Luận văn thành phần nhện nhỏ hại rau đặc điểm sinh học sinh thái của nhện đỏ hai chấm tetranychus urticae koch tại văn lâm hưng yên năm 2018 2019

Nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae tại Văn Lâm, Hưng Yên, năm 2018-2019, phân tích đặc điểm sinh học và sinh thái.

• Tác giả: Trần Ngọc Cảm
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Tùng
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần nhện nhỏ hại rau, đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2018 -2019
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018 - 2019
• Địa điểm: Hưng Yên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 2.1.1. Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhện đỏ hai chấm hại rau tại Hưng Yên

Bài viết này tập trung vào nhện đỏ hai chấm (Tetranychus urticae), một loài dịch hại quan trọng trên rau màu tại Hưng Yên. Nhện đỏ hai chấm gây hại bằng cách chích hút dịch cây, làm giảm khả năng quang hợp và gây thiệt hại năng suất đáng kể. Tình hình sản xuất rau màu tại Hưng Yên đang ngày càng phát triển, kéo theo đó là sự gia tăng về áp lực dịch hại, đặc biệt là từ nhện đỏ. Việc nghiên cứu về sinh học và sinh thái của nhện đỏ là vô cùng cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả và bền vững. Theo Cục Trồng trọt (2016), diện tích trồng rau cả nước đạt 900 nghìn ha, cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ năng suất rau màu.

1.1. Tầm quan trọng của rau màu và dịch hại tại Hưng Yên

Rau màu đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của Hưng Yên, cung cấp nguồn thực phẩm thiết yếu cho người dân. Tuy nhiên, quá trình sinh trưởng và phát triển của cây rau thường xuyên bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường và dịch hại, trong đó có nhện đỏ hai chấm. Việc quản lý dịch hại hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và chất lượng rau màu.

1.2. Giới thiệu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae

Nhện đỏ hai chấm là một loài động vật chân đốt gây hại phổ biến trên nhiều loại cây trồng, bao gồm cả rau màu. Chúng có kích thước nhỏ, khó phát hiện bằng mắt thường, nhưng lại có khả năng sinh sản nhanh chóng và gây hại nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm và có biện pháp phòng trừ kịp thời là rất quan trọng.

II. Thiệt hại do nhện đỏ gây ra trên rau màu ở Hưng Yên

Nhện đỏ hai chấm gây hại bằng cách chích hút dịch lá, làm giảm khả năng quang hợp của cây. Lá bị hại thường xuất hiện các đốm trắng nhỏ li ti, sau đó lan rộng và làm lá vàng úa, rụng sớm. Mức độ thiệt hại do nhện đỏ gây ra phụ thuộc vào mật độ quần thể nhện, giai đoạn sinh trưởng của cây và điều kiện thời tiết. Nếu không được kiểm soát kịp thời, nhện đỏ có thể gây thất thu năng suất đáng kể. Theo nghiên cứu của Trần Ngọc Cảm, mật độ nhện đỏ tăng dần từ giai đoạn cây con đến giai đoạn cho quả cuối, đạt cao nhất khi cây già.

2.1. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết nhện đỏ gây hại

Các triệu chứng điển hình của nhện đỏ gây hại bao gồm các đốm trắng nhỏ trên lá, lá vàng úa, rụng sớm, và sự xuất hiện của tơ nhện. Việc kiểm tra kỹ mặt dưới lá là rất quan trọng để phát hiện sớm nhện đỏ và có biện pháp xử lý kịp thời.

2.2. Các loại cây trồng dễ bị nhện đỏ tấn công tại Hưng Yên

Tại Hưng Yên, một số loại rau màu như đậu cove, cà chua, dưa chuột là những đối tượng dễ bị nhện đỏ tấn công nhất. Điều này có thể liên quan đến đặc điểm sinh học của cây, điều kiện canh tác và sự phổ biến của nhện đỏ trong khu vực.

2.3. Ảnh hưởng của nhện đỏ đến năng suất và chất lượng rau màu

Nhện đỏ gây hại làm giảm năng suất và chất lượng rau màu do làm giảm khả năng quang hợp của cây, làm chậm quá trình sinh trưởng và phát triển, và làm giảm giá trị thương phẩm của sản phẩm.

III. Nghiên cứu sinh học và sinh thái nhện đỏ tại Hưng Yên

Nghiên cứu về sinh học và sinh thái của nhện đỏ hai chấm là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Các yếu tố như vòng đời nhện đỏ, khả năng sinh sản, môi trường sống và ảnh hưởng của khí hậu đều cần được xem xét. Nghiên cứu của Trần Ngọc Cảm cho thấy nhện đỏ có vòng đời ngắn hơn khi nuôi trên đậu cove so với dưa chuột, và tỷ lệ tăng tự nhiên cũng cao hơn.

3.1. Vòng đời và đặc điểm sinh sản của nhện đỏ hai chấm

Vòng đời của nhện đỏ hai chấm bao gồm các giai đoạn: trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành. Khả năng sinh sản của nhện đỏ rất cao, đặc biệt trong điều kiện thời tiết ấm áp và khô ráo. Việc hiểu rõ vòng đời và đặc điểm sinh sản giúp chúng ta xác định thời điểm phòng trừ hiệu quả nhất.

3.2. Môi trường sống và các yếu tố ảnh hưởng đến nhện đỏ

Nhện đỏ thích hợp với điều kiện thời tiết ấm áp và khô ráo. Các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và loại cây trồng đều ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh sản của nhện đỏ. Việc tạo ra môi trường sống không thuận lợi cho nhện đỏ là một biện pháp phòng trừ quan trọng.

3.3. Thiên địch của nhện đỏ và vai trò trong kiểm soát sinh học

Một số loài thiên địch như bọ trĩ, nhện bắt mồi và nấm ký sinh có khả năng kiểm soát quần thể nhện đỏ một cách tự nhiên. Việc bảo tồn và phát triển thiên địch là một phần quan trọng của chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

IV. Biện pháp phòng trừ nhện đỏ hiệu quả cho rau màu tại Hưng Yên

Có nhiều biện pháp phòng trừ nhện đỏ khác nhau, bao gồm biện pháp canh tác, biện pháp sinh học và biện pháp hóa học. Việc áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là cách tiếp cận bền vững và hiệu quả nhất. Theo kết quả nghiên cứu của Trần Ngọc Cảm, Abatimec 3.6EC cho hiệu quả trừ nhện đỏ cao nhất trong cả điều kiện phòng thí nghiệm và ngoài đồng ruộng.

4.1. Biện pháp canh tác phòng ngừa nhện đỏ

Các biện pháp canh tác như luân canh cây trồng, vệ sinh đồng ruộng, tưới nước đầy đủ và bón phân cân đối giúp tăng cường sức khỏe của cây và giảm khả năng bị nhện đỏ tấn công.

4.2. Sử dụng thiên địch và các chế phẩm sinh học trừ nhện đỏ

Việc sử dụng thiên địch như bọ trĩ, nhện bắt mồi và các chế phẩm sinh học như nấm Beauveria bassiana là một biện pháp sinh học an toàn và hiệu quả để kiểm soát nhện đỏ.

4.3. Sử dụng thuốc trừ nhện đỏ hợp lý và an toàn

Việc sử dụng thuốc trừ nhện đỏ cần tuân thủ nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách) để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho người sử dụng và môi trường. Cần luân phiên các loại thuốc trừ nhện có cơ chế tác động khác nhau để tránh hiện tượng kháng thuốc.

V. Ứng dụng kết quả nghiên cứu nhện đỏ vào thực tiễn ở Hưng Yên

Kết quả nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm tại Hưng Yên có thể được ứng dụng vào việc xây dựng các chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) cho rau màu. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ phù hợp với điều kiện địa phương sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do nhện đỏ gây ra và nâng cao năng suất, chất lượng rau màu. Cần có sự phối hợp giữa nhà khoa học, cán bộ khuyến nông và người nông dân để triển khai các giải pháp hiệu quả.

5.1. Xây dựng chương trình quản lý dịch hại tổng hợp IPM cho rau màu

Chương trình IPM cần bao gồm các biện pháp phòng ngừa, giám sát, và can thiệp khi cần thiết. Việc theo dõi mật độ nhện đỏ thường xuyên và áp dụng các biện pháp phòng trừ kịp thời là rất quan trọng.

5.2. Chuyển giao kỹ thuật và tập huấn cho nông dân về phòng trừ nhện đỏ

Cần tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo và các hoạt động chuyển giao kỹ thuật để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho nông dân về phòng trừ nhện đỏ. Việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời sẽ giúp nông dân đưa ra các quyết định đúng đắn.

5.3. Đánh giá hiệu quả và điều chỉnh các biện pháp phòng trừ

Cần thường xuyên đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ và điều chỉnh khi cần thiết. Việc theo dõi sự phát triển của nhện đỏ và sự xuất hiện của hiện tượng kháng thuốc là rất quan trọng.

VI. Kết luận và hướng nghiên cứu tiếp theo về nhện đỏ ở Hưng Yên

Nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm tại Hưng Yên đã cung cấp những thông tin quan trọng về thành phần, sinh học, sinh thái và các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, như sự kháng thuốc của nhện đỏ, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và vai trò của các loài thiên địch bản địa. Việc tiếp tục nghiên cứu sẽ giúp chúng ta xây dựng các chiến lược quản lý nhện đỏ bền vững và hiệu quả hơn.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính về nhện đỏ

Nghiên cứu đã xác định thành phần nhện nhỏ hại rau, đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện đỏ hai chấm và đánh giá hiệu quả của một số biện pháp phòng trừ.

6.2. Các vấn đề còn tồn tại và cần được tiếp tục nghiên cứu

Các vấn đề như sự kháng thuốc, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và vai trò của thiên địch cần được tiếp tục nghiên cứu để có cái nhìn toàn diện hơn về nhện đỏ.

6.3. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về nhện đỏ tại Hưng Yên

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá sự kháng thuốc của nhện đỏ, tìm kiếm các loài thiên địch bản địa hiệu quả và phát triển các biện pháp phòng trừ thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất rau màu đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, với diện tích canh tác toàn quốc năm 2017 đạt 937,3 nghìn ha và tổng sản lượng ước đạt 16.493,5 nghìn tấn (tăng 562,8 nghìn tấn so với năm 2016). Tuy nhiên, các vùng chuyên canh rau đang đối mặt với áp lực dịch hại nghiêm trọng, đặc biệt là nhóm nhện nhỏ chích hút thuộc bộ Ve bét (Acarina). Nhện hại làm tổn thương lớp biểu bì lá, giảm mạnh diện tích quang hợp, khiến lá rụng sớm và suy giảm năng suất mùa vụ từ 30% đến trên 50% nếu không kiểm soát kịp thời.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định chính xác thành phần loài nhện nhỏ gây hại trên các giống rau chủ lực, phân tích sâu các đặc tính sinh học, sinh thái học quần thể của loài nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch, đồng thời đánh giá hiệu lực của các nhóm thuốc bảo vệ thực vật chuyên tính. Đề tài được triển khai thực nghiệm trong phạm vi vụ Đông Xuân 2018 - 2019 (từ tháng 9/2018 đến tháng 9/2019) tại vùng chuyên canh xã Tân Quang, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên kết hợp hệ thống phòng thí nghiệm của Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Bắc.

Kết quả của công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc xác lập các chỉ số sinh học nền tảng như tỷ lệ tăng tự nhiên, thời gian thế hệ và ngưỡng mật độ gây hại kinh tế. Đây là cơ sở khoa học then chốt giúp hoàn thiện chiến lược quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), nâng cao hiệu lực phòng trừ sinh học đạt trên 90%, giảm thiểu từ 2 đến 3 lần phun thuốc hóa học không cần thiết mỗi vụ và bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm nông sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết sinh thái học quần thể côn trùng và bảng sống (Life-table model) do Birch và Pielou phát triển để lượng hóa khả năng nhân đàn của sinh vật hại trong điều kiện môi trường tối ưu. Mô hình này cho phép tính toán chuẩn xác các chỉ số dân số học quan trọng bao gồm: tỷ lệ sống sót theo tuổi (lx), số cá thể cái sinh ra theo ngày tuổi (mx), tỷ lệ sinh sản thực tế (R0), thời gian của một thế hệ (T), thời gian tăng đôi quần thể (DT) và tỷ lệ tăng tự nhiên (rm).

Bên cạnh đó, đề tài kết hợp khung lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và ngưỡng phòng trừ kinh tế theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-119:2012/BNNPTNT. Ba khái niệm nền tảng được định hình xuyên suốt gồm:

1. Chu kỳ phát dục qua 5 pha hình thái: Trứng, ấu trùng tuổi 1 (3 đôi chân), nhện non tuổi 2, nhện non tuổi 3 và trưởng thành (4 đôi chân).
2. Sức tăng quần thể sinh học: Khả năng tích lũy số lượng cá thể trong môi trường thức ăn dồi dào và không bị giới hạn bởi không gian hay thiên địch.
3. Ngưỡng can thiệp bảo vệ thực vật: Mật độ nhện đạt từ 3 đến 5 con/lá bánh tẻ, là thời điểm bắt buộc xử lý hoạt chất đặc trị để bảo vệ năng suất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hệ thống khảo sát đồng ruộng thực tế kết hợp thí nghiệm sinh học trong điều kiện có kiểm soát (nhiệt độ 23,5 ± 0,2°C, độ ẩm 87,5 ± 0,5%). Quy trình điều tra thành phần loài và diễn biến mật độ được thực hiện theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT định kỳ 7 ngày/lần.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thiết kế chuẩn mực:

• Điều tra đồng ruộng: Thực hiện phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên tại 10 điểm theo đường chéo góc trên 3 loại cây trồng (đậu cove cao sản TN38, cà chua đỏ F1, dưa chuột xanh F1) ở cả hai chân đất thịt và đất cát pha. Tại mỗi điểm thu ngẫu nhiên 10 lá phân bố đều ở 3 tầng tán (lá non, lá bánh tẻ, lá già), tổng cộng 100 lá mỗi đợt điều tra.
• Nghiên cứu sinh học bảng sống: Khởi đầu bằng cỡ mẫu 60 quả trứng cùng ngày tuổi nuôi đơn lẻ trên các đĩa lá kích thước 4x4 cm đặt trên mút ẩm trong hộp Petri, theo dõi liên tục hàng ngày từ giai đoạn trứng nở đến khi nhện chết sinh lý.
• Thử nghiệm hiệu lực thuốc ngoài đồng ruộng: Bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) gồm 4 công thức, 3 lần lặp lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 20 m2 (5m x 4m, mật độ 180-200 cây/ô).

Phương pháp phân tích số liệu: Đánh giá hiệu lực trừ nhện trong phòng thí nghiệm bằng phương pháp nhúng lá theo tiêu chuẩn IRAC (2009) và tính toán theo công thức Abbott. Hiệu lực thực địa được hiệu đính theo công thức Henderson-Tilton để loại trừ biến động mật độ tự nhiên. Toàn bộ số liệu được phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm tra sai biệt trung bình bằng trắc nghiệm Duncan ở mức ý nghĩa P = 0,05 trên phần mềm IRRISTAT 5.0 và SPSS 20.0, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình đã ghi nhận bốn phát hiện cốt lõi về thành phần, động thái và đặc tính sinh học của nhện hại rau tại Văn Lâm, Hưng Yên:

Thứ nhất, thành phần nhện nhỏ hại rau hiện diện 2 loài chính gồm nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (họ Tetranychidae) và nhện trắng Polyphagotarsonemus latus Bank (họ Tarsonemidae). Trong đó, nhện đỏ hai chấm chiếm ưu thế áp đảo với mức độ xuất hiện rất phổ biến đạt tần suất trên 75%, trong khi nhện trắng chỉ xuất hiện rải rác dưới 25%.

Thứ hai, mật độ nhện đỏ hai chấm tăng lũy tiến từ giai đoạn cây con và đạt đỉnh cao nhất vào thời kỳ cây già cỗi/thu hoạch cuối. Trên đậu cove, mật độ đỉnh đạt 29,16 ± 0,54 con/lá; trên dưa chuột đạt 24,18 ± 0,45 con/lá và trên cà chua đạt 23,65 ± 0,62 con/lá. Đáng chú ý, mật độ nhện trên nền đất cát pha luôn cao hơn đất thịt từ 5,1% đến 26,4% ở mọi giai đoạn sinh trưởng.

Thứ ba, thức ăn ký chủ tác động sâu sắc đến chu kỳ sống và sức tăng quần thể. Nhện đỏ hai chấm nuôi trên lá đậu cove có vòng đời trung bình 13,69 ngày, ngắn hơn rõ rệt so với khi nuôi trên lá dưa chuột là 15,65 ngày. Tỷ lệ tăng tự nhiên (rm) của quần thể nhện trên đậu cove đạt 0,210 cá thể cái/cá thể cái/ngày, vượt trội hơn mức 0,155 cá thể cái/cá thể cái/ngày trên cây dưa chuột.

Thứ tư, khảo nghiệm 4 loại thuốc bảo vệ thực vật cho thấy hoạt chất sinh học Abamectin (thương phẩm Abatimec 3.6EC nồng độ 0,04%) đạt hiệu lực tiêu diệt 100% nhện trưởng thành sau 72 giờ trong phòng thí nghiệm. Ngoài đồng ruộng, Abatimec 3.6EC duy trì hiệu lực trừ nhện cao nhất đạt 91,4% sau 10 ngày phun trên cây đậu cove.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về mật độ quần thể và tốc độ sinh sản giữa các loại cây ký chủ được giải thích bởi thành phần dinh dưỡng mô lá. Lá đậu cove chứa hàm lượng protein và các axit amin hòa tan phù hợp, giúp kích thích nhịp điệu đẻ trứng của nhện cái đạt đỉnh sớm và rút ngắn thời gian phát dục các pha ấu trùng so với dưa chuột. Điều này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế của Razmjou và El-Taj khi khẳng định các loài cây bộ Đậu luôn là ký chủ tối ưu nhất cho Tetranychus urticae phát triển bùng phát.

Yếu tố chân đất cát pha duy trì mật độ nhện cao hơn đất thịt do đất cát có khả năng giữ ẩm thấp, bức xạ nhiệt mặt đất phản xạ mạnh tạo tiểu khí hậu khô và nóng quanh tán lá. Điều kiện khô ráo thúc đẩy quá trình thoát hơi nước của nhện non, kích thích nhện chích hút nhựa liên tục. Ngược lại, các đợt mưa kéo dài từ ngày 7/12 đến 14/12 và đầu tháng 1 đã rửa trôi cơ học trứng, ấu trùng, làm mật độ nhện giảm mạnh xuống mức 8,69 - 10,66 con/lá.

Về phương thức biểu diễn dữ liệu, diễn biến mật độ quần thể qua 14 kỳ điều tra được mô tả trực quan và sinh động nhất thông qua các biểu đồ đường đa trục (Multi-line chart) so sánh đối chiếu giữa 2 chân đất. Song song đó, các bảng sống (Life table) kết hợp biểu đồ cột phân đoạn thể hiện rõ nét tỷ lệ sống sót sống thực tế (lx) và sản lượng trứng cái (mx) theo từng ngày tuổi, giúp người đọc nắm bắt trực quan quy luật bùng phát dịch hại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các chỉ số sinh học và động thái phát sinh thực tế, luận văn đưa ra 4 giải pháp đồng bộ nhằm kiểm soát bền vững nhện đỏ hai chấm:

1. Thiết lập quy trình giám sát đồng ruộng định kỳ: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp tổ chức điều tra mật độ nhện 7 ngày/lần trong suốt vụ Đông Xuân từ tháng 11 đến tháng 2 năm sau. Cán bộ kỹ thuật cần hướng dẫn nông dân kiểm tra mặt dưới lá bánh tẻ, xác định chính xác thời điểm mật độ chạm ngưỡng can thiệp 3 - 5 con/lá để ra quyết định xử lý, ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch trên 100% diện tích chuyên canh.
2. Ứng dụng phác đồ luân phiên hoạt chất trừ nhện chuyên tính: Nông dân và các tổ hợp tác sản xuất rau ưu tiên sử dụng hoạt chất sinh học Abamectin (Abatimec 3.6EC liều lượng 0,2 lít/ha) vào giai đoạn nhện mới phát sinh để đạt hiệu lực diệt trừ trên 91% sau 10 ngày. Khi mật độ nhện tăng cao cuối vụ, cần luân phiên với hoạt chất Diafenthiuron (Pegasus 500SC liều lượng 1,2 lít/ha) hoặc Propargite (Comite 73EC liều lượng 0,6 lít/ha) theo chu kỳ cách ly 10-14 ngày nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ hình thành tính kháng thuốc của nhện đỏ.
3. Điều chỉnh chế độ canh tác và tiểu khí hậu vi mô: Ban khuyến nông địa phương khuyến cáo nông dân trên các chân đất cát pha tăng cường bón phân hữu cơ hoai mục với khối lượng 15-20 tấn/ha để tăng độ phì và giữ ẩm đất. Áp dụng kỹ thuật tưới phun sương hoặc tưới tràn mặt rãnh 2-3 ngày/lần trong các đợt hanh khô nhằm tạo độ ẩm tán lá trên 80%, làm giảm từ 25% đến 30% tỷ lệ nở của trứng nhện và hạn chế sự di chuyển của nhện non.
4. Bảo tồn và gia tăng nguồn thiên địch tự nhiên: Các cơ sở nghiên cứu nông nghiệp cần hoàn thiện quy trình nhân nuôi và phóng thích các loài thiên địch bản địa như bọ rùa đen nhỏ Stethorus punctillum và nhện bắt mồi Phytoseiidae trên đồng ruộng. Giữ tỷ lệ thiên địch/nhện hại ở mức 1:10 trong vòng 45 ngày đầu vụ, kết hợp hạn chế tối đa việc phun thuốc hóa học phổ rộng để duy trì cân bằng sinh thái tự nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính hệ thống cao, cung cấp giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực nghiệm toàn diện về thông số bảng sống sinh thái học (rm = 0,210, R0, T), chu kỳ phát dục 5 pha hình thái và dẫn liệu phân loại chi tiết bộ Ve bét (Acarina) phục vụ công tác giảng dạy, biên soạn giáo trình và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
2. Cán bộ khuyến nông và kỹ sư bảo vệ thực vật địa phương: Sử dụng các mốc diễn biến mật độ thực tế trên 3 giống rau và ngưỡng phòng trừ kỹ thuật theo QCVN 01-38:2010/BNNPTNT để xây dựng lịch dự tính, dự báo dịch hại và hướng dẫn nông dân khoanh vùng dập dịch chuẩn xác tại các vùng rau phía Bắc.
3. Chủ trang trại và hợp tác xã sản xuất rau an toàn: Ứng dụng phác đồ thuốc sinh học Abatimec 3.6EC và kỹ thuật điều tiết tiểu khí hậu đồng ruộng để quản lý nhện hại hiệu quả, đáp ứng nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP và nâng cao tỷ lệ rau thương phẩm loại 1 lên trên 95%.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Nông học: Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên (RCBD 4 công thức, 3 lần nhắc lại), kỹ thuật nuôi sinh học nhện trên đĩa lá và phương pháp xử lý số liệu sinh học bằng phần mềm IRRISTAT 5.0, SPSS 20.0 phục vụ hoàn thiện luận văn tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nhện đỏ hai chấm lại gây hại trên đất cát pha nặng hơn đất thịt? Đất cát pha có kết cấu tơi xốp, giữ ẩm kém và dễ bị khô hanh dưới tác động của nắng gió, tạo ra tiểu khí hậu tán lá khô nóng rất thích hợp cho nhện đỏ nhân đàn. Kết quả điều tra thực địa tại Văn Lâm cho thấy mật độ nhện trên đậu cove trồng ở đất cát pha đạt đỉnh tới 29,16 con/lá, cao hơn đáng kể so với mức 27,75 con/lá trên đất thịt.

2. Cây trồng nào trong nhóm rau vụ Đông Xuân mẫn cảm nhất với nhện đỏ hai chấm? Đậu cove là cây ký chủ mẫn cảm nhất và ưa thích nhất của nhện đỏ hai chấm so với dưa chuột và cà chua. Nghiên cứu sinh học chỉ ra rằng vòng đời của nhện trên đậu cove chỉ mất 13,69 ngày và có tỷ lệ tăng tự nhiên rm đạt tới 0,210 cá thể cái/cá thể cái/ngày, phát triển nhanh hơn hẳn so với vòng đời 15,65 ngày trên dưa chuột.

3. Ngưỡng mật độ nào bắt buộc phải tiến hành phun thuốc phòng trừ nhện đỏ? Theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-119:2012/BNNPTNT, khi mật độ nhện đỏ đạt từ 3 đến 5 con/lá bánh tẻ hoặc khi tỷ lệ lá bị hại vượt quá 10%, người sản xuất bắt buộc phải phun thuốc đặc trị. Phun thuốc đúng ngưỡng này giúp bảo vệ diện tích quang hợp của cây trước khi mật độ nhện bùng phát vượt tầm kiểm soát ở giai đoạn già cỗi.

4. Hoạt chất nào thể hiện hiệu lực phòng trừ nhện đỏ cao nhất trong nghiên cứu? Hoạt chất sinh học Abamectin (thương phẩm Abatimec 3.6EC ở nồng độ 0,04%) đem lại hiệu lực trừ nhện cao nhất. Thuốc đạt tỷ lệ tiêu diệt 100% nhện trưởng thành sau 72 giờ trong phòng thí nghiệm và duy trì hiệu lực thực địa bền bỉ tới 91,4% sau 10 ngày xử lý trên cây đậu cove, vượt trội hơn hẳn so với Diafenthiuron hay Propargite.

5. Nhện đỏ hai chấm gây hại cây rau qua cơ chế nào và triệu chứng nhận biết ra sao? Nhện đỏ hai chấm sử dụng phần phụ miệng kiểu châm chích để đâm xuyên qua lớp biểu bì mặt dưới lá và hút dịch tế bào mô giậu. Vết chích ban đầu tạo thành các đốm trắng vàng li ti ở mặt trên lá, sau đó lan rộng thành mảng màu nâu xám, mép lá cong queo, mặt dưới xuất hiện lớp tơ mỏng và khiến lá khô rụng hàng loạt.

Kết luận

• Xác định rõ thành phần dịch hại với sự ưu thế tuyệt đối của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae (tần suất xuất hiện trên 75%) so với nhện trắng Polyphagotarsonemus latus (dưới 25%) trên các cây rau vụ Đông Xuân tại Văn Lâm, Hưng Yên.
• Làm sáng tỏ quy luật phát sinh mật độ tăng dần theo tuổi cây, đạt đỉnh điểm ở giai đoạn già cỗi (từ 23,65 đến 29,16 con/lá), trong đó mức độ gây hại trên nền đất cát pha luôn nghiêm trọng hơn đất thịt.
• Thiết lập hoàn chỉnh bộ chỉ tiêu sinh học và bảng sống của nhện đỏ hai chấm, khẳng định đậu cove là ký chủ ưa thích nhất với vòng đời phát dục ngắn chỉ 13,69 ngày và tốc độ tăng tự nhiên rm đạt 0,210.
• Khẳng định thuốc sinh học Abatimec 3.6EC (hoạt chất Abamectin) là giải pháp tối ưu với hiệu lực diệt trừ đạt 100% trong phòng thí nghiệm và trên 91,4% ngoài đồng ruộng sau 10 ngày xử lý.
• Lộ trình triển khai trong các quý tiếp theo cần tập trung nhân rộng mô hình quản lý dịch hại tổng hợp IPM, thử nghiệm thả nhện bắt mồi sinh học và chuyển giao kỹ thuật canh tác giữ ẩm đất cho nông dân nhằm hướng tới nền sản xuất rau an toàn bền vững. Hãy chủ động liên hệ các trạm khuyến nông địa phương để nhận tài liệu chuyển giao kỹ thuật phòng trừ chi tiết!

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN NGỌC CẢM THÀNH PHẦN NHỆN NHỎ HẠI RAU, ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC, SINH THÁI CỦA NHỆN ĐỎ HAI CHẤM TETRANYCHUS URTICAE KOCH (ACARINA: TETRANYCHIDAE) TẠI VĂN LÂM, HƯNG YÊN NĂM 2018 -2019 Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Tùng NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Trần Ngọc Cảm i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Đức Tùng, người đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và thực hiên đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Côn Trùng, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Bảo vệ thực vật phía Bắc- Cục Bảo vệ thực vật đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Trần Ngọc Cảm ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

v Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài.

Mục tiêu đề tài. Yêu cầu của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung. Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Tình hình nghiên cứu trong nước. Những nghiên cứu về nhện nhỏ hại cây trồng chung.

Những nghiên cứu về nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu và dụng cụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp điều tra thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột.

Phương pháp điều tra diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm trên đậu cove, cà chua, dưa chuột. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái, sức tăng quần thể nhện đỏ hai chấm trên đậu cove và dưa chuột. Đánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học phòng trừ nhện đỏ hai chấm trong phòng thí nghiệm trên đậu cove và dưa chuột. Phương pháp đánh giá hiệu lực của một số loại thuốc BVTV trừ nhện đỏ hai chấm ngoài đồng ruộng.

Phương pháp xử lý và tính toán số liệu. Kết quả đã đạt được. Thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm trên đậu cove, cà chua, dưa chuột.

Một số chỉ tiêu sinh học của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae koch nuôi trên đậu cove và dưa chuột. Đánh giá hiệu lực một số thuốc BVTV trừ nhện đỏ hai chấm. Kết luận và đề nghị. 56 Tàı lıệu tham khảo.

61 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BVTV Bảo vệ thực vật DT Thời gian tăng đôi quần thể IPM Quản lý dịch hại tổng hợp L:D Giờ sáng:tối LC10 Nồng độ gây chết 10% cá thể thí nghiệm LC20 Nồng độ gây chết 20% cá thể thí nghiệm RH Độ ẩm rm Tỷ lệ tăng tự nhiên R0 Tỷ lệ sinh sản T Thời gian 1 thế hệ T. urticae Nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch T0 Nhiệt độ λ Tốc độ tăng hữu hạn v DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Các loại thuốc bảo vệ thực vật dùng trong thí nghiệm. Các loại thuốc BVTV thí nghiệm ngoài đồng ruộng.

Thành phần nhện nhỏ hại rau trên đậu cove, cà chua, dưa chuột vụ Đông xuân 2018-2019 tại văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên đậu cove cao sản TN38 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên cà chua đỏ F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên dưa chuột xanh F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Kích thước chiều dài và chiều rộng các pha phát dục của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch khi nuôi bằng 2 loại thức ăn ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Thời gian phát dục các pha của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,5±0,2oC và độ ẩm 87,5±0,5%. Một số chỉ tiêu sinh sản của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (TB±SE) nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Tỷ lệ cái ở thế hệ thứ 2 của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (TB±SE) nuôi trên đậu cove và dưa chuột ở nhiệt độ 23,49±0,20oC và độ ẩm 87,46±0,54%.

Bảng sống (life – table) của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên lá đậu cove ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Bảng sống (life – table) của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch nuôi trên lá dưa chuột ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Một số chỉ tiêu về sức tăng quần thể của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae với 2 loại thức ăn ở nhiệt độ 23,5 ± 0,2oC và độ ẩm 87,5 ± 0,5%. Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch của một số loại thuốc bảo vệ thực vật trong phòng thí nghiệm.

Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng đậu cove tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch trên đậu cove của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019. Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực trừ nhện đỏ Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019.

54 vii DANH MỤC HÌNH Hình 3. Ruộng điều tra tại Văn Lâm – Hưng Yên. Nguồn đậu cove và dưa chuột để nhân nuôi nhện đỏ hai chấm. Hình ảnh nuôi sinh học nhện đỏ 2 chấm trên đĩa lá.

Các loại thuốc dùng trong thí nghiệm. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên đậu cove cao sản TN38 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên cà chua đỏ F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên. Diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên dưa chuột xanh F1 vụ Đông xuân 2018-2019 tại Văn Lâm, Hưng Yên.

Trứng nhện đỏ hai chấm. Nhện non tuổi 1 nhện đỏ hai chấm. Nhện non tuổi 2 nhện đỏ hai chấm. Nhện non tuổi 3 nhện đỏ hai chấm.

Trưởng thành đực nhện đỏ hai chấm. Trưởng thành cái nhện đỏ hai chấm. Tỷ lệ cái được sinh ra theo các ngày theo dõi ở thế hệ thứ 2 của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch. Tỷ lệ sống sót của cá thể cái (lx) và số lượng cá thể cái được sinh ra theo ngày tuổi nhện cái (mx) của T.

urticae nuôi trên lá đậu cove. Tỷ lệ sống sót của cá thể cái (lx) và số lượng cá thể cái được sinh ra theo ngày tuổi nhện cái (mx) của T. urticae nuôi trên lá dưa chuột. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trong phòng thí nghiệm.

Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng đậu cove tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau phun thuốc. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trên đậu cove của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019. Mật độ nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch trên ruộng dưa chuột tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019 trước và sau khi phun thuốc. Hiệu lực của các loại thuốc bảo vệ thực vật trừ nhện đỏ 2 chấm trên dưa chuột của một số loại thuốc bảo vệ thực vật tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2019.

55 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Trần Ngọc Cảm Tên Luận văn: “Thành phần nhện nhỏ hại rau, đặc điểm sinh học, sinh thái của nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch (Acarina: Tetranychidae) tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2018 -2019” Ngành: Bảo vệ thực vật Mã số: 8620112 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA) Mục đích nghiên cứu: Xác định thành phần nhện nhỏ hại rau, đi sâu nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái nhện đỏ hai chấm Tetranychus urticae Koch tại Văn Lâm, Hưng Yên năm 2018 -2019 trên cơ sở đó để đề xuất biện pháp quản lý nhện đỏ hai chấm một cách hiệu quả. Phương pháp nghiên cứu: - Điều tra thành phần nhện nhỏ hại rau và diễn biến mật độ nhện đỏ hai chấm trên đậu cove, cà chua, dưa chuột theo QCVN 01 – 38 : 2010/BNNPTNT về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng.