CHƯƠNG I - NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Khái niệm, bản chất và ý nghĩa tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Khái niệm Tiền lương: - Theo quan niệm của Mác: Tiền lương là biểu hiện sống bằng tiền của giá trị sức lao động.
- Theo quan niệm của các nhà kinh tế học hiện đại: Tiền lương là giá cả của lao động, được xác định bởi quan hệ cung cầu trên thị trường lao động. Hiện nay theo Điều 55 - Bộ Luật Lao Động Việt Nam quy định tiền lương của người lao động là do hai bên thoả thuận trong hợp đồng lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc. Tóm lại, tiền lương (tiền công) là biểu hiện bằng tiền của phần thù lao lao động mà doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng và chất lượng công việc của họ đã cống hiến cho doanh nghiệp. Bản chất - Về mặt xã hội: tiền lương là khoản thu nhập của người lao động để bù đắp các nhu cầu tối thiểu của họ ở một thời điểm kinh tế xã hội nhất định.
Tiền lương là một bộ phận của sản phẩm xã hội biểu hiện bằng tiền được trả cho người lao động dựa trên số lượng và chất lượng lao động của mọi người dùng để bù đắp lại hao phí lao động của họ và nó là một vấn đề thiết thực đối với cán bộ công nhân viên.Tiền lương được quy định một cách đúng đắn, là yếu tố kích thích sản xuất mạnh mẽ, nó kích thích người lao động ra sức sản xuất và làm việc, nâng cao trình độ tay nghề, cải tiến kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất lao động. Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 3 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT - Về mặt kinh tế: Sức lao động là hàng hoá, một loại hàng hoá đặc biệt. Và tiền lương chính là giá cả của hàng hoá đặc biệt đó, hàng hoá sức lao động. Ý nghĩa của tiền lương và các khoản trích theo lương Tiền lương là yếu tố cơ bản để quyết định thu nhập tăng hay giảm của người lao động, quyết định mức sống vật chất của người lao động làm công ăn lương trong doanh nghiệp.
Vì vậy để có thể trả lương một cách công bằng chính xác, đảm bảo quyền lợi cho người lao động thì mới tạo ra sự kích thích, sự quan tâm đúng đắn của người lao động đến kết quả cuối cùng của doanh nghiệp. Ngoài tiền lương người lao động còn được trợ cấp các khoản phụ cấp, trợ cấp BHXH, BHYT. Các khoản này cũng góp phần trợ giúp, động viên người lao động và tăng thêm thu nhập cho họ trong các trường hợp khó khăn tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động. Như vây, tiền lương có ý nghĩa rất lớn đối với cả doanh nghiệp, người lao động và xã hội.
Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương - Tổ chức ghi chép, phản ánh, thu thập đầy đủ, tổng hợp số liệu về số lượng lao động, thời gian kết quả lao động, tính lương và trích theo lương, phân bổ chi phí nhân công theo đúng đối tượng sử dụng lao động. - Tính đúng, tính đủ, kịp thời tiền lương và các khoản có liên quan cho từng người lao động, từng tổ sản xuất, từng hợp đồng giao khoán, đúng chế độ Nhà nước, phù hợp với các quy định quản lý của doanh nghiệp. - Tính toán phân bổ chính xác, hợp lý chi phí tiền lương các khoản trích theo lương theo đúng đối tượng sử dụng có liên quan. - Trả lương kịp thời cho người lao động, giám sát tình hình sử dụng quỹ lương, cung cấp tài liệu cho các phòng quản lý, chức năng, - Lập báo cáo về lao động, tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ thuộc phạm vi trách nhiệm của kế toán.
Đấu tranh chống những hành vi vô trách nhiệm, vi phạm Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 4 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT kỷ luật lao động, vi phạm chính sách chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT, KPCĐ, chế độ sử dụng chi tiêu KPCĐ, chế độ phân phối theo lao động. Các nguyên tắc cần đảm bảo trong quy chế trả lương - Mức lương được hình thành trên cơ sở thoả thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động được quy định trong hợp đồng lao động. - Mức lương trong hợp đồng lao động phải lớn hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định. - Người lao động được hưởng lương theo năng suất lao động, chất lượng lao động và kết quả lao động.
Lương tối thiểu 1. Khái niệm Tiền lương tối thiểu là mức lương được ấn định theo giá sinh hoạt, đảm bảo cho người lao động làm việc đơn giản nhất trong điều kiện lao động bình thường và được dùng làm căn cứ tính các mức lương cho các loại động khác. Đặc điểm - Để trả cho trình độ lao động giản đơn nhất, cường độ lao động nhẹ nhàng nhất diễn ra trong điều kiện lao động bình thường. - Đảm bảo nhu cầu tiêu dùng ở mức bình thường cần thiết cho bản thân và gia đình người lao động.
- Được xác định theo giá sinh hoạt ở vùng cho mức giá trung bình hoặc thấp nhất trong phạm vi tiền lương tối thiểu. Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 5 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT 1. Các loại tiền lương tối thiểu - Lương tối thiểu chung: là mức lương thấp nhất do Nhà nước quy định áp dụng cho người lao động ở các khu vực, thành phần kinh tế, ngành nghề khác nhau trong phạm vi toàn quốc. Vì thế, mọi mức lương trả không thể thấp hơn mức lương tối thiểu.
Theo Nghị quyết 99/2015/QH13 ngày 11/11/2015 của Quốc hội thì tăng lương cơ sở từ ngày 01/5/2016 Tăng mức lương cơ sở từ 1.000 đồng/tháng lên 1.000 đồng/tháng - Lương tối thiểu vùng: là mức lương do Nhà nước quy định, áp dụng cho người lao động ở từng vùng lãnh thổ nhất định. Mức lương tối thiểu vùng có thể bằng hoặc cao hơn mức lương tối thiểu chung. Theo Nghị định 122/2015/NĐ-CP thì mức lương tối thiểu vùng áp dụng đối với doanh nghiệp từ ngày 01/01/2016 +Vùng I là 3,5 triệu đồng/tháng. + Vùng II là 3,1 triệu đồng/tháng.
+ Vùng III là 2,7 triệu đồng/tháng. + Vùng IV là 2.4 triệu đồng/tháng. Các hình thức trả lương 1. Tiền lương theo thời gian Tiền lương theo thời gian là tiền lương tính trả cho người lao động theo thời gian làm việc, cấp bậc công việc và thang lương của người lao động.
Đây là hình thức tiền lương trả cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc thực tế của họ. Lương thời gian có thể chia theo lương tháng, lương tuần, lương ngày và lương giờ. Để trả lương theo thời gian người ta căn cứ vào ba yếu tố: - Ngày công thực tế của người lao động. - Đơn giá tiền lương tính theo ngày công.
- Hệ số tiền lương (hệ số cấp bậc). Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 6 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT Cách tính lương theo thời gian: Tiền lương tháng: là tiền lương phải trả hàng tháng trên cơ sở HĐLĐ Tiền Mức lương tối thiểu x Hệ số lương + Phụ cấp Số ngày làm lương = (nếu có) x việc thực tế tháng Số ngày làm việc trong tháng theo chế độ trong tháng (1.1) Tiền lương ngày: là tiền lương trả cho người lao động theo mức lương ngày và số ngày làm việc thực tế trong tháng. Tiền lương tháng Tiền lương = Số ngày làm việc trong tháng theo chế (1.2) ngày độ Tiền lương giờ: là tiền lương trả cho một giờ làm việc và được xác định bằng cách lấy tiền lương ngày chia cho số giờ tiêu chuẩn theo quy định của luật lao động (không quá 8h/ngày). Tiền lương Tiền lương ngày = giờ Số giờ làm việctrong ngày theo chế độ (1.3) Tiền lương Tiền lương Mức Số giờ làm thêm = x x (1.4 giờ lương giờ làm thêm giờ ) Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 7 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT - Mức lương giờ được xác định: + Mức 150% áp dụng đối với làm thêm giờ trong ngày làm việc.
+ Mức 200% áp dụng đối với giờ làm thêm vào ngày nghỉ hàng tuần. + Mức 300% áp dụng đối với giờ làm thêm vào các ngày lễ, ngày nghỉ có hưởng lương theo quy định. Hình thức trả lương này đơn giản, dễ hiểu, dễ tính và dễ quản lý. Tuy nhiên tiền lương mà người lao động nhận được không liên quan trực tiếp đến sự đóng góp lao động của họ trong một kỳ cụ thể, không khuyến khích người lao động nâng cao năng suất lao động.
Chính vì vậy doanh nghiệp cần có sự khuyến khích thực hiện công việc bằng các hình thức trả lương trả công theo thời gian đơn giản theo số ngày, giờ thực tế làm việc và mức tiền công, tiền lương ngày giờ của công việc, trả công, trả lương theo thời gian có thưởng (gồm tiền lương theo thời gian đơn giản cộng với tiền thưởng. Tiền thưởng có thể tính cho tất cả các sản phẩm được sản xuất cũng như có thể được tính cho số sản phẩm vượt mức hoặc cho mức độ thực hiện công việc xuất sắc). Tiền lương sản phẩm - Đây là hình thức trả lương cho người lao động căn cứ vào số lượng, chất lượng lao động mà họ làm ra. - Ðể tiến hành trả lương theo sản phẩm cần phải xây dựng được định mức lao động, đơn giá tiền lương hợp lý trả cho từng loại sản phẩm, công việc và phải kiểm tra, nghiệm thu các sản phẩm chặt chẽ.
- Các hình thức tiền lương theo sản phẩm: + Tiền lương theo sản phẩm trực tiếp: là hình thức tiền lương trả cho người lao động được tính trên cơ sở số lượng sản phẩm hoàn thành đúng quy cách, phẩm chất và đơn giá của sản phẩm (không hạn chế số lượng sản phẩm hoàn thành). Tiền lương phải trả được xác định như sau: Sinh viên: Nguyễn Thị Châm- MSV: 12102982 Page 8 Luận văn tốt nghiệp Khoa Kế Toán- HUBT Tiền lương Số lượng sản Đơn giá tiền sản phẩm trực = phẩm x lương (1.5) tiếp hoàn thành một sản phẩm Ðây là hình thức trả lương được các doanh nghiệp áp dụng phổ biến để tính lương phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất hàng loạt sản phẩm. Hình thức trả lương này kích thích người lao động tăng sản lượng cá nhân đồng thời ít quan tâm tới hành tích chung của tập thể, ít quan tâm tới việc tiết kiệm chi phí, nguyên vật liệu và chất lượng sản phẩm.
