Giải pháp phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Khám phá giải pháp phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà trong luận văn tốt nghiệp, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao trải nghiệm du khách.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Du Lịch
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Đảo Cát Bà
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở VÙNG BIỂN ĐẢO
• 1.1. Một số vấn đề về du lịch bền vững
• 1.2. Quan niệm và mục tiêu của du lịch bền vững
• 1.3. Mục tiêu của du lịch bền vững
• 1.4. Nguyên tắc của du lịch bền vững
• 1.4.1. Nguyên tắc 1: Khai thác, sử dụng nguồn lực một cách bền vững
• 1.4.2. Nguyên tắc 2: Giảm sự tiêu thụ quá mức tài nguyên và giảm thiểu chất thải
• 1.4.3. Nguyên tắc 3: Duy trì tính đa dạng thiên nhiên, đa dạng xã hội và đa dạng văn hoá
• 1.4.4. Nguyên tắc 4: Phát triển du lịch phải đặt trong quy hoạch phát triển tổng thể kinh tế xã hội
• 1.4.5. Nguyên tắc 5: Phát triển du lịch phải hỗ trợ kinh tế địa phương phát triển
• 1.4.6. Nguyên tắc 6: Thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương
• 1.4.7. Nguyên tắc 7: Phối hợp chặt chẽ giữa phát triển du lịch với sự tham gia của các ngành, các cấp và cộng đồng dân cư địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở ĐẢO CÁT BÀ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở ĐẢO CÁT BÀ
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Đảo Cát Bà, một trong những điểm đến du lịch nổi bật của Việt Nam, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển du lịch bền vững. Với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và hệ sinh thái phong phú, đảo Cát Bà không chỉ thu hút khách du lịch mà còn cần phải bảo tồn các giá trị tự nhiên và văn hóa. Việc phát triển du lịch bền vững tại đây không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương mà còn bảo vệ môi trường sinh thái. Để đạt được điều này, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả.

1.1. Đảo Cát Bà Tiềm năng và thách thức trong phát triển du lịch

Đảo Cát Bà sở hữu nhiều tiềm năng du lịch như Vườn Quốc gia và các bãi biển đẹp. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự gia tăng lượng khách du lịch đang gây áp lực lên môi trường. Việc phát triển du lịch bền vững là cần thiết để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương.

1.2. Tầm quan trọng của du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Du lịch bền vững không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Đảo Cát Bà cần phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển du lịch bền vững

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng đảo Cát Bà đang phải đối mặt với nhiều vấn đề trong phát triển du lịch bền vững. Các vấn đề này bao gồm ô nhiễm môi trường, sự xuống cấp của cơ sở hạ tầng và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Để giải quyết những thách thức này, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến du lịch

Ô nhiễm từ hoạt động du lịch đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái của đảo Cát Bà. Cần có các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả để bảo vệ môi trường tự nhiên.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch

Cơ sở hạ tầng du lịch tại đảo Cát Bà còn yếu kém, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách. Cần đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng và cải thiện chất lượng dịch vụ để thu hút khách du lịch.

III. Giải pháp phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Để phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ quản lý tài nguyên đến phát triển sản phẩm du lịch. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo tồn môi trường mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho cộng đồng địa phương.

3.1. Quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả

Cần xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững, bảo vệ các khu vực nhạy cảm và phát triển các hoạt động du lịch sinh thái.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực cho ngành du lịch

Đào tạo nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu cho nhân viên trong ngành du lịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp bền vững có thể mang lại lợi ích kinh tế và môi trường. Các mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai thành công, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái thành công

Một số mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai tại đảo Cát Bà, giúp bảo tồn tài nguyên và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.2. Tác động tích cực đến kinh tế địa phương

Việc phát triển du lịch bền vững đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo tồn văn hóa địa phương.

V. Kết luận và tương lai của du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Phát triển du lịch bền vững tại đảo Cát Bà là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo rằng du lịch phát triển một cách bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

5.1. Tương lai của du lịch bền vững tại đảo Cát Bà

Với những giải pháp đúng đắn, du lịch bền vững tại đảo Cát Bà có thể trở thành mô hình mẫu cho các khu vực khác. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm du lịch mới, thân thiện với môi trường.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để phát triển du lịch bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích các hoạt động du lịch thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quần đảo Cát Bà gồm hơn 367 đảo lớn nhỏ thuộc thành phố Hải Phòng, sở hữu vị trí chiến lược trong tam giác tăng trưởng kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và nằm liền kề Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Sự kiện UNESCO công nhận quần đảo Cát Bà là Khu dự trữ sinh quyển thế giới vào năm 2004 đã mở ra cơ hội phát triển vượt bậc cho ngành kinh tế xanh của địa phương. Tuy nhiên, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2006 ghi nhận sự gia tăng nhanh chóng về lượng khách nhưng đi kèm với nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường và hạ tầng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột gay gắt giữa tốc độ tăng trưởng du lịch và yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi cũng như môi trường biển đảo nhạy cảm. Luận văn tập trung vào mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động du lịch tại đảo Cát Bà trong giai đoạn 2000-2006, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp phát triển du lịch bền vững có tính khả thi cao cho giai đoạn 2007-2010.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian đảo Cát Bà cùng các tuyến phụ cận gắn với cụm du lịch Đồ Sơn - Cát Bà - Hạ Long. Về mặt thực tiễn, công trình nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt khi thiết lập cơ sở khoa học giúp chính quyền địa phương cân bằng giữa bài toán kinh tế và môi trường. Nghiên cứu hướng đến các chỉ số mục tiêu cụ thể: nâng thời gian lưu trú bình quân của du khách từ 1,3 ngày lên trên 2,5 ngày, gia tăng tỷ trọng khách quốc tế lên hơn 25%, đồng thời giảm thiểu 40% lượng chất thải chưa qua xử lý xả trực tiếp ra môi trường tự nhiên ven bờ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng các lý thuyết và mô hình phát triển du lịch bền vững kinh điển trên thế giới:

1. Khái niệm và định nghĩa chuẩn hóa: Kế thừa quan điểm của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 1992) và Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC, 1996), xác định du lịch bền vững là hoạt động đáp ứng đồng thời nhu cầu hiện tại của du khách, cộng đồng bản địa nhưng bảo tồn nguồn lực cho các thế hệ tương lai.
2. Hệ thống mục tiêu và nguyên tắc quản trị: Vận dụng mô hình 5 mục tiêu phát triển bền vững của Edward Inskeep (1991), 12 mục tiêu hành động do Tổng cục Du lịch Việt Nam ban hành năm 2005 và bộ 10 nguyên tắc phát triển du lịch bền vững quốc tế (bao gồm khai thác tài nguyên hợp lý, giảm tiêu thụ, duy trì tính đa dạng sinh học và nâng cao năng lực cộng đồng).
3. Lý thuyết sức chứa du lịch (Tourism Carrying Capacity): Tiếp cận theo quan điểm của Luc Hens (1998) và Bob (1990), phân tích sức chứa trên 4 cấu phần then chốt: sức chứa vật chất (hạ tầng, không gian), sức chứa sinh thái (ngưỡng chịu tải tự nhiên), sức chứa tâm lý (mức độ hài lòng của du khách) và sức chứa xã hội (ngưỡng chấp nhận của cộng đồng dân cư).
4. Mô hình 4 phân hệ tương tác: Phân tích điểm đến du lịch dựa trên sự vận động đồng thời giữa phân hệ sinh thái tự nhiên, phân hệ kinh tế, phân hệ xã hội - nhân văn và phân hệ nhu cầu của du khách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê của Sở Du lịch Hải Phòng, Ủy ban nhân dân huyện Cát Hải và Ban quản lý Vườn Quốc gia Cát Bà trong giai đoạn 2000-2006. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa và điều tra xã hội học.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện điều tra trên cỡ mẫu gồm 350 khách du lịch (trong đó có 200 khách nội địa và 150 khách quốc tế) và 120 hộ dân địa phương tại thị trấn Cát Bà và các xã lân cận. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp lấy mẫu ngẫu nhiên thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các nhóm đối tượng.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA) cùng ý kiến của 20 chuyên gia đầu ngành cho phép nhận diện chính xác các xung đột lợi ích, đo lường chỉ thị môi trường của UNWTO và tính toán ngưỡng chịu tải mà các phương pháp thống kê đơn thuần không thể bao quát.
• Timeline nghiên cứu: Toàn bộ quá trình khảo sát, tổng hợp dữ liệu thực tiễn được triển khai từ năm 2000 đến hết năm 2006, làm căn cứ hoạch định giải pháp định hướng đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng phát triển du lịch tại đảo Cát Bà giai đoạn 2000-2006 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tính thời vụ diễn ra gay gắt: Hoạt động du lịch tập trung quá mức vào 3 tháng hè (từ tháng 5 đến tháng 8), chiếm tới hơn 75% tổng lượt khách của cả năm. Ngược lại, vào mùa đông khi nhiệt độ giảm xuống khoảng 10°C đến 15°C, lượng khách sụt giảm hơn 65%, dẫn đến sự lãng phí tài nguyên hạ tầng và mất cân đối thu nhập cho lao động địa phương.
• Cơ cấu nguồn khách và thời gian lưu trú thấp: Tỷ trọng khách quốc tế đến đảo chỉ đạt khoảng 12% đến 15% tổng lượng khách, chưa tương xứng với vị thế của một Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Thời gian lưu trú bình quân của du khách chỉ đạt 1,3 ngày/người, chủ yếu tham quan ngắn ngày rồi quay về đất liền hoặc sang Vịnh Hạ Long.
• Hạ tầng kỹ thuật yếu kém và áp lực môi trường gia tăng: Khoảng 65% cơ sở lưu trú có quy mô nhỏ dưới 20 phòng và thiếu hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn. Vào các tháng cao điểm, lượng nước tiêu thụ tăng gấp 3 lần so với mùa thấp điểm, trong khi trên 70% lượng rác thải sinh hoạt và nước thải từ các nhà hàng bè nổi xả thẳng ra biển, đe dọa các rạn san hô ven bờ.
• Sự tham gia của cộng đồng bản địa còn hạn chế: Chỉ có khoảng 28% người dân địa phương tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng dịch vụ có giá trị gia tăng cao, phần lớn chỉ làm các công việc thời vụ giản đơn với thu nhập bấp bênh.

Thảo luận kết quả

Khi mô tả qua bảng đối sánh sức chứa sinh thái và biểu đồ phân bổ lượng khách theo tháng, sự vượt ngưỡng chịu tải cục bộ tại trung tâm thị trấn Cát Bà vào các ngày cuối tuần mùa hè lên tới 140% so với công suất thiết kế.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ sự chồng chéo trong cơ chế quản lý giữa Sở Du lịch Hải Phòng, chính quyền huyện Cát Hải và Ban quản lý Vườn Quốc gia Cát Bà, dẫn đến tình trạng khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát. Khi so sánh với các bài học quốc tế như mô hình du lịch sinh thái Thenmala tại Ấn Độ (phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt) hay Khu bảo tồn Annapurna - ACAP tại Nepal (trích lại hơn 80% nguồn thu du lịch để tái đầu tư cộng đồng và bảo tồn), Cát Bà đang thiếu hẳn một cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch và công cụ quản trị sức chứa hiệu quả. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tái cấu trúc chuỗi giá trị và quy hoạch không gian điểm đến một cách bài bản.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp đột phá được đề xuất thực hiện trong giai đoạn 2007-2010:

1. Hoàn thiện thể chế quản lý và kiểm soát sức chứa: Ban hành quy chế phối hợp liên ngành giữa Ủy ban nhân dân huyện Cát Hải, Sở Du lịch và Ban quản lý Vườn Quốc gia Cát Bà; thiết lập hệ thống hạn ngạch đón khách tại các điểm nhạy cảm sinh thái nhằm giữ áp lực khai thác dưới mức 100% sức chứa cho phép trước năm 2009.
2. Đầu tư nâng cấp hạ tầng xanh và xử lý ô nhiễm: Xây dựng 02 trạm xử lý nước thải tập trung với công suất khoảng 2.000 m3/ngày đêm tại khu vực trung tâm thị trấn; bắt buộc 100% khách sạn và tàu du lịch lắp đặt thiết bị tiết kiệm nước, phân loại rác tại nguồn, phấn đấu đạt tỷ lệ thu gom và xử lý 90% chất thải rắn vào năm 2010 do Sở Xây dựng và Sở Tài nguyên Môi trường chủ trì.
3. Đa dạng hóa sản phẩm nhằm giải quyết bài toán mùa vụ: Thiết kế các tuyến du lịch chuyên đề mùa đông như trekking xuyên Vườn Quốc gia, thám hiểm hang động, du lịch hội thảo và nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp; đặt mục tiêu tăng lượng khách mùa thấp điểm lên 35% và kéo dài thời gian lưu trú bình quân lên trên 2,2 ngày vào năm 2010 dưới sự triển khai của các doanh nghiệp lữ hành và Hiệp hội Du lịch.
4. Phát triển du lịch cộng đồng và đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng hướng dẫn và bảo vệ môi trường cho hơn 500 lao động địa phương; xây dựng các hợp tác xã du lịch sinh thái cộng đồng, bảo đảm nâng tỷ lệ người dân hưởng lợi trực tiếp từ du lịch lên trên 50% trong giai đoạn 2008-2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Du lịch, Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng xây dựng quy hoạch không gian biển đảo, ban hành các chính sách kiểm soát môi trường và điều tiết dòng khách du lịch.
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ và nhà đầu tư du lịch: Hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp công nghệ xanh, mô hình tiết kiệm năng lượng và định hướng xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái không phụ thuộc vào mùa vụ.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành: Tài liệu tham khảo toàn diện về phương pháp luận đánh giá sức chứa du lịch, vận dụng bộ chỉ thị môi trường UNWTO và phương pháp điều tra PRA trong các nghiên cứu học thuật về kinh tế du lịch biển đảo.
• Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn Quốc gia: Cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về việc kết hợp hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế du lịch dựa vào cộng đồng bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn tiếp cận khái niệm du lịch bền vững theo khung lý thuyết nào? Nghiên cứu tích hợp định nghĩa của UNWTO (1992), khung 12 mục tiêu của Tổng cục Du lịch Việt Nam (2005) và bộ 10 nguyên tắc phát triển bền vững quốc tế, tập trung giải quyết sự cân bằng giữa 4 phân hệ: tự nhiên, kinh tế, xã hội và nhu cầu du khách.

2. Vì sao tính thời vụ lại là trở ngại lớn nhất đối với du lịch đảo Cát Bà? Tính thời vụ khiến hơn 75% lượng khách dồn vào 3 tháng hè, gây quá tải hạ tầng và ô nhiễm môi trường cục bộ. Vào mùa đông, nền nhiệt hạ xuống 10°C đến 15°C khiến khách giảm hơn 65%, gây lãng phí cơ sở vật chất kỹ thuật và giảm thu nhập của người lao động.

3. Đâu là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá sức chứa du lịch tại Cát Bà? Nghiên cứu chỉ ra sức chứa sinh thái và sức chứa vật chất là 2 chỉ báo cốt lõi, đo lường qua lượng nước ngọt tiêu thụ/khách/ngày và tỷ lệ diện tích bãi tắm, công trình xây dựng không vượt quá ngưỡng phục hồi của hệ sinh thái ven biển.

4. Mô hình quốc tế nào được luận văn vận dụng thành công cho Cát Bà? Luận văn đúc kết kinh nghiệm từ mô hình Thenmala (Ấn Độ) về phân vùng đệm sinh thái và mô hình ACAP (Nepal) về trao quyền cho cộng đồng bản địa tự quản lý, trích lập nguồn thu phí tham quan để tái đầu tư cho các dự án bảo tồn.

5. Giải pháp nào giúp người dân địa phương Cát Bà hưởng lợi trực tiếp từ du lịch? Giải pháp trọng tâm là thành lập các hợp tác xã du lịch sinh thái cộng đồng, hỗ trợ vốn vay phát triển dịch vụ homestay đạt chuẩn và đào tạo nghiệp vụ cho hơn 500 lao động địa phương, giúp nâng tỷ lệ thụ hưởng kinh tế lên hơn 50%.

Kết luận

Luận văn đã thực hiện một công trình nghiên cứu công phu, giải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo tồn thiên nhiên:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về du lịch bền vững và phương pháp đánh giá sức chứa tại các vùng biển đảo nhiệt đới.
• Phân tích sắc bén thực trạng giai đoạn 2000-2006, làm rõ các nút thắt về tính thời vụ, sự yếu kém của hạ tầng xử lý chất thải và nguy cơ suy thoái Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền với các chỉ số mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn 2007-2010.
• Tiếp thu và bản địa hóa hiệu quả các bài học kinh nghiệm quốc tế về du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng từ Ấn Độ, Nepal và Fiji.
• Đóng góp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao cho công tác quản lý điểm đến tại Hải Phòng và các vùng biển đảo Việt Nam.

Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi chính quyền thành phố Hải Phòng và huyện Cát Hải nhanh chóng triển khai các đề án thí điểm về trạm xử lý nước thải và quy chế kiểm soát sức chứa ngay từ đầu năm 2007. Các cơ quan quản lý, hiệp hội doanh nghiệp và cộng đồng cư dân Cát Bà cần chung tay hành động để hiện thực hóa chiến lược phát triển du lịch xanh, gìn giữ trọn vẹn giá trị di sản sinh quyển cho muôn đời sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG Ở VÙNG BIỂN ĐẢO 1.1 Một số vấn đề về du lịch bền vững 1.1 Quan niệm và mục tiêu của du lịch bền vững 1.1 Quan niệm về du lịch bền vững Du lịch hiện nay được xem là một trong những ngành kinh tế lớn của thế giới bởi những vai trò hết sức quan trọng trong việc đóng góp GDP, GNP, NI và tạo việc làm. Chính vì vậy, hoạt động du lịch được rất nhiều chuyên gia, nhà khoa học và cả các nhà quản lý quan tâm nghiên cứu. Du lịch là ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Môi trường hoạt động du lịch mang một hàm ý rất rộng.

Đó là môi trường tự nhiên, kinh tế, văn hóa, chính trị và xã hội; là yếu tố rất quan trọng để tạo nên các sản phẩm du lịch đa dạng, độc đáo. Nơi nào có hoạt động du lịch, nơi đó đều có vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường du lịch, coi đó như một trong những điều kiện chủ yếu để phát triển du lịch bền vững. Rõ ràng, nếu không có bảo vệ môi trường thì sự phát triển du lịch sẽ suy giảm; nhưng nếu không có phát triển du lịch thì việc bảo vệ môi trường sẽ thất bại. Chính vì vậy, chúng ta cần phát triển du lịch nhưng không được làm tổn thương đến tài nguyên, không làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Hay nói một cách khác, du lịch bền vững phải là xu thế phát triển của ngành du lịch. 5 Tuy nhiên, mãi đến đầu những năm 90 thế kỷ XX, khái niệm “du lịch bền vững” mới bắt đầu được đề cập đến, khi mà có tác động tiêu cực lên môi trường của sự bùng nổ du lịch từ những năm 1960 trở nên rõ rệt hơn. Các nghiên cứu về “Du lịch bền vững” cho thấy Du lịch bền vững không chỉ bảo vệ môi trường, giữ gìn sinh thái mà còn quan tâm đến khả năng duy trì lợi Ých kinh tế dài hạn và công bằng xã hội. Du lịch bền vững không thể tách rời quan niệm về phát triển bền vững.

Trên thế giới, theo trình độ phát triển của du lịch, du lịch bền vững được xem xét theo nhiều quan niệm. Tại Hội nghị về môi trường và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de Janerio năm 1992, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đã đưa ra định nghĩa: "Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của các hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống con người”. Theo Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC), 1996 thì “ Du lịch bền vững là việc đáp ứng các nhu cầu hiện tại của du khách và vùng du lịch mà vẫn đảm bảo những khả năng đáp ứng nhu cầu cho các thế hệ du lịch tương lai”.

Đây là một định nghĩa ngắn gọn dựa trên định nghĩa về phát triển bền vững của UNICED.,1998[3], thì “Du lịch bền vững đòi hỏi phải quản lý tất cả các dạng tài nguyên theo cách nào đó để chúng ta có thể đáp ứng các cầu kinh tế, xã hội và thẩm mỹ trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, các quá trình sinh tháI cơ bản, đa dạng sinh học và các hệ đảm bảo sự sống”. Theo Machado, 2003[6] đã định nghĩa du lịch bền vững là: “Các hình thức du lịch đáp ứng 6 nhu cầu hiện tại của khách du lịch, nghành du lịch, và cộng đồng địa phương nhưng không ảnh hưởng tới khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau. Du lịch khả thi về kinh tế nhưng không phá hủy tài nguyên mà tương lai của du lịch phụ thuộc vào đó, đặc biệt là môi trường tự nhiên và kết cấu xã hội của cộng đồng địa phương”. Tại Việt Nam, “Du lịch bền vững” là một khái niệm còn khá mới mẻ.

Đã có một số công trình nghiên cứu về Du lịch trên khía cạnh bền vững. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số quan điểm song đều khẳng định du lịch bền vững ở nước ta ngày càng được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và cũng là định hướng phát triển du lịch trên thế giới. Tuy nhiên, số lượng công trình chủ yếu tập trung vào nghiên cứu “du lịch sinh thái” – một loại hình du lịch thân thiện với môi trường và có tính bền vững. Còn việc nghiên cứu phát triển du lịch bền vững áp dụng cho cụ thể một khu bảo tồn tự nhiên hay vườn quốc gia còn rất Ýt được chú trọng do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.

Cho đến nay, việc nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề liên quan đến phát triển du lịch bền vững ở nước ta được triển khai không nhiều, cần có những nghiên cứu sâu hơn. Từ những quan niệm trên cho thấy với quan niệm của Tổ chức Du lịch thế giới là phù hợp nhất với hiện nay. Du lịch bền vững chính là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của du lịch khách và người dân bản địa phương trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương lai. Vì thế du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên du lịch.

Chính là quản lý các hoạt động bảo tồn, phát triển tài nguyên trong quá trình khai thác sử dụng cho mục đích phát triển du lịch sao cho không những không bị làm giảm giá trị vốn có của nó mà phải làm tăng giá trị tài nguyên phục vụ cho mục đích phát triển du lịch hiện tại và tương lai. Điều này có 7 nghĩa là trong quá trình sử dụng phải có trách nhiệm với các nguồn tài nguyên du lịch, nhằm bảo tồn tái tạo và phát triển được các nguồn tài nguyên, giữ gìn và phát huy được bản sắc văn hóa dân tộc. Do đó mọi hoạt động của việc phát triển tài nguyên du lịch phải đảm bảo phát triển bền vững.Mục tiêu của du lịch bền vững Mục tiêu của Du lịch bền vững theo Inskeep, 1991 [4, tr.63] là: - Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế và môi trường - Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển - Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa - Đáp ứng cao độ nhu cầu của du khách - Duy trì chất lượng môi trường Còn theo Hội đồng khoa học, Tổng Cục Du lịch, 2005[1], 12 mục tiêu trong chương trình của du lịch bền vững bao gồm: Hiệu quả kinh tế: Đảm bảo tính hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh để các doanh nghiệp và các điểm du lịch có khả năng tiếp tục phát triển phồn thịnh và đạt lợi nhuận lâu dài. Sự phồn thịnh cho địa phương: Tăng tối đa đóng góp của du lịch đối với sự phát triển thịnh vượng của nền kinh tế địa phương tại các điểm du lịch, bao gồm phần tiêu dùng của khách du lịch được giữ lại địa phương.

Chất lượng việc làm: Tăng cường số lượng và chất lượng việc làm tại địa phương do ngành du lịch đào tạo ra và được ngành du lịch hỗ trợ, không có sự phân biệt đối xử về giới và các mặt khác. Công bằng xã hội: Cần có sự phối hợp lại lợi Ých kinh tế và xã hội thu được từ hoạt động du lịch một cách công bằng và rộng rãi cho tất cả những người trong cộng đồng được hưởng. 8 Sự thoả mãn của khách du lịch: Cung cấp những dịch vụ an toàn, thoả mãn đầy đủ những yêu cầu của du khách, không phân biệt đối xử về giới, chủng tộc và các mặt khác. Khả năng kiểm soát của địa phương: Thu hút và trao quyền cho cộng đồng địa phương xây dựng kế hoạch và đề ra các quyết định về quản lý và phát triển du lịch, có sự tham khảo tư vấn của các bên liên quan.

An ninh cộng đồng: Duy trì và tăng cường chất lượng cuộc sống của người dân địa phương, bao gồm cơ cấu tổ chức xã hội và cách tiếp cận các nguồn tài nguyên, hệ thống hỗ trợ đời sống, tránh làm suy thoái và khai thác quá mức môi trường cũng nh xã hội dưới mọi hình thức. Đa dạng văn hoá: Tôn trọng và tăng cường giá trị các di sản lịch sử, bản sắc văn hoá dân tộc, truyền thống và những bản sắc đặc biệt của cộng đồng dân cư địa phương tại các điểm du lịch. Thống nhất về tự nhiên: Duy trì và nâng cao chất lượng của cảnh vật, kể cả ở nông thôn cũng nh thành thị, tránh để môi trường xuống cấp. Đa dạng sinh học: Hỗ trợ cho việc bảo tồn khu vực tự nhiên, môi trường trường sống, sinh vật hoang dã và giảm thiểu thiệt hại đối với các yếu tố này.

Hiệu quả của các nguồn lực: Giảm thiểu mức sử dụng những nguồn tài nguyên quý hiếm và không thể tái tạo được trong việc phát triÓn và triển khai các cơ sở, phương tiện và dịch vụ du lịch. Môi trường trong lành: Giảm thiểu ô nhiễm không khí, nước, đất và rác thải từ du khách và các hãng du lịch. Nguyên tắc của du lịch bền vững Hơn bất cứ hoạt động nào khác, ngành du lịch phụ thuộc rất nhiều vào môi trường cũng nh tài nguyên du lịch thiên nhiên và nhân văn. Bởi môi 9 trường là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với hoạt động du lịch[2].

Nếu du lịch không muốn làm tăng thêm sự xuống cấp của môi trường và tự phá huỷ mình trong quá trình hoạt động, nhất là trong tương lai, thì ngành Du lịch cũng giống các ngành kinh doanh khác phải nhận biết được trách nhiệm của mình đối với môi trường, kinh tế, xã hội và phải biết làm thế nào để du lịch trở nên bền vững hơn. Để sự phát triển du lịch được bền vững đòi hỏi phải đề cập đúng mức đến môi trường rộng hơn về kinh tế, chính trị, xã hội du lịch bền vững cần phải tuân thủ theo các nguyên tắc của mình. Để đạt được mục tiêu phát triển du lịch bền vững, chúng ta cần phải triển khai thực hiện tốt 10 nguyên tắc sau đây: Nguyên tắc 1: Khai thác, sử dụng nguồn lực một cách bền vững.