyền thống vẫn giữ nguyên giá trị và ý nghĩa. Di sản văn hóa Việt Nam cần được bảo tồn và phát huy để góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Triết lý truyền thống không chỉ là nguồn cảm hứng cho các thế hệ hiện tại mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững của đất nước.

3.1. Giá trị nhân văn trong triết lý truyền thống

Giá trị nhân văn là cốt lõi của triết lý truyền thống, thể hiện qua tư tưởng coi trọng con người và đạo đức xã hội. Triết lý truyền thống dạy con người sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Giá trị văn hóa Việt Nam được thể hiện qua các phong tục, lễ hội và tín ngưỡng dân gian, phản ánh tinh thần nhân ái và đoàn kết.

3.2. Phát triển văn hóa trong thời đại mới

Phát triển văn hóa hiện đại cần dựa trên nền tảng của triết lý truyền thống, kết hợp với các giá trị tiến bộ của thời đại. Di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy để góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Triết lý truyền thống không chỉ là nguồn cảm hứng cho các thế hệ hiện tại mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh quèc gia hå chÝ minh B¸o c¸o tæng hîp kÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi (®Ò tµi cÊp bé n¨m 2008) mét sè vÊn ®Ò triÕt lý truyÒn thèng viÖt nam- bµi häc vµ sù kÕ thõa Chñ nhiÖm ®Ò tµi: GS,TS NguyÔn Hïng HËu Th− ký ®Ò tµi: TS NguyÔn Minh Hoµn C¬ quan chñ tr×: ViÖn TriÕt häc 7396 08/6/2009 Hµ néi, n¨m 2008 1 Danh s¸ch c¸c céng t¸c viªn tham gia ®Ò tµi 1.TS NguyÔn Hïng HËu (Chñ nhiÖm ®Ò tµi) 2.TS NguyÔn Minh Hoµn (Th− ký ®Ò tµi) 3.TS TrÇn Phóc Th¨ng 4.TS NguyÔn ThÕ KiÖt 5.TS TrÇn V¨n Phßng 6.PGS,TS Vò D−¬ng Hu©n 7.PGS,TS NguyÔn Minh §øc 8.TS TrÇn §×nh Ch©u 9.TS Ng« Hoan 2 Môc lôc Më ®Çu Tr PhÇn I: C¬ së h×nh thµnh triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam 11.VÒ kh¸i niÖm “TriÕt lý”, “TriÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam” 12.C¬ së ®Þa lý vµ chÝnh trÞ x· héi h×nh thµnh nªn triÕt lý truyÒn thèng 11 ViÖt Nam 13.C¬ së kinh tÕ- x· héi h×nh thµnh nªn triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam 18 14.C¬ së v¨n ho¸ h×nh thµnh nªn triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam PhÇn II: Mét sè néi dung triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam – Gi¸ trÞ vµ bµi häc 21.TriÕt lý yªu n−íc truyÒn thèng ViÖt Nam- Gi¸ trÞ vµ bµi häc 52 22.TriÕt lý ®oµn kÕt cña ng−êi ViÖt Nam trong truyÒn thèng- Gi¸ trÞ vµ 90 bµi häc.TriÕt lý qu©n sù truyÒn thèng- Gi¸ trÞ vµ bµi häc. TriÕt lý ngo¹i giao cña cha «ng- Gi¸ trÞ vµ bµi häc. TriÕt lý lÊy d©n lµm gèc- Gi¸ trÞ vµ bµi häc 150 26.TriÕt lý vÒ ®¹o lµm ng−êi trong truyÒn thèng ViÖt Nam- Gi¸ trÞ vµ 175 bµi häc PhÇn III: Sù kÕ thõa vµ ph¸t huy triÕt lý truyÒn thèng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ cña §¶ng ta trong ®iÒu kiÖn héi nhËp quèc tÕ hiÖn nay 31.Sù kÕ thõa vµ ph¸t huy triÕt lý truyÒn thèng ë Chñ tÞch Hå ChÝ Minh 191 32.Sù kÕ thõa vµ ph¸t huy triÕt lý truyÒn thèng ë §¶ng ta trong ®iÒu 230 kiÖn héi nhËp quèc tÕ hiÖn nay Tµi liÖu tham kh¶o 3 A.TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi: Cho ®Õn hiÖn nay, viÖc nghiªn cøu triÕt lý cña tæ tiªn, cña cha «ng vÉn cßn t−¬ng ®èi Ýt, ch−a nhiÒu. Trong bèi c¶nh toµn cÇu ho¸, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ hiÖn nay, mét mÆt, chóng ta cÇn ph¶i tiÕp thu tinh hoa triÕt häc, triÕt lý cña nh©n lo¹i; mÆt kh¸c, chóng ta cÇn ph¶i kÕ thõa nh÷ng tinh hoa trong triÕt lý truyÒn thèng cña cha «ng vµ n©ng lªn mét tÇm cao míi; tõ ®ã gãp phÇn x©y dùng nªn mét triÕt lý cho sù ph¸t triÓn cña ®Êt n−íc ta hiÖn nay, nh»m nhanh chãng ®ång thêi ph¶i bÒn v÷ng ®−a ®Êt n−íc ta ®Õn môc tiªu d©n giµu, n−íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh.

Bëi vËy, chóng ta cÇn ph¶i m¹nh d¹n ®i s©u nghiªn cøu triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam, triÕt lý cña tæ tiªn cha «ng ®Ó l¹i xem trong ®ã cã nh÷ng triÕt lý nµo ®èi víi hiÖn nay ®· tá ra lçi thêi, nh÷ng c¸i nµo hiÖn nay vÉn cßn cã ý nghÜa mµ chóng ta cÇn ph¶i kÕ thõa, ph¸t huy, ph¸t triÓn; ®ång thêi, còng nh»m gãp phÇn bæ xung thªm vµo phÇn cßn t−¬ng ®èi trèng v¾ng trong triÕt häc hiÖn nay ë n−íc ta, ®ã lµ triÕt häc, triÕt lý ViÖt Nam, vµ nh− vËy c«ng viÖc nµy cßn cã ý nghÜa to lín ®èi víi viÖc x©y dùng mét bé m«n míi- m«n triÕt häc, triÕt lý ViÖt Nam. Víi ý nghÜa ®ã, nghiªn cøu Mét sè vÊn ®Ò triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam. Bµi häc vµ sù kÕ thõa kh«ng chØ cã ý nghÜa lý luËn mµ cßn cã ý nghÜa thùc tiÔn cÊp b¸ch.T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi. HiÖn nay, vÒ triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam hÇu ch−a cã cuèn s¸ch nµo ngo¹i trõ mét sè bµi lÎ tÎ trªn c¸c s¸ch b¸o ph©n tÝch trªn khÝa c¹nh triÕt lý b×nh d©n ViÖt Nam, triÕt lý qua ca dao tôc ng÷, triÕt lý trong v¨n ho¸ ViÖt Nam, triÕt lý hµnh ®éng Hå ChÝ Minh.

TriÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam cã lÏ nã n»m r¶i r¸c trong nh÷ng cuèn s¸ch vÒ phong tôc tËp qu¸n, truyÒn thèng v¨n ho¸, lÞch sö, nhÊt lµ nh÷ng cuèn vÒ LÞch sö t− t−ëng ViÖt Nam, LÞch sö triÕt häc ViÖt Nam. Tr−íc hÕt ph¶i kÓ ®Õn c«ng tr×nh s¸u tËp (in lÇn thø hai 1997) cña NguyÔn §¨ng Thôc, trong ®ã tËp 1, t¸c gi¶ ®· bµn vÒ T− t−ëng b×nh d©n ViÖt Nam, ë ®©y còng phÇn nµo nãi lªn triÕt lý truyÒn thèng ViÖt Nam. Ph¶i nãi NguyÔn §¨ng Thôc hÇu nh− lµ ng−êi ®i tiªn phong trong viÖc nghiªn cøu triÕt 4 lý b×nh d©n ViÖt Nam. Trong t¸c phÈm nµy, «ng ®· ®Ò cËp ®Õn triÕt lý trèng ®ång, triÕt lý b×nh d©n qua ca dao tôc ng÷ , triÕt lý thiªn ®éng, triÕt lý lªn ®ång, … nh−ng cßn qu¸ ®¬n gi¶n.

Con ng−êi ë bÊt kú thêi ®¹i nµo, hä ®Òu cã nh÷ng ý t−ëng vÒ thÕ giíi, v¹n vËt, vÒ lu©n lý ®¹o ®øc ®−îc thÓ hiÖn qua ng«n ng÷, ®Æc biÖt lµ ng«n ng÷ b×nh d©n; qua ®ã to¸t lªn triÕt lý sèng cña hä. Tinh hoa cña ng«n ng÷ b×nh d©n ®−îc thÓ hiÖn qua ca dao tôc ng÷- tói kh«n cña c¸c d©n téc. Cad×ere, triÕt lý b×nh d©n ViÖt Nam thÓ hiÖn râ nhÊt qua quan niÖm vÒ mèi quan hÖ gi÷a Trêi- §Êt- Ng−êi. VÒ con ng−êi, triÕt lý b×nh d©n nghiªng vÒ träng ®øc, träng v¨n, träng t×nh c¶m vµ ®Æt con ng−êi trong mèi quan hÖ nh− cha con, mÑ con, vî chång, anh em, b¹n bÌ, quèc gia x· héi, … TriÕt lý trong v¨n ho¸ ViÖt Nam ®−îc tr×nh bµy r¶i r¸c trong mét sè cuèn s¸ch, nh−ng tËp trung nhÊt n»m ë phÇn ba cña cuèn triÕt lý trong v¨n ho¸ ph−¬ng §«ng cña NguyÔn Hïng HËu, trong ®ã cã ®Ò cËp ®Õn triÕt lý cña PhËt gi¸o ViÖt Nam, triÕt lý cña Nho gi¸o ViÖt Nam, triÕt lý hçn dung cña ng−êi ViÖt, triÕt lý Nhu cña ng−êi ViÖt, … TriÕt lý hµnh ®éng Hå ChÝ Minh kh«ng chØ kÕ thõa nh÷ng tinh hoa cña triÕt häc §«ng T©y kim cæ mµ cßn kÕ thõa nh÷ng ®iÓm tinh tuý cña triÕt häc M¸c- Lªnin vµ ®−a triÕt lý hµnh ®éng lªn tÇm cao míi trong ®ã triÕt lý vµ hµnh ®éng, nãi vµ lµm, lý luËn vµ thùc tiÔn kh«ng t¸ch rêi nhau, hai c¸i ®ã t¹o nªn mét khèi thèng nhÊt.

§iÒu nµy thÓ hiÖn râ khi Ng−êi cho r»ng lý luËn ph¶i liªn hÖ víi thùc tÕ, häc ph¶i ®i ®«i víi hµnh. Thùc tiÔn kh«ng cã lý luËn h−íng dÉn th× thµnh thùc tiÔn mï qu¸ng bëi lÏ khi ®ã thùc tiÔn kh«ng biÕt ®i theo h−íng nµo, kh«ng biÕt ®i vÒ ®©u gièng nh− con tµu gi÷a biÓn kh¬i mï mÞt nh−ng l¹i kh«ng cã la bµn. Cßn lý luËn mµ kh«ng liªn hÖ víi thùc tiÔn lµ lý luËn su«ng, tøc lý luËn ®Ó mµ lý luËn, lý luËn trë thµnh trß ch¬i cña lý tÝnh vµ lý trÝ. Ng−êi cßn vÝ kh«ng cã lý luËn th× lóng tóng nh− nh¾m m¾t mµ ®i; lý luËn vµ kinh nghiÖm nh− hai con m¾t cña con ng−êi, cã kinh nghiÖm mµ kh«ng cã lý luËn còng nh− mét m¾t s¸ng mét m¾t mê.

B¬m to, thæi phång kinh nghiÖm sÏ r¬i vµo bÖnh kinh nghiÖm chñ nghÜa; ng−îc l¹i, b¬m to, thæi phång lý luËn sÏ r¬i vµo bÖnh gi¸o ®iÒu, kinh viÖn. §ã lµ hai lo¹i bÖnh t−¬ng 5 ®èi phæ biÕn ë n−íc ta tr−íc kia vµ hiÖn nay vÉn cßn tån t¹i trong mét bé phËn kh«ng nhá c¸n bé l·nh ®¹o qu¶n lý. Ph−¬ng ch©m cña Ng−êi lµ ®éc th− bÊt vong cøu quèc, cøu quèc bÊt vong ®éc th−, nghÜa lµ ®äc s¸ch kh«ng quªn cøu n−íc, ®äc s¸ch kh«ng chØ n©ng cao tÇm hiÓu biÕt, rÌn luyÖn trÝ tuÖ mµ ph¶i h−íng ®Õn cøu n−íc cøu ng−êi; cøu n−íc kh«ng quªn ®äc s¸ch, tøc cøu n−íc kh«ng quªn n©ng cao trÝ tuÖ. Qua ®©y ta thÊy ng−êi c¸ch m¹ng vµ ng−êi trÝ thøc hßa quyÖn vµo nhau, trong ng−êi c¸ch m¹ng cã ng−êi trÝ thøc, trong ng−êi trÝ thøc cã ng−êi c¸ch m¹ng, ng−êi c¸ch m¹ng ph¶i cã trÝ tuÖ, cßn ng−êi trÝ thøc ph¶i phôc vô Tæ quèc, phôc vô nh©n d©n, ng−êi trÝ thøc cña nh©n d©n.

TriÕt lý Hå ChÝ Minh lµ triÕt lý hµnh ®éng, triÕt lý g¾n víi hµnh ®éng thÓ hiÖn râ nhÊt trong t− t−ëng :”DÜ bÊt biÕn øng v¹n biÕn”. Nh− chóng ta ®· biÕt, mèi quan hÖ gi÷a bÊt biÕn vµ v¹n biÕn, gi÷a c¸i kh«ng thay ®æi vµ c¸i thay ®æi, gi÷a b¶n thÓ vµ hiÖn t−îng, gi÷a c¸i nhÊt vµ c¸i ®a,. lµ vÊn ®Ò trung t©m cña triÕt häc xuyªn suèt tõ cæ chÝ kim, tõ §«ng sang T©y. DÜ bÊt biÕn øng v¹n biÕn tøc lµ lÊy c¸i bÊt biÕn (kh«ng thay ®æi) mµ øng phã víi c¸i v¹n biÕn (c¸i lu«n thay ®æi).

Nh−ng ch÷ ”DÜ” ë ®©y lµm cho triÕt lý g¾n liÒn víi hµnh ®éng. ý nghÜa triÕt lý trªn lµ ë chç dï mäi sù vËt thiªn sai v¹n biÖt, thay ®æi kh«n l−êng nh−ng ®Òu xoay quanh trôc cña nã, c¸i mµ Trang Tö gäi lµ “Chèt cña ®¹o”, cßn trong triÕt häc gäi lµ b¶n thÓ. Trong mèi quan hÖ gi÷a b¶n thÓ vµ hiÖn t−îng th× b¶n thÓ lµ bÊt biÕn, kh«ng sinh kh«ng diÖt; cßn c¸c hiÖn t−îng biÕn chuyÓn kh«ng ngõng nay cßn mai mÊt. Trong mçi nÒn triÕt häc, c¸i bÊt biÕn- b¶n thÓ kh«ng thªm kh«ng bít ®−îc gäi b»ng nh÷ng c¸i tªn kh¸c nhau, ch¼ng h¹n nh− Brahman trong triÕt häc Ên §é, §¹o trong häc thuyÕt L·o Trang, Th¸i cùc trong Kinh DÞch, vËt chÊt trong chñ nghÜa duy vËt,.

ý nghÜa nh©n sinh s©u xa cña triÕt lý nµy lµ ë chç trong cuéc sèng nªn n¾m gi÷ c¸i lín lao, ®õng cã xa vµo nh÷ng c¸i lÆt vÆt nhÊt thêi, nªn ®øng ë chèt (c¸i bÊt biÕn) mµ quan s¸t, tõ ®ã dung hßa, qu©n b×nh v¹n vËt. Nh÷ng bËc th¸nh nh©n lu«n ®øng ë c¸i bÊt biÕn mµ quan s¸t c¸i v¹n biÕn, dïng bÊt biÕn øng phã víi v¹n biÕn, do ®ã mµ th¸nh nh©n tr−êng cöu (bÊt biÕn). Kh«ng n¾m ®−îc c¸i bÊt biÕn mµ suèt ®êi cø ch¹y theo c¸i v¹n biÕn th× c¶ ®êi mái mÖt. 6 Nãi cô thÓ, trong cuéc ®êi mçi ng−êi nªn nh×n ra c¸i lín, chø ®õng nªn xa vµo nh÷ng c¸i vôn vÆt, tÇm th−êng; nãi theo Vedanta, ph¶i nhËn ra ®©u lµ b¶n thÓ trong c¸i hiÖn t−îng, ®©u lµ c¸i vÜnh h»ng trong c¸i t¹m thêi, ®©u lµ c¸i kh«ng thay ®æi trong c¸i thay ®æi, ®©u lµ c¸i toµn thÓ trong c¸i côc bé, ®©u lµ c¸i bÊt biÕn trong c¸i v¹n biÕn,.

VËy, c¸i bÊt biÕn ë Hå ChÝ Minh lµ g×? C¸i bÊt biÕn ë Hå ChÝ Minh tËp trung ë bèn c¸i liªn hÖ mËt thiÕt víi nhau, kh«ng t¸ch rêi nhau, ®ã lµ ®éc lËp, tù do, h¹nh phóc, d©n chñ. Kh«ng cã ®éc lËp, tøc bÞ vong quèc, mÊt n−íc, ®Êt n−íc trong c¶nh n« lÖ lÇm than th× lµm g× cã tù do, lÊy ®©u ra tù do, h¹nh phóc, d©n chñ.