Chương 1. Những cơ sở thực tiễn của quan hệ Asean – Liên bang Nga Chƣơng 1 nêu lên những nhân tố tác động đến quan hệ ASEAN và Liên bang Nga và khái quát chung quan hệ ASEAN – Nga trƣớc năm 2008 Chương 2. Quan hệ chính trị Asean – Liên bang Nga giai đoạn 2008 -2012 Chƣơng 2 nêu lên đƣợc quan hệ chính trị ASEAN – Liên bang Nga dƣới thời Tổng thống Medvedev và vai trò của ASEAN trong quan hệ chính trị với Nga. Đánh giá quan hệ Asean – Liên bang Nga từ 2008 – 2012 Chƣơng 3 tóm tắt những kết quả đạt đƣợc, mặt khó khăn và đề ra các giải pháp trong quan hệ ASEAN – Nga giai đoạn 2008 – 2012 và trong tƣơng lai đồng thời nêu bật vai trò cầu nối của Việt Nam trong quan hệ chính trị ASEAN – Nga 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
NHỮNG CƠ SỞ THỰC TIỄN QUAN HỆ ASEAN – LIÊN BANG NGA 1.Những nhân tố tác động đến quan hệ ASEAN – Liên bang Nga 1.Bối cảnh quốc tế và khu vực Liên bang Nga là một quốc gia có diện tích lớn nhất thế giới với 17.400 km2, chiếm 10% diện tích toàn cầu, trải dài trên hai lục địa Âu, Á và dân số 145,1 triệu ngƣời (thống kê 2003). Nƣớc Nga là quốc gia đa sắc tộc và đa tôn giáo. Liên bang Nga hiện có hơn 100 tộc ngƣời cùng sinh sống, trong đó ngƣời Nga chiếm 81,5%, ngƣời Tatar chiếm 3,8%, ngƣời Ukraina chiếm 3%. Ngoài ra còn gần 25 triệu ngƣời Nga sống ở các nƣớc cộng hòa trƣớc đây thuộc Liên Xô và gần 2 triệu ngƣời ở các nƣớc khác trên thế giới.
Đa số ngƣời Nga theo đạo Cơ đốc giáo Chính thống. Tuy nhiên, một bộ phận dân số không nhỏ (khoảng 20 triệu ngƣời) theo Islam giáo sống dọc biên giới phía nam và còn các tôn giáo khác nhƣ đạo Phật, Do Thái, Thiên chúa giáo La Mã… Đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, cùng với thất bại của công cuộc cải tổ ở Liên Xô, Tổng thống M. Gorbachov mất dần quyền lực chính trị và ngày 25-12- 1991 đã phải tuyên bố từ chức. Ngày 12 tháng 6 năm 1991, Yeltsin thắng 57% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử tổng thống của nhà nƣớc cộng hòa Nga, đánh bại ứng cử viên đƣợc Gorbachev hậu thuẫn là Nikolai Ryzhkov.
Ngày 30-12-1991 lá cờ đỏ búa liềm trên nóc điện Kremli bị hạ xuống, chấm dứt sự tồn tại của Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết, đánh dấu sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô. Cùng với sự kiện này là sự tan vỡ hàng loạt các nƣớc xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu. Đây là mốc kết thúc của thời kỳ trật tự thế giới hai cực và kết thúc thời kỳ của Chiến tranh lạnh. Môi trƣờng quốc tế này vừa tạo ra những cơ hội, vừa tạo ra những thách thức đối với Liên bang Nga.
Đầu tiên, Chiến tranh lạnh kết thúc đã mở ra một thời kỳ mới trong quan hệ quốc tế. Mặc dù trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh vẫn đang trong quá trình 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyển động mạnh mẽ, song có thể thấy xu hƣớng đối thoại, hợp tác đang thay thế dần xu hƣớng đối đầu trƣớc kia. Đây là điều kiện thuận lợi để Liên bang Nga với vị thế địa chính trị của một nƣớc lớn nhất thế giới nằm vắt ngang Âu – Á dễ dàng mở rộng quan hệ hợp tác trên mọi lĩnh vực với tất cả các nƣớc trên thế giới, đặc biệt là các nƣớc tƣ bản chủ nghĩa. Thứ hai, sự chấm dứt trật tự thế giới hai cực đã đƣa thế giới bƣớc vào thời kỳ không ổn định với một siêu cƣờng còn lại giữ vai trò chủ đạo trong các công việc quốc tế.
Tuy nhiên, một trật tự thế giới mới đƣợc hình thành sẽ không hoàn toàn là một thế giới một cực bởi vì thực lực của Mỹ - siêu cƣờng còn lại cũng suy yếu tƣơng đối, trong khi vị thế của Tây Âu, Nhật Bản ngày càng gia tăng, cạnh tranh với Mỹ và sự trỗi dậy của một số nƣớc đang phát triển nhƣ Trung Quốc, Ấn Độ với vai trò độc lập hơn trong quan hệ quốc tế. Bên cạnh đó, cũng phải kể đến Liên bang Nga với mong muốn giành lại địa vị siêu cƣờng kế thừa Liên Xô mà chỗ dựa chủ yếu là vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng, giai đoạn đầu sau khi Liên Xô tan rã, tƣơng quan lực lƣợng nghiêng hẳn về phía các nƣớc tƣ bản phƣơng Tây với ƣu thế thuộc về Mỹ. Mỹ đã trở thành siêu cƣờng duy nhất trên thế giới xét về sức mạnh tổng hợp của quốc gia ở tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao.
Giới cầm quyền Mỹ cũng nhƣ một số nƣớc phƣơng Tây vẫn xem Liên bang Nga là một trong những đối thủ lớn trong cuộc chạy đua giành vị trí bá quyền thế giới. Mỹ và các nƣớc phƣơng Tây vẫn chú trọng đến tầm cỡ của Liên bang Nga với tƣ cách là nƣớc kế thừa chủ yếu Liên Xô. Vì thế, các nƣớc này sẵn sàng ủng hộ Liên bang Nga cải cách để Liên bang Nga thực sự gần gũi và sớm hòa nhập vào trật tự kinh tế - chính trị quốc tế mới do Mỹ đứng đầu với chính sách vừa thân thiện vừa kiềm chế. Trong hoàn cảnh Liên Xô tan rã, nƣớc Nga đang gặp rất nhiều khó khăn do đấu tranh chính trị giữa các phe phái và khủng hoảng kinh tế trầm trọng cả về thể chế lẫn cơ cấu.
Mỹ và các nƣớc phƣơng Tây nhanh chóng thay đổi thái độ với Liên bang Nga từ đối đầu trong thời kỳ Chiến tranh lạnh sang hòa bình thân thiện với chủ trƣơng duy trì một nƣớc Nga tƣơng đối ổn định không có nội chiến lớn làm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tan rã chính quyền có thể tạo ra làn sóng ngƣời tỵ nạn tràn sang các nƣớc Tây Âu gây mất ổn định ở đây. Bên cạnh đó, các nƣớc này cũng tìm cách hạn chế ảnh hƣởng của Liên bang Nga trong không gian hậu Xô viết với các kế hoạch Đông Tiến của NATO và EU. Riêng đối với Mỹ, việc hợp tác, giúp đỡ Nga trong hoàn cảnh này còn để đạt đƣợc mục đích duy trì một nƣớc Nga tƣơng đối ổn định làm nhân tố quan trọng nhằm kiềm chế tham vọng thống trị châu Âu của một số cƣờng quốc Tây Âu, muốn cạnh tranh vai trò lãnh đạo của Mỹ ở khu vực này. Tuy nhiên, Mỹ cũng hạn chế thế mạnh của Nga bằng cách giảm thiểu tiềm lực hạt nhân của Nga và ngăn chặn việc rò rỉ nguyên liệu, kỹ thuật hạt nhân ở Nga sang các nƣớc khác trên thế giới, nhất là tránh để rơi vào tay các nƣớc ở Trung Cận Đông và lực lƣợng khủng bố quốc tế, cũng nhƣ thu hẹp phạm vị ảnh hƣởng tại các khu vực truyền thống của Liên bang Nga.
Thứ ba, trật tự thế giới hai cực sụp đổ cũng có nghĩa là sự phân định rõ ràng giới tuyến Đông – Tây giữa hai phe không còn nữa và các quốc gia đều phải tính toán các lợi ích và địa vị của mình trong những diễn biến mới của quan hệ quốc tế. Theo đó, các nƣớc, các tổ chức khu vực và quốc tế đều tìm cách phát huy vai trò của mình trên các lĩnh vực để giải quyết vấn đề hòa bình và tiến bộ xã hội. Không còn sự chi phối bởi cuộc đối đầu chính trị, tƣ tƣởng, quân sự giữa hai trận tuyến, giờ đây các quốc gia có điều kiện tập trung sức lực vào phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật để giành vị trí có lợi trên trƣờng quốc tế. Vì thế, xu thế chung của các quốc gia sau Chiến tranh lạnh là đều có sự điều chỉnh, sửa đổi thể chế, cải cách cơ cấu kinh tế theo hƣớng tăng cƣờng phát triển khoa học kỹ thuật, giáo dục và cải cách xã hội theo hƣớng dân chủ hóa.
Sự phát triển của Liên bang Nga cũng không thể nằm ngoài xu thế chung này. Bên cạnh những biến chuyển mang tính đột phá của quan hệ quốc tế, sự phát triển nhƣ vũ bão của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, sự tăng tốc của quá trình toàn cầu hóa, quốc tế hóa – một xu thế khách quan có tác động nhiều mặt, ngày càng gia tăng và để lại hậu quả rõ rệt đối với các nƣớc, trong đó có Liên bang Nga. Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, đặc biệt là cuộc cách mạng trong lĩnh 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vực công nghệ thông tin đang thúc đẩy nền kinh tế thế giới bƣớc vào giai đoạn thông tin hóa, tin học hóa và tạo ra sự thay đổi kỳ diệu trong các khâu của quá trình sản xuất và phân phối sản phẩm. Quá trình toàn cầu hóa, quốc tế hóa gia tăng mạnh mẽ với sự phát triển lớn mạnh của Liên minh châu Âu (EU), Hiệp định buôn bán tự do Bắc Mỹ (NAFTA), Hiệp hội các nƣớc Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dƣơng (APEC)…Điều này, không chỉ làm thị trƣờng toàn cầu rộng mở, lƣu thông tiền tệ, đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài trên quy mô toàn cầu gia tăng, các công ty đa quốc gia mở rộng trên phạm vi toàn thế giới, quá trình chuyển giao khoa học và công nghệ đƣợc thúc đẩy trên toàn cầu mà còn làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau của các nƣớc trên tất cả các lĩnh vực.
Sự phụ thuộc đó thực sự đã mang tính chất toàn cầu và làm cho hệ thống quan hệ quốc tế trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết. Xét một cách khách quan, sự phát triển của khoa học kỹ thuật và quá trình toàn cầu hóa không chỉ đặt ra thách thức mà còn tạo cơ hội để các nƣớc, đặc biệt là những nƣớc đang chuyển đổi nhƣ Liên bang Nga có thể đẩy nhanh sự phát triển, hiện đại hóa nền kinh tế, hệ thống tài chính và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy Chiến tranh lạnh chấm dứt, song những mâu thuẫn sắc tộc, dân tộc, tôn giáo lại bùng lên làm xuất hiện chủ nghĩa ly khai, thậm chí chủ nghĩa khủng bố. Đặc biệt, quá trình phát triển tôn giáo, nhất là Islam giáo đang đƣợc triển khai rộng khắp đã làm thay đổi địa chính trị thế giới.