phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chƣơng 2: Những nét cơ bản phần mềm toán học Mathematica. Phân tích một số dạng bài tập phần “ năng lượng liên kết và sự phóng xạ của hạt nhân”. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái quát chung và nhiệm vụ của quá trình dạy học 1.
Khái quá chung Hiện nay, thực tiễn giáo dục nƣớc ta còn nhiều bất cập từ nội dung, chƣơng trình dạy học đến phƣơng pháp dạy học (PPDH), hình thức tổ chức, quản lý giáo dục. Một số nhà lý luận dạy học cho rằng để thực hiện đƣợc mục tiêu giáo dục thì cần phải coi đổi mới PPDH là trọng tâm, quản lý giáo dục là khâu đột phá. Dạy học phải hƣớng vào ngƣời học, “lấy ngƣời học làm trung tâm”. Để thhực hiện đƣợc các mục tiêu giáo dục thì sử dụng tốt các PPDH truyền thống và đồng thời kết hợp với các PPDH không truyền thống, trong đó sử dụng công nghệ thông tin - truyền thông (CNTT – TT) là yếu tố không tách rời.
Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con ngƣời mới với thực trạng lạc hậu nói chung của phƣơng pháp dạy học còn lạc hậu ở nƣớc ta hiện nay. Nhu cầu này đã đƣợc thể hiện bức xúc trong các nghị quyết của Đảng, các văn bản chỉ đạo của Nhà nƣớc, Bộ Giáo dục. Đặc biệt, vấn đề trên đã đƣợc viết thành các điều khoản trong Luật Giáo dục của nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Phải thừa nhận rằng trong tình hình hiện nay, phƣơng pháp dạy học ở nƣớc ta còn có những nhƣợc điểm phổ biến: Thầy thuyết trình tràn lan; Tri thức được truyền thụ dưới dạng có sẵn, ít yếu tố tìm tòi, phát hiện; Thầy áp đặt, trò thụ động; 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của người học; Không kiểm soát được việc học.
Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con ngƣời để xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của phƣơng pháp dạy học đã đòi hỏi phải sinh thúc đẩy cuộc vận động đổi mới phƣơng pháp dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm cuối thập kỷ thế kỷ XX đến nay. Những tƣ tƣởng chủ đạo của cuộc đổi mới đƣợc phát biểu dƣới nhiều hình thức khác nhau: “Phát huy tính tích cực’’; “Phƣơng pháp dạy học tích cực’’; “Phƣơng pháp giáo dục tích cực’’; “Hoạt động hóa ngƣời học’’; “Tích cực hóa hoạt động học tập; “Dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm’’,. Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển nhƣ vũ bão của CNTT – TT. Sự ra đời của máy tính điện tử (MTĐT), sau đó là sự ra đời của internet đã mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của công nghệ.
Ngày nay CNTT – TT đƣợc ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực của kinh tế, văn hóa, xã hội. Tiêu biểu nhƣ thƣ tín, thƣ điện tử, chính phủ điện tử, bệnh viện số hóa, giáo dục điện tử…Có thể nói CNTT – TT đã và đang xâm nhập vào mọi ngõ ngách của cuộc sống và trở thành một công cụ đắc lực không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Việc ứng dụng CNTT – TT trở thành xu hƣớng, là nhu cầu thiết yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động của con ngƣời trong bất kỳ lĩnh vực nào, giáo dục không nằm ngoài biên giới đó. Xuất phát từ những ƣu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sƣ phạm của CNTT – TT mà Đảng và Nhà nƣớc ta đã xác định ứng dụng CNTT – TT trong giáo dục là một chính sách quan trọng.
Điều này đƣợc thể hiện qua chỉ thị số 29/2001/CT – Bộ GD&ĐT ngày 30 tháng 7 năm 2001; Chỉ thị số 58 của Bộ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính trị ký ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ cho sự công nghiệp hóa , hiện đại hóa; Chỉ thị số 40/CT – TW của Ban chấp hành trung ƣơng Đảng Khóa X về việc xây dựng, nâng cao chất lƣợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; Quyết định số 47/2001/QĐ – TTg của Thủ tƣớng chính phủ ngày 4/4/2001; Luật giáo dục năm 2005. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Nghị quyết TW2 khóa VIII, 1997 khẳng định: “Phải đổi mới phƣơng pháp giáo dục – đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ duy sáng tạo cho ngƣời học, từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến, hiện đại vào quá trình dạy học”. Luật Giáo dục của Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Luật giáo dục 2005, chƣơng II, mục 2, điều 28, khoản 2). Cốt lõi của đổi mới PPDH là hƣớng tới hoạt động tích cực, chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Đổi mới nội dung và hình thức hoạt động của giáo viên (GV) và học sinh (HS), đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới hình thức tƣơng tác xã hội trong dạy học với định hƣớng: - Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông; - Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể; - Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh; - Phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trƣờng; - Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy – học; 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các - PPDH tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các phƣơng pháp dạy học truyền thống; -Tăng cƣờng sử dụng các phƣơng tiện dạy học, thiết bị dạy học và đặc biệt lƣu ý đến những ứng dụng của CNTT. Quan điểm chung về đổi mới phƣơng pháp dạy học 1. Thực trạng của việc dạy và học hiện nay Ngành Giáo dục luôn đƣa ra khẩu hiệu “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai đƣợc bắt đầu năm 1980 đã phần nào phát huy tính tích cực, nhằm tạo ra thế hệ những ngƣời lao động sáng tạo, chủ động, làm chủ đất nƣớc.
Nhƣng trên thực tế, cho tới nay ở các trƣờng THPT phƣơng pháp dạy và học vẫn phổ biến đơn thuần chỉ là thông báo lƣợng kiến thức đƣợc định sẵn trong sách giáo khoa, học sinh học một cách thụ động. Tình trạng chung trong các trƣờng học hiên nay phổ biến vẫn là “Thầy đọc – Trò chép” hoặc giảng bài cùng với vấn đáp mang tính tái hiện, minh họa. Bản chất của công cuộc đổi mới phƣơng pháp dạy học Vận dụng những thành tựu của lý luận dạy học hiện đại trên thế giới, đặc biệt là lý thuyết hoạt động vận dụng vào dạy học và một số quan điểm của dạy học kiến tạo, dạy học khám phá, các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam đã nêu bật đƣợc bản chất của công cuộc đổi mới phƣơng pháp dạy học ở Việt Nam. phƣơng pháp dạy học cần hƣớng vào việc tổ chức cho ngƣời học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo.
Định hƣớng này nêu bật bản chất của đổi mới phƣơng pháp dạy học là học tập trong hoạt động và bằng hoạt động, hay nói gọn: hoạt động hóa người học. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo đó mỗi nội dung dạy học đều liên hệ với những hoạt động nhất định. Trƣớc hết đó là những hoạt động đã đƣợc tiến hành trong quá trình lịch sử hình thành và ứng dụng những tri thức đƣợc bao hàm trong nội dung này, cũng chính là những hoạt động để ngƣời học có thể kiến tạo và ứng dụng những tri thức trong nội dung đó. Tất nhiên, còn phải kể tới cả những hoạt động có tác dụng củng cố tri thức, rèn luyện những kỹ năng và hình thành những thái độ có liên quan, phát hiện đƣợc những hoạt động nhƣ vậy trong một nội dung là vạch đƣợc một con đƣờng để ngƣời học chiếm lĩnh nội dung đó và đạt đƣợc những mục tiêu dạy học khác, cũng đồng thời là cụ thể hóa đƣợc mục tiêu dạy học nội dung đó và chỉ ra đƣợc một cách kiểm tra xem mục tiêu dạy học đó có đạt đƣợc hay không và đạt đến mức độ nào.
Cho nên điều căn bản của phƣơng pháp dạy học là khai thác những hoạt động nhƣ trên tiềm tàng trong mỗi nội dung để đạt đƣợc mục tiêu dạy học. Quan điểm này thể hiện rõ nét mối liên hệ giữa mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp dạy học. Nó hoàn toàn phù hợp với luận điểm cơ bản của giáo dục học cho rằng con ngƣời phát triển trong hoạt động và học tập diễn ra trong hoạt động. Hoạt động liên hệ với các yếu tố: chủ thể, đối tƣợng, mục tiêu, phƣơng tiện, kết quả; đối với hoạt động học, còn liên hệ đến một yếu tố quan trọng, đó là ngƣời thầy.
Cụ thể hóa bản chất nêu trên ta có một số đặc trƣng sau đây: (1). Xác lập vị trí chủ thể của người học, bảo đảm tính tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo của hoạt động học được thực hiện độc lập hoặc trong giao lưu. Ngƣời học là chủ thể kiến tạo tri thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ chứ không phải là nhân vật bị động hoàn toàn làm theo lệnh của thầy giáo. Với định hƣớng “hoạt động hóa ngƣời học’’, vai trò chủ thể của ngƣời học đƣợc khẳng định trong quá trình họ học tập trong hoạt động và bằng hoạt động của bản thân mình.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tùy theo mục tiêu và hoàn cảnh cụ thể, có thể tổ chức cho học sinh hoạt động độc lập hoặc trong giao lƣu, cả hai trƣờng hợp đều rất quan trọng đối với phƣơng pháp dạy học.