phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề vào dạy học chủ đề “Tam giác đồng dạng” Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Nguồn gốc của dạy học giải quyết vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề (hay còn gọi là dạy học dựa trên giải quyết vấn đề, dạy học nhận biết và giải quyết vấn đề,…) là một quan điểm dạy học đã đƣợc sử dụng thành công trong hơn 40 năm và tiếp tục đƣợc chấp nhận trong nhiều ngành. Đó là một cách tiếp cận tập trung vào ngƣời học, cho phép ngƣời học tiến hành nghiên cứu, tích hợp lý thuyết và thực hành, áp dụng kiến thức và kỹ năng để phát triển một giải pháp khả thi cho một vấn đề xác định. Khi thảo luận về nguồn gốc của dạy học giải quyết vấn đề, Boud và Feletti [13] đã nêu : Dạy học giải quyết vấn đề nhƣ thƣờng đƣợc biết đến ngày nay phát triển từ chƣơng trình giảng dạy khoa học sức khỏe sáng tạo đƣợc giới thiệu ở Bắc Mỹ hơn 30 năm trƣớc.
Giáo dục y khoa, với mô hình chuyên sâu của các bài giảng khoa học cơ bản theo sau là một chƣơng trình giảng dạy lâm sàng không kém phần mệt mỏi, đã nhanh chóng trở thành một cách không hiệu quả trong việc chuẩn bị cho sinh viên, tạo ra sự bùng nổ về thông tin y tế và công nghệ mới và nhu cầu thay đổi nhanh chóng của thực tiễn trong tƣơng lai. Khoa y tại Đại học McMaster ở Canada đã giới thiệu quy trình hƣớng dẫn, không chỉ là một phƣơng pháp giảng dạy cụ thể (Barrow & Tamblyn, 1980) mà còn là trung tâm trong triết lý của họ trong việc cấu trúc toàn bộ chƣơng trình giảng dạy tập trung vào sinh viên, giáo dục đa ngành và học tập suốt đời thực hành nghề nghiệp. Barrows [12] đã nhận ra rằng quá trình bác sĩ chẩn đoán bệnh là dựa trên sự kết hợp giữa quá trình suy luận giả định và kiến thức chuyên môn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong nhiều lĩnh vực. Giảng dạy nội dung môn học cụ thể một cách riêng biệt, sử dụng phƣơng pháp giảng bài truyền thống, đã không cung cấp cho ngƣời học một bối cảnh cho nội dung hoặc cho ứng dụng lâm sàng của nó.
Điều khó hiểu hơn nữa là cách tiếp cận truyền thống này đã thay đổi nền tảng kiến thức một cách nhanh chóng trong khoa học và y học, điều này đã thúc đẩy những thay đổi trong cả lý thuyết và thực hành. Trong những năm 1980 và 1990, quan điểm dạy học giải quyết vấn đề đã đƣợc áp dụng ở các trƣờng y tế khác và trở thành phƣơng pháp giảng dạy đƣợc chấp nhận trên khắp Bắc Mỹ và Châu Âu. Có một số ngƣời đặt câu hỏi liệu một bác sĩ đƣợc đào tạo sử dụng dạy học giải quyết vấn đề có đƣợc chuẩn bị tốt cho thực hành chuyên nghiệp nhƣ một bác sĩ đƣợc đào tạo theo phƣơng pháp truyền thống hay không. Đây là một câu hỏi công bằng, và nghiên cứu sâu rộng đã đƣợc thực hiện để trả lời nó.
Một phân tích tổng hợp 20 năm nghiên cứu đánh giá dạy học giải quyết vấn đề đƣợc thực hiện bởi Albanese và Mitchell [11], đã kết luận rằng phƣơng pháp giảng dạy dựa trên vấn đề tƣơng đƣơng với phƣơng pháp truyền thống về các bài kiểm tra kiến thức thông thƣờng (ví dụ, điểm số trong các kỳ thi của hội đồng y khoa) nhƣng những sinh viên đƣợc học bởi dạy học giải quyết vấn đề thể hiện các kỹ năng giải quyết vấn đề lâm sàng tốt hơn. Một nghiên cứu nhỏ hơn về sinh viên tốt nghiệp chƣơng trình vật lý trị liệu sử dụng dạy học giải quyết vấn đề cho thấy sinh viên tốt nghiệp chƣơng trình này thực hiện tốt nhƣ nhau với dạy học giải quyết vấn đề hoặc phƣơng pháp truyền thống nhƣng sinh viên báo cáo rằng yêu thích hơn với phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề. Các báo cáo giai thoại từ các nhà chuyên môn về dạy học giải quyết vấn đề cho thấy sinh viên tham gia nhiều hơn vào việc học nội dung đƣợc kì vọng. Tuy nhiên, một báo cáo về việc đánh giá hệ thống và phân tích tổng hợp về hiệu quả của dạy học giải quyết vấn đề đƣợc sử dụng trong các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chƣơng trình giáo dục đại học cho các chuyên gia y tế (Newman, [22]) nói rằng “Tổng quan hiện tại của lĩnh vực này không cung cấp câu trả lời mạnh mẽ cho các câu hỏi về hiệu quả của dạy học giải quyết vấn đề”.
Cụ thể phân tích nghiên cứu này đã cố gắng so sánh dạy học giải quyết vấn đề với các phƣơng pháp truyền thống để khám phá liệu dạy học giải quyết vấn đề có tăng hiệu suất trong việc thích nghi và tham gia thay đổi hay không; xử lý các vấn đề và đƣa ra quyết định hợp lý trong các tình huống không thông thƣờng; lý luận phê phán và sáng tạo; áp dụng một cách tiếp cận phổ quát hơn hoặc toàn diện hơn; rèn luyện sự đồng cảm, đánh giá cao quan điểm của ngƣời khác; hợp tác hiệu quả trong các nhóm; và xác định điểm mạnh và điểm yếu của một ngƣời và thực hiện việc khắc phục phù hợp (tự học). Việc thiếu các nghiên cứu đƣợc thiết kế tốt đã đặt ra một thách thức đối với phân tích nghiên cứu này và một bài báo về cùng chủ đề của Sanson-Fisher và Lynagh [23] đã kết luận rằng “Bằng chứng có sẵn, mặc dù thiếu sót về mặt phƣơng pháp, cung cấp rất ít sự hỗ trợ cho tính ƣu việt của dạy học giải quyết vấn đề so với chƣơng trình giảng dạy truyền thống”. Khoảng cách trong nghiên cứu về hiệu quả ngắn hạn và dài hạn của việc sử dụng phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề với một loạt các nhóm ngƣời học chắc chắn cho thấy cần phải nghiên cứu thêm. Mặc dù thiếu bằng chứng, việc áp dụng dạy học giải quyết vấn đề đã mở rộng sang các trƣờng tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, đại học và trƣờng chuyên nghiệp.
Đại học Delwar (Mỹ) có chƣơng trình dạy học giải quyết vấn đề tích cực và thực hiện các viện đào tạo hàng năm cho các giảng viên có nhu cầu. Đại học Samford ở Birmingham, Alabama đã kết hợp dạy học giải quyết vấn đề vào các chƣơng trình đại học khác nhau trong các trƣờng Nghệ thuật và Khoa học, Kinh doanh, Giáo dục, Điều dƣỡng và Dƣợc. Học viện Khoa học và Thể thao Illinois đã cung cấp cho học sinh trung học 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một chƣơng trình dạy học giải quyết vấn đề hoàn chỉnh từ năm 1985 và phục vụ hàng ngàn học sinh và giáo viên nhƣ một trung tâm nghiên cứu về học tập dựa trên vấn đề. Viện học tập dựa trên vấn đề (PBLI) đã phát triển các tài liệu ngoại khóa (ví dụ: các vấn đề) và các chƣơng trình đào tạo giáo viên về dạy học giải quyết vấn đề cho tất cả các môn học chính ở trƣờng trung học (Barrows & Kelson, [23]).
Dạy học giải quyết vấn đề đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực giáo dục y tế (nha sĩ, y tá, nhân viên y tế, bác sĩ X quang, v.) và trong các lĩnh vực nội dung đa dạng nhƣ các chƣơng trình MBA (Stinson & Milter, [13]), giáo dục đại học (Bridges & Hallinger, [15]), kỹ thuật hóa học (Woods, [25]), kinh tế học (Gijselaers, 18]), kiến trúc (Kingsland, [20]), và giáo dục giáo viên tiền phục vụ (Hmelo-Silver, [19]). Danh sách này không có nghĩa là toàn diện, nhƣng là minh họa cho nhiều bối cảnh trong đó phƣơng pháp giảng dạy dạy học giải quyết vấn đề đang đƣợc sử dụng. Việc áp dụng rộng rãi phƣơng pháp giảng dạy dạy học giải quyết vấn đề theo các chuyên ngành khác nhau, cho các độ tuổi khác nhau và trong các lĩnh vực nội dung khác nhau đã tạo ra một số ứng dụng sai và hiểu sai về dạy học giải quyết vấn đề (Maudsley, [21]). Một số thực tiễn đƣợc gọi là dạy học giải quyết vấn đề có thể không đạt đƣợc kết quả học tập nhƣ dự kiến vì nhiều lý do.
Boud và Feletti [14] đã mô tả một số nguyên nhân có thể gây nhầm lẫn: Nhầm lẫn dạy học giải quyết vấn đề nhƣ một cách tiếp cận để thiết kế chƣơng trình giảng dạy với việc giảng dạy giải quyết vấn đề, Thông qua đề xuất dạy học giải quyết vấn đề mà không có sự cam kết đầy đủ của lực lƣợng các cấp, Thiếu nghiên cứu và phát triển về bản chất và loại vấn đề sẽ đƣợc sử dụng, Đầu tƣ không đủ vào việc thiết kế, chuẩn bị và đổi mới liên tục các tài nguyên học tập, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phƣơng pháp đánh giá không phù hợp với kết quả học tập đƣợc tìm kiếm trong các chƣơng trình dạy học dựa trên vấn đề, Các chiến lƣợc đánh giá không tập trung vào các vấn đề học tập chính mà đƣợc thực hiện và hành động khi quá muộn. Các nguyên nhân gây nhầm lẫn có thể đƣợc liệt kê ở trên dƣờng nhƣ giữ một cái nhìn ngây thơ về sự khắt khe cần có để dạy theo phƣơng pháp lấy ngƣời học làm trung tâm này. Trong phần tiếp theo tôi sẽ thảo luận về một số đặc điểm và tính năng thiết yếu của dạy học giải quyết vấn đề. Đặc điểm của dạy học giải quyết vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề là một phƣơng pháp lấy ngƣời học làm trung tâm, cho phép ngƣời học thực hiện nghiên cứu, tích hợp lý thuyết và thực hành, và áp dụng kiến thức và kỹ năng để phát triển một giải pháp khả thi cho một vấn đề xác định.
Điều quan trọng cho sự thành công của phƣơng pháp này là việc lựa chọn các vấn đề không có cấu trúc (Vấn đề trong đó trạng thái hiện tại của nó và trạng thái mong muốn là không rõ ràng và do đó, các phƣơng pháp đạt đến trạng thái mong muốn không thể đƣợc tìm thấy) (thƣờng là liên môn) và một giáo viên hƣớng dẫn quá trình học tập và thực hiện một cuộc phỏng vấn kỹ lƣỡng khi kết thúc trải nghiệm học tập. Một số tác giả đã mô tả các đặc điểm và tính năng cần thiết cho cách tiếp cận dạy học giải quyết vấn đề thành công trong giáo dục.