MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phong cách ứng xử là viên ngọc quý trong kho tàng di sản Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại cho cán bộ và nhân dân ta. Phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh với nhiều nét đặc sắc đã góp phần khắc họa nên nhân cách mẫu mực của một vị lãnh tụ lỗi lạc, một nhà văn hóa kiệt xuất, suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc. “Phong cách ứng xử Hồ Chí Minh là sự phản ánh trung thực chính bản thân Hồ Chí Minh, đó là phong cách của một con người với nhân cách siêu việt, cái tâm trong sáng, cái đức cao đẹp, cái trí minh mẫn, cái hành mực thước, phong cách của một lãnh tụ, một vĩ nhân, một chiến sĩ cộng sản chân chính, người anh hùng giải phóng dân tộc, đồng thời cũng là nhà văn hóa kiết xuất” [21, tr.
Phong cách ứng xử Hồ Chí Minh hàm chứa những giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, bền vững và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Nhận rõ những giá trị to lớn của phong cách Hồ Chí Minh nói chung và và phong cách ứng xử nói chung đối với việc tu dưỡng phẩm chất, đạo đức, phong cách của người Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành chỉ thị số 05-CT/TW (Khóa XII) ngày 15/05/2016 về việc “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Học tập phong cách Hồ Chí Minh lần đầu tiên được Đảng ta triển khai trong chỉ thị nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động về phong cách trong nhân dân, cán bộ, đảng viên, “người đứng đầu” Cán bộ là “cái gốc của mọi việc” vì vậy phong cách ứng xử của cán bộ, đảng viên có vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh và uy tín cá nhân, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến uy tín của Đảng và Nhà nước. Thực tế, 30 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn.
Trong thành tựu chung đó của toàn dân tộc có sự đóng góp quan trọng của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Phần đông cán bộ có cách ứng xử chuẩn mực, lập trường chính trị vững vàng, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tận tụy và trách nhiệm với công việc, có phẩm chất đạo đức và lối sống trong sáng lành mạnh. Tuy nhiên, còn một bộ phận không nhỏ cán bộ bộc lộ nhiều hạn chế trong phong cách ứng xử, nhiều hành vi ứng xử chưa đẹp, những giá trị ứng xử chuẩn mực trong quan hệ giữa cá nhân trong cộng đồng chưa được thực sự quan tâm và thực hiện, việc ứng xử đôi khi còn mang tính hình thức, chưa tạo thành nền nếp, thói quen trong hành vi. Do đó, có biểu hiện quan liêu, tham ô, cửa quyền, độc đoán…thậm chí một số cán bộ vi phạm quy định…đó là những biểu hiện sự suy thoái tự diễn biến, tự chuyển hóa - một yếu tố đe dọa vai trò lãnh đạo của Đảng, sự tồn vong của chế độ.
Từ những lý do trên tác giả chọn vấn đề:“Phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh - đặc trưng và giá trị” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình. Đây là vấn đề không mới nhưng luận văn có những góc nhìn mới, những kiến giải mới. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Công trình Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh của tác giả Đặng Xuân Kỳ [22], đã đề cập một cách có hệ thống về phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh, trong đó có phong cách ứng xử của Người. Mặc dù tác giả đã trình bày có hệ thống nội hàm của phong cách ứng xử Hồ Chí Minh, nhưng vẫn chưa đưa ra khái niệm, cũng như cơ sở hình thành phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh.
Công trình Bao dung Hồ Chí Minh của tác giả Nguyễn Văn Khoan [20], đã bàn đến quan niệm và chỉ ra các biểu hiện của phong cách ứng xử Hồ Chí Minh trên các phương diện đối với mình, đối với người, đối với việc, đối với vật. Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu làm rõ một cách có hệ thống về phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh. Công trình Vĩ đại một con người của Trần Văn Giàu [11], tác giả đã nhấn mạnh đến đi sản đạo đức, tinh thần phong phú của Hồ Chí Minh; đặc biệt có sự liên hệ, đối chiếu với tình hình chuyển biến mạnh mẽ của cách mạng vô sản, 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất là ảnh hưởng sâu sắc của cách mạng Tháng Mười Nga - theo các chiều hướng khác nhau, thông qua đó để khẳng định tầm vóc những tiên tri, tiên lượng, trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Công trình Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất của tác giả Song Thành [68], đã đưa ra khái niệm và những đặc trưng của văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh trong mối quan hệ với người như là: khiêm tốn, nhã nhặn; chân tình, nồng hậu; linh hoạt, chủ động.
Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa đưa ra khái niệm về phong cách ứng xử cũng như ứng xử đối với bản thân của Hồ Chí Minh. Công trình Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam của Đại tướng Võ Nguyên Giáp [9], đã trình bày một cách khoa học, toàn diện những nội dung cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam. Công trình đã giới thiệu một cách có hệ thống những luận điểm sáng tạo lớn của Hồ Chí Minh về đường lối và phương pháp, về chiến lược và sách lược cách mạng, về tổ chức lực lượng cách mạng, về tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, tư tưởng nhân văn, đạo đức, văn hóa Hồ Chí Minh, phương pháp luận Hồ Chí Minh. Từ đó, chúng ta thấy được những đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh trên phương diện lý luận và thực tiễn đối với chủ nghĩa Mác Lênin và cách mạng Việt Nam.
Đây là công trình có tính chất tổng quát về tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam do đó phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh chỉ mới được đề cập ở một số khía cạnh. Công trình Hồ Chí Minh học một số nội dung cơ bản của tác giả Bùi Đình Phong [61] đã đề cập đến quan niệm về phong cách cũng như hệ thống phong cách Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là những nội dung sơ lược chưa làm rõ những đặc trưng trong phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh. Giáo trình nhập môn Hồ Chí Minh học của tác giả PGS.TS Lại Quốc Khánh (chủ biên) [16].
Tác giả và các cộng sự đã bàn đến khái niệm cũng như hệ thống phong cách của Hồ Chí Minh. Mặc dù, Phong cách ứng xử Hồ Chí 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Minh đã được luận bàn nhưng tác giả chưa đưa ra hệ thống các đặc trưng, giá trị của phong cách ứng xử Hồ Chí Minh. Phong cách ứng xử ngoại giao Hồ Chí Minh của tác giả Lường Thị Lan [23], tác giả đã bước đầu đưa ra những đặc trưng chủ yếu trong phong cách ứng xử ngoại giao Hồ Chí Minh, qua đó làm nổi bật đạo đức và tài năng của Hồ Chí Minh trong giải quyết vấn đề ngoại giao. Công trình Bí quyết thành công Hồ Chí Minh của Phùng Hữu Phú [63], công trình là tập hợp những bài viết của tác giả.
Qua đó, tác giả đã nêu bật những thành công của Hồ Chí Minh trong việc giải quyết các mối quan hệ giữa các lực lượng, các giai tầng để xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Đồng thời, tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề đoàn kết trong Đảng cũng như mối quan hệ giữa Đảng - Nhà nước - nhân dân. Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ bàn đến một cách gián tiếp những ứng xử của Hồ Chí Minh. Công trình Hồ Chí Minh nhà tư tưởng thiên tài của Trần Nhâm [57], công trình đã phân tích, kiến giải những tài năng của Hồ Chí Minh trong giải quyết các mối quan hệ ứng xử trên các phương diện với nhân dân, bạn bè quốc tế.
Do được viết dưới góc độ phân tích tư tưởng nên công trình chưa bàn về phong cách ứng xử Hồ Chí Minh Công trình Hồ Chí Minh - Nhà cách mạng sáng tạo của Mạch Quang Thắng [70], thông qua nghiên cứu có hệ thống những đặc điểm, bản chất và sự vận dụng sáng tạo của tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn của cách mạng Việt Nam, công trình đã chỉ ra được những trị của tư tưởng Hồ Chí Minh. Mặc dù công trình không trực tiếp nghiên cứu phong cách ứng xử Hồ Chí Minh nhưng tác giả đã làm sáng tỏ sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong giải quyết các mối quan hệ. Công trình Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh của Nguyễn Dy Niên [59], tác giả đã làm sáng tỏ tư tưởng, phương pháp, phong cách ngoại giao 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hồ Chí Minh. Qua đó, làm nổi bật những nét đặc sắc trong phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh nhưng chưa nghiên cứu có hệ thống phong cách ứng xử Hồ Chí Minh.
Công trình Vận dung và phát triển sáng tạo tư tưởng, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh trong tình hình mới của Trần Minh Trưởng [71]. Công trình đã đi sâu nghiên cứu có hệ thống quan điểm, nguyên tắc, phương châm, phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh cũng như sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Mặc dù tác giả đã làm rõ những nét nổi bật của Hồ Chí Minh trong giải quyết mối quan hệ chính trị với các nước nhưng chưa đề cập sâu và có hệ thống phong cách ứng xử Hồ Chí Minh. Công trình Tư tưởng Hồ Chí Minh rọi sáng con đường độc lập tự do của dân tộc Việt Nam của Lê Mậu Hãn (chủ biên) [13].
Tác giả và công sự đã bàn luận đến một số quan điểm của Hồ Chí Minh trong giải quyết các mối hệ trong đại đoàn kết dân tộc, văn hóa, đạo đức và phong cách. Tuy nhiên, công trình chỉ gián tiếp đề cập đến phong cách ứng xử của Hồ Chí Minh. Công trình Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh truyền thống dân tộc và nhân loại của Vũ Khiêu (chủ biên) [17], công trình là tập hợp những bài viết của nhiều tác giả, từ những góc độ tiếp cận khác nhau để làm nổi bật nguồn gốc và đặc điểm tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Công trình không bàn trực tiếp vào vấn đề phong cách ứng xử Hồ Chí Minh Công trình Hồ Chí Minh ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam của Vũ Khiêu [18], công trình là tập hợp các kết quả nghiên cứu của tác giả trong nhiều năm.