MỞ ĐẦU Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay, việc xây dựng nền đạo đức lành mạnh của xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Điều đó đòi hỏi phải nhận thức đúng đắn vấn đề kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc. tạo tiền đề cho việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức mới phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội. Khi đề cập đến việc xây dựng nền văn hóa vô sản, V.
Lênin đã từng chhỉ rõ: "Không phải là nghĩ ra một thứ văn hóa vô sản mới mà là phát triển những kiểu mẫu ưu tú, những kết quả tốt nhất của nền văn hóa hiện tồn, xét theo quan điểm thế giới quan của chủ nghĩa Mác và những điều kiện của đời sống và của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trong thời đại chuyên chính vô sản"! Kế thừa là quy luật chung của sự phát triển trong thế giới. tính quy luật chung đó có những biểu hiện đặc thù tùy theo từng lĩnh vực và điều kiện lịch sử - cụ thể của từng dân tộc. Việc nhận thức sâu sắc các giá 1 V. Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1977, t.
7 trị đạo đức truyền thống dân tộc và dịnh hướng việc kế thừa nó một cách đúng đắn là đòi hói tất yếu và cấp bách h›iện nay. Đạo đức là một hiện tượng xã hội. xét đến cùng. nó chịu sự quy định của quan hệ kinh tế Chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường ở nước ta đã dẫn tới những biến đổi nhanh chóng trong thang giá trị đạo đức xã hội về nội dung.
vị trí của các giá trị đó. Bản thân các giá trị truyền thống và hiện đại hòa quyện nhau trong từng yếu tố và cả hệ thống làm cho việc nhận thức sự vận động của các giá trị đạo đức truyền thống trở nên phức tạp hơn. Cơ chế thị trường được thiết lập ở nước ta trong hơn 25 năm qua đã có tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội. nhất là đến đạo đức.
trong đó có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực. Sự xuất hiện của các hiện tượng phan đạo đức, phi nhân tính trong đời sống xã hội đang hằng ngày làm xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống và gây ra nỗi lo ngại cho nhiều người Cũng chính từ đó. nảy sinh nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường. Bảo tồn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong khi vẫn bảo đảm kinh tế thị trường vận hành và phát triển theo xu hướng tất yếu của nó đang là vấn đề đặt ra một cách cấp bách cả về lý luận và thực tiễn.
Kế thừa và phát huy các giá trị dạo đức - văn hóa truyền thống dân tộc là một trong những nội dung quan trọng của việc "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam 8 tiên tiến. đậm đà bán sắc dân tộc". Trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, vấn để này càng được Đảng, Nhà nước và nhân dân ta quan tâm sâu sắc. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII khăng định: "Trong điều kiện kình tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và nang cao ban sac văn hóa dân tộc: kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức.
tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc"!. kế thừa và phát huy như thế nào đang còn là vấn để cần phải được nhận thức đây đủ để xác định phương hướng và giải pháp đúng đắn trong chỉ đạo thực tiễn xây dựng đời sống đạo đức phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp đổi mới hiện nay. Trong những năm đổi mới vừa qua, trên lĩnh vực văn hóa. nhất là trên các mặt tư tưởng.
lối sống đã có những chuyển biến quan trọng theo hướng tích cực nhưng vẫn còn những mặt yếu kém. Đáng chú ý là: "Tệ sùng bai nước ngoài. coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng. cá nhân vị kỹ.
đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc". Để khắc phục những yếu kém trên, công tác lý luận cần làm rõ nhiều vấn đề có 1 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hệt đạc biểu toàn quóc lần thứ VIII. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr. Đáng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hột nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương bhóa VIII.
Chính trị quốc gia, Hà Nội.46 hên quan đến văn hóa trong quá trình đổi mới. trong việc xác định những giá trị truyền thống cũng như hệ giá trì mới cần xây dựng. trong việc xử lý các mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế. văn hóa và chính trị.
đạo đức và kinh tế. Đây là vấn đề lớn và khá phức tạp, đòi hỏi phải có sự đầu tư nghiên cứu của nhiều người. trên nhiều mặt. trong đó việc giải quyết về mặt lý luận vấn đề kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thông dân tộc là một hướng quan trọng góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng nền tảng đạo đức - văn hóa của con người và xã hội Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay.
Vấn đề kế thừa trong sự phát triển văn hóa nói chung. đạo đức nói riêng đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà chính trị. triết học, xã hội học, sử học, dân tộc học trong và ngoài nước. Tuy nhiên, hầu như chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu vấn đề kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện có sự tác động mạnh mẽ của quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.
Trên cơ sở quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. tiếp thu có chọn lọc những thành quả của các nhà khoa học và bám sát yêu cầu thực tiễn của nước ta hiện nay, tác giả mong muốn làm sáng tổ hơn những vấn đề đặt ra ở trên. làm rõ hơn vai trò của kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. góp phần xác định nội dung.
phương hướng. giải pháp cơ bản bảo đảm kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống nhằm xây dựng đời sống dạo đức tốt đẹp của con người và xã hội Việt Nam trọng giai đoạn hiện nay. Với mục đích trên. cuốn sách tập trung vào một số nội dung chủ vếu sau: - Phân tích tính quy luật của kế thừa và đổi mới trong sự phát triển đạo đức.
những mặt tích cực và hạn chế trong đạo đức truyền thống dân tộc. góp phần xác định những nội dung cần được kế thừa. đổi mới và những thiếu hụt cần được bổ sung trong các giá trị đạo đức truyền thống để góp phần phát huy vai trò của đạo đức. nhất là đạo đức truyền thống trong đời sống xã hội hiện nay.
- Hệ thống hóa và xác định vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống trong lịch sử phát triển dân tộc. Phân tích tác động của các nhân tố trong nước và quốc tế. dân tộc và thời đại. nhất là sự tác động của kinh tế thị trường đến đời sống đạo đức của xã hội nói chung và các giá trị đạo đức truyền thống nói riêng.
Từ đó kháng định nội dung các giá trị cần được kế thừa và đôi mới trong giai đoạn hiện nav. - Trình bày những phương hướng và giải pháp cơ bản bảo đảm kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. 11 Mặc dù tác gia đã rất cố gắng trong quá trình nghiên cứu. nhưng chắc chắn cuốn sách không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để nội dung cuốn sách được hoàn thiện hơn trong lần xuất bản sau.
TÁC GIÁ 12 Chương Ï KẾ THỪA VÀ ĐỔI MỚI MỘT QUÁ TRÌNH CÓ TÍNH QUY LUẬT CUA SU PHAT TRIEN DAO DUC I. VAI TRÒ CỦA KẾ THỪA VÀ ĐỔI MỚI TRONG SỰ PHAT TRIEN Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan luôn nằm trong quá trình vận động và phát triển không ngừng. Phát triển là xu hướng chung trong thế giới. Sự vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng.
quá trình trong thế giới khách quan có những quy luật của nó. Xét về phạm vi tác động, có thể phân các quy luật đó thành ba nhóm chính: những quy luật riêng tác động trong một lĩnh vực hoặc một giai đoạn phát triển của sự vật; những quy luật chung tác động trong một số lĩnh vực, một số giai đoạn phát triển của sự vật và những quy luật phổ biến tác động trong toàn bộ sự phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy. Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật phan anh quá trình phát triển từ cấp độ chung nhất của nó, trong đó, quy luật phủ định của phủ định khái quát 13 tính khuynh hướng của sự phát triển qua việc làm sang to mối liên hệ giữa các nấc thang khác nhau của quá trình vận động và phát triển trong thế giới. Tính phổ biến của quá trình phủ định diễn ra trong tự nhiên.
xã hội và tư duv là sự phủ định làm cái cũ mất dì và cái mới tiến bộ hơn xuất hiện. Đó là hình thức giải quyết mâu thuẫn nội tại của sự vật bị phủ định. Mỗi lần phủ định là kết quả đấu tranh và chuyển hóa của các mặt đối lập - giữa cái cũ và cái mới, giữa mặt khẳng định và mặt phủ định - trong bản thân sự vật. phủ định biện chứng là tự thân phủ định, tự thân phát triển.
Quá trình phủ định biện chứng cũng đồng thời là quá trình tích lũy dần về lượng để tạo nên sự biến đổi về chất của sự vật. Phủ định biện chứng bao hàm trong nó việc giữ lại những nhân tố tích cực của cái bị phủ định. phủ định biện chứng là phủ định có kế thừa - nó duy trì những nhân tố có ý nghĩa tích cực đối với sự ra đời và phát triển của cái mới. Lênin viết: "Không phải sự phủ định sạch trơn, không phải sự phủ định không suy nghĩ.
không phải sự phủ định hoài nghị. không phải sự do dự.