Luận Văn: Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Đầu Tư Công Ở Việt Nam - Đại Học Quốc Gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với đầu tư công ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hân
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Huy Đường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Đầu Tư Công Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Nhà Nước Về Quản Lý Đầu Tư Công VN

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, vai trò nhà nước đối với đầu tư công là một yếu tố then chốt, mang tính định hướng và điều tiết. Đầu tư công không chỉ đơn thuần là hoạt động chi tiêu từ vốn ngân sách nhà nước mà còn là công cụ mạnh mẽ để Chính phủ thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Hoạt động này nhằm khắc phục những khiếm khuyết của thị trường, nơi mà khu vực tư nhân không có khả năng hoặc không muốn đầu tư, đặc biệt là trong các lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội quy mô lớn, các dịch vụ công ích và an ninh quốc phòng. Theo luận văn của Nguyễn Thị Ngọc Hân (2010), mục tiêu chính của đầu tư công là "tạo tiền đề và điều kiện thuận lợi nhằm thúc đẩy sự phát triển hài hoà cả về kinh tế và xã hội, bảo đảm mục tiêu ổn định, công bằng và bền vững". Nhà nước, thông qua quản lý nhà nước về đầu tư công, giữ vai trò dẫn dắt, tạo môi trường thuận lợi để huy động các nguồn lực khác trong xã hội, kích thích đầu tư tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài. Các chính sách đầu tư công được xây dựng để đảm bảo nguồn vốn được phân bổ hợp lý, tập trung vào các ngành, lĩnh vực và vùng kinh tế trọng điểm, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Qua đó, tác động của đầu tư công đến kinh tế được thể hiện rõ nét qua việc thúc đẩy tăng trưởng GDP, tạo việc làm, và nâng cao phúc lợi xã hội.

1.1. Các khái niệm và đặc điểm chính của đầu tư công

Đầu tư công được định nghĩa là hoạt động đầu tư sử dụng vốn có nguồn gốc từ nhà nước, bao gồm vốn từ ngân sách, vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước và vốn của doanh nghiệp nhà nước. Đặc điểm cốt lõi của loại hình đầu tư này là tính chất "công", hướng tới lợi ích chung của cộng đồng thay vì lợi nhuận tài chính trực tiếp. Các dự án đầu tư công thường có quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài hoặc không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp, chẳng hạn như các dự án xây dựng đường cao tốc, bệnh viện, trường học. Mục đích của đầu tư công là cung cấp hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu, phát triển cơ sở hạ tầng, và điều tiết nền kinh tế vĩ mô.

1.2. Tầm quan trọng của chính sách đầu tư công quốc gia

Các chính sách đầu tư công đóng vai trò xương sống trong chiến lược phát triển của một quốc gia. Chúng xác định các lĩnh vực ưu tiên, quy định về phân bổ ngân sách, và thiết lập cơ chế quản lý, giám sát. Một chính sách hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực hạn hẹp, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Đồng thời, chính sách này còn là cơ sở để thực hiện các chủ trương đầu tư lớn, tạo ra sức lan tỏa, thu hút các thành phần kinh tế khác cùng tham gia, đặc biệt qua mô hình đối tác công tư (PPP). Việc hoạch định chính sách rõ ràng, minh bạch là tiền đề để nâng cao hiệu quả và trách nhiệm giải trình trong quản lý đầu tư công.

II. Top Thách Thức Trong Quản Lý Đầu Tư Công Của Nhà Nước

Mặc dù có vai trò quan trọng, công tác quản lý nhà nước về đầu tư công tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức và hạn chế. Một trong những vấn đề nhức nhối nhất là hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công còn thấp, được phản ánh qua chỉ số ICOR (hệ số sử dụng vốn) còn ở mức cao. Tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm, các dự án kéo dài tiến độ gây thất thoát, lãng phí nguồn lực vẫn diễn ra phổ biến. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2005) đã chỉ ra những yếu kém trong công tác quản lý chi tiêu công ở Việt Nam. Công tác thẩm định dự án đầu tư công đôi khi còn mang tính hình thức, chưa đánh giá toàn diện các tác động kinh tế - xã hội và rủi ro tiềm tàng. Bên cạnh đó, quy trình giải ngân vốn đầu tư công còn phức tạp, chậm chạp, trở thành một "nút thắt cổ chai" cản trở tiến độ của nhiều dự án quan trọng. Vấn đề nợ công và đầu tư công cũng là một thách thức lớn, đòi hỏi sự cân đối cẩn trọng giữa nhu cầu phát triển và khả năng chi trả của quốc gia. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý dự án ở một số địa phương còn hạn chế, cùng với cơ chế giám sát chưa đủ mạnh, đã tạo ra những kẽ hở cho tiêu cực, tham nhũng phát sinh, làm suy giảm niềm tin của xã hội và hiệu quả tổng thể của hoạt động đầu tư.

2.1. Phân tích thực trạng giải ngân vốn đầu tư công chậm

Tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công là một vấn đề cố hữu, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng kinh tế. Nguyên nhân của thực trạng này rất đa dạng, bao gồm các vướng mắc trong thủ tục hành chính, công tác giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, và năng lực hạn chế của cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu. Việc chuẩn bị dự án chưa kỹ lưỡng, phải điều chỉnh nhiều lần trong quá trình thực hiện cũng là một yếu tố quan trọng. Hậu quả là vốn bị "đóng băng", không tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, trong khi chi phí cơ hội ngày càng lớn.

2.2. Hạn chế trong công tác giám sát dự án đầu tư công

Công tác giám sát dự án đầu tư công còn nhiều bất cập. Hoạt động giám sát đôi khi chưa được thực hiện thường xuyên, thiếu tính độc lập và khách quan. Sự tham gia của cộng đồng vào quá trình giám sát vẫn còn hạn chế và chưa có cơ chế hiệu quả để phát huy vai trò này. Việc thiếu các chế tài xử lý mạnh mẽ đối với các vi phạm trong quá trình triển khai dự án cũng làm giảm tính răn đe. Hậu quả là chất lượng công trình có thể không được đảm bảo, gây lãng phí vốn ngân sách nhà nước và tiềm ẩn nhiều rủi ro khi đưa vào sử dụng.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Vai Trò Nhà Nước Về Đầu Tư Công

Để vượt qua các thách thức, việc tìm kiếm giải pháp nâng cao vai trò nhà nước trong quản lý đầu tư công là yêu cầu cấp thiết. Trọng tâm của các giải pháp này là phải chuyển đổi tư duy quản lý từ bị động, mệnh lệnh sang chủ động, kiến tạo và dựa trên hiệu quả. Giải pháp hàng đầu là hoàn thiện khung khổ pháp lý, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và khả thi. Việc thực thi nghiêm túc các quy định của Luật Đầu tư công 2019 và các văn bản hướng dẫn là nền tảng. Cần phải cải cách mạnh mẽ quy trình thẩm định dự án đầu tư công, áp dụng các phương pháp đánh giá khoa học, xem xét đầy đủ các yếu tố từ hiệu quả kinh tế, tác động xã hội đến môi trường. Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công. Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong chu trình dự án. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về đầu tư công sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, hỗ trợ ra quyết định và tăng cường hiệu quả giám sát. Cuối cùng, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa mô hình đối tác công tư (PPP) để huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, giảm gánh nặng cho vốn ngân sách nhà nước.

3.1. Cải cách quy trình phân bổ ngân sách và thẩm định

Việc cải cách phân bổ ngân sách cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng, khách quan và ưu tiên các dự án có tính lan tỏa cao, cấp bách. Thay vì phân bổ dàn trải, cần tập trung nguồn lực cho các công trình trọng điểm. Quy trình thẩm định dự án đầu tư công phải được chuẩn hóa, yêu cầu báo cáo đánh giá tác động chi tiết và có sự phản biện độc lập từ các chuyên gia. Điều này giúp đảm bảo các chủ trương đầu tư được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, hạn chế các quyết định duy ý chí.

3.2. Nâng cao năng lực và trách nhiệm của bộ máy quản lý

Con người là yếu tố quyết định. Cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng quản lý dự án cho đội ngũ cán bộ. Bên cạnh đó, phải thiết lập cơ chế quy trách nhiệm cá nhân rõ ràng đối với người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong từng giai đoạn của dự án. Gắn liền hiệu quả công việc với cơ chế khen thưởng, kỷ luật nghiêm minh là giải pháp nâng cao vai trò nhà nước một cách bền vững, góp phần xây dựng một bộ máy liêm chính, chuyên nghiệp.

IV. Phân Tích Thực Trạng Đầu Tư Công Ở Việt Nam Giai Đoạn Vừa Qua

Phân tích thực trạng đầu tư công ở Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn 2001-2009 được đề cập trong tài liệu gốc, cho thấy một bức tranh đa chiều. Về mặt tích cực, nguồn vốn đầu tư công đã đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội. Hàng loạt công trình trọng điểm quốc gia về giao thông, thủy lợi, năng lượng, y tế, giáo dục đã được xây dựng, làm thay đổi bộ mặt đất nước và tạo động lực cho tăng trưởng. Trong giai đoạn 2001-2005, vốn đầu tư từ khu vực nhà nước chiếm trên 52% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Nguồn vốn này đã góp phần định hướng, dẫn dắt và tạo môi trường thuận lợi để thu hút các nguồn vốn khác. Tuy nhiên, cũng trong giai đoạn này, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công bộc lộ nhiều hạn chế. Tài liệu nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Hân (2010) chỉ ra rằng tỷ lệ vốn đầu tư công trên tổng vốn đầu tư xã hội có xu hướng giảm dần, cho thấy sự vươn lên của khu vực tư nhân, nhưng chất lượng các dự án đầu tư công vẫn là một vấn đề lớn. Tình trạng thất thoát, lãng phí trong các dự án XDCB, chất lượng công trình chưa đảm bảo và tiến độ thi công chậm trễ đã gây ra những hệ lụy không nhỏ cho nền kinh tế, làm tăng gánh nặng nợ công và đầu tư công.

4.1. Cơ cấu sử dụng vốn ngân sách nhà nước theo ngành

Trong giai đoạn được phân tích, cơ cấu vốn ngân sách nhà nước được tập trung chủ yếu cho các ngành kinh tế trọng điểm. Ngành công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng cao nhất, tiếp theo là nông, lâm, ngư nghiệp và giao thông vận tải. Điều này phản ánh chủ trương đầu tư của Chính phủ nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các dự án thủy điện, nhà máy xi măng, gang thép và các tuyến quốc lộ huyết mạch là minh chứng rõ nét cho định hướng này. Tuy nhiên, việc phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực xã hội như khoa học công nghệ, môi trường vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế.

4.2. Đánh giá tác động của đầu tư công đến kinh tế xã hội

Tác động của đầu tư công đến kinh tế là không thể phủ nhận. Nó không chỉ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, kích thích sản xuất kinh doanh của khu vực tư nhân. Về mặt xã hội, các dự án đầu tư công trong lĩnh vực y tế, giáo dục, nước sạch đã cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của người dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, các tác động tiêu cực như dự án treo, ô nhiễm môi trường do thi công, và vấn đề đền bù giải tỏa mặt bằng cũng là những khía cạnh cần được đánh giá và quản lý tốt hơn.

V. Bí Quyết Tối Ưu Hóa Vai Trò Nhà Nước Trong Tương Lai

Để tối ưu hóa vai trò nhà nước đối với đầu tư công trong bối cảnh mới, cần có những định hướng chiến lược và hành động quyết liệt. Bí quyết không nằm ở việc tăng quy mô đầu tư, mà là nâng cao chất lượng và hiệu quả của từng đồng vốn bỏ ra. Tương lai của quản lý nhà nước về đầu tư công phải gắn liền với sự minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của toàn xã hội. Một trong những giải pháp cốt lõi là tiếp tục hoàn thiện và thực thi hiệu quả khung pháp lý, đặc biệt là Luật Đầu tư công 2019, coi đây là công cụ để siết chặt kỷ luật, kỷ cương. Cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ chu trình dự án, từ khâu đề xuất chủ trương đầu tư, thẩm định dự án đầu tư công, đấu thầu, cho đến giám sát và quyết toán. Việc công khai thông tin dự án trên các nền tảng số sẽ tăng cường sự giám sát của người dân và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần thay đổi cách tiếp cận trong việc lựa chọn dự án, ưu tiên các dự án xanh, bền vững, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Cuối cùng, việc tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm quản lý đầu tư công từ các nước phát triển sẽ là một kênh quan trọng để Việt Nam hiện đại hóa công tác quản lý, đảm bảo nguồn lực công được sử dụng một cách khôn ngoan và hiệu quả nhất.

5.1. Áp dụng Luật Đầu tư công 2019 và các quy định mới

Để giải quyết các tồn tại được phân tích từ giai đoạn trước, Luật Đầu tư công 2019 đã ra đời với nhiều quy định chặt chẽ hơn, nhấn mạnh vào việc lập kế hoạch đầu tư công trung hạn, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, cắt khúc. Việc áp dụng nghiêm luật này đòi hỏi sự thay đổi trong cả tư duy và hành động của các cấp quản lý, đảm bảo mọi dự án đầu tư công đều tuân thủ đúng quy trình, từ khâu lập, thẩm định, phê duyệt đến triển khai và giám sát.

5.2. Định hướng tương lai Đầu tư xanh và chuyển đổi số

Trong tương lai, định hướng chính sách đầu tư công cần chuyển dịch mạnh mẽ sang các dự án đầu tư xanh, phát triển bền vững như năng lượng tái tạo, giao thông công cộng sạch, và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu. Chuyển đổi số sẽ là công cụ đắc lực, giúp tự động hóa nhiều quy trình, tăng cường tính chính xác trong thẩm định dự án đầu tư công và tạo ra một cơ chế giám sát dự án đầu tư công theo thời gian thực, hiệu quả và minh bạch hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về vai trò của Nhà nước đối với đầu tư công Chương 2: Thực trạng vai trò của Nhà nước đối với đầu tư công ở Việt Nam Chương 3: Quan điểm định hướng và một số kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước đối với đầu tư công ở Việt Nam. CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI ĐẦU TƢ CÔNG 1. Vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vai trò của Nhà nƣớc trong nền kinh tế là chủ đề đã đƣợc bàn thảo rất nhiều trong quá trình phát triển của khoa kinh tế học.

Là một phạm trù lịch sử, do vậy nó biến đổi theo thời gian và không gian, cùng với quá trình thay thế của các hình thái kinh tế xã hội của con ngƣời. Thực tiễn phát triển của nền kinh tế thế giới cho đến nay đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của Nhà nƣớc trong quản lý, điều hành nền kinh tế. Tuy nhiên, vai trò của Nhà nƣớc đến đâu, phạm vi và mức độ tác động nhƣ thế nào lại cần đƣợc xem xét trong những bối cảnh cụ thể và tuỳ thuộc vào tính chất nội tại của bản thân nền kinh tế đó. Nội dung trọng tâm của các nghiên cứu về vai trò của Nhà nƣớc trong lịch sử phát triển của các học thuyết kinh tế là mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và thị trƣờng.

Ban đầu, các nhà kinh tế tiêu biểu thuộc Trường phái kinh tế chính trị học cổ điển nhƣ Adam Smith (1723-1790) quá đề cao tính tự điều chỉnh của nền kinh tế thị trƣờng và cho rằng nguyên tắc tối thƣợng của hoạt động kinh tế là tự do, Nhà nƣớc không nên can thiệp vào thị trƣờng.Smith cho rằng hoạt động của nền kinh tế là do các quy luật khách quan tự phát chi phối và phát triển kinh tế cần theo nguyên tắc tự do, Nhà nƣớc không nên can thiệp vào. Trong cuốn sách nổi tiếng nhất của mình “Của cải của các dân tộc”, Smith đã đƣa ra nguyên lý “Bàn tay vô hình”. Theo nguyên lý này thì phúc lợi kinh tế của xã hội chỉ đạt đƣợc tối ƣu khi mỗi ngƣời đều hành động vì lợi ích riêng của mình. Vì vậy Nhà nƣớc không nên can thiệp vào nền kinh tế thị trƣờng, vào hoạt động của các doanh nghiệp.

Vai trò của Nhà nƣớc chỉ nên giới hạn ở việc bảo vệ quyền sở hữu tƣ bản, bảo đảm an ninh đối nội, đối ngoại và muốn xã hội giàu có thì phải phát triển kinh tế theo tinh thần tự do. Sau này, Trường phái kinh tế chính trị học tân cổ điển, mà đại biểu là nhà kinh tế Thụy Sỹ L.Wallras (1834-1910) đã phát triển tƣ tƣởng “Bàn tay vô hình” của Smith về tự do kinh tế với lý thuyết cân bằng tổng quát. Trong giai đoạn đầu, phái Tân cổ điển ủng hộ tƣ tƣởng tự do cạnh tranh, chống sự can thiệp của Nhà nƣớc vào nền kinh tế. Theo họ, cơ chế thị trƣờng sẽ tự phát bảo đảm cân bằng cung cầu để nền kinh tế phát triển bình thƣờng, tránh đƣợc khủng hoảng kinh tế.

Nhƣng khi nền kinh tế tự do cạnh tranh phát triển đến một mức độ nào đó tất yếu dẫn đến độc quyền và chủ nghĩa tƣ bản rơi vào khủng hoảng mới trầm trọng, sâu sắc hơn. Các vấn đề nhƣ lạm phát, thất nghiệp v. nảy sinh ngày một nhiều buộc các nhà kinh tế phải có những nghiên cứu mới. Lúc này, phái 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tân cổ điển cho rằng để tăng phúc lợi kinh tế, trong điều kiện độc quyền, Nhà nƣớc càng cần có những sự can thiệp thích hợp.

Chính vì vậy, các trƣờng phái kinh tế học đề cao vai trò điều chỉnh kinh tế của Nhà nƣớc, thậm chí tuyệt đối hóa vai trò của Nhà nƣớc với những mức độ khác nhau đã ra đời mà tiêu biểu là các học thuyết của nhà kinh tế chính trị học ngƣời Anh John Maynard Keynes(1883 – 1946). Ngƣợc lại với quan điểm của Smith, Keynes cho rằng Nhà nƣớc có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế. Ông đã xây dựng và phát triển Lý thuyết về nền kinh tế tư bản chủ nghĩa có sự điều tiết của Nhà nước. Trong tác phẩm “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ”, Keynes cho rằng các vấn đề nhƣ khủng hoảng, thất nghiệp không phải là hiện tƣợng nội sinh của chủ nghĩa tƣ bản mà là do chính sách lỗi thời, bảo thủ, thiếu sự can thiệp của Nhà nƣớc.

Ông cho rằng để đảm bảo cho sự tăng trƣởng cân bằng của nền kinh tế, thoát khỏi khủng hoảng, thất nghiệp thì không thể dựa vào cơ chế tự điều tiết của thị trƣờng mà cần phải có sự can thiệp của Nhà nƣớc thông qua các chƣơng trình quy mô lớn. “Bàn tay hữu hình” của chính phủ sẽ chủ yếu nhằm giải quyết vấn đề kích thích sản xuất, tiêu dùng, kích thích đầu tƣ để đảm bảo việc làm và tăng thu nhập. Muốn vậy phải sử dụng ngân sách Nhà nƣớc để kích cầu đầu tƣ tƣ nhân thông qua các đơn đặt hàng của Nhà nƣớc, hệ thống mua của Nhà nƣớc, trợ cấp về tài chính, tín dụng do ngân sách Nhà nƣớc đảm bảo, để tạo sự ổn định về lợi nhuận và đầu tƣ cho tƣ bản độc quyền. Có thể thấy, học thuyết Keynes đã khẳng định tính chất bất ổn của thị trƣờng và chỉ ra những công cụ của chính sách vĩ mô mà Nhà nƣớc có thể sử dụng để can thiệp tích cực vào hoạt động của thị trƣờng.

Học thuyết này giữ vị trí thống trị trong hệ thống tƣ tƣởng kinh tế tƣ sản trong một thời gian dài kể từ sau chiến tranh thế giới lần thứ II cho đến cuối những năm 1960 đầu 1970 và nó đƣợc vận dụng vào hầu hết các nƣớc tƣ bản phát triển, góp phần thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế ở các quốc gia này. Tuy nhiên, cho đến những năm 1970, học thuyết kinh tế của Keynes cũng bộc lộ những khiếm khuyết khi vai trò của Nhà nƣớc trong việc điều chỉnh thị trƣờng, can thiệp vào nền kinh tế trở nên tiêu cực. Mặc dù, mức độ can thiệp của Nhà nƣớc vào thị trƣờng ở các quốc gia là khác nhau nhƣng với vai trò quá lớn, đồng thời là cơ quan quyết định các luật lệ và chính sách nên bộ máy Nhà nƣớc vừa có nguy cơ phình ra, vừa dễ phạm sai lầm 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] duy ý chí, chủ quan, xa rời thực tế, tham ô, tham nhũng, đục khoét ngân sách, gây trì trệ trong sản xuất kinh doanh, làm tổn hại đến nền kinh tế. Cũng trong giai đoạn này, ở những nƣớc phát triển kinh tế theo con đƣờng kế hoạch hóa tập trung, vai trò của Nhà nƣớc còn đƣợc nâng lên ở mức độ tuyệt đối.

Với quan điểm cho rằng thị trƣờng không thể đảm bảo phân phối hợp lý các nguồn lực và của cải của xã hội, không thể điều tiết hợp lý quá trình phát triển của nền kinh tế, vì vậy Nhà nƣớc phải tính toán và tổ chức thực hiện những phƣơng án tối ƣu cho sự phân phối, từ phân phối các nguồn lực sản xuất, quy định cơ cấu sản xuất, cho đến phân phối hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cho đến tận từng cá nhân. Nhà nƣớc trực tiếp thực hiện đầu tƣ phát triển và quy định hầu hết mọi hoạt động kinh tế nên thị trƣờng và khu vực tƣ nhân chỉ có vai trò thứ yếu trong nền kinh tế. Sự can thiệp sâu rộng của Nhà nƣớc trong một giai đoạn nhất định đã góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng do tập trung đƣợc tƣ bản đầu tƣ vào một số lĩnh vực quan trọng, đóng vai trò là nền tảng cho các ngành công nghiệp khác tăng trƣởng. Tuy nhiên, việc tuyệt đối hóa vai trò điều khiển toàn bộ nền kinh tế từ một trung tâm chính trị là Nhà nƣớc và phủ nhận hoàn toàn vai trò của thị trƣờng, những sai lầm trong tính toán phƣơng hƣớng đầu tƣ cũng nhƣ tình trạng quan liêu của bộ máy điều khiển nền kinh tế đã dẫn đến những sai lầm và tình trạng suy thoái.

Hậu quả là sự sụp đổi của hệ thống kinh tế kế hoạch hoá tập trung ở Đông Âu và Liên Xô những năm 1980. Việc chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng là sự kiện cho thấy sự thất bại của mô hình này. Trong bối cảnh mà sự can thiệp của Nhà nƣớc vào nền kinh tế dẫn đến thất bại ngày càng phổ biến và trầm trọng cả ở các nƣớc phát triển và đang phát triển, nƣớc theo mô hình kế hoạch hoá tập trung hay theo con đƣờng tƣ bản chủ nghĩa, các nhà kinh tế học cũng nhƣ các nhà hoạch định chính sách buộc phải xem lại quan điểm quá chú trọng vào vai trò điều tiết của Nhà nƣớc. Họ công nhận rằng về bản chất thì thị trƣờng có những khiếm khuyết nhƣng sự can thiệp thái quá của Nhà nƣớc cũng khiến cho hoạt động của thị trƣờng thiếu lành mạnh và đôi khi bị biến dạng.

Nhìn chung, thất bại của Nhà nƣớc là do việc thiếu năng lực điều chỉnh và thực hiện chiến lƣợc, chính sách đã đề ra. Các nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự thất bại của Nhà nƣớc có thể kể đến là: Thứ nhất, do sự xung đột lợi ích giữa các nhóm xã hội (mà Nhà 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nƣớc chỉ có thể đại diện cho một giai cấp nhất định); Thứ hai, do mâu thuẫn giữa mục tiêu tăng trƣởng kinh tế và đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, phát triển bền vững và phát triển con ngƣời. Nhà nƣớc với tƣ cách là cơ quan quyền lực cao nhất phải đƣa ra những quyết định về phát triển kinh tế nhƣng đôi khi những quyết định này đi ngƣợc với các quan điểm về mục tiêu xã hội do hệ tƣ tƣởng cũng nhƣ các tiêu chí về giá trị, phúc lợi xã hội, văn hoá, đạo đức v.của các nhóm lợi ích là khác nhau. Ngay cả khi mục tiêu xã hội đã đƣợc thừa nhận (nhƣ hạn chế chênh lệch giàu nghèo quá mức) thì các biện pháp hỗ trợ đƣa ra (thuế, trợ cấp) vẫn có thể làm hạn chế hoặc triệt tiêu các kích thích lợi ích - động lực của các hoạt động kinh tế thị trƣờng; Thứ ba, do thất bại trong việc thực hiện chính sách.

Một chính sách đƣợc Nhà nƣớc đƣa ra thƣờng có độ trễ trong thực hiện và tác động chính sách.