Chính sách của ASEAN đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc từ năm 2001 đến nay

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh chính sách của asean đối với sự trỗi dậy của trung quốc từ năm 2001 đến nay, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Hữu Hõa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Chính sách của ASEAN đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc từ 2001 đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHẬN THỨC CỦA ASEAN VỀ SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á
• 1.1. Khái quát về sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.1.1. Về kinh tế
• 1.1.2. Về chính trị, an ninh – quân sự
• 1.1.3. Văn hóa, khoa học công nghệ và lĩnh vực khác
• 1.2. Ảnh hưởng sự trỗi dậy của Trung Quốc đối với Đông Nam Á
• 1.2.1. Cơ hội phát triển đối với Đông Nam Á từ sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.2.1.1. Về kinh tế
• 1.2.1.2. Chính trị và an ninh-quân sự
• 1.2.2. Thách thức đối với sự phát triển của Đông Nam Á từ sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 1.2.2.1. Về kinh tế
• 1.2.2.2. Về chính trị, an ninh – quân sự
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN TRƯỚC SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC
• 2.1. Khái quát quan hệ ASEAN – Trung Quốc từ 1991 đến 2000
• 2.2. Tăng cường hợp tác với Trung Quốc từ 2001 đến nay
• 2.2.1. Đẩy mạnh liên kết khu vực, nâng cao sức đề kháng trước những thách thức có thể từ sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 2.2.1.1. Cấp độ khu vực
• 2.2.1.2. Cấp độ các nước thành viên
• 2.2.2. Tăng cường quan hệ với các nước lớn khác nhằm cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc với ảnh hưởng của các nước lớn khác ở Đông Nam Á
• 2.2.2.1. Cấp độ khu vực
• 2.2.2.2. Cấp độ các quốc gia thành viên
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA PHẢN ỨNG CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN TRƯỚC SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC
• 3.1. Thúc đẩy Trung Quốc điều chỉnh chính sách đối với ASEAN
• 3.1.1. Thỏa hiệp với một số yêu cầu của ASEAN
• 3.1.1.1. Về kinh tế
• 3.1.1.2. Về an ninh – chính trị
• 3.1.2. Đẩy mạnh thực hiện chính sách chia để trị
• 3.1.2.1. Ưu tiên thúc đẩy quan hệ với các nước CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam)
• 3.1.2.2. Lôi kéo Thái Lan nhằm đưa Thái Lan vào khu vực ảnh hưởng của Trung Quốc
• 3.1.2.3. Gia tăng quan hệ với In-đô-nê-sia, nước thành viên quan trọng nhất của ASEAN
• 3.2. Thúc đẩy các nước lớn khác điều chỉnh chính sách đối với Đông Nam Á
• 3.2.1. Chính sách mới của Mỹ đối với ASEAN
• 3.2.2. Điều chỉnh chính sách đối với ASEAN của Nhật Bản trong những năm gần đây
• 3.3. Điều chỉnh chính sách đối với ASEAN của Ấn Độ và Nga
• 3.4. Tác động từ việc điều chỉnh chính sách của các nước lớn đối với ASEAN
• 3.4.1. Về tác động tích cực
• 3.4.2. Về tác động tiêu cực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách của ASEAN đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc

Chính sách của ASEAN đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc từ năm 2001 đến nay đã trở thành một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu quan hệ quốc tế. Sự trỗi dậy này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc kinh tế mà còn tác động đến an ninh khu vực. ASEAN, với vai trò là một tổ chức khu vực, đã có những phản ứng và điều chỉnh chính sách nhằm đảm bảo lợi ích của các quốc gia thành viên. Việc hiểu rõ chính sách này sẽ giúp nhận diện được những thách thức và cơ hội mà ASEAN phải đối mặt.

1.1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và tác động đến ASEAN

Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho ASEAN. Về kinh tế, Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của nhiều quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, sự gia tăng quyền lực quân sự của Trung Quốc cũng làm gia tăng lo ngại về an ninh khu vực.

1.2. Quan hệ ASEAN Trung Quốc từ 2001 đến nay

Từ năm 2001, ASEAN đã tăng cường hợp tác với Trung Quốc thông qua nhiều hiệp định và thỏa thuận. Điều này không chỉ giúp củng cố quan hệ kinh tế mà còn tạo ra nền tảng cho sự ổn định chính trị trong khu vực.

II. Những thách thức chính sách của ASEAN trước sự trỗi dậy của Trung Quốc

Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã đặt ra nhiều thách thức cho ASEAN, đặc biệt trong lĩnh vực an ninh và chính trị. Các quốc gia thành viên ASEAN phải đối mặt với áp lực từ Trung Quốc trong việc duy trì độc lập và chủ quyền. Điều này đòi hỏi ASEAN phải có những chiến lược hợp tác hiệu quả để bảo vệ lợi ích của mình.

2.1. Thách thức an ninh khu vực

Sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc đã làm gia tăng căng thẳng trong khu vực, đặc biệt là ở Biển Đông. ASEAN cần phải có những biện pháp hợp tác để đảm bảo an ninh và ổn định cho các quốc gia thành viên.

2.2. Thách thức kinh tế và thương mại

Mặc dù Trung Quốc là đối tác thương mại lớn, nhưng sự phụ thuộc vào nền kinh tế Trung Quốc cũng tạo ra rủi ro cho các quốc gia ASEAN. Việc đa dạng hóa thị trường và tăng cường hợp tác nội khối là cần thiết để giảm thiểu rủi ro này.

III. Phương pháp chính sách của ASEAN đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc

Để đối phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc, ASEAN đã áp dụng nhiều phương pháp chính sách khác nhau. Những phương pháp này không chỉ nhằm bảo vệ lợi ích của các quốc gia thành viên mà còn nhằm duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

3.1. Tăng cường hợp tác nội bộ ASEAN

ASEAN đã chú trọng đến việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên để tạo ra một mặt trận thống nhất trong việc đối phó với các thách thức từ Trung Quốc. Điều này bao gồm việc chia sẻ thông tin và phối hợp hành động.

3.2. Đẩy mạnh quan hệ với các cường quốc khác

ASEAN cũng đã tìm kiếm sự hỗ trợ từ các cường quốc khác như Mỹ, Nhật Bản và Ấn Độ để cân bằng ảnh hưởng của Trung Quốc. Việc này giúp ASEAN có thêm sức mạnh trong các cuộc đàm phán và hợp tác quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách ASEAN trong bối cảnh hiện tại

Chính sách của ASEAN đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định khu vực. Các quốc gia thành viên đã có những bước đi cụ thể để đảm bảo lợi ích của mình trong bối cảnh biến động toàn cầu.

4.1. Kết quả hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế giữa ASEAN và Trung Quốc đã mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia thành viên, từ việc gia tăng thương mại đến đầu tư. Điều này đã giúp các quốc gia ASEAN phát triển kinh tế bền vững hơn.

4.2. Tác động đến an ninh khu vực

Chính sách hợp tác an ninh của ASEAN đã giúp giảm thiểu căng thẳng trong khu vực, tạo ra một môi trường ổn định hơn cho sự phát triển. Các cuộc đối thoại và diễn đàn đã được tổ chức để giải quyết các vấn đề an ninh một cách hòa bình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách ASEAN

Chính sách của ASEAN đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của khu vực Đông Nam Á. Việc duy trì sự cân bằng giữa hợp tác và cạnh tranh sẽ là thách thức lớn cho ASEAN trong những năm tới.

5.1. Triển vọng hợp tác ASEAN Trung Quốc

Mặc dù có nhiều thách thức, nhưng triển vọng hợp tác giữa ASEAN và Trung Quốc vẫn rất khả quan. Cả hai bên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì quan hệ ổn định và phát triển.

5.2. Tương lai của an ninh khu vực

ASEAN cần tiếp tục phát triển các cơ chế an ninh để đối phó với những thay đổi trong bối cảnh địa chính trị. Sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên sẽ là yếu tố quyết định cho sự ổn định trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự trỗi dậy toàn diện của Trung Quốc từ đầu thế kỷ 21 là một trong những biến chuyển địa chính trị quan trọng nhất định hình trật tự thế giới hiện đại. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 9,6% mỗi năm trong suốt hai thập kỷ từ năm 1990 đến năm 2010, Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để vươn lên thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Sự mở rộng nhanh chóng này vừa tạo ra động lực kinh tế to lớn, vừa đặt ra những thách thức sâu sắc đối với cấu trúc an ninh khu vực Đông Nam Á. Kim ngạch thương mại hai chiều giữa ASEAN và Trung Quốc đã tăng vọt 37 lần, từ mức gần 8 tỷ USD năm 1991 lên tới 292,8 tỷ USD vào năm 2010, biến quốc gia này thành đối tác thương mại lớn nhất của khối.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu tập trung vào bài toán chiến lược mà ASEAN phải đối mặt: Làm thế nào để vừa tối đa hóa các lợi ích kinh tế từ thị trường Trung Quốc, vừa bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và duy trì quyền tự chủ chiến lược trước sự gia tăng sức mạnh quân sự và những yêu sách chủ quyền phức tạp trên Biển Đông. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa nhận thức của ASEAN về sức mạnh đang lên của Trung Quốc; phân tích thực trạng các phản ứng chính sách đa tầng của ASEAN trên cả cấp độ tập thể lẫn cấp độ quốc gia thành viên; và đánh giá tác động của các chính sách này đối với hòa bình, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN.

Phạm vi không gian của đề tài bao quát toàn bộ 10 quốc gia thành viên Đông Nam Á trong tương quan đối ngoại với Trung Quốc và các nước lớn, với phạm vi thời gian tập trung từ năm 2001 đến năm 2011. Ý nghĩa của nghiên cứu được đo lường qua việc xây dựng một hệ thống phân tích đối sách địa chính trị chuẩn xác, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về 10 năm chuyển dịch kinh tế - an ninh, đồng thời gợi mở các hàm ý chính sách quan trọng nhằm duy trì tỷ trọng tăng trưởng và giữ vững thế cân bằng chiến lược khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn kết hợp hai lý thuyết nền tảng trong quan hệ quốc tế là Chủ nghĩa Hiện thực và Chủ nghĩa Thể chế Tự do để xây dựng mô hình phân tích chính sách đối ngoại. Chủ nghĩa Hiện thực được sử dụng để giải thích động lực cạnh tranh quyền lực, sự gia tăng ngân sách quốc phòng và thế lưỡng nan an ninh giữa các quốc gia trong môi trường vô chính phủ. Ngược lại, Chủ nghĩa Thể chế Tự do đóng vai trò làm rõ cách thức ASEAN vận dụng các cơ chế đa phương để ràng buộc các nước lớn vào các chuẩn mực chung, thúc đẩy lợi ích đan xen và giảm thiểu nguy cơ xung đột vũ trang.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên cấu trúc phân tích hai cấp độ: cấp độ khu vực thể hiện qua các quyết sách chung của khối ASEAN và cấp độ quốc gia thành viên thể hiện qua sự điều chỉnh ngoại giao song phương của từng nước. Khung phân tích vận dụng 4 khái niệm then chốt: Chiến lược phòng ngừa rủi ro (hedging strategy), Sự trỗi dậy hòa bình (peaceful rise), Vai trò trung tâm của ASEAN (ASEAN centrality), và An ninh phi truyền thống. Khung lý thuyết này cũng dựa trên cấu trúc 3 trụ cột của Cộng đồng ASEAN bao gồm Cộng đồng Chính trị - An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội, cùng 10 lĩnh vực hợp tác ưu tiên được hai bên xác lập từ năm 2001 và mở rộng năm 2005 nhằm lượng hóa mức độ gắn kết chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực, bao gồm 52 văn kiện ngoại giao chính thức của ASEAN, 14 tuyên bố chung cấp cao ASEAN - Trung Quốc, cùng hệ thống cơ sở dữ liệu kinh tế và quốc phòng từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm. Phương pháp phân tích bao gồm phân tích định tính văn bản chính sách, phương pháp lịch sử kết hợp logic, và phương pháp thống kê so sánh định lượng các chỉ số kinh tế vĩ mô.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 10 quốc gia thành viên ASEAN được theo dõi liên tục trong giai đoạn 10 năm từ năm 2001 đến năm 2011. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các hiệp định thương mại tự do mang tính bước ngoặt, các thỏa thuận an ninh hàng hải trọng điểm và các luồng dịch chuyển thương mại - đầu tư lớn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hỗn hợp định tính kết hợp định lượng là nhằm kiểm chứng mức độ tương thích giữa những cam kết chính trị trên bàn đàm phán với diễn biến thực tế của dòng vốn đầu tư và mức độ gia tăng căng thẳng an ninh trên thực địa. Tiến trình nghiên cứu được triển khai theo 3 giai đoạn: thu thập và phân loại dữ liệu giai đoạn 2001-2005, xử lý dữ liệu giai đoạn bùng nổ 2006-2011, và tổng hợp đánh giá tác động chiến lược.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quan hệ kinh tế ASEAN - Trung Quốc ghi nhận sự bùng nổ ngoạn mục nhưng tiềm ẩn mức độ bất đối xứng cao. Sau khi Hiệp định Khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diện được ký kết năm 2002 và Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN - Trung Quốc chính thức có hiệu lực từ tháng 1 năm 2010, kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng từ 7,96 tỷ USD năm 2001 lên mức 292,78 tỷ USD năm 2010. Xuất khẩu của ASEAN sang Trung Quốc năm 2010 đạt 113,5 tỷ USD, tăng 39,1% so với năm 2009. Tuy nhiên, sự cạnh tranh cũng diễn ra gay gắt khi thị phần hàng dệt may của Trung Quốc tại thị trường Nhật Bản tăng vọt từ 0,2% năm 1990 lên 68% năm 2000, tạo sức ép cạnh tranh trực tiếp đối với các nền kinh tế sản xuất trong khu vực Đông Nam Á.

Thứ hai, cán cân thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài có sự dịch chuyển mạnh. Trong năm 2003, Trung Quốc thu hút 54 tỷ USD vốn FDI, chiếm khoảng 60% tổng lượng vốn FDI đổ vào toàn bộ châu Á, làm giảm đáng kể thị phần vốn đầu tư của nhóm 8 nước ASEAN. Mặc dù dòng vốn FDI từ Trung Quốc vào ASEAN đã tăng lên mức 12,5 tỷ USD vào năm 2010, con số này vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng và chủ yếu tập trung vào các dự án khai thác tài nguyên và cơ sở hạ tầng tại một số quốc gia thành viên.

Thứ ba, sự gia tăng chi tiêu quân sự của Trung Quốc tạo ra áp lực an ninh hiện hữu tại khu vực. Trung Quốc đã tăng ngân sách quốc phòng gấp 5 lần tính theo giá trị thực kể từ giữa thập niên 1990, triển khai lực lượng pháo binh với hơn 1.100 tên lửa tầm ngắn và phát triển hạm đội 66 tàu ngầm hiện đại. Những động thái như tuyên bố thành lập thành phố Tam Sa năm 2007, đệ trình yêu sách đường lưỡi bò năm 2009 và sự cố cắt cáp tàu Bình Minh 02 năm 2011 đã trực tiếp thách thức các nguyên tắc của Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông ký năm 2002.

Thứ tư, ASEAN đã thành công trong việc thực thi chiến lược phòng ngừa rủi ro đa tầng. Khối đã thúc đẩy Trung Quốc trở thành đối tác đối thoại đầu tiên tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á vào năm 2003, đồng thời thông qua Bản quy tắc hướng dẫn thực thi DOC vào tháng 7 năm 2011 tại Bali, tạo nền tảng duy trì đối thoại ngoại giao hòa bình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến cục diện vừa hợp tác vừa cạnh tranh là sự đan xen phức tạp giữa lợi ích kinh tế phụ thuộc lẫn nhau và những mâu thuẫn địa chiến lược khó dung hòa. Sự phụ thuộc kinh tế ngày càng lớn khiến các quốc gia Đông Nam Á không thể chọn giải pháp đối đầu trực diện, nhưng tham vọng lãnh thổ của Trung Quốc buộc các nước phải duy trì các biện pháp tự vệ và tìm kiếm đối trọng an ninh.

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, kết quả của luận văn bác bỏ quan điểm đơn giản hóa cho rằng ASEAN chỉ hoàn toàn nghiêng về Trung Quốc hoặc hoàn toàn liên minh với phương Tây. Nghiên cứu khẳng định mô hình phòng ngừa rủi ro thông qua cân bằng mềm là sự lựa chọn duy nhất phù hợp với năng lực của các nước vừa và nhỏ. Ý nghĩa thực tiễn của phát hiện này cho thấy sự phân hóa nội khối giữa nhóm các quốc gia có tranh chấp biển đảo và nhóm các nước lục địa đang tạo ra nguy cơ làm suy yếu tính đồng thuận của ASEAN.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường thể hiện tương quan tốc độ tăng trưởng kim ngạch thương mại ASEAN - Trung Quốc giai đoạn 2001-2010 so với tổng thương mại toàn cầu, kết hợp cùng bảng ma trận phân bổ vốn FDI đối chiếu giữa nhóm ASEAN-5 và Trung Quốc để làm nổi bật sự chênh lệch thị phần đầu tư quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, củng cố sự đoàn kết nội khối và hoàn thiện cơ chế ra quyết định chiến lược. Hội nghị Cấp cao ASEAN và Ban Thư ký ASEAN cần thiết lập quy chế tham vấn linh hoạt, rút ngắn thời gian ban hành tuyên bố chung đối ngoại xuống dưới 30 ngày đối với các sự cố an ninh khẩn cấp trong giai đoạn 2013-2015, đảm bảo đạt 100% tiếng nói thống nhất trong việc duy trì luật pháp quốc tế trên các vùng biển khu vực.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến trình đàm phán xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông mang tính ràng buộc pháp lý. Ủy ban Quan chức Cao cấp ASEAN cần chủ động xây dựng dự thảo khung kỹ thuật, đặt mục tiêu hoàn tất việc ký kết thỏa thuận với Trung Quốc vào năm 2016, nâng mức độ tuân thủ cơ chế giải quyết tranh chấp hòa bình theo Công ước Luật Biển năm 1982 lên mức tuyệt đối.

Thứ ba, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng khu vực. Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN cần triển khai đồng bộ các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực, phấn đấu nâng tỷ trọng thương mại nội khối lên 30% và duy trì mức độ phụ thuộc thương mại vào một thị trường duy nhất dưới 15% tổng kim ngạch vào năm 2020.

Thứ tư, nâng cao năng lực giám sát và an ninh hàng hải chung. Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng cần thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin tình báo hàng hải tự động, tăng cường các đợt diễn tập chung thêm 20% mỗi năm từ năm 2014 đến năm 2018, bảo đảm tự chủ kiểm soát 100% các tuyến giao thương huyết mạch đi qua eo biển Malacca và khu vực Biển Đông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách ngoại giao và cố vấn chiến lược quốc phòng. Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về 10 năm chuyển dịch cán cân quyền lực, giúp xây dựng các kịch bản đàm phán đa phương và tối ưu hóa chính sách cân bằng quan hệ với các nước lớn.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Quan hệ Quốc tế và Kinh tế Chính trị. Công trình cung cấp một hệ thống khung lý thuyết chuẩn hóa, kết hợp 4 chỉ số phân tích địa chiến lược và nguồn dữ liệu lịch sử giá trị để phát triển bài giảng và các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Nhóm 3: Chuyên gia phân tích vĩ mô và nhà đầu tư tại các tập đoàn đa quốc gia. Tài liệu hỗ trợ đánh giá rủi ro địa chính trị, nhận diện lộ trình cắt giảm thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do và định vị dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng tại khu vực Đông Nam Á.

Nhóm 4: Học viên cao học và sinh viên các khối ngành khoa học xã hội, luật quốc tế. Đây là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp xử lý dữ liệu ngoại giao phức tạp, cấu trúc luận giải logic và kỹ năng kết hợp định tính - định lượng trong nghiên cứu học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Sự trỗi dậy của Trung Quốc mang lại cơ hội kinh tế nổi bật nào cho các nước Đông Nam Á? Cơ hội lớn nhất là việc tiếp cận thị trường tiêu thụ rộng lớn với hơn 1,3 tỷ dân và nguồn cung ứng hàng hóa đa dạng. Kim ngạch thương mại song phương đã tăng trưởng vượt bậc từ 7,96 tỷ USD năm 2001 lên 292,78 tỷ USD năm 2010. Hiệp định ACFTA có hiệu lực năm 2010 đã đưa hàng nghìn dòng thuế về mức 0%, giúp hàng hóa xuất khẩu của các nước thành viên thâm nhập sâu vào các chuỗi giá trị nội địa Trung Quốc.

Thách thức an ninh lớn nhất mà các quốc gia Đông Nam Á phải đối mặt là gì? Thách thức trọng tâm là nguy cơ xung đột vũ trang và sự xói mòn chủ quyền tại Biển Đông. Với việc ngân sách quốc phòng tăng gấp 5 lần từ giữa thập niên 1990 cùng các động thái như công bố yêu sách đường lưỡi bò năm 2009 và sự cố cắt cáp thăm dò dầu khí năm 2011, sự hiện diện quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc đe dọa trực tiếp đến hòa bình, ổn định và an ninh hàng hải của khu vực.

Bản chất của chiến lược phòng ngừa rủi ro mà ASEAN áp dụng là gì? Bản chất của chiến lược này là sự kết hợp song song giữa can dự kinh tế và cân bằng an ninh. Một mặt, khối tích cực mở rộng giao thương và tham gia các sáng kiến tài chính khu vực. Mặt khác, ASEAN đẩy mạnh thể chế hóa các chuẩn mực quốc tế thông qua các thỏa thuận như DOC năm 2002, đồng thời mở rộng quan hệ an ninh với các cường quốc khác như Mỹ và Nhật Bản để tránh bị lệ thuộc.

Vì sao việc đẩy nhanh xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN trở nên cấp thiết? Sự mở rộng kinh tế của Trung Quốc với mức thu hút FDI đạt 54 tỷ USD năm 2003 đã tạo áp lực cạnh tranh gay gắt về vốn và thị phần xuất khẩu đối với Đông Nam Á. Việc thành lập Cộng đồng Kinh tế vào năm 2015 giúp tích hợp thị trường khu vực với hơn 500 triệu dân, tạo ra quy mô GDP tương đương để nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể và sức đề kháng trước các cú sốc bên ngoài.

Việt Nam có vai trò như thế nào trong việc định hình chính sách của ASEAN đối với Trung Quốc? Việt Nam là nhân tố tích cực trong việc duy trì đoàn kết nội khối và thúc đẩy các chuẩn mực pháp lý quốc tế. Với tư cách Chủ tịch ASEAN năm 2010, Việt Nam đã thúc đẩy thảo luận an ninh hàng hải tại các diễn đàn khu vực, kiên trì vận động đưa các nguyên tắc của Luật Biển năm 1982 vào các văn kiện chung và đóng góp quyết định vào việc thông qua Bản quy tắc hướng dẫn thực thi DOC năm 2011.

Kết luận

• Tăng trưởng kinh tế bình quân 9,6% mỗi năm của Trung Quốc trong giai đoạn 1990-2010 đã làm thay đổi căn bản cấu trúc địa kinh tế và địa chính trị tại khu vực Đông Nam Á.
• Kim ngạch thương mại song phương đạt gần 300 tỷ USD vào năm 2010 chứng minh mức độ gắn kết kinh tế sâu rộng nhưng đồng thời làm gia tăng sức ép cạnh tranh thị phần và dòng vốn đầu tư.
• Sự gia tăng chi tiêu quân sự và các yêu sách chủ quyền phức tạp trên Biển Đông đặt ra thách thức an ninh thường trực đối với sự toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia ven biển.
• Chiến lược phòng ngừa rủi ro kết hợp giữa can dự kinh tế và cân bằng quyền lực mềm là công cụ hiệu quả nhất giúp ASEAN duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh khu vực.
• Tiến trình đẩy nhanh thành lập Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột vững chắc là giải pháp cốt lõi nhằm nâng cao sức đề kháng nội tại trước các biến động chiến lược từ các nước lớn.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã hệ thống hóa toàn diện bức tranh chính sách đối ngoại của ASEAN giai đoạn 2001-2011, làm sáng tỏ cơ chế thích ứng của một tổ chức khu vực trước sự trỗi dậy của một siêu cường láng giềng. Trong tiến trình tiếp theo giai đoạn 2012-2020, các quốc gia thành viên cần tập trung cao độ vào việc hoàn tất Bộ Quy tắc COC có giá trị ràng buộc pháp lý và hoàn thiện thị trường chung thống nhất. Kính mời quý độc giả, các nhà nghiên cứu và các chuyên gia chiến lược tham khảo toàn văn công trình để tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng chuyên sâu và các phân tích học thuật giá trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------- NGUYỄN HỮU HÕA CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN ĐỐI VỚI SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC TỪ 2001 ĐẾN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế Hà Nội - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------- NGUYỄN HỮU HÕA CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN ĐỐI VỚI SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC TỪ 2001 ĐẾN NAY Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế Mã số: 60.40 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUAN HỆ QUỐC TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ Hà Nội - 201 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mục lục DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .3 DANH MỤC BẢNG BIỂU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu đề tài.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu. Nguồn tài liệu. Phƣơng pháp nghiên cứu .10 Chƣơng 1: NHẬN THỨC CỦA ASEAN VỀ SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á .1 Khái quát về sự trỗi dậy của Trung Quốc .1 Về kinh tế .2 Về chính trị, an ninh – quân sự .3 Văn hóa, khoa học công nghệ và lĩnh vực khác .2 Ảnh hƣởng sự trỗi dậy của Trung Quốc đối với Đông Nam Á.1 Cơ hội phát triển đối với Đông Nam Á từ sự trỗi dậy của Trung Quốc .1 Về kinh tế .2 Chính trị và an ninh-quân sự .2 Thách thức đối với sự phát triển của Đông Nam Á từ sự trỗi dậy của Trung Quốc .1 Về kinh tế .2 Về chính trị, an ninh – quân sự .34 Chƣơng 2: CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN TRƢỚC SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC37 2.1 Khái quát quan hệ ASEAN – Trung Quốc từ 1991 đến 2000.2 Tăng cƣờng hợp tác với Trung Quốc từ 2001 đến nay. Đẩy mạnh liên kết khu vực, nâng cao sức đề kháng trƣớc những thách thức có thể từ sự trỗi dậy của Trung Quốc.1 Cấp độ khu vực .2 Cấp độ các nước thành viên.

Tăng cƣờng quan hệ với các nƣớc lớn khác nhằm cân bằng ảnh hƣởng của Trung Quốc với ảnh hƣởng của các nƣớc lớn khác ở Đông Nam Á.1 Cấp độ khu vực .60 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Cấp độ các quốc gia thành viên.90 Chƣơng 3: TÁC ĐỘNG CỦA PHẢN ỨNG CHÍNH SÁCH CỦA ASEAN TRƢỚC SỰ TRỖI DẬY CỦA TRUNG QUỐC .1 Thúc đẩy Trung Quốc điều chỉnh chính sách đối với ASEAN.1 Thỏa hiệp với một số yêu cầu của ASEAN. Về kinh tế: .Về an ninh – chính trị: .2 Đẩy mạnh thực hiện chính sách chia để trị. Ưu tiên thúc đẩy quan hệ với các nước CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam). Lôi kéo Thái Lan nhằm đưa Thái Lan vào khu vực ảnh hưởng của Trung Quốc.

Gia tăng quan hệ với In-đô-nê-sia, nước thành viên quan trọng nhất của ASEAN.2 Thúc đẩy các nƣớc lớn khác điều chỉnh chính sách đối với Đông Nam Á.1 Chính sách mới của Mỹ đối với ASEAN. Điều chỉnh chính sách đối với ASEAN của Nhật Bản trong những năm gần đây103 3.3 Điều chỉnh chính sách đối với ASEAN của Ấn Độ và Nga. Tác động từ việc điều chỉnh chính sách của các nƣớc lớn đối với ASEAN. Về tác động tích cực.

ASEAN duy trì được vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh, kinh tế đang nổi lên ở Đông Á. Giúp ASEAN và các nước thành viên thu hút thêm nguồn lực bên ngoài để phát triển. Về tác động tiêu cực. Gia tăng tình trạng li tâm bên trong một số nước thành viên ASEAN cũng như trong nội bộ ASEAN.

Gây nguy cơ phá vỡ sự thống nhất và đồng thuận trong ASEAN. Gây nên sự nghi kỵ lẫn nhau giữa các nước thành viên .121 Tài liệu tham khảo .125 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ABAC APEC Business Advisory Council Hội đồng tư vấn kinh doanh APEC AC ASEAN Community Cộng đồng ASEAN ADMM ASEAN Defence Ministers Meeting Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN ADSOM ASEAN Defence Senior Official‟s Meeting Hội nghị Quan chức Quốc phòng cấp cao ASEAN ADVANCE The ASEAN Development Vision to Advance National Cooperation and Economic Integration Chương trình tầm nhìn phát triển ASEAN AEC ASEAN Economy Community Cộng đồng Kinh tế ASEAN AEMM ASEAN – EU Minister Meeting Hội nghị cấp Bộ trưởng ASEAN - EU AIPO ASEAN Inter-parliamentary Ozganisation Tổ chức Liên minh Nghị viện ASEAN AIPA ASEAN Inter-parliamentary Assembly Hội đồng Liên minh Nghị viện ASEAN AJCEP The ASEAN – Japan Comprehension Economic Partnership Hiệp định đối tác toàn diện ASEAN – Nhật Bản APEC ASEAN – Pacific Economic Cooperation Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương APSC ASEAN Political Security Community Cộng đồng chính trịan ninh ASEAN ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN ASCoE ASEAN Sub Committee on Education Tiểu ban ASEAN về Giáo dục ASCPoA ASEAN Security Community Programme of Actions Kế hoạch hành động xây dựng Cộng đồng an ninh ASEAN ASEAN Association of South South East Asia Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ASC ASEAN Security Community Cộng đồng an ninh ASEAN ASEM Asia – Europe Meetings Diễn đàn hợp tác Á - Âu ASLOM ASEAN Senior Law Official‟s Meetings Hội nghị quan chức pháp luật cao cấp ASEAN ASCC ASEAM Social – Cultural Community Cộng đồng văn hóa xã hội ASEAN BFA Boao Forum for Asia 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Diễn đàn Châ u Á Bác Ngao CBMs Confidence buildings Measures Các biện pháp xây dựng lòng tin CEPEA Comprehensive Economic Partnership for East Asia Quan hệ đối tác kinh tế toàn diện Đông Á CLMV Campuchia, Laos, Myanmar, Vietnam Campuchia, Lào, Mianma, Việt Nam COC The Code of Conduct in the South of China Sea Bộ qui tắc về ứng xử ở biển Đông DOC Declarations on the Conduct of Parties in the South of China Sea Tuyên bố về qui tắc ứng xử của các bên ở biển Đông EAS East Asia Summits Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á EHP Early Havest Program Chương trình thu hoạch sớm EPG The Eminent Persons Group Nhóm những nhân vật nổi tiếng EWEC East – West Economic Corridor Hành lang kinh tế Đông - Tây JMSU Joint Marine Seismic Undertaking Thỏa thuận thăm dò địa chấn chung IAI Initiative for ASEAN integration Sáng kiến hội nhập ASEAN IMO International Maritime Ogranization Tổ chức Hải quan Quốc tế ISPS International Ship and Port Facility Security Tàu biển quốc tế và anninh cảng biển MGC Mekong – Ganga Cooperation Hợp tác Tiểu Vùng sông Mê Kông MIDA Malaysian Investment Development Authority Cơ quan phát triển công nghiệp Malaysia NATO North Atlantic Treaty Ozganisation Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương NMD National Missile Defence Hệ thống Phòng thủ tên lửa quốc gia NPT Nuclear Non – Proliferation Treaty Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân TAC Treaty on Amity and Cooperation in Southeast Asia Hiệp ước hợp tác và thân thiện PLA Peple Liberation Army Quân đội Nhân dân Giải phóng Trung Quốc PSI The Proliferation Security Initiative Sáng kiến an ninh chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt SCO Shanghai Cooperation Organization 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tổ chức Hợp tác Thượng Hải SEAMEO Southeast Asian Ministers of Education Organization Hội nghị quan chức cấp cao Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á SEANWFZ South East Asia Nuclear Weapon Free Zone Treaty Hiệp ước khu vực Đông Nam Á phi vũ khí hạt nhân SOM ASEAN Sernior Official‟s Meeting Hội nghị quan chức cao cấp TIFA Trade and Investment Framework Agreements Hiệp định khung về mậu dịch, đầu tư giữa Hoa Kỳ và ASEAN VAP Viên Chăn Actions Programme Chương trình hành động Viên Chăn ZOPFAN Zone of Peace Freedom and Neutrality Hiệp ước khu vực hòa bình, tự do và trung lập WCO World Customs Ozganisation Tổ chức hải quan thế giới WEC West - East Corridor Hành lang Đông - Tây 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Biểu đồ 1.1: Thay đổi vị trí nền kinh tế Trung Quốc giai đoạn 2000 -2010 Biểu đồ 1.2: Dự báo tỷ trọng GDP của Trung Quốc và Hoa kỳ trong GDP thế giới đến 2016 (Tính theo sự ngang bằng trong sức mua) Biểu đồ 1.3: Chi tiêu quốc phòng và tỷ trọng chi tiêu quốc phòng so với GDP của Trung Quốc và Hoa Kỳ, Nhật Bản Biểu đồ 1.4: Cơ cấu nhập khẩu của các nƣớc ASEAN giai đoạn 1990 -2006 Bảng 1.5: Thị phần của Trung Quốc và ASEAN trong thị trƣờng Nhật Bản và Hoa Kỳ Biểu đồ 1.6: Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại Trung Quốc và ASEAN - 8 (1991 – 2003 Biểu đồ 1.7: FDI của Trung Quốc và ASEAN – 5 (Vốn đăng ký) (1985 – 2003) 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý do chọn đề tài - Tính cấp thiết của đề tài: Sự trỗi dậy của Trung Quốc ngày càng mạnh mẽ từ 2001, trở thành một trong những nhân tố chủ yếu định hình trật tự thế giới thế kỷ XXI. Đối với khu vực Đông Á, sự trỗi dậy của Trung Quốc đang tạo nên sự thay đổi trật tự khu vực cả về kinh tế, chính trị và quân sự.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc là một trong những nhân tố không thể không tính đến trong trên con đƣờng phát triển hòa bình và ổn định của khu vực Đông Nam Á. Việt Nam là láng giềng của Trung Quốc, chịu ảnh hƣởng, tác động trực tiếp từ sự trỗi dậy của Trung Quốc. Đồng thời, Việt Nam cũng là một quốc gia thành viên ASEAN, đóng vai trò quan trọng trong việc đƣa ra những quyết sách của ASEAN trƣớc sự trỗi dậy của Trung Quốc. Việt Nam là thành viên tích cực trong việc thể hiện quan điểm và phản ứng chính sách của ASEAN trƣớc sự trỗi dậy của Trung Quốc từ 2001 đến nay.

- Tính khoa học của đề tài: Nghiên cứu về quan điểm và phản ứng chính sách của ASEAN trƣớc sự trỗi dậy của Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa thực tiễn cấp bách mà còn có ý nghĩa quan trọng về phƣơng diện khoa học. Đề tài góp phần củng cố những lý luận về quan hệ quốc tế đang đƣợc nghiên cứu nhƣ các vấn đề về phản ứng chính sách của một khu vực với sự gia tăng quyền lực của một nƣớc, trật tự khu vực mới tại châu Á. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn nhằm hướng tới nghiên cứu 3 vấn đề cơ bản: Khái quát sự trỗi dậy của Trung Quốc Phân tích quan điểm và phản ứng chính sách của ASEAN, với tƣ cách một thực thể (entity) đối với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Làm rõ tác động của phản ứng chinh sách của ASEAN đối với quan hệ ASEAN – Trung Quốc và đối với hòa bình, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á. Tình hình nghiên cứu đề tài Sự trỗi dậy của Trung Quốc đã là vấn đề nổi lên từ những năm đầu của thế kỷ XXI.