phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ nghiên cứu và đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng. Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH Chƣơng 2: CÁCH XÂY DỰNG NHÂN VẬT CỦA ĐẠO DIỄN TRONG HAI BỘ PHIM Chƣơng 3: CÁCH CHỌN, SỬ DỤNG DIỄN VIÊN, KHÔNG GIAN, BỐI CẢNH PHIM VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH 1. Một số vấn đề về xây dựng nhân vật trong phim truyện điện ảnh 1. Nhân vật điện ảnh Có thể khẳng định nhân vật là yếu tố cơ bản nhất cấu thành lên một tác phẩm nghệ thuật nói chung và trong tác phẩm điện ảnh nói riêng.
Về nội dung, đó chính là phƣơng tiện để nhà làm phim khái quát hiện thực một cách hình tƣợng, gửi gắm chủ đề tƣ tƣởng của tác phẩm. Mỗi nhân vật nhƣ là một công cụ để ngƣời nghệ sĩ khám phá, miêu tả đời sống. Nhân vật còn là hiện thân cho những quan niệm về tính cách và những tƣ tƣởng chủ đề mà tác giả muốn thể hiện, trong một thời đại lịch sử nhất định. Nhân vật, nhất là khi đã trở thành hình tƣợng nghệ thuật, chính là chìa khóa để chúng ta đi vào thế giới tƣ tƣởng nghệ thuật của tác phẩm.
Trong tác phẩm điện ảnh, nhân vật phải hành động. Nếu không có hành động sẽ không có nhân vật điện ảnh và hẳn nhiên sẽ không có tác phẩm điện ảnh. Nhân vật trong điện ảnh luôn hành động và biến đổi. Nếu bản thân nhân vật không thay đổi thì môi trƣờng xung quanh anh ta sẽ thay đổi, nếu nhân vật nỗ lực thay đổi cái gì đó giống nhƣ nhân vật nỗ lực để đạt đƣợc mục đích đặt ra ở đầu phim.
Chỉ có hành động, nhân vật mới chứng tỏ cho khán giả thấy mình là ai, mình là con ngƣời nhƣ thế nào. Trong tác phẩm điện ảnh, cần phải có những diễn biến dẫn tới hành động đó một cách logic. Sự biến đổi suy nghĩ, tính cách của nhân vật cũng là một yếu tố rất quan trọng đƣợc nhà biên kịch sử dụng để tạo nên nhân vật đa tính cách, nhằm hấp dẫn, lôi cuốn khán giả. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà biên kịch, nhà đạo diễn phải có sự tôn trọng đối với nhân vật của mình.
Trong tác phẩm, nhân vật cần phải đƣợc biến đổi và trƣởng thành một cách rất tự nhiên theo quy luật của cuộc sống. Một điều nữa cũng cần phải nhắc tới là mối quan hệ giữa nhân vật và khán giả. Ngồi trƣớc màn ảnh, khán giả phải cảm nhận đƣợc nhân vật, phải có sự chia sẻ, cảm thông, vui, buồn cùng nhân vật. Để có thể dẫn tới điều đó, nhà đạo diễn phải cho khán giả thấy đƣợc một phần của chính mình ẩn sâu trong nhân vật trên màn ảnh.
Dù phim truyện điện ảnh là những câu chuyện phim đƣợc hƣ cấu nhƣng cũng cần phải tuân thủ những nguyên tắc cơ bản. Việc tuân thủ các nguyên tắc trong xây dựng nhân vật sẽ giúp ngƣời viết có đƣợc những nhân vật điện ảnh sắc nét, sinh động và gẫn gũi. Đó cũng chính là lý do tạo nên sự khác biệt giữa điện ảnh và văn học. Với một ngƣời viết văn, có thể không cần phải tuân thủ bất cứ nguyên tắc nào, nhƣng với điện ảnh, nếu ngƣời viết thả trôi cảm xúc của mình, sáng tác giống nhƣ một nhà văn thì có thể xảy ra trƣờng hợp kịch bản thiếu mạch lạc, đánh đố đạo diễn trong việc thể hiện và sáng tạo tác phẩm.
Vì thế tuân thủ một số nguyên tắc nhất 1. Phân loại nhân vật trong tác phẩm điện ảnh Để có thể nắm bắt đƣợc những đặc điểm của nhân vật, cần có những khái niệm cơ bản về phân loại nhân vật. Xét về vai trò nhân vật trong tác phẩm: có nhân vật chính, nhân vật phụ và nhân vật trung tâm. Nhân vật chính phải là ngƣời xuất hiện trong suốt cả chiều dài của bộ phim và là ngƣời tạo ra sự vận động, thúc đẩy mọi hành động của câu chuyện.
Nhiệm vụ của mỗi nhân vật chính cần phải đƣợc đặt trong một hoàn cảnh khó khăn để anh ta có thể thể hiện đƣợc hết các phẩm chất vốn có của bản thân. Nhân vật chính phải tự giải quyết lấy vấn đề của mình. Nhân vật phụ không thể đóng thế nhân vật chính ở những điểm mấu chốt của câu chuyện, những cao 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trào của bộ phim. Hay nói cách khác, nhà biên kịch không thể để nhân vật chính và nhân vật phụ hành động một cách tuỳ tiện, lẫn lộn công việc của nhau.
Nhân vật chính là nhân vật đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tập trung đề tài, chủ đề và tƣ tƣởng của tác phẩm. Trong Sống trong sợ hãi của Bùi Thạc Chuyên có nhiều nhân vật chính, nhƣ Tải, Ba Thuận, Năm Đực… Trong Những đứa con của làng của Nguyễn Đức Việt là ông Thập, Bè, Bƣới, Đông. Trong phim Sống trong sợ hãi của Bùi Thạc Chuyên có các nhân vật phụ nhƣ Hai Dân, ngƣời vợ bé của Tải, cô Uyên, bé Lành…Trong phim Những đứa con của làng của Nguyễn Đức Việt là ông chủ tịch xã - con trai ông xã trƣởng làm Việt gian ngày trƣớc, ông lý trƣởng. Cũng xét từ góc độ nội dung tƣ tƣởng hay phẩm chất nhân vật, ta lại có thể chia ra thành hai nhóm nhân vật chính là nhóm nhân vật đơn tính cách (bao gồm các loại nhân vật chính diện - nhân vật tích cực - và nhân vật phản diện - nhân vật tiêu cực) và nhóm nhân vật đa tính cách (nhân vật có sự biến đổi từ tích cực sang tiêu cực hoặc ngƣợc lại).
Nhân vật đơn tính cách là loại nhân vật chỉ có tính cách đơn duy nhất trong toàn bộ diễn biến của câu chuyện mà anh ta tham gia trong tác phẩm. Nhân vật đa tính cách là nhân vật có sự biến đổi trong tâm lý, tình cảm. Ở đầu phim, anh ta có thể là một ngƣời rất xấu xa, nhƣng sau đó, anh ta hoàn lƣơng và trở thành ngƣời anh hùng, hoặc cũng có thể hoàn toàn ngƣợc lại. Điểm mấu chốt tạo nên sự biến đổi trong tính cách của nhân vật là phải có một tác nhân đủ mạnh nhƣ một cú sốc tình cảm (ví dụ nhƣ cha, mẹ, anh, chị em hay con cái chết đi, hoặc đem lòng yêu một cô gái ngay từ cái nhìn đầu tiên.), gặp vận may lớn rất bất ngờ (nhƣ trúng vé số độc đắc, nhặt đƣợc rất nhiều tiền, phát hiện ra kho báu bí mật.) mới có thể tạo nên sự thay đổi đột ngột làm biến đổi tâm tƣ, tình cảm của nhân vật.
Trong nhóm nhân vật đa tính cách 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này, cũng nhiều khi đó là sự hoà trộn giữa chính diện và phản diện trong cùng một con ngƣời. Nhìn chung, khi phân định loại hình nhân vật phải rất linh hoạt dựa trên cơ sở khả năng phản ánh hiện thực của tác phẩm và ý đồ tƣ tƣởng của tác giả.Từ khái niệm nhân vật tới khái niệm tính cách và tính cách điển hình là những mức độ khác nhau về chất lƣợng tƣ tƣởng - nghệ thuật của sự thể hiện con ngƣời trong tác phẩm. Một số nguyên tắc, thủ pháp xây dựng nhân vật điện ảnh Một nguyên tắc đƣợc coi là bất biến và thƣờng xuyên đƣợc nhắc đến khi xây dựng nhân vật là: không có nhân vật sẽ không có hành động; không có hành động sẽ không có xung đột; không có xung đột sẽ không có cốt truyện; không có cốt truyện sẽ không có kịch bản. Để nhân vật đƣợc hành động, phải xét đến những yếu tố nhƣ: Mục đích cuối cùng của nhân vật trong chuyện này là gì? Động cơ thúc đẩy anh ta hƣớng tới mục đích đó? Vật cản trên con đƣờng thực hiện mục đích? Làm thế nào để có thể vƣợt qua những vật cản? Một vấn đề cần nói tới trong việc xây dựng nhân vật điện ảnh là cần phải phân biệt đƣợc thế nào là nhân vật và môtíp nhân vật để tìm ra đƣợc những nhân vật ấn tƣợng.
Nói đến môtíp nhân vật, phải nói đến môtíp cốt truyện – đó là kiểu môtíp tiêu biểu cho các tác phẩm tự sự và kịch vốn chứa nhiều hành động. Những bộ phim dựng theo môtíp cốt truyện thƣờng thấy nhƣ vậy đã tạo nên những mô típ nhân vật quá quen thuộc, sáo mòn với cách thể hiện tƣơng tự nhau. Vậy làm thế nào để nhân vật trong phim của mình trở nên nổi bật so với những nhân vật khác. Đáp án duy nhất ở đây là cần phải tạo cho nhân vật những cá tính riêng.
Trong cái môtíp chung ấy, nhân vật phải là một thực thể độc đáo, có phong cách sống, có hành động khác với những ngƣời bình thƣờng. Thậm chí, nhà biên kịch giỏi là ngƣời biết tìm ra một 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình nhƣng lại có những cá tính đối lập hoàn toàn. Về vấn đề này, nhà biên kịch Richard Walter đã từng nhận định: “Khán giả thích những nhân vật hơi khác mình một chút, thậm chí có nhiều nét hấp dẫn để có thể mở rộng cốt truyện. Hãy cố gắng xây dựng nhân vật một cách công phu để nhân vật này có khả năng ngay từ cái nhìn đầu tiên đã chiếm đƣợc sự thú vị của khán giả” [Richard Walter, tr.
Để nhân vật đƣợc hành động và diễn viên có đất diễn, các nhà biên kịch và đạo diễn phải đặt nhân vật chính của mình vào trong một hoàn cảnh nhất định. Thông thƣờng, các nhà biên kịch trên thế giới đều tuân thủ theo một quy luật chính là tạo cho nhân vật một tai họa ngay từ những phút khởi đầu của bộ phim (thông thƣờng là từ phút đầu tiên đến phút thứ 10). Tai họa này chính là điểm khởi đầu cho toàn bộ những hành động của nhân vật trong suốt cả bộ phim. Lý giải cho cách làm này, các nhà biên kịch muốn lấy đƣợc thiện cảm của khán giả dành cho nhân vật chính của phim ngay từ đầu.
Xét trên góc độ tâm lý khán giả, nhân vật sẽ đƣợc đồng cảm, chia sẻ nỗi đau khi gặp phải những khởi đầu đầy bất trắc. Ngƣời xem sẽ tò mò muốn biết tai họa đó là gì, liệu rằng nhân vật có vƣợt qua đƣợc nó hay không và cách mà nhân vật chiến đấu để vƣơn lên số phận nhƣ thế nào.