Nghiên cứu chế biến và sử dụng cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) làm thức ăn cho dê

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu chế biến cây điền thanh thân xanh sesbania cannabina làm thức ăn cho dê, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

• Tác giả: Lê Thị Mai Hoa
• Người hướng dẫn: Lê Việt Phương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu chế biến sử dụng cây Điền Thanh thân xanh (Sesbania Cannabina) làm thức ăn cho dê
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU
• 2.1. Mục đích
• 2.2. Yêu cầu
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 3.1. GIỚI THIỆU VỀ CÂY ĐIỀN THANH THÂN XANH
• 3.1.1. Nguồn gốc và mô tả thực vật
• 3.1.2. Đặc điểm sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của điền thanh
• 4. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu chế biến cây điền thanh thân xanh

Cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) là một loại cây họ đậu có giá trị dinh dưỡng cao, được nghiên cứu để sử dụng làm thức ăn cho dê. Nghiên cứu này nhằm xác định năng suất, thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh, từ đó phát triển các phương pháp chế biến hiệu quả.

1.1. Giới thiệu về cây điền thanh và giá trị dinh dưỡng

Cây điền thanh thân xanh có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới, phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm. Nó chứa nhiều protein và các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của dê.

1.2. Tình hình nghiên cứu cây điền thanh tại Việt Nam

Mặc dù cây điền thanh đã được biết đến từ lâu, nhưng nghiên cứu về việc sử dụng nó làm thức ăn cho gia súc vẫn còn hạn chế. Cần có thêm các nghiên cứu để khai thác tối đa giá trị dinh dưỡng của cây.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng cây điền thanh làm thức ăn cho dê

Việc sử dụng cây điền thanh làm thức ăn cho dê gặp phải một số thách thức như hàm lượng saponin cao, ảnh hưởng đến sức khỏe của dê. Cần có các phương pháp chế biến để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.1. Tác động của saponin trong cây điền thanh

Saponin có thể gây ra các vấn đề về tiêu hóa cho dê. Việc nghiên cứu và tìm ra các phương pháp chế biến để giảm thiểu tác động này là rất cần thiết.

2.2. Khó khăn trong việc thu hoạch và chế biến cây điền thanh

Cây điền thanh thường mọc ở những vùng đất khó tiếp cận, việc thu hoạch và chế biến cần được cải thiện để đảm bảo nguồn thức ăn ổn định cho dê.

III. Phương pháp chế biến cây điền thanh thân xanh làm thức ăn cho dê

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp chế biến khác nhau để tối ưu hóa giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh. Các phương pháp này bao gồm ủ chua và phối trộn với các loại cỏ khác.

3.1. Phương pháp ủ chua cây điền thanh

Ủ chua là một phương pháp hiệu quả để bảo quản và tăng cường giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh. Nghiên cứu cho thấy rằng ủ chua giúp giảm hàm lượng saponin và tăng cường khả năng tiêu hóa.

3.2. Phối trộn cây điền thanh với cỏ voi

Phối trộn cây điền thanh với cỏ voi tạo ra một hỗn hợp thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao, giúp cải thiện sức khỏe và tăng trưởng của dê.

IV. Kết quả nghiên cứu về giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây điền thanh thân xanh có năng suất cao và giá trị dinh dưỡng tốt. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây điền thanh có thể cung cấp một nguồn thức ăn bền vững cho dê.

4.1. Năng suất và thành phần hóa học của cây điền thanh

Cây điền thanh có thể đạt năng suất trung bình 11,1 tấn chất xanh/ha/lứa cắt, với hàm lượng protein cao, giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho dê.

4.2. Đánh giá chất lượng thức ăn ủ chua từ cây điền thanh

Chất lượng thức ăn ủ chua từ cây điền thanh cho thấy sự cải thiện đáng kể về mặt dinh dưỡng, giúp dê tăng trưởng tốt hơn và giảm tiêu tốn thức ăn.

V. Ứng dụng thực tiễn của cây điền thanh trong chăn nuôi dê

Cây điền thanh không chỉ cung cấp thức ăn cho dê mà còn có thể được sử dụng để cải tạo đất và tăng cường độ phì nhiêu cho các vùng đất nghèo dinh dưỡng.

5.1. Lợi ích kinh tế từ việc sử dụng cây điền thanh

Việc sử dụng cây điền thanh trong chăn nuôi dê có thể giúp giảm chi phí thức ăn và tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi.

5.2. Tương lai của cây điền thanh trong ngành chăn nuôi

Cây điền thanh có tiềm năng lớn trong việc phát triển bền vững ngành chăn nuôi, cần có thêm các nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn để khai thác tối đa giá trị của nó.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về cây điền thanh

Nghiên cứu về cây điền thanh thân xanh đã mở ra hướng đi mới cho việc phát triển nguồn thức ăn cho dê. Cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện các phương pháp chế biến và ứng dụng thực tiễn.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây điền thanh có giá trị dinh dưỡng cao và có thể được sử dụng hiệu quả trong chăn nuôi dê.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu thêm về các phương pháp chế biến khác nhau và tác động của chúng đến sức khỏe và năng suất của dê.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu chi phí chăn nuôi gia súc nhai lại hiện đại, thức ăn luôn chiếm tỷ trọng cao nhất, dao động từ 65% đến 70% tổng giá thành sản xuất. Tại Việt Nam, phương thức chăn nuôi truyền thống phụ thuộc lớn vào nguồn cỏ tự nhiên vốn có hàm lượng protein thô thấp, chỉ đạt khoảng 9% đến 10% tính theo vật chất khô khi non và giảm mạnh xuống còn 7% đến 8% khi già cỗi. Mặc dù các giống cỏ hòa thảo năng suất cao như cỏ voi (Pennisetum purpureum) đã được đưa vào canh tác rộng rãi, song hàm lượng đạm của nhóm cỏ này chỉ duy trì ở mức xấp xỉ 10% chất khô, chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng cho gia súc cao sản nếu không bổ sung thức ăn tinh đắt tiền.

Nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn đạm thực vật thô xanh bền vững, đề tài tập trung nghiên cứu cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina), một loài cây họ đậu có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ, cải tạo đất tốt và sở hữu hàm lượng protein thô vượt trội trên 20% chất khô. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: đánh giá năng suất sinh khối và giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh thân xanh theo các lứa cắt; hoàn thiện quy trình công nghệ ủ chua phối hợp thân lá điền thanh với cỏ voi; và thử nghiệm hiệu quả sử dụng thức ăn ủ chua trong khẩu phần nuôi dê lai sinh trưởng.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam trong mốc thời gian từ tháng 11/2016 đến tháng 8/2017. Kết quả đạt được ghi nhận năng suất chất xanh trung bình của cây điền thanh đạt 11,1 tấn/ha/lứa cắt (tương đương 2,07 tấn vật chất khô/ha/lứa), đồng thời khi ứng dụng tỷ lệ 40% thức ăn ủ chua vào khẩu phần nuôi dê đã nâng tốc độ tăng khối lượng lên 40,63 g/con/ngày, giảm hệ số tiêu tốn thức ăn xuống 9,17 kg vật chất khô/kg tăng trọng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết về sinh hóa lên men thức ăn thô xanh và sinh lý tiêu hóa dạ cỏ của động vật nhai lại:

• Lý thuyết lên men yếm khí thức ăn xanh (Silage Fermentation Theory): Dựa trên nguyên lý chuyển hóa carbohydrate hòa tan thành axit lactic nhờ hoạt động của vi khuẩn lactic đồng hình (Lactobacillus plantarum). Quá trình này nhanh chóng hạ độ pH của khối ủ xuống dưới 4,2, qua đó ức chế hoàn toàn vi khuẩn gây thối Clostridium, vi khuẩn đường ruột Escherichia coli và các loại nấm mốc gây hại, giúp bảo tồn tối đa giá trị dinh dưỡng của protein thực vật.
• Lý thuyết sinh thái vi sinh vật và tiêu hóa dạ cỏ (Rumen Microbiology): Dạ cỏ của gia súc nhai lại hoạt động như một buồng lên men sinh học liên tục với nhiệt độ ổn định 39 độ C đến 40 độ C và pH 6,4 đến 7,0. Quần thể nấm (Phycomycetes) và vi khuẩn phân giải xơ thủy phân cellulose và hemicellulose thành các axit béo bay hơi (axit axetic, propionic, butyric), cung cấp từ 70% đến 80% tổng năng lượng trao đổi cho cơ thể. Đồng thời, khoảng 80% vi khuẩn dạ cỏ có khả năng tận dụng đạm amoniac (nồng độ tối ưu 50 đến 250 mg/lít dịch dạ cỏ) để tổng hợp nên protein vi sinh vật chất lượng cao.
• Các khái niệm then chốt: Vật chất khô (Dry Matter - VCK), Protein thô (Crude Protein - CP), Năng lượng trao đổi (Metabolizable Energy - ME), Năng lượng tiêu hóa (Digestible Energy - DE), Tổng chất dinh dưỡng tiêu hóa (Total Digestible Nutrients - TDN) và Hệ số tiêu tốn thức ăn (Feed Conversion Ratio - FCR).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế đồng bộ qua ba nội dung thực nghiệm với quy chuẩn khắt khe:

• Đánh giá nông học và năng suất sinh khối: Bố trí 3 ô thí nghiệm với diện tích 25 m²/ô (kích thước 2,5 m x 10 m), mật độ gieo hạt 40 kg/ha trên nền phân bón lót 10 tấn phân chuồng, 90 kg P2O5 và 90 kg K2O cho mỗi hecta. Chiều cao thu cắt lứa đầu thiết lập ở 100 cm (cách mặt luống 35 cm sau 60 ngày gieo) và các lứa tái sinh thu hoạch định kỳ 35 ngày/lần ở độ cao cách mặt đất 35 cm.
• Thử nghiệm ủ chua phối hợp: Bố trí 3 công thức ủ trong bình nhựa 5 lít gồm: CT0 (100% cỏ voi), CT1 (70% cỏ voi + 30% điền thanh + 6% rỉ mật + 0,5% muối) và CT2 (bổ sung thêm 0,01% chế phẩm Lactobacillus plantarum hoạt lực 4 x 10^6 CFU/g). Thời gian theo dõi và lấy mẫu phân tích chất lượng cảm quan, chỉ số pH, N-NH3 và các axit hữu cơ diễn ra sau 30, 60 và 90 ngày ủ.
• Thử nghiệm nuôi dưỡng trên động vật: Sử dụng cỡ mẫu gồm 4 dê đực lai (Jumnapari x Saanen) khỏe mạnh, 6 tháng tuổi, có khối lượng ban đầu đồng đều đạt 8,3 ± 0,3 kg. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có kiểm soát, áp dụng mô hình ô vuông Latin (Latin Square 4x4) lặp lại qua 4 giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài 22 ngày (7 ngày nuôi thích nghi và 15 ngày thí nghiệm chính). Lý do lựa chọn mô hình ô vuông Latin nhằm triệt tiêu tối đa các sai số ngẫu nhiên do biến động cá thể của động vật thí nghiệm.
• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Lấy mẫu theo tiêu chuẩn TCVN 4325:2007; xác định VCK theo TCVN 4326:2001; định lượng protein thô theo phương pháp Kjeldahl (TCVN 4328-1:2007); định lượng chất béo thô theo TCVN 4331:2001; định lượng xơ thô theo TCVN 4329:2007; định lượng khoáng tổng số theo TCVN 4327:2007; phân tích định lượng axit hữu cơ bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC); ước tính giá trị ME và TDN dựa trên mô hình hồi quy của Wardeh (1981).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ tiềm năng to lớn của cây điền thanh thân xanh trong việc cung cấp và nâng cao chất lượng nguồn thức ăn cho đàn dê qua 4 phát hiện trọng tâm:

1. Năng suất sinh khối và hàm lượng đạm vượt bậc: Cây điền thanh thân xanh canh tác thu cắt luân phiên đạt năng suất chất xanh bình quân 11,1 tấn/ha/lứa cắt, tương đương với 2,07 tấn VCK/ha/lứa cắt. Năng suất protein thô ghi nhận ở mức rất cao, đạt 0,39 tấn/ha/lứa cắt. Hàm lượng protein thô trong thân lá điền thanh luôn duy trì ở mức trên 20% tính theo chất khô, cao hơn gấp đôi so với hàm lượng đạm có trong cỏ voi thông thường (khoảng 9,5% đến 10% VCK).
2. Chất lượng ủ chua phối hợp đạt chuẩn cao: Hỗn hợp ủ chua phối trộn 70% cỏ voi kết hợp 30% thân lá điền thanh cùng 6% rỉ mật đường và 0,5% muối ăn (công thức CT1) cho chất lượng lên men tối ưu. Sau 30 đến 90 ngày bảo quản, sản phẩm ủ có màu vàng sáng ánh xanh đặc trưng, mùi thơm chua hoa quả tự nhiên, kết cấu lá mềm dai không bị thối nhũn. Độ pH của khối ủ được khống chế ổn định trong biên độ an toàn từ 4,02 đến 4,18; tỷ lệ đạm amoniac N-NH3 chiếm dưới 8,5% tổng số nitơ, chứng minh quá trình tự phân giải protein đã bị ức chế hiệu quả.
3. Cải thiện rõ rệt tốc độ sinh trưởng của dê: Việc bổ sung thức ăn ủ chua vào khẩu phần ăn hàng ngày của dê đã tạo ra sự bứt phá về tăng trọng. Khẩu phần sử dụng 40% thức ăn ủ chua kết hợp 60% cỏ voi và 100g thức ăn tinh (Công thức 3) đem lại tốc độ tăng khối lượng tuyệt đối cao nhất, đạt 40,63 g/con/ngày, tăng 28,5% so với lô đối chứng chỉ sử dụng cỏ voi tươi tự do và thức ăn tinh (đạt 31,62 g/con/ngày).
4. Tối ưu hóa hiệu quả chuyển hóa thức ăn: Đi cùng với sự tăng trưởng khối lượng, chỉ số tiêu tốn thức ăn trên 1 kg tăng trọng (FCR) ở lô khẩu phần 40% thức ăn ủ chua giảm xuống chỉ còn 9,17 kg VCK/kg tăng khối lượng, thấp hơn đáng kể so với mức 11,45 kg VCK/kg tăng khối lượng ở lô đối chứng (giảm 19,9% mức tiêu tốn vật chất khô).

Thảo luận kết quả

Thành công của công thức ủ chua phối hợp bắt nguồn từ cơ chế tương hỗ dinh dưỡng giữa hai loại nguyên liệu. Cỏ voi có hàm lượng đường hòa tan cao nhưng thiếu hụt protein, trong khi điền thanh thân xanh rất giàu đạm và khoáng chất nhưng lại nghèo carbohydrate tan và chứa một lượng nhỏ saponin tự nhiên. Khi ủ kết hợp theo tỷ lệ 70:30 với sự hỗ trợ của 6% rỉ mật đường, nguồn carbohydrate dễ lên men đã cung cấp cơ chất dồi dào cho vi khuẩn Lactobacillus plantarum nhân lên nhanh chóng, sinh ra lượng lớn axit lactic giúp đưa pH môi trường xuống ngưỡng 4,0. Môi trường axit này vừa bảo quản khối ủ không bị mốc hỏng, vừa vô hoạt đáng kể hoạt tính sinh học bất lợi của saponin.

Trong cơ thể dê, thức ăn ủ chua phối hợp cung cấp tỷ lệ cân đối giữa nitơ giải phóng nhanh và năng lượng lên men, kích thích vi sinh vật dạ cỏ phát triển mạnh mẽ. Nồng độ amoniac trong dịch dạ cỏ được duy trì ở mức tối ưu, thúc đẩy quá trình tổng hợp protein vi sinh vật đi xuống ruột non tiêu hóa, làm tăng lượng axit amin hấp thu thực tế. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công bố quốc tế của Evans và Rotar về tiềm năng của chi Sesbania, đồng thời khẳng định việc ủ chua là giải pháp triệt để nhằm khắc phục hiện tượng gia súc ngộ độc saponin khi ăn thân lá điền thanh tươi với số lượng lớn.

Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm về động thái sinh trưởng có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh mức tăng trọng tuyệt đối và chỉ số FCR giữa 4 lô thí nghiệm. Song song đó, diễn biến biến thiên pH và nồng độ axit lactic theo thời gian bảo quản (30, 60, 90 ngày) được thể hiện tường minh qua đồ thị đường, kết hợp bảng tổng hợp chi tiết thành phần hóa học (VCK, CP, CF, EE, ME) để làm nổi bật ưu thế vượt trội của thức ăn ủ chua phối hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa các kết quả nghiên cứu khoa học thành giá trị thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp, luận văn đề xuất 4 giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật canh tác thu hồi sinh khối điền thanh: Các hộ chăn nuôi và trang trại cần thực hiện gieo hạt điền thanh thân xanh với mật độ 40 kg/ha trên đất làm kỹ; bón lót đầy đủ 10 tấn phân chuồng kết hợp 90 kg P2O5 và 90 kg K2O/ha. Tiến hành thu cắt lứa đầu sau 60 ngày khi cây đạt độ cao 100 cm và các lứa tái sinh định kỳ 35 ngày/lần ở độ cao 35 cm tính từ mặt đất. Mục tiêu nhằm duy trì năng suất chất xanh ổn định trên 11 tấn/ha/lứa cắt trong suốt chu kỳ canh tác hàng năm.
2. Triển khai rộng rãi công nghệ ủ chua phối hợp 70:30: Kỹ thuật viên và người chăn nuôi cần áp dụng nghiêm ngặt công thức phối trộn gồm 70% cỏ voi băm ngắn (3 đến 4 cm) kết hợp 30% thân lá điền thanh, bổ sung 6% rỉ mật đường và 0,5% muối ăn. Quá trình nạp nguyên liệu vào hố ủ hoặc túi ủ chuyên dụng phải được đầm nén thật chặt theo từng lớp 20 cm để tạo môi trường yếm khí tuyệt đối. Thời gian ủ tối thiểu 30 ngày trước khi mở túi sử dụng, nhằm mục tiêu đạt tỷ lệ bảo tồn đạm trên 90% và đưa độ pH về mức 4,0 đến 4,2.
3. Ứng dụng khẩu phần 40% thức ăn ủ chua vào quy trình vỗ béo dê: Các chủ trang trại nuôi dê thịt và dê hậu bị nên thiết lập khẩu phần ăn kết hợp gồm 40% thức ăn ủ chua phối hợp, 60% cỏ voi tươi và 100g thức ăn tinh/con/ngày. Áp dụng liên tục trong chu kỳ nuôi dưỡng 60 đến 90 ngày nhằm đạt mục tiêu tăng trọng trên 40 g/con/ngày và kiểm soát hệ số FCR dưới ngưỡng 9,2 kg VCK/kg tăng khối lượng.
4. Mở rộng chuyển giao kỹ thuật và liên kết chuỗi cung ứng giống: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các địa phương, Trung tâm Khuyến nông cùng các Hợp tác xã chăn nuôi cần xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật trồng điền thanh cải tạo đất trũng phèn, đất cát bạc màu kết hợp chế biến thức ăn cho gia súc nhai lại. Lộ trình thực hiện trong 12 đến 24 tháng tới với mục tiêu phủ xanh 500 hecta đất hoang hóa, hình thành vùng nguyên liệu thức ăn thô xanh giàu đạm tập trung.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại nguồn tài liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng thực chứng giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Chăn nuôi - Thú y, Nông học: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về thiết kế thí nghiệm ô vuông Latin (Latin Square Design), phương pháp định lượng dinh dưỡng theo hệ thống tiêu chuẩn TCVN và mô hình tính toán năng lượng trao đổi (ME) của Wardeh. Sinh viên có thể khai thác trực tiếp các số liệu phân tích hóa học để phục vụ các chuyên đề nghiên cứu sâu hơn về cây bộ đậu.
• Chuyên gia dinh dưỡng vật nuôi và kỹ sư trưởng tại các trang trại: Cung cấp thông số khoa học nền tảng để xây dựng khẩu phần phối trộn tổng số (Total Mixed Ration - TMR) cho dê, cừu và bò thịt; tối ưu hóa chi phí sản xuất thức ăn thô xanh thông qua việc khai thác triệt để nguồn đạm sinh học tại chỗ.
• Chủ trang trại và các hộ nông dân chăn nuôi dê thâm canh/bán thâm canh: Nắm bắt quy trình thực hành chi tiết từ khâu chọn giống, gieo trồng, bón phân, xác định lứa cắt điền thanh đến kỹ thuật ủ chua trong túi nilon hoặc hố xây gạch, giúp giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt thức ăn trong mùa đông hoặc mùa khô hạn.
• Cán bộ khuyến nông và nhà hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp: Luận văn là cơ sở khoa học tin cậy để biên soạn tài liệu tập huấn chuyển giao tiến bộ kỹ thuật; xây dựng đề án tái cơ cấu chăn nuôi gia súc nhai lại gắn liền với chiến lược tận dụng cây phân xanh họ đậu cải tạo đất bền vững tại các vùng sinh thái khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao không nên cho dê ăn trực tiếp 100% cây điền thanh tươi mà cần qua chế biến ủ chua phối hợp?

Thân lá điền thanh tươi chứa một lượng hợp chất kháng dinh dưỡng tự nhiên như saponin và tanin. Nếu cho dê ăn đơn lẻ hoàn toàn thức ăn tươi trong thời gian dài, saponin có thể gây kích ứng niêm mạc dạ cỏ và làm giảm hiệu quả tiêu hóa protein. Phương pháp ủ chua phối hợp 70% cỏ voi và 30% điền thanh cùng rỉ mật đường tạo môi trường axit lên men (pH từ 4,0 đến 4,2), giúp vô hoạt phần lớn độc tố saponin, đồng thời làm mềm chất xơ giòn của thân cây, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hệ tiêu hóa của dê.

Cây điền thanh thân xanh mang lại ưu thế dinh dưỡng gì nổi bật so với các loại cỏ hòa thảo thông thường?

Điểm vượt trội lớn nhất của cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) là hàm lượng protein thô rất cao, đạt trên 20% tính theo vật chất khô, cao hơn gấp 2 lần so với cỏ voi (chỉ đạt 9% đến 10% VCK). Ngoài ra, hệ rễ của cây có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần Rhizobium để cố định đạm tự do từ khí quyển, giúp cây tạo ra năng suất protein đạt tới 0,39 tấn/ha/lứa cắt mà không đòi hỏi lượng phân đạm hóa học cao như các giống cỏ hòa thảo.

Những yếu tố kỹ thuật nào mang tính quyết định đến sự thành bại của quy trình ủ chua thân lá điền thanh?

Sự thành công của mẻ ủ phụ thuộc vào 4 yếu tố cốt lõi: tỷ lệ phối trộn chuẩn xác (70% cỏ voi + 30% điền thanh); bổ sung đủ 6% rỉ mật đường để cung cấp lượng carbohydrate hòa tan tối thiểu cho vi khuẩn lactic; điều chỉnh độ ẩm nguyên liệu về mức 65% đến 70%; và thao tác đầm nén thật chặt để loại bỏ toàn bộ không khí bên trong trước khi bịt kín. Điều này giúp đẩy nhanh quá trình lên men yếm khí và ngăn ngừa triệt để sự phát triển của nấm mốc.

Khẩu phần bổ sung 40% thức ăn ủ chua mang lại hiệu quả kinh tế và kỹ thuật ra sao đối với dê nuôi thịt?

Nghiên cứu khẳng định mức bổ sung 40% thức ăn ủ chua vào khẩu phần hàng ngày giúp tốc độ tăng trọng của dê lai đạt 40,63 g/con/ngày, cao hơn 28,5% so với chế độ ăn cỏ voi tươi thông thường. Đồng thời, hệ số tiêu tốn thức ăn giảm từ 11,45 xuống còn 9,17 kg VCK/kg tăng trọng (tiết kiệm gần 20% thức ăn). Nhờ đó, người chăn nuôi rút ngắn được thời gian nuôi vỗ béo từ 15 đến 20 ngày cho mỗi lứa xuất chuồng, nâng cao tỷ suất lợi nhuận trên mỗi đầu gia súc.

Cây điền thanh thân xanh có thể gieo trồng trên các chân đất trũng ngập hoặc đất bạc màu không?

Cây điền thanh thân xanh thích nghi xuất sắc trên nhiều loại đất phức tạp, bao gồm cả đất trũng ngập nước theo mùa và đất cát bạc màu. Khi bị ngập nước, thân cây có cơ chế sinh ra các rễ ngẫu sinh nổi trên mặt nước để duy trì trao đổi khí. Trên đất nghèo dinh dưỡng, vi khuẩn nốt sần ở rễ giúp cố định khoảng 100 kg nitơ tự nhiên/ha sau một chu kỳ canh tác, vừa cung cấp sinh khối thức ăn chất lượng cao 11,1 tấn/ha/lứa, vừa cải tạo độ phì nhiêu cho đất canh tác.

Kết luận

1. Cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) là nguồn thức ăn thô xanh giàu đạm đặc biệt tiềm năng với năng suất chất xanh đạt 11,1 tấn/ha/lứa cắt, tương đương 2,07 tấn VCK và 0,39 tấn protein thô cho mỗi hecta trong một chu kỳ thu hoạch 35 ngày.
2. Công nghệ ủ chua phối hợp 70% cỏ voi với 30% thân lá điền thanh cùng 6% rỉ mật đường và 0,5% muối ăn tạo ra sản phẩm thức ăn dự trữ thơm ngon, pH ổn định 4,0 đến 4,2, hạn chế tối đa tổn thất nitơ và triệt tiêu tác động tiêu cực của saponin.
3. Công thức sử dụng 40% thức ăn ủ chua trong khẩu phần nuôi dê lai (Jumnapari x Saanen) mang lại hiệu quả vượt trội nhất, nâng mức tăng khối lượng lên 40,63 g/con/ngày và kéo giảm hệ số FCR xuống 9,17 kg VCK/kg tăng trọng.
4. Luận văn đã giải quyết toàn diện bài toán thiếu hụt protein thô trong chăn nuôi gia súc nhai lại, mở ra hướng đi bền vững trong việc tích hợp cây bộ đậu cải tạo đất gắn với công nghệ chế biến thức ăn quy mô nông hộ và trang trại.
5. Lộ trình phát triển tiếp theo cần tập trung nghiên cứu thử nghiệm trên đàn bò sữa cao sản, tối ưu hóa các chế phẩm vi sinh lên men nhanh và chuyển giao quy trình thâm canh điền thanh ra các vùng sinh thái đặc thù trên toàn quốc. Các trang trại và hộ chăn nuôi hãy nhanh chóng áp dụng kỹ thuật ủ chua phối hợp điền thanh ngay trong mùa vụ này để chủ động nguồn thức ăn giàu đạm và tối ưu hóa lợi nhuận kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Chăn nuôi là một ngành quan trọng của nông nghiệp nước ta, nó cung cấp cho con người các thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như thịt, sữa, trứng… và các nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhẹ như lông, da. Trong chăn nuôi, thức ăn đóng một vai trò quan trọng, do nó chiếm đến 70% giá thành của sản phẩm chăn nuôi, vì vậy, để sản xuất chăn nuôi ổn định, cần có nguồn thức ăn bền vững. Tuy nhiên trong cách chăn nuôi gia súc nhai lại truyền thống ở các hộ gia đình ở nước ta hiện nay thì nguồn thức ăn chính là cỏ tự nhiên. Vào mùa mưa đàn trâu bò được chăn thả trên đất tận dụng, đồi núi hoặc bờ ruộng, mùa khô thì tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp mà phần lớn là rơm cỏ già.

Tuy là nguồn thức ăn chính nhưng cỏ tự nhiên ở nước ta có tỷ lệ protein thấp (khoảng 9-10% chất khô khi non và giảm xuống 7-8% khi già). Vì thế cách chăn nuôi truyền thống chưa đem lại hiệu quả kinh tế cao. Trong những năm gần đây, nền kinh tế ở nước ta khá phát triển, chăn nuôi theo phương thức truyền thống không còn phù hợp và không đáp ứng đủ nhu cầu thực phẩm. Vì thế, chăn nuôi được chú trọng phát triển theo hướng công nghiệp, kể các chăn nuôi gia súc nhai lại.

Để phát triển chăn nuôi theo hướng công nghiệp, ngoài các giải pháp nâng cao chất lượng đàn giống thì cần bổ sung thêm nguồn thức ăn thô xanh cho đàn gia súc. Một số giống cỏ đã được trồng thử nghiệm, tuy nhiên cỏ trồng phần lớn là cỏ hòa thảo (cỏ Voi, cỏ Ghi nê, cỏ lông Para…). Cỏ hòa thảo tuy có năng suất cao đáp ứng được về số lượng nhưng chưa đáp ứng được về mặt chất lượng vì có hàm lượng protein không cao (khoảng 10% chất khô). Do vậy một trong những biện pháp chính để nâng cao chất lượng thức ăn thô xanh cho đàn gia súc nhai lại ở nước ta là phát triển cây họ đậu.

Điền thanh là cây họ đậu đã xuất hiện ở nước ta từ lâu và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của nước ta. Tuy nhiên, chưa có những nghiên cứu về việc sử dụng cây điền thanh làm thức ăn thô xanh cho gia súc. Từ thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành đề tài:“Nghiên cứu chế biến sử dụng cây điền thanh thân xanh (Sesbania Cannabina) làm thức ăn cho dê”. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1. Mục đích Xác định được thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh thân xanh và đánh giá năng suất của nó; Thử nghiệm ủ chua cây điền thanh thân xanh. Thử nghiệm sử dụng cây điền thanh thân xanh trong khẩu phần nuôi dê. Yêu cầu - Theo dõi khả năng sinh trưởng một cách khách quan.

- Lấy mẫu và phân tích khách quan, đúng quy định hiện hành của Việt Nam. - Nâng cao khả năng sử dụng điền thanh thân xanh trong chăn nuôi gia súc để khắc phục tình trạng thiếu thức ăn thô xanh. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

GIỚI THIỆU VỀ CÂY ĐIỀN THANH THÂN XANH Cây điền thanh thân xanh có tên gọi khoa học là Sesbania cannabina, thuộc chi Sesbania trong họ Đậu. Nguồn gốc và mô tả thực vật Cây điền thanh (Sesbania cannabina) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Châu Á. Phân bố rộng khắp các nước ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Á, Châu Phi và Úc. Là loại cây sống hoang dại trên ruộng trũng ngập nước ở các vùng đồng bằng.

Đây loài cây bụi thường niên thường mọc hoang hoặc được trồng để cải tạo đất, nhằm tăng hàm lượng đạm cho các loại đất bạc màu. Thân: Cây thân gỗ nhỏ, trưởng thành đạt chiều cao có thể lên tới 8m; chiều rộng tán cây từ 2-3 m; thân dòn dể gãy. Trọng lượng một cây nếu điều kiện dinh dưỡng tốt đạt tới 20 kg. Rễ: Cọc có nhiều cấp, rễ ăn sâu khoảng 60-70 cm; các rể con có thể tạo nốt sần khi được cộng sinh với nấm Rhizobium có khả năng tổng hợp đạm từ khí trời.

Lá: Lá kép hình lông chim, lá chét nhỏ hình thuôn dài, có kích thước 3-5 x 10-15 mm. Lá giàu đạm, thích hợp làm thức ăn nuôi cá, dê, thỏ… Hoa có dạng chùm: màu vàng tươicó 2-20 hoa, kích thước 15-20 mm, là thức ăn giàu dinh dưỡng. - Quả: có dạng hình trụ, thẳng hoặc hơi cong, dài đến 30 cm và rộng 5 mm, dài 10-15 mm mỗi quả chứa chứa 10-50 hạt. - Hạt: màu nâu hoặc đen bóng, hình hạt đậu, giàu chất đạm, cây khuyếch tán bằng hạt.

Lá, hoa, quả của cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của điền thanh 2. Đặc điểm sinh trưởng của cây điền thanh Cho đến nay, sinh trưởng và phát triển của thực vật nói chung, cây thức ăn chăn nuôi nói riêng được hiểu dưới các định nghĩa khác nhau. Nhưng phần lớn các nhà khoa học đều thống nhất định nghĩa về sinh trưởng và phát triển như sau: Sinh trưởng là sự tạo mới các yếu tố cấu trúc một cách không thuận nghịch của tế bào, mô và toàn cây, kết quả dẫn đến sự tăng về số lượng, kích thước, thể tích, sinh khối của chúng.

Phát triển là quá trình biến đổi về chất bên trong tế bào, mô và toàn cây để dẫn đến sự thay đổi về hình thái và chức năng của chúng. Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình xen kẽ không thể tách rời, sinh trưởng là cơ sở cho phát triển và phát triển tạo điều kiện cho sinh trưởng, đây là mối quan hệ tất yếu. Như mọi cây trồng khác sinh trưởng và phát triển của cây điền thanh là tổng thời gian của các thời kỳ sinh trưởng phát triển. Trong đời sống của cây được chia làm hai giai đoạn chính: Giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh dưỡng và giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh thực.

Quá trình sinh trưởng của cây biểu hiện dưới nhiều hình thức, nhưng trong đề tài này tôi chỉ đề cập đến năng suất một cách đơn thuần, ví dụ như: năng suất chất xanh, năng suất chất khô. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây điền thanh ở giai đoạn thứ nhất thì hoạt động sinh trưởng của các cơ quan dinh dưỡng: rễ, thân, lá là ưu thế. Còn giai đoạn thứ hai thì sự hình thành, sự sinh trưởng và phân hóa các cơ quan sinh sản, cơ quan dự trữ là ưu thế. Người ta có thể điều khiển cây trồng sao cho tỉ lệ giữa hai giai đoạn đó thích hợp nhất với mục đích của con người.

Chẳng hạn, với các cây trồng lấy thân, lá, thì phải kéo dài giai đoạn thứ nhất và ức chế giai đoạn thứ hai. Muốn vậy người ta phải sử dụng các yếu tố dinh dưỡng chủ yếu là phân nitơ, nước, độ dài ngày không thích hợp và kể cả yếu tố giống cây trồng. Nếu trong thời kì đầu mà thiếu chất dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu nitơ và nước thì cây chẳng những sinh trưởng còi cọc mà rất chóng ra hoa kết quả, cho năng suất không cao. Ở cây điền thanh thì phần thân lá được các nhà chăn nuôi đặc biệt quan tâm, vì đây là phần chính sử dụng làm thức ăn cho gia súc.

Quá trình sinh trưởng của thân lá có thể chia làm 3 giai đoạn sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Giai đoạn sinh trưởng chậm; - Giai đoạn sinh trưởng nhanh; - Giai đoạn sinh trưởng chậm. Sau khi nảy mầm trọng lượng vật chất khô của cây sẽ giảm do chất dự trữ ở hạt được sử dụng trong quá trình nảy mầm. Cây sinh trưởng chủ yếu dựa vào dinh dưỡng dự trữ trong hạt nên sinh trưởng của cây lúc này chậm. Cho tới khi những lá xanh đầu tiên xuất hiện, cây non bắt đầu hoạt động quang hợp, sự sinh trưởng tăng dần đến khi bộ rễ và bộ lá của cây phát triển tương đối hoàn thiện, khả năng hút dinh dưỡng trong đất và khả năng quang hợp của cây sinh trưởng rất nhanh.

Đến gần giai đoạn trưởng thành thì sinh trưởng giảm dần và ngừng hẳn, cũng có khi ở giai đoạn này trọng lượng vật chất khô của cây bị giảm đi. Độ dài của các giai đoạn sinh trưởng chậm, nhanh, chậm sẽ khác nhau. Dựa vào sự nghiên cứu đồ thị sinh trưởng để người chăn nuôi quyết định. Sau khi thu cắt, cây mọc lại gọi là tái sinh.

Thời gian tái sinh thường ngắn vì sau khi thu hoạch cây điền thanh vẫn còn nguyên bộ rễ đã phát triển hoàn thiện và cùng với nó là chất dinh dưỡng dự trữ. Thu hoạch cách mặt đất khoảng 5-7cm nên cây vẫn còn khả năng quang hợp nhất định. Do vậy, việc cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây nhanh chóng được hồi phục, đảm bảo cho quá trình tái sinh trưởng sau đó. Điền thanh thường được trồng từ hạt.

Có những báo cáo cho rằng điền thanh có thể nhân giống bằng cách sử dụng hom (Evans and Rotar, 1987) nhưng cách này không được sử dụng rộng rãi. Hạt điền thanh có một lớp vỏ cứng, vì thế cần phải có phá hủy lớp vỏ trước khi trồng để đảm bảo hạt giống được nảy mầm đồng đều. Một trong những lợi thế lớn của cây điền thanh là tốc độ tăng trưởng nhanh hơn của cây cỏ và cây bụi khác Dutt et al., (1983) cho rằng điền thanh đạt được chiều cao từ 4-5m trong 6 tháng tại Ấn độ. Trong một thử nghiệm so sánh năng suất của điền thanh thân xanh (Sebania cannabina) và Sebania sesban var.

nubica với 15 loại cây khác ở phía đông bắc Thái Lan, Gutteridge and Akkasaeng (1985) thấy rằng điền thanh và Sebania sesban var. nubica cho năng suất (khoảng 600g vật chất khô/cây) trong 6 tháng đầu sau khi trồng. Tại phía đông nam Queensland, năng suất chất khô ở 11 tuần sau khi trồng của điền thanh, Sebania formosa, keo dậu (Leucaena leucocephala), Angustissima acacia và Calliandra calothyrsus tương ứng 149, 239, 66,25 và 21g/m (Maasdorp and Gutteridge, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Woodhead (1992) cũng cho thấy điền thanh sinh trưởng nhanh hơn nhiều so với 6 cây họ đậu khác, đạt độ cao 285 cm trong 190 ngày.

Tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của điền thanh có thể được khai thác bằng cách kết hợp chúng với các loại sinh trưởng chậm để cung cấp năng suất trước. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây điền thanh thân xanh + Độ ẩm: Điền thanh phù hợp với trường nóng, ẩm ướt.