Chương 1: Cơ sở lý luận về hành vi sử dụng rượu bia của thanh niên. Chương 2: Thực trạng hành vi sử dụng rượu bia của thanh niên thu đô Viêng Chăn (Lào) hiện nay. Chương 3: Một số yếu to ảnh hưởng đến hành vi sử dụng rượu bia của thanh niên thủ đô Viêng Chăn (Lào) hiện nay và dé xuất giải pháp 12 CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HANH VI SỬ DỤNG RƯỢU BIA CUA THANH NIÊN 1. Các khái niệm cơ sở 1.
Khái niệm rượu bia và một số khái niệm có liên quan Theo Tổ chức Y tế thế giới, định nghĩa rượu, bia được xác định dựa trên đặc điểm quá trình sản xuất (quá trình lên men va chưng cất) và nồng độ cồn trong thành phẩm dé phân loại thành 03 loại là: Bia (thường có độ cồn 5%); Rượu nhẹ (có độ cồn từ 12 — 15%) và rượu mạnh (có độ cồn khoảng 40%). Luật quản lý đồ uống có cồn của Lào được ban hành năm 2014 không đưa ra khái niệm cụ thé về “rượu bia” mà đưa ra khái niệm chung về đồ uống có con. Theo đó, đồ uống có cồn là những sản phâm dang lỏng có chứa côn, gồm rượu, bia và đồ uống có chứa cồn khác (khoản 4 Điều 3). Còn tại Việt Nam, khoản 1, 2 Điều 2 Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 đã đưa ra các giải thích rõ ràng về khái niệm “rượu” và “bia” như sau: “Rượu là đồ uống có cồn thực phẩm, được sản xuất từ quá trình lên men từ một hoặc hỗn hợp của các loại nguyên liệu chủ yếu gồm tinh bột của ngũ cốc, dich đường của cây, hoa, củ, quả hoặc là đồ uống được pha chế từ cồn thực phẩm”, còn “bia là đồ uống có cồn thực phẩm, được sản xuất từ quá trình lên men từ hỗn hợp của các loại nguyên liệu chủ yếu gồm mạch nha (malt), đại mạch, nắm men bia, hoa bia (hoa houblon), nước”.
Dé quy đổi các loại rượu bia với nồng độ khác nhau, người ta sử dung đơn vị rượu. Theo Tô chức Y tế thé giới thì 1 đơn vi rượu chuẩn tương đương 10grams Etanol nguyên chat chứa trong dung dịch uống (khoảng 2/3 chai bia 500ml hoặc 01 lon bia 330ml 5%, 1 cốc bia hơi 330ml, 1 ly nhỏ 100ml rượu vang 13.5%, 1 chén 30ml rượu mạnh 40%-43%). Định lượng mức độ sử dụng rượu, bia Mức độ uống Số gam côn Rượu mạnh | _ Rượu vang Bia 4-5 độ rượu bia uống/ngày 40 độ cồn 12 độ cồn còn Uống ít 0,1-9,9g (nghia}<1ly25ml |<lly8§ml |< 1 céc/chai la it hon 1 don vi 220ml ruou) Uống vừa phải | 10-29,9¢ (1-3 ] 1-3 ly 25mlll-3 ly 8§ml|l-3 céc/chai don vị rượu) (25-75ml) (88-260ml) | 220ml (2/3 -2 lon/chai bia 330ml) Uống nhiều >30g (nhiêu hơn |> 3 ly 25ml|> 3 ly 88ml/> 3 chai 3 đơn vị rượu) | (> 75ml) (>260ml) 220ml (> 2 lon/chai bia330ml) Uống quá | > 40g (nhiêu hơn |> 4 ly 25ml|> 4 ly 8§ml|> 4 chai/céc nhiều 4 đơn vị rượu) | (> 100ml) (>350ml) 220ml (gan 3 lon/chai bia 330ml) (Nguồn: Tổ chức Y tế thé giới WHO) Lạm dụng rượu, bia là việc sử dụng rượu, bia với mức độ quá so với thông thường. Say rượu, bia là hệ quả của việc sử dụng rượu bia quá mức, làm thay đôi hành vi va tác động xâu tới sức khỏe của người dùng.
Biêu hiện của việc say rượu, bia là nói nhiều, kéo dài tiếng: mắt lờ do; đi đứng loạng choang; tay chân mêm; khóc mat chu động hoặc tự gục ngủ trên ban rượu. 14 - Nghiện rượu: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (1993): "nghiện rượu là nhu cầu thèm muốn đòi hỏi thường xuyên đồ uống có cồn, hình thành thói quen, rối loạn nhân cách, giảm khả năng lao động và ảnh hưởng đến sức khỏe". - Văn hóa sử dụng rượu, bia: Xét ở góc độ tích cực, việc sử dụng rượu bia ở mức độ phù hợp và vừa phải có những giá trị riêng về sức khỏe, tinh thần và văn hóa của các dân tộc trên thế giới nói chung, các tộc người của Lào nói riêng. Sản phẩm rượu, bia được coi là một “đặc sản” của dân tộc (ví du: Bia Lào Dark Lager là niềm tự hào của người Lào).
Cách uống và thưởng thức rượu, bia theo thời gian trở thành “văn hóa uống” đặc trưng của các tộc người. Việc uống rượu bia ở đa số các tộc người còn được xem là cách chào đón trân trọng và nồng nhiệt đối với vị khách mới, hoặc là dip dé gia dinh, người than gan kết với nhau trong các buổi họp mặt. Đối với bản thân người uống, rượu, bia còn có những giá trị về sức khỏe. Trong dân tộc Lào, người đàn ông tin rằng việc sử dụng rượu ngâm với các loại động vật như rắn, mật gấu có tác dụng tốt trong việc tăng cường sức khỏe nam giới; rượu ngâm với các loại cây thuốc có tác dụng trong xoa bóp.
Như vậy, nói tóm lại “văn hóa rượu bia” theo nghĩa rộng là toàn bộ những nội hàm liên quan tới văn hóa trong sử dụng rượu bia từ cách sản xuất, thưởng thức cho tới sản phẩm rượu, bia cũng đều cấu thành nên văn hóa rượu bia. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ đề cập tới văn hóa rượu bia trong cách thưởng thức, hay nói cách khác là văn hóa uống rượu bia. Biểu hiện cụ thé của văn hóa rượu bia trong cách thưởng thức cụ thé: - Uống rượu, bia đúng lúc: Rượu, bia là một phan trong văn hóa âm thực nói chung. Trong văn hóa Á Đông, rượu bia được sử dung trong các dip: Gặp gỡ bạn bè, người thân lâu ngày; Gặp gỡ, kết giao mối quan hệ mới; Trong các sự kiện của gia đình, sự kiện lớn trong vòng đời cá nhân; Trong các sự kiện lớn của cộng đồng; Hoặc cũng có thể sử dụng thường xuyên trong bữa cơm hàng ngay với loại rượu ngâm, vì người châu A nói chung tin rang loại 15 rượu này với lượng vừa đủ cho 1 ngày (01 — 02 chén 50ml) có tác dụng tốt cho sức khỏe.
- Uống rượu, bia đúng chỗ: Rượu bia được bày bán công khai tại các cửa hàng ăn uống, nhà hàng, khách sạn. Các gia đình cũng thường tự ngâm rượu để sử dụng cho gia đình và tiếp đãi khách tới chơi. Rượu bia sử dụng đúng chỗ có nghĩa là hành vi sử dụng rượu bia phải diễn ra tại nơi cung cấp rượu, bia. BỊ coi là phản văn hóa nếu hành vi sử dụng rượu bia diễn ra ở những nơi công cộng như công viên, đường phố, hoặc vừa đi vừa uống.
- Uống rượu, bia đúng chừng mực: Chừng mực trong truyền thống thưởng thức rượu bia có nghĩa là vừa đủ, không dé bản thân rơi vào tình trạng say xin, mat kiểm soát. Chừng mực cũng có nghĩa là cách thưởng thức trong mỗi lần uống. Điều này có thé phục thuộc vào văn hóa mỗi vùng miền, dân tộc. Ví dụ, người dân thủ đô Viêng Chăn thường khi uống rượu bang chén thì thường hết “trăm phần trăm” nhưng với người dân tộc thiểu số, ví dụ như người Cơ-tu, người Tay Deang khi uống rượu can thì lại chậm rãi, từ tốn.
- Uống rượu, bia có thứ tự: Trong văn hóa rượu, bia của người Đông Nam Á nói chung, người Lào nói riêng có một nguyên tắc bất thành văn về thứ tự. Chén đầu tiên bao giờ cũng được rót 1 nửa xuống đất gọi là thủ tục mời các vị thần linh. Người Lào rất sùng đạo và đó là cách mà họ tỏ lòng thành với các đắng thần linh. Trong mâm rượu, người lớn tuổi sẽ uống trước, hoặc khi có khách tới chơi, khách sẽ là người uống trước.
Mọi người sẽ uống lần lượt theo chiều kim đồng hồ. - Các hành vi phản văn hóa trong thưởng thức rượu bia: Hành vi ép uống rượu, bia; Hành vi uống quá chén, dẫn đến say xin, mat kiểm soát lời nói và hành vi; Hành vi “khích tướng”, chạm lòng tự ái của đối phương đề đối phương phải uống hoặc tiếp tục uống. Khái niệm hành vi Hành vi là hoạt động có hướng đích của con người, bao gồm một chuỗi hành động lặp di lặp lại. Don vi cơ sở của hành vi là hoạt động.
Hanh động luôn đi cùng với những mục dich cụ thể, sử dụng các phương tiện cụ thé và diễn ra trong một địa điểm, hoàn cảnh cụ thé nhằm đáp ứng lại kích thích ngoại giới. Hành vi của con người có thể thay đổi qua thời gian và trong hoàn cảnh xã hội cũng như môi trường sống của họ, là kết quả của quá trình con người phản ứng lại với môi trường sông. Nghiên cứu về hành vi mà cụ thể là hành vi của con người, nhiều nhà nhân hoc đã đưa ra quan điểm của minh, chang hạn: Nhà nhân hoc Jame Watson (1842 — 1910) đại diện cho lý thuyết hành vi cổ điển quan niệm hành vi của con người là tổ hợp các phản ứng cơ thể trả lời kích thích tác động vào cơ thé. Còn theo quan điểm của nhà tâm lý học A.
Leonchiev (1903 — 1979), hành vi của con người đảm bao cho con người tôn tại và phát triển vi con người là một chủ thé tích cực chứ không phải là một cá thé thụ động. Trên cơ sở đó, có thé hiểu một cách chung nhất, hành vi sử dung rượu bia là hành vi có chủ đích của con người,với ban chất là đưa chất có côn (rượu, bia) vào bên trong cơ thể qua đường ăn, uống nhằm thỏa mãn nhu cau của bản thân và các mục đích khác. Như vậy, theo lý thuyết về hành vi nói chung, thì hành vi sử dụng rượu bia của con người là một hành vi có chủ đích, con người sử dụng rượu bia nhằm thỏa mãn các nhu cầu khác nhau mà trong đó nhu cầu chính xuất phát từ bản thân người sử dụng rượu, bia. Đồng thời, người sử dụng rượu bia không tránh khỏi những tác động từ các đặc điểm nhân thân cũng như môi trường và điều kiện sống dẫn tới tần suất và mức độ sử dụng rượu bia.
Điều này dẫn đến con người có thê thay đổi hành vi sử dụng rượu bia theo hướng nhiều hơn hoặc ít hơn khi thay đổi về đặc điểm chủ thé hay môi trường sống. Khái niệm thanh niên Theo quy định của Luật Thanh niên Việt Nam năm 2020 thì "thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi". Trong hệ thống luật pháp của Lào hiện tại, không có luật chuyên ngành đối với đối tượng là thanh niên, tuy nhiên, dựa trên cơ sở quy định của Luật Bảo vệ quyền trẻ em thì trẻ em là đối tượng đưới 18 tuổi (khoản 2 Điều 2).