Chương 1: Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: Font: 14 pt, Not Bold, Vietnamese : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: Vietnamese Formatted: Font: 14 pt, Not Bold, Vietnamese Formatted: Font: 14 pt, Not Bold Formatted: Font: 14 pt, Not Bold, Vietnamese 1. Khái niệm phẩm chất con người Formatted: Normal, Line spacing: 1. Khái niệm phẩm chất Formatted: Font: 14 pt, English (United States) Formatted: Font: Bold Phẩm chất theo đại từ điển tiếng Việt là "giá trị và tính chất tốt đẹp của Formatted: Space Before: 0 pt con người hay vật gì". Phẩm chất là một khái niệm khó định nghĩa, khá trừu tượng về mức độ, Formatted: Vietnamese khác nhau về nội hàm và phạm vi biểu hiện, chẳng hạn khi đề cập đến: phẩm chất chính trị tư tưởng; phẩm chất đạo đức, phẩm chất nghề nghiệp; v.
Formatted: Vietnamese Nên đã tồn tại khá nhiều cách hiểu, cách kiến giải khác nhau về khái niệm Formatted: Vietnamese này, Vì vậy, đĐó là một khó khăn không nhỏ khi tếp cân khái niện nàyđối với Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese thực hiện đề tài luận văn. Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese Vì vậy, trong luận văn này, để hình dung khái niệm “phẩm chất” nói chung và “phẩm chất chính trị” nói riêng, chúng tôi bắt đầu từ khảo cứu một số luận điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt là quan điểm của các tác gia kinh điển làm định hướng phương pháp luận. Về nguồn gốc, phẩm chất của con người không phải là cái tự nhiên mặc Formatted: Vietnamese định với tư cách là thực thể sinh học, dù yếu tố sinh học có vai trò nhất định, Formatted: Vietnamese nhưng về cơ bản nó là kết quả của quá trình xã hội hóa, hay mặt xã hội đóng vai trò quyết định. Tuy nhiên, mặt xã hội không phải là cái gì trừu tượng, nó bị quy địnhNhư vậy, nói đến phẩm chất cá nhân là nói đến tổng hoà những yếu tố, những thuộc tính của một con người cụ thể, hiện hữu gắn với bởi điều Formatted: Vietnamese kiện lịch sử cụ thể- xã hội, với bởi môi trường mà họ sống, và hoạt động của Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese cộng đồng, mà ở đó mỗi cá nhân vừa là một thành viên, vừa là chủ thể hoạt Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Nó thể hiện, phản ánh các yêu cầu, chuẩn mực xã hội,; yêu cầu hoạt động nghề nghiệp của cá nhân, các giá trị xã hội được con người cá thể hóa. Phẩm chất của con người là sản phẩm phát triển lâu dài của lịch sử -xã Formatted: Space After: 0 pt hội. Nó phản ánh các điều kiện sinh hoạt vật chất, tinh thần, các hoạt động sống và quan hệ xã hội của con người ở những giai đoạn lịch sử nhất định. Với tính cáchĐồng thời và rất quan trọng nó là một sản phẩm của quá Formatted: Vietnamese trình phát triển nhân cách., pPhẩm chất của con người là kết quả tổng hợp của Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese sự phát triển cá thể và của xã hội.
Phẩm chất con người khi đã hình thành có tính ổn định tương đối, nhưng điều đó không có nghĩa nó không thay đổi dưới sự tác động của hoàn cảnh sống. Chủ nghĩa Mác từ cách tiếp cận duy vật lịch sử, nhấn mạnh phương diện phẩm chất của con người là sản phẩm của quá trình phát triển lâu dài về mặt lịch sử - xã hội.Về đặc điểm quan trọng này C.Mác viết: “Trong khi tác động Formatted: Vietnamese vào tự nhiên ở bên ngoài và làm thay đổi tự nhiên, con người cũng đồng thời làm thay đổi bản tính của chính nó. Con người phát triển những lực lượng tiềm tàng đang ngái ngủ trong bản tính đó và bắt sự hoạt động của những lực lượng ấy phải phục tùng mình” [1221, tr. Lý giải phẩm chất con người với Formatted: Vietnamese, Not Highlight tư cách là kết quả của quá trình xã hội hóa, chủ nghĩa Mác đặc biệt chú ý, nhấn mạnh vai trò của quá trình con người tham gia vào các quá trình xã hội, trong đó quan trọng nhất là quá trình lao động sản xuất.
Nói cách khác, đó là quá trình con người thực hiện đối tượng hoá các “lực lượng bản chất người” của mình vừa với tư cách là chủ thể sáng tạo ra thế giới đối tượng, và vừa là quá trình mà còn sáng tạo ra bản thân mình. Quá trình hình thành phẩm chất của con người còn được hình dung là quá trình chiếm hữu đối tượng tương ứng. Nếu con người không có một nhu cầu nào về đối tượng để thúc đẩy việc hình thành động cơ hoạt động, chiếm hữu đối tượng, không có một cảm xúc, một tình cảm, một thái độ nào về đối tượng và do đó không có hoạt động 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 19 chiến hữu đối tượng thì không thể có phẩm chất chuyên biệt về đối tượng đó.Mác đã viết: “Đối với lỗ tai không thính âm nhạc thì âm nhạc hay nhất cũng không có ý nghĩa gì cả, đối với nó, âm nhạc không phải là đối tượng, bởi vì đối tượng của tôi chỉ có thể là sự khẳng định một trong những lực lượng bản chất của tôi, nghĩa là nó chỉ có thể tồn tại đối với tôi giống như lực lượng bản chất của tôi tồn tại đối với tôi với tính cách là năng lực chủ quan” [188,tr.137] và … “ Vì không những năm giác quan bên ngoài mà cả những Formatted: Vietnamese, Not Highlight cảm giác gọi là tinh thần, những cảm giác thực tiễn (ý chí, tình yêu .) nói tóm lại, cảm giác của con người, tính nhân loại của cảm giác - chỉ nảy sinh nhờ có sự tồn tại của đối tượng tương ứng thông qua bản tính đã nhân loại hoá” [1119, tr. Nếu như bản chất của con người trong tính hiện thực của Formatted: Vietnamese, Not Highlight nó là tổng hoá các mối quan hệ xã hội thì các phẩm chất của con người chính là thể hiện trong đời sống hiện thực cái bản chất đó, là phương thức tồn tại của bản chất người trong thang bậc vận động và phát triển của nó.
Vì vậy, Formatted: Vietnamese theo nghĩa được đề cập trên, phẩm chất của con người có thể hiểu là đặc trưng có tính xã hội của con người. Nó phản ánh không chỉ trình độ phát triển, mà Formatted: Vietnamese còn là mức độ, xu hướng, sự sẵn sàng của chủ thể để tham gia hoạt động xã Formatted: Vietnamese Formatted: Vietnamese hội của nó. Nhờ có các phẩm chất xã hội mà con người trở thành một cá nhân, một nhân cách, về vấn đề này chính C.Mác cũng đã từng nhấn mạnh rằng “Bản chất của con người đặc thù” không phải là cái râu của nó, không phải là máu của nó, không phải là bản chất thể xác trừu tượng của nó mà là phẩm chất xã hội của nó” [2213. Formatted: Vietnamese, Not Highlight Formatted: Vietnamese Từ những luận điểm chỉ dẫn về phương pháp luận như trên của các tác gia kinh điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin , khái niệm phẩm chất với tư cách là vấn đề của lý luận về nhân cách.
Lý luận về nhân cách của trường phái mác xít về cơ bản được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc hoạt động đối tượng của chủ nghĩa Mác, tuy quan niệm 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thế nào là nhân cách, cấu trúc của nó ra sao và khái niệm phẩm chất nằm ở đâu trong cấu trúc đó cũng có những quan điểm khác nhau. Để định hình khái niệm “phẩm chất” tác giả luận văn sẽ chỉ đề cập đến hai khung phân loại cấu trúc nhân cách - khung 4 yếu tố (Platonov K.K) và khung hai yếu tố(). Platonov quan niệm nhân cách là hệ thống phức tạp, trong đó về cấu trúc gồm bốn tiểu hệ thống: tiểu hệ thống có nguồn gốc sinh học (Khí chất, giới tính, lứa tuổi và cả bệnh lý.); tiểu hệ thống về quá trình tâm lý (Cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy.); tiểu hệ thống về năng lực (kinh nghiệm, tri thức, kỹ năng…); tiểu hệ thống xu hướng nhân cách (nhu cầu, hứng thú, phẩm chất…). Như vậy, nếu theo hệ thống phân loại của Platonov, phẩm chất thuộc tiểu hệ thống quyết định đến xu hướng nhân cách, nói cách khác nó đóng vai trò nền tảng (basis) hành vi, ứng xử của con người.
Cách phân loại tiếp theo (hai yếu tố) là mô hình phân loại đơn giản hơn, nhưng cũng có thể coi là biến thể của khung phân loại 4 yếu tố. Theo mô hình này, hệ thống nhân cách gồm 2 tiểu cấu trúc cở bản: tiểu hệ thống “phẩm chất” [ Ở đây cũng có ít nhất 2 quan niệm khá khác nhau về các yếu tố cấu thành của phẩm chất nhân cách, cách 1 gồm: “phẩm chất xã hội”; phẩm chất cá nhân; phẩm chất ý chí (trong đó phẩm chất chính trị được xếp trong phầm chất xã hội). Cách 2 gồm: tri thức, tình cảm, lý tưởng, niềm tin và thái độ]; tiểu hệ thống “năng lực” [gồm: năng lực xã hội hóa, năng lực chủ thể hóa, năng lực hành động, năng lực giao tiếp]. Ưu điểm cơ bản của cách phân loại của hai mô hình trên là chỉ ra tính phức tạp, tính linh hoạt, tính ổn định và tính chủ thể của nhân cách.
Trong đó như đã nói trên, phẩm chất là yếu tố xác lập nền tảng, có vai trò quan trọng trong định hình xu hướng hành vi của các chủ thể, trong đó đặc điểm quan trọng nhất đó là hình dung làm thế nào cá nhân có thể làm chủ bản thân và xu hướng hành động của họ khi tham gia vào các quá trình xã hội, hoạt động nghề nghiệp với sẽ như thế nào. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 21 Formatted: Font: Bold, Italic 1. Cấu trúc của phẩm chất Formatted: Font: 14 pt, Bold, Italic, Vietnamese Phẩm chất với tư cách là yếu tố bên trong của nhân cách nó có cấu trúc Formatted: Indent: First line: 1 cm bao gồm: Tri thức, tình cảm, lý tưởng, niềm tin, thái độ…các yếu tố đó đan xen cùng tồn tại, tương tác với nhau để hình thành nên phẩm chất hoàn chỉnh. Tri thức, là kết quả của quá trình nhận thức của con người về thế giới Formatted: Vietnamese hiện thực, làm tái hiện trong tư tưởng những thuộc tính, những quy luật của thế giới ấy và diễn đạt chúng dưới hình thức ngôn ngữ hoặc các hệ thống ký hiệu khác.
Tri thức bao gồm những kiến thức về tự nhiên, xã hội, con người, khoa học kỹ thuật, công nghệ và nghệ thuật quân sự. Tri thức mà con người đạt được là thông qua các quá trình nhận thức phức tạp như: quá trình tri giác, Field Code Changed quá trình học tập, tiếp thu, quá trình giao tiếp, quá trình tranh luận, quá trình lý luận, hay đó là sự kết hợp các quá trình này.