ĐẶT VẤN ĐỀ Chăn nuôi là một ngành quan trọng của nông nghiệp nước ta, nó cung cấp cho con người các thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao như thịt, sữa, trứng… và các nguyên liệu cho ngành công nghiệp nhẹ như lông, da. Trong chăn nuôi, thức ăn đóng một vai trò quan trọng, do nó chiếm đến 70% giá thành của sản phẩm chăn nuôi, vì vậy, để sản xuất chăn nuôi ổn định, cần có nguồn thức ăn bền vững. Tuy nhiên trong cách chăn nuôi gia súc nhai lại truyền thống ở các hộ gia đình ở nước ta hiện nay thì nguồn thức ăn chính là cỏ tự nhiên. Vào mùa mưa đàn trâu bò được chăn thả trên đất tận dụng, đồi núi hoặc bờ ruộng, mùa khô thì tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp mà phần lớn là rơm cỏ già.
Tuy là nguồn thức ăn chính nhưng cỏ tự nhiên ở nước ta có tỷ lệ protein thấp (khoảng 9-10% chất khô khi non và giảm xuống 7-8% khi già). Vì thế cách chăn nuôi truyền thống chưa đem lại hiệu quả kinh tế cao. Trong những năm gần đây, nền kinh tế ở nước ta khá phát triển, chăn nuôi theo phương thức truyền thống không còn phù hợp và không đáp ứng đủ nhu cầu thực phẩm. Vì thế, chăn nuôi được chú trọng phát triển theo hướng công nghiệp, kể các chăn nuôi gia súc nhai lại.
Để phát triển chăn nuôi theo hướng công nghiệp, ngoài các giải pháp nâng cao chất lượng đàn giống thì cần bổ sung thêm nguồn thức ăn thô xanh cho đàn gia súc. Một số giống cỏ đã được trồng thử nghiệm, tuy nhiên cỏ trồng phần lớn là cỏ hòa thảo (cỏ Voi, cỏ Ghi nê, cỏ lông Para…). Cỏ hòa thảo tuy có năng suất cao đáp ứng được về số lượng nhưng chưa đáp ứng được về mặt chất lượng vì có hàm lượng protein không cao (khoảng 10% chất khô). Do vậy một trong những biện pháp chính để nâng cao chất lượng thức ăn thô xanh cho đàn gia súc nhai lại ở nước ta là phát triển cây họ đậu.
Điền thanh là cây họ đậu đã xuất hiện ở nước ta từ lâu và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của nước ta. Tuy nhiên, chưa có những nghiên cứu về việc sử dụng cây điền thanh làm thức ăn thô xanh cho gia súc. Từ thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành đề tài:“Nghiên cứu chế biến sử dụng cây điền thanh thân xanh (Sesbania Cannabina) làm thức ăn cho dê”. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU 1. Mục đích Xác định được thành phần hóa học, giá trị dinh dưỡng của cây điền thanh thân xanh và đánh giá năng suất của nó; Thử nghiệm ủ chua cây điền thanh thân xanh. Thử nghiệm sử dụng cây điền thanh thân xanh trong khẩu phần nuôi dê. Yêu cầu - Theo dõi khả năng sinh trưởng một cách khách quan.
- Lấy mẫu và phân tích khách quan, đúng quy định hiện hành của Việt Nam. - Nâng cao khả năng sử dụng điền thanh thân xanh trong chăn nuôi gia súc để khắc phục tình trạng thiếu thức ăn thô xanh. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
GIỚI THIỆU VỀ CÂY ĐIỀN THANH THÂN XANH Cây điền thanh thân xanh có tên gọi khoa học là Sesbania cannabina, thuộc chi Sesbania trong họ Đậu. Nguồn gốc và mô tả thực vật Cây điền thanh (Sesbania cannabina) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Châu Á. Phân bố rộng khắp các nước ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Á, Châu Phi và Úc. Là loại cây sống hoang dại trên ruộng trũng ngập nước ở các vùng đồng bằng.
Đây loài cây bụi thường niên thường mọc hoang hoặc được trồng để cải tạo đất, nhằm tăng hàm lượng đạm cho các loại đất bạc màu. Thân: Cây thân gỗ nhỏ, trưởng thành đạt chiều cao có thể lên tới 8m; chiều rộng tán cây từ 2-3 m; thân dòn dể gãy. Trọng lượng một cây nếu điều kiện dinh dưỡng tốt đạt tới 20 kg. Rễ: Cọc có nhiều cấp, rễ ăn sâu khoảng 60-70 cm; các rể con có thể tạo nốt sần khi được cộng sinh với nấm Rhizobium có khả năng tổng hợp đạm từ khí trời.
Lá: Lá kép hình lông chim, lá chét nhỏ hình thuôn dài, có kích thước 3-5 x 10-15 mm. Lá giàu đạm, thích hợp làm thức ăn nuôi cá, dê, thỏ… Hoa có dạng chùm: màu vàng tươicó 2-20 hoa, kích thước 15-20 mm, là thức ăn giàu dinh dưỡng. - Quả: có dạng hình trụ, thẳng hoặc hơi cong, dài đến 30 cm và rộng 5 mm, dài 10-15 mm mỗi quả chứa chứa 10-50 hạt. - Hạt: màu nâu hoặc đen bóng, hình hạt đậu, giàu chất đạm, cây khuyếch tán bằng hạt.
Lá, hoa, quả của cây điền thanh thân xanh (Sesbania cannabina) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của điền thanh 2. Đặc điểm sinh trưởng của cây điền thanh Cho đến nay, sinh trưởng và phát triển của thực vật nói chung, cây thức ăn chăn nuôi nói riêng được hiểu dưới các định nghĩa khác nhau. Nhưng phần lớn các nhà khoa học đều thống nhất định nghĩa về sinh trưởng và phát triển như sau: Sinh trưởng là sự tạo mới các yếu tố cấu trúc một cách không thuận nghịch của tế bào, mô và toàn cây, kết quả dẫn đến sự tăng về số lượng, kích thước, thể tích, sinh khối của chúng.
Phát triển là quá trình biến đổi về chất bên trong tế bào, mô và toàn cây để dẫn đến sự thay đổi về hình thái và chức năng của chúng. Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình xen kẽ không thể tách rời, sinh trưởng là cơ sở cho phát triển và phát triển tạo điều kiện cho sinh trưởng, đây là mối quan hệ tất yếu. Như mọi cây trồng khác sinh trưởng và phát triển của cây điền thanh là tổng thời gian của các thời kỳ sinh trưởng phát triển. Trong đời sống của cây được chia làm hai giai đoạn chính: Giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh dưỡng và giai đoạn sinh trưởng phát triển sinh thực.
Quá trình sinh trưởng của cây biểu hiện dưới nhiều hình thức, nhưng trong đề tài này tôi chỉ đề cập đến năng suất một cách đơn thuần, ví dụ như: năng suất chất xanh, năng suất chất khô. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển của cây điền thanh ở giai đoạn thứ nhất thì hoạt động sinh trưởng của các cơ quan dinh dưỡng: rễ, thân, lá là ưu thế. Còn giai đoạn thứ hai thì sự hình thành, sự sinh trưởng và phân hóa các cơ quan sinh sản, cơ quan dự trữ là ưu thế. Người ta có thể điều khiển cây trồng sao cho tỉ lệ giữa hai giai đoạn đó thích hợp nhất với mục đích của con người.
Chẳng hạn, với các cây trồng lấy thân, lá, thì phải kéo dài giai đoạn thứ nhất và ức chế giai đoạn thứ hai. Muốn vậy người ta phải sử dụng các yếu tố dinh dưỡng chủ yếu là phân nitơ, nước, độ dài ngày không thích hợp và kể cả yếu tố giống cây trồng. Nếu trong thời kì đầu mà thiếu chất dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu nitơ và nước thì cây chẳng những sinh trưởng còi cọc mà rất chóng ra hoa kết quả, cho năng suất không cao. Ở cây điền thanh thì phần thân lá được các nhà chăn nuôi đặc biệt quan tâm, vì đây là phần chính sử dụng làm thức ăn cho gia súc.
Quá trình sinh trưởng của thân lá có thể chia làm 3 giai đoạn sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Giai đoạn sinh trưởng chậm; - Giai đoạn sinh trưởng nhanh; - Giai đoạn sinh trưởng chậm. Sau khi nảy mầm trọng lượng vật chất khô của cây sẽ giảm do chất dự trữ ở hạt được sử dụng trong quá trình nảy mầm. Cây sinh trưởng chủ yếu dựa vào dinh dưỡng dự trữ trong hạt nên sinh trưởng của cây lúc này chậm. Cho tới khi những lá xanh đầu tiên xuất hiện, cây non bắt đầu hoạt động quang hợp, sự sinh trưởng tăng dần đến khi bộ rễ và bộ lá của cây phát triển tương đối hoàn thiện, khả năng hút dinh dưỡng trong đất và khả năng quang hợp của cây sinh trưởng rất nhanh.
Đến gần giai đoạn trưởng thành thì sinh trưởng giảm dần và ngừng hẳn, cũng có khi ở giai đoạn này trọng lượng vật chất khô của cây bị giảm đi. Độ dài của các giai đoạn sinh trưởng chậm, nhanh, chậm sẽ khác nhau. Dựa vào sự nghiên cứu đồ thị sinh trưởng để người chăn nuôi quyết định. Sau khi thu cắt, cây mọc lại gọi là tái sinh.
Thời gian tái sinh thường ngắn vì sau khi thu hoạch cây điền thanh vẫn còn nguyên bộ rễ đã phát triển hoàn thiện và cùng với nó là chất dinh dưỡng dự trữ. Thu hoạch cách mặt đất khoảng 5-7cm nên cây vẫn còn khả năng quang hợp nhất định. Do vậy, việc cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây nhanh chóng được hồi phục, đảm bảo cho quá trình tái sinh trưởng sau đó. Điền thanh thường được trồng từ hạt.
Có những báo cáo cho rằng điền thanh có thể nhân giống bằng cách sử dụng hom (Evans and Rotar, 1987) nhưng cách này không được sử dụng rộng rãi. Hạt điền thanh có một lớp vỏ cứng, vì thế cần phải có phá hủy lớp vỏ trước khi trồng để đảm bảo hạt giống được nảy mầm đồng đều. Một trong những lợi thế lớn của cây điền thanh là tốc độ tăng trưởng nhanh hơn của cây cỏ và cây bụi khác Dutt et al., (1983) cho rằng điền thanh đạt được chiều cao từ 4-5m trong 6 tháng tại Ấn độ. Trong một thử nghiệm so sánh năng suất của điền thanh thân xanh (Sebania cannabina) và Sebania sesban var.
nubica với 15 loại cây khác ở phía đông bắc Thái Lan, Gutteridge and Akkasaeng (1985) thấy rằng điền thanh và Sebania sesban var. nubica cho năng suất (khoảng 600g vật chất khô/cây) trong 6 tháng đầu sau khi trồng. Tại phía đông nam Queensland, năng suất chất khô ở 11 tuần sau khi trồng của điền thanh, Sebania formosa, keo dậu (Leucaena leucocephala), Angustissima acacia và Calliandra calothyrsus tương ứng 149, 239, 66,25 và 21g/m (Maasdorp and Gutteridge, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Woodhead (1992) cũng cho thấy điền thanh sinh trưởng nhanh hơn nhiều so với 6 cây họ đậu khác, đạt độ cao 285 cm trong 190 ngày.
Tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của điền thanh có thể được khai thác bằng cách kết hợp chúng với các loại sinh trưởng chậm để cung cấp năng suất trước. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây điền thanh thân xanh + Độ ẩm: Điền thanh phù hợp với trường nóng, ẩm ướt.