Luận văn thạc sĩ UEH: Giải pháp nâng cao năng suất lao động nông nghiệp tỉnh Kiên Giang

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu ueh giải pháp nâng cao năng suất lao động nông nghiệp tỉnh kiên giang luận văn thạc sĩ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Ngô Văn Đây
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Phi Hổ
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải pháp nâng cao năng suất lao động nông nghiệp tỉnh Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Các mô hình lý thuyết về NSLĐNN
• 1.2. Các lý thuyết liên quan
• 1.3. Các đề tài nghiên cứu về NSLĐ
• 1.4. Các biến tham gia nghiên cứu và mô hình áp dụng
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SXNN, NSLĐNN VÀ PHÂN TÍCH XÁC ĐỊNH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NSLĐNN TỈNH KIÊN GIANG
• 2.1. Thực trạng SXNN tỉnh Kiên Giang
• 2.2. Thế mạnh và những hạn chế chủ yếu đối với SXNN tỉnh Kiên Giang
• 2.3. Năng suất lao động nông nghiệp
• 2.3.1. Quan hệ giữa NSLĐNN và QMĐ nông nghiệp
• 2.3.2. Xu hướng dịch chuyển QMĐ nông nghiệp
• 2.3.3. Đánh giá tiềm năng nâng cao QMĐ nông nghiệp
• 2.3.4. Quan hệ giữa NSLĐNN và NSĐ
• 2.3.5. Xu hướng tăng trưởng NSĐ
• 2.3.6. Phân tích xác định các yếu tố tác động đến NSĐ và đánh giá tiềm năng nâng cao NSĐ tỉnh Kiên Giang
• 2.3.7. Xu hướng tăng trưởng và chuyển dịch NSLĐNN
• 2.3.7.1. Xu hướng tăng trưởng NSLĐNN
• 2.3.7.2. Xu hướng chuyển dịch NSLĐNN
• 2.3.8. Phân tích xác định các yếu tố tác động đến NSLĐNN
• 2.3.8.1. Phân tích sơ bộ kết quả điều tra, khảo sát
• 2.3.8.1.1. Thống kê số mẫu điều tra theo địa phương huyện, xã
• 2.3.8.1.2. Thống kê mô tả các biến độc lập trong mô hình
• 2.3.8.2. Kết quả mô hình kinh tế lượng và phân tích các yếu tố tác động đến NSLĐNN
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NSLĐNN TỈNH KIÊN GIANG
• 3.1. Phương hướng nâng cao NSLĐNN tỉnh Kiên Giang
• 3.2. Nội dung các giải pháp
• 3.2.1. Giải pháp nâng cao NSĐ - Đa dạng hoá trong SXNN
• 3.2.2. Giải pháp nâng cao QMĐ nông nghiệp
• 3.2.2.1. Đẩy mạnh cơ giới hoá trong SXNN
• 3.2.2.2. Liên kết, tích tụ ruộng đất xây dựng các tổ hợp tác, HTX và phát triển KTTT
• 3.2.3. Giải pháp hỗ trợ
• 3.2.3.1. Nâng cao KTNN cho nông dân
• 3.2.3.2. Tăng cường cung tín dụng cho nông nghiệp
• 3.2.3.3. Phát triển dịch vụ, ngành nghề nông thôn và các ngành kinh tế phi nông nghiệp
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng suất lao động nông nghiệp tỉnh Kiên Giang

Năng suất lao động nông nghiệp (NSLĐNN) là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp tỉnh Kiên Giang. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc nâng cao NSLĐNN không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh. Tình hình hiện tại cho thấy, NSLĐNN của tỉnh Kiên Giang vẫn còn thấp so với nhiều tỉnh thành khác trong cả nước. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp nâng cao năng suất lao động trong lĩnh vực nông nghiệp.

1.1. Định nghĩa và vai trò của năng suất lao động nông nghiệp

Năng suất lao động nông nghiệp được hiểu là sản lượng nông sản thu được trên một đơn vị lao động trong một khoảng thời gian nhất định. Vai trò của NSLĐNN không chỉ nằm ở việc tăng cường sản lượng mà còn ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, khả năng cạnh tranh và thu nhập của nông dân. Theo nghiên cứu của Ngô Văn Đây (2009), việc nâng cao NSLĐNN là yếu tố then chốt để phát triển bền vững nền nông nghiệp tỉnh Kiên Giang.

1.2. Tình hình hiện tại của năng suất lao động nông nghiệp tại Kiên Giang

Hiện nay, NSLĐNN tại Kiên Giang đang đối mặt với nhiều thách thức như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu ứng dụng công nghệ mới và trình độ lao động chưa cao. Theo số liệu thống kê, NSLĐNN của tỉnh chỉ đạt khoảng 75% so với mức trung bình của cả nước. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

II. Các thách thức trong việc nâng cao năng suất lao động nông nghiệp

Việc nâng cao NSLĐNN tại Kiên Giang gặp phải nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố nội tại của ngành nông nghiệp mà còn từ các yếu tố bên ngoài như thị trường, chính sách và môi trường. Để có thể nâng cao NSLĐNN, cần phải nhận diện rõ các thách thức này và tìm ra giải pháp phù hợp.

2.1. Quy mô sản xuất nhỏ và manh mún

Quy mô sản xuất nhỏ lẻ là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến năng suất lao động thấp. Nhiều hộ nông dân vẫn duy trì phương thức sản xuất truyền thống, không đủ điều kiện để áp dụng công nghệ mới và cơ giới hóa. Điều này làm giảm hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Thiếu nguồn lực và đầu tư

Nhiều nông dân tại Kiên Giang gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư cho sản xuất. Thiếu vốn không chỉ ảnh hưởng đến khả năng mua sắm thiết bị, máy móc mà còn làm giảm khả năng áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp.

III. Phương pháp nâng cao năng suất lao động nông nghiệp hiệu quả

Để nâng cao NSLĐNN tại Kiên Giang, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Những giải pháp này không chỉ tập trung vào việc cải thiện quy trình sản xuất mà còn cần chú trọng đến việc nâng cao trình độ lao động và phát triển cơ sở hạ tầng.

3.1. Đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp

Cơ giới hóa là một trong những giải pháp quan trọng giúp nâng cao NSLĐNN. Việc áp dụng máy móc vào sản xuất không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất. Theo nghiên cứu, các mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao đã cho thấy sự tăng trưởng rõ rệt về năng suất.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ lao động

Đào tạo và nâng cao trình độ cho lao động nông nghiệp là yếu tố then chốt để cải thiện NSLĐNN. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của nông dân, giúp họ tiếp cận với các kỹ thuật sản xuất hiện đại và nâng cao kỹ năng làm việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Kiên Giang

Các giải pháp nâng cao NSLĐNN đã được áp dụng tại nhiều địa phương trong tỉnh Kiên Giang và đã đạt được những kết quả tích cực. Việc áp dụng các mô hình sản xuất mới, kết hợp với đào tạo lao động đã giúp nhiều hộ nông dân cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã được triển khai tại Kiên Giang, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Các mô hình này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.2. Kết quả từ các chương trình đào tạo lao động

Các chương trình đào tạo lao động đã giúp nâng cao kỹ năng cho nông dân, từ đó cải thiện năng suất lao động. Nhiều nông dân đã áp dụng thành công các kỹ thuật mới vào sản xuất, góp phần nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho năng suất lao động nông nghiệp

Nâng cao NSLĐNN tại Kiên Giang là một nhiệm vụ cấp thiết và cần thiết để phát triển bền vững nền nông nghiệp. Các giải pháp đã được đề xuất cần được triển khai đồng bộ và có sự hỗ trợ từ các cấp chính quyền và các tổ chức liên quan. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển bền vững, ứng dụng công nghệ mới và nâng cao trình độ lao động.

5.1. Định hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp

Định hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp cần được chú trọng, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài và ổn định cho ngành nông nghiệp tỉnh Kiên Giang. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ là rất quan trọng trong việc nâng cao NSLĐNN. Các bên cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp hiệu quả, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năng suất lao động nông nghiệp đóng vai trò quyết định đến năng lực cạnh tranh quốc gia và thu nhập thực tế của người nông dân. Tại Việt Nam, năng suất lao động nông nghiệp trong giai đoạn đầu thế kỷ XXI vẫn ở mức khiêm tốn so với khu vực, chỉ đạt khoảng 75% so với Trung Quốc, 60% so với Ấn Độ, 32,8% so với Indonesia, 25,5% so với Thái Lan và 3,61% so với Malaysia. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp tại những vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo như Đồng bằng Sông Cửu Long.

Tỉnh Kiên Giang sở hữu diện tích đất nông nghiệp rộng lớn với 441.321 ha vào năm 2007, chiếm 69,5% diện tích tự nhiên toàn tỉnh và đóng góp 11,1% tổng diện tích đất nông nghiệp của cả vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Mật độ dân số của tỉnh ở mức 251 người/km2, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 418 người/km2 của toàn vùng, tạo lợi thế lớn về quy mô đất canh tác bình quân đạt 0,87 ha trên một lao động nông nghiệp. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp của tỉnh vẫn bộc lộ nhiều hạn chế do nền kinh tế hộ manh mún, chất lượng nông sản chưa đồng đều và tỷ lệ lao động thủ công còn chiếm tỷ trọng đáng kể.

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế Phát triển của tác giả Ngô Văn Đây, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Đinh Phi Hổ tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, tập trung giải quyết hai câu hỏi cốt lõi: nhận diện, lượng hóa các yếu tố tác động đến năng suất lao động nông nghiệp và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chỉ số này trên địa bàn tỉnh Kiên Giang. Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 1996 - 2007 và dữ liệu sơ cấp điều tra thực tế cuối năm 2008 tại 4 huyện trọng điểm. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hoạch định chính sách chuyển dịch cơ cấu lao động, gia tăng giá trị sản xuất và nâng cao đời sống cho hơn 176 nghìn hộ nông dân trên toàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế phát triển và kinh tế nông nghiệp hiện đại. Lý thuyết cổ điển của David Ricardo nhấn mạnh giới hạn của tư liệu sản xuất đất đai là nguyên nhân dẫn đến quy luật năng suất biên giảm dần, đòi hỏi phải thâm canh tăng năng suất đất và chuyển dịch lao động dư thừa. Mô hình hai khu vực của Arthur Lewis phân tích quá trình chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp có năng suất biên tiệm cận bằng không sang khu vực công nghiệp nhằm gia tăng tổng sản lượng quốc gia.

Bên cạnh đó, lý thuyết ba giai đoạn phát triển nông nghiệp của Harry Oshima và Michael Todaro làm sáng tỏ lộ trình chuyển dịch từ nền nông nghiệp tự cung tự cấp sang nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, tiến tới nền nông nghiệp hiện đại thâm dụng vốn và công nghệ cao. Dựa trên mô hình hàm sản xuất nông nghiệp của nhà kinh tế học S.S. Park và phương trình phân rã năng suất của Randy Barker, năng suất lao động nông nghiệp được xác định bởi hai trụ cột chính: năng suất đất (giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích) và quy mô đất bình quân (diện tích đất canh tác trên mỗi lao động).

Bốn khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt bao gồm: Năng suất lao động nông nghiệp (giá trị tổng sản lượng tính trên một lao động nông nghiệp trong một năm), Năng suất đất (giá trị sản lượng trên một hecta đất canh tác), Quy mô đất canh tác (hệ số diện tích đất trên lao động) và Kiến thức nông nghiệp (tổng hòa kiến thức kỹ thuật, hiểu biết thị trường và kỹ năng quản lý nông hộ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản. Dữ liệu thứ cấp phản ánh diễn biến kinh tế nông nghiệp tỉnh Kiên Giang và 13 tỉnh thành Đồng bằng Sông Cửu Long giai đoạn 1996 - 2007 từ Cục Thống kê tỉnh Kiên Giang và Tổng cục Thống kê.

Dữ liệu sơ cấp được điều tra trực tiếp từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2008 thông qua bảng câu hỏi cấu trúc. Cỡ mẫu khảo sát ban đầu gồm 200 hộ nông dân, sau quá trình làm sạch thu được 144 quan sát hợp lệ, đạt tỷ lệ sử dụng 70%. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao nhất, bao phủ đủ 3 vùng sinh thái đặc trưng: vùng ven biển (3 xã thuộc huyện An Biên), vùng đồng bằng (3 xã huyện Châu Thành và 3 xã huyện Hòn Đất) và vùng gò đồi (2 xã huyện Kiên Lương); đồng thời phản ánh đủ 3 cấp độ quy mô đất đai (quy mô lớn tại Hòn Đất, quy mô trung bình tại An Biên, Kiên Lương và quy mô nhỏ tại Châu Thành).

Về phương pháp phân tích, tác giả sử dụng thống kê mô tả để đánh giá thực trạng sản xuất và áp dụng mô hình hồi quy đa biến dạng log-log (Cobb-Douglas) thông qua phần mềm xử lý thống kê SPSS. Phương pháp chọn biến từng bước (Stepwise) với tiêu chuẩn loại biến có mức ý nghĩa xác suất lớn hơn 0,1 được lựa chọn nhằm khắc phục hiện tượng đa cộng tuyến, tối ưu hóa hệ số xác định R2 và lượng hóa chính xác độ co giãn của từng biến độc lập (diện tích đất, giá trị máy móc, đa dạng hóa sản xuất, kiến thức nông nghiệp, vốn vay tín dụng, giới tính và dân tộc của chủ hộ) tác động đến năng suất lao động nông nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giá trị sản xuất ngành nông nghiệp tỉnh Kiên Giang duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 6%/năm trong giai đoạn 1996 - 2007, đưa quy mô toàn ngành tăng gần gấp 2 lần. Đến năm 2008, tổng giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản đạt 11.677,9 tỷ đồng theo giá cố định, tăng 8,95% so với năm 2007. Trong đó, ngành trồng trọt tăng trưởng 5,7%/năm, chăn nuôi tăng 9,5%/năm và dịch vụ nông nghiệp tăng 8,2%/năm.

Thứ hai, năng suất đất của tỉnh có bước tiến đáng kể nhưng vẫn ở mức thấp so với khu vực. Năm 2007, năng suất đất đạt 9,09 triệu đồng/ha, tăng 35,5% so với mức 6,71 triệu đồng/ha của năm 1996 với tốc độ tăng bình quân 2,8%/năm. Tuy nhiên, số liệu so sánh năm 2005 cho thấy năng suất đất Kiên Giang đạt 8,44 triệu đồng/ha, chỉ bằng khoảng 70% mức bình quân của vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (11,63 triệu đồng/ha) và chưa bằng 50% so với các tỉnh dẫn đầu như Tiền Giang (17,21 triệu đồng/ha) hay Vĩnh Long (17,19 triệu đồng/ha).

Thứ ba, tiến trình cơ giới hóa nông nghiệp tạo bước đột phá mạnh mẽ giúp gia tăng quy mô đất canh tác bình quân. Nhờ chính sách hỗ trợ 100% lãi suất vay mua máy cơ khí với tổng doanh số cho vay 40 tỷ đồng giai đoạn 2003 - 2007, toàn tỉnh đã trang bị trên 500 máy gặt đập liên hợp và hơn 1.025 lò sấy lúa. Đến cuối năm 2008, tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất, bơm nước và tuốt hạt đạt 97%, khâu thu hoạch bằng máy đạt trên 20%, thúc đẩy một lượng lớn lao động dôi dư chuyển sang khu vực phi nông nghiệp và nâng quy mô đất bình quân lên 0,87 ha/lao động.

Thứ tư, kết quả ước lượng mô hình hồi quy kinh tế lượng khẳng định mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa thống kê giữa năng suất lao động nông nghiệp và 7 yếu tố đầu vào: quy mô diện tích đất sản xuất, giá trị đầu tư máy móc thiết bị, mô hình đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, điểm số kiến thức nông nghiệp của chủ hộ, quy mô vốn vay tín dụng, cùng với hai biến đặc điểm chủ hộ là giới tính và thành phần dân tộc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến năng suất đất tại Kiên Giang còn thấp xuất phát từ cơ cấu cây trồng quá thiên về độc canh lúa nước. Đất trồng lúa chiếm tới 81% tổng diện tích sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh, cao hơn hẳn mức bình quân 74% của Đồng bằng Sông Cửu Long và vượt xa Tiền Giang (54%) hay Bến Tre (28%). Trong khi đó, hệ số gieo trồng cây lúa của tỉnh chỉ đạt 1,7 lần, thấp hơn mức 2,0 lần của toàn vùng và mức 2,7 - 2,8 lần tại Tiền Giang, Vĩnh Long. Diện tích đất dành cho cây ăn trái và cây công nghiệp lâu năm chỉ chiếm 17% với hệ số canh tác đạt 0,3. Ngoài ra, năng suất lúa bình quân của tỉnh năm 2005 đạt 4,94 tấn/ha, vẫn thấp hơn mức bình quân 5,03 tấn/ha của khu vực và mức 5,9 tấn/ha của tỉnh lân cận An Giang.

Về phương diện tài chính, dư nợ tín dụng nông nghiệp đạt 2.509,714 tỷ đồng phân bổ cho 104.901 hộ vay (bình quân 23,925 triệu đồng/hộ), chỉ chiếm 21,8% tổng dư nợ tín dụng toàn tỉnh (11.493,903 tỷ đồng). Cơ cấu vốn vay trung và dài hạn phục vụ nông nghiệp chỉ chiếm 15,4%, chưa bằng một nửa tỷ trọng 32,5% của các ngành kinh tế khác, tạo rào cản lớn cho việc tái đầu tư máy móc công nghệ cao.

Trong các báo cáo phân tích học thuật, các chuỗi dữ liệu thực nghiệm trên có thể được minh họa sinh động qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng trưởng nghịch chiều giữa số lượng lao động và năng suất lao động theo mô hình Randy Barker. Đồng thời, bảng ma trận tương quan giữa biến kiến thức nông nghiệp, vốn vay và giá trị máy móc sẽ làm nổi bật tác động cộng hưởng của các yếu tố nguồn lực đối với việc tối ưu hóa hàm sản xuất nông hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả lượng hóa mô hình kinh tế lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy năng suất lao động nông nghiệp tỉnh Kiên Giang:

1. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nâng cao năng suất đất: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân các huyện triển khai quy hoạch chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình canh tác luân canh lúa - tôm, rau màu chuyên canh và cây ăn trái có giá trị kinh tế cao. Mục tiêu đặt ra là nâng hệ số gieo trồng cây hàng năm từ 1,7 lần lên trên 2,2 lần, phấn đấu đưa năng suất đất của tỉnh đạt và vượt mức bình quân toàn vùng trước năm 2015.

2. Tăng cường đầu tư cơ giới hóa và tích tụ ruộng đất: Ủy ban nhân dân tỉnh Kiên Giang tiếp tục duy trì và mở rộng chương trình hỗ trợ 100% lãi suất vốn vay mua sắm máy móc nông nghiệp, nâng tỷ lệ thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp từ 20% lên trên 60% vào năm 2012. Đồng thời, củng cố hoạt động của 91 hợp tác xã và hơn 9.000 trang trại hiện có, khuyến khích các hình thức liên kết dồn điền đổi thửa nhằm mở rộng quy mô diện tích canh tác trên mỗi lao động.

3. Khơi thông nguồn vốn tín dụng nông nghiệp trung và dài hạn: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Kiên Giang chỉ đạo các tổ chức tín dụng nâng tỷ trọng cho vay khu vực nông nghiệp từ 21,8% lên tối thiểu 35% tổng dư nợ toàn địa bàn. Cần nâng tỷ lệ vốn vay trung và dài hạn từ 15,4% lên mức 30%, đồng thời điều chỉnh khung giá đất thế chấp sát với giá trị chuyển nhượng thực tế trên thị trường để tăng hạn mức tín dụng cho hơn 100 nghìn hộ nông dân vay vốn.

4. Nâng cao kiến thức nông nghiệp và chuẩn hóa hệ thống khuyến nông: Trung tâm Khuyến nông tỉnh phát huy năng lực của mạng lưới 355 cán bộ khuyến nông và 219 câu lạc bộ khuyến nông cơ sở. Đơn vị cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật theo tiêu chuẩn 3 giảm 3 tăng, chuyển giao quy trình canh tác công nghệ sinh học và đào tạo kỹ năng quản trị kinh doanh nông nghiệp cho trên 70% chủ hộ sản xuất tại 104 xã có tổ kinh tế kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa phương: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kiên Giang cùng các tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long có thể sử dụng các chỉ số định lượng của đề tài để xây dựng quy hoạch sử dụng 412.279 ha đất nông nghiệp, ban hành chính sách cơ giới hóa đồng ruộng và phân bổ ngân sách khuyến nông hàng năm.

2. Các tổ chức tài chính và hệ thống ngân hàng thương mại: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), Ngân hàng Chính sách Xã hội có căn cứ thực tiễn về nhu cầu vốn của hơn 104 nghìn hộ vay để thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn linh hoạt, điều chỉnh chính sách định giá tài sản bảo đảm phù hợp với đặc thù sản xuất nông hộ.

3. Ban quản lý hợp tác xã, chủ trang trại và cán bộ khuyến nông cơ sở: Đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý có thể ứng dụng bảng tiêu chí đánh giá kiến thức nông nghiệp và mô hình đa dạng hóa kinh tế hộ để tổ chức các dịch vụ cơ giới hóa, làm đất, bơm tưới và liên kết bao tiêu nông sản cho xã viên.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Kinh tế Nông nghiệp có thể kế thừa khung phân tích lý thuyết tích hợp từ các học thuyết kinh tế kinh điển và tham khảo quy trình xử lý dữ liệu hồi quy đa biến trên mẫu 144 quan sát để phục vụ các công trình nghiên cứu ứng dụng tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao năng suất đất của tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn nghiên cứu thấp hơn đáng kể so với bình quân Đồng bằng Sông Cửu Long? Năng suất đất Kiên Giang năm 2005 chỉ đạt 8,44 triệu đồng/ha (so với 11,63 triệu đồng/ha của vùng) do diện tích trồng lúa chiếm tới 81% nhưng hệ số gieo trồng chỉ đạt 1,7 lần. Diện tích cây lâu năm chỉ chiếm 17% với hệ số canh tác 0,3, kết hợp với năng suất lúa 4,94 tấn/ha thấp hơn năng suất bình quân toàn vùng.

Mô hình kinh tế lượng trong luận văn xác định yếu tố nào đóng vai trò then chốt nhất đối với năng suất lao động nông nghiệp? Kết quả hồi quy trên phần mềm chuyên dụng chỉ ra rằng quy mô diện tích đất canh tác, mức độ đầu tư máy móc cơ giới hóa và điểm số kiến thức nông nghiệp của chủ hộ là ba biến độc lập có hệ số tác động tích cực và mang ý nghĩa thống kê cao nhất đến giá trị sản xuất trên một lao động.

Cỡ mẫu 144 quan sát hợp lệ được phân bổ như thế nào để đảm bảo tính đại diện cho toàn tỉnh Kiên Giang? Mẫu khảo sát được phân tầng ngẫu nhiên trên 11 xã thuộc 4 huyện, đại diện đầy đủ cho 3 vùng sinh thái tự nhiên: ven biển tại An Biên, đồng bằng tại Hòn Đất và Châu Thành, gò đồi tại Kiên Lương; đồng thời phản ánh đủ 3 cấp độ quy mô đất đai từ thấp, trung bình đến cao.

Rào cản lớn nhất trong công tác cung ứng tín dụng cho nông hộ tại Kiên Giang giai đoạn này là gì? Tỷ trọng dư nợ cho vay nông nghiệp chỉ chiếm 21,8% tổng dư nợ toàn tỉnh với mức bình quân 23,925 triệu đồng mỗi hộ. Khung giá đất quy định làm tài sản thế chấp quá thấp và tỷ lệ vốn vay trung dài hạn chỉ đạt 15,4% khiến nông dân gặp khó khăn khi muốn vay vốn lớn để mua sắm máy cơ khí.

Cơ giới hóa nông nghiệp đã tác động ra sao đến cơ cấu lao động nông thôn Kiên Giang? Việc trang bị hơn 500 máy gặt đập liên hợp và đạt tỷ lệ 97% cơ giới hóa khâu làm đất, bơm tưới đã giải phóng sức lao động thủ công, tạo điều kiện cho lao động nông nghiệp chuyển dịch sang các ngành công nghiệp, xây dựng và dịch vụ nông thôn, giúp quy mô đất bình quân tăng lên 0,87 ha trên mỗi lao động.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng sản xuất nông nghiệp tỉnh Kiên Giang giai đoạn 1996 - 2007, ghi nhận tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân 6%/năm và mức độ cơ giới hóa khâu làm đất đạt 97%.
• Nghiên cứu chỉ rõ điểm nghẽn của nông nghiệp địa phương là năng suất đất năm 2007 chỉ đạt 9,09 triệu đồng/ha, hệ số gieo trồng lúa thấp (1,7 lần) và tỷ trọng vốn tín dụng trung dài hạn cho nông nghiệp chỉ chiếm 15,4%.
• Đề tài đóng góp mô hình kinh tế lượng thực nghiệm lượng hóa thành công 7 yếu tố đầu vào then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động nông nghiệp trên mẫu điều tra 144 hộ nông dân.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất với lộ trình thực hiện đến năm 2012 và 2015, tập trung vào đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, hỗ trợ lãi suất cơ giới hóa, mở rộng tín dụng nông thôn và nâng cao năng lực khuyến nông.
• Quý cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác chi tiết các bảng số liệu thống kê và mô hình hồi quy trong toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác thực tiễn và nghiên cứu học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Cơ sở lý thuyết và thực tiễn 1. Các mô hình lý thuyết về NSLĐNN: 1. David Ricardo (1772 – 1823): Giới hạn của đất làm cho NSLĐNN thấp. Do đất nông nghiệp có giới hạn trong khi dân số tăng, tình trạng dư thừa lao động trong nông nghiệp xuất hiện.

Dư thừa lao động cũng đồng nghĩa với thất nghiệp, bán thất nghiệp hoặc thất nghiệp trá hình trong nông thôn. Do đó hiệu suất sử dụng lao động thấp và ảnh hưởng đến NSLĐNN. Và điều này ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế. Như vậy, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên đất nông nghiệp theo hướng tăng sản lượng trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp thông qua phương thức thâm canh, giải quyết tình trạng dư thừa lao động nông thôn, kiểm soát tăng trưởng dân số là những vấn đề then chốt mà các nước đang phát triển phải đương đầu nhằm đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế.

Lewis (1955): Do đất đai ngày càng khan hiếm, trong khi lao động ngày càng tăng. Hệ quả là có tình trạng dư thừa lao động trong khu vực nông nghiệp. Dư thừa đến mức năng suất hoặc sản lượng biên trong nông nghiệp bằng zero. Do đó, dịch chuyển lao động dư thừa sang khu vực phi nông nghiệp, tổng sản lượng nông nghiệp vẫn không đổi.

Tuy nhiên khi dịch chuyển được số lao động này sang khu vực khác, sản lượng khu vực đó sẽ tăng và như vậy tổng sản lượng quốc gia tăng và NSLĐNN tăng. Oshima (1955): Oshima tranh luận quá trình phát triển và tăng trưởng được tiến hành qua 3 giai đoạn: - Trong giai đoạn 1: Đầu tư cho nông nghiệp phát triển theo chiều rộng nhằm đa dạng hóa sản xuất, thu hút lao động tại khu vực nông nghiệp mà không cần dịch 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 chuyển qua khu vực công nghiệp. Như vậy, nâng cao tỉ suất sử dụng LĐNN là yếu tố quyết định trong thực hiện tăng trưởng nông nghiệp. - Giai đoạn 2: Đồng thời đầu tư phát triển theo chiều rộng các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

Tiếp tục đa dạng hóa SXNN, ứng dụng công nghệ sinh học, sản xuất theo quy mô lớn (trang trại) nhằm mở rộng quy mô sản lượng. Phát triển công nghệ chế biến, công nghiệp cung cấp đầu vào cho nông nghiệp và các ngành công nghiệp thâm dụng lao động. Như vậy, phát triển nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa việc làm ở nông thôn là cốt lõi của sử dụng nguồn LĐNN về mặt số lượng. Yếu tố số lượng lao động ảnh hưởng quan trọng tới tăng trưởng nông nghiệp.

- Giai đoạn 3: Phát triển các ngành kinh tế theo chiều sâu nhằm giảm nhu cầu lao động. Sự phát triển các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ của giai đoạn 2 làm cho hiện tượng thiếu lao động ngày càng phổ biến. Do đó: - Trong nông nghiệp đẩy nhanh cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ sinh học để tăng nhanh NSLĐ. Nông nghiệp có thể giảm số lao động chuyển sang khu vực công nghiệp mà không ảnh hưởng đến tổng sản phẩm nông nghiệp.

- Công nghiệp tiếp tục phát triển theo hướng thay thế sản phẩm nhập khẩu và chuyển dịch hướng về xuất khẩu. Ngành công nghiệp thâm dụng lao động thu hẹp và ngành công nghiệp thâm dụng vốn sẽ mở rộng để nâng sức cạnh tranh và giảm nhu cầu lao động. Đây là giai đoạn chuyển dịch từ tăng trưởng bề rộng sang chiều sâu, tăng trưởng trên cơ sở tăng NSLĐ. Yếu tố ảnh hưởng đến NSLĐ bao gồm: công nghệ sinh học, cơ giới và vốn.

Mô hình Todaro (1990): Theo Todaro, phát triển nông nghiệp trải qua 3 giai đoạn, tuần tự từ thấp đến cao: - Giai đoạn 1: Nền nông nghiệp tự cung tự cấp. Phần lớn sản phẩm sản xuất ra được tiêu dùng nội bộ trong khu vực nông nghiệp. Sản phẩm chưa đa dạng, chủ yếu là từ các loại cây lương thực và một số con 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 vật nuôi truyền thống. Sản lượng nông nghiệp tăng chủ yếu là do mở rộng số lượng lao động, diện tích đất và phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên.

- Giai đoạn 2: Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng đa dạng hóa. Cơ cấu cây trồng, con vật nuôi trên từng đơn vị diện tích đất nông nghiệp, trên từng hộ được phát triển theo hướng hỗn hợp và đa dạng để thay thế cho chế độ canh tác độc canh trong sản xuất. Do đó, tính thời vụ của LĐNN được hạn chế đáng kể. Sản lượng nông nghiệp gia tăng chủ yếu từ nâng cao sản lượng trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp và nâng cao tỉ suất sử dụng lao động nông thôn.

- Giai đoạn 3: Nông nghiệp hiện đại. Đây là giai đoạn phát triển cao nhất của nông nghiệp. Trong các trang trại được chuyên môn hóa, sản xuất được cung ứng hoàn toàn cho thị trường và lợi nhuận thương mại là mục tiêu của người sản xuất. Yếu tố vốn và công nghệ trở thành các yếu tố quyết định đối với việc tăng sản lượng nông nghiệp.

NSLĐ trở thành chìa khóa của tăng trưởng và phát triển nông nghiệp.S, trong giai đoạn phát triển, tăng trưởng nông nghiệp do nâng cao NSLĐNN và chính nó quyết định nâng cao thu nhập cho nông dân. NSLĐNN phụ thuộc vào 2 nhóm yếu tố là QMĐ và NSĐ. NSLĐNN (APLA) là sản lượng hoặc giá trị tổng sản lượng nông nghiệp tính trên một LĐNN (tính theo giá cố định), công thức tính: APLA = YA/LA =YA/S * S/LA Trong đó: YA là tổng sản lượng hoặc giá trị tổng sản lượng nông nghiệp LA là số lượng LĐNN S là diện tích đất gieo trồng Từ công thức thấy được NSLĐNN phụ thuộc vào NSĐ (YA/S) và hệ số đất – lao động, tức QMĐ nông nghiệp (S/LA), do đó muốn tăng NSLĐNN cần phải tăng hoặc YA/S hoặc S/LA hoặc cả hai. Tác động của từng yếu tố NSĐ và yếu tố hệ số đất – lao động đối với sản lượng tùy thuộc vào quá trình phát triển của nông nghiệp; thông qua lý thuyết hàm SXNN tăng trưởng theo các giai đoạn phát triển của nhà kinh tế SS.

Park (1992) sẽ thấy được mối tương tác một cách rõ nét. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 Theo SS. Park SXNN phát triển qua ba giai đoạn như sau: + Giai đoạn sơ khai: Đây là thời kỳ công nghệ chưa phát triển, SXNN chủ yếu dựa vào yếu tố tự nhiên (N) như đất, nước, khí hậu, và lao động. NSĐ có xu hướng giảm dần do khai thác cạn kiệt độ phì nhiêu của đất và chịu sự chi phối của quy luật năng suất biên giảm dần của yếu tố lao động, do vậy để tăng sản lượng chủ yếu dựa vào việc mở rộng diện tích nghĩa là tăng S/LA.

Mối quan hệ phụ thuộc của sản lượng và các yếu tố đầu vào được khái quát bởi hàm sản xuất: Y = F(N, LA). + Giai đoạn đang phát triển: Do đất bị giới hạn về diện tích nên không thể tiếp tục mở rộng QMĐ, trong khi LĐNN vẫn đang ở trạng thái dư thừa dẫn đến S/LA giảm, vì thế để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về sản phẩm nông nghiệp, bắt buộc phải tăng NSĐ. Với thành tựu của ngành công nghiệp về phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, các giống mới có năng suất cao của cuộc cách mạng xanh cùng sự phát triển của hệ thống thủy lợi đã cung cấp thêm những yếu tố đầu vào cho SXNN và đẩy mạnh sự tăng trưởng của sản lượng, giai đoạn này YA/S tăng mạnh nhưng vẫn chịu sự chi phối của quy luật năng suất biên giảm dần, nếu tiếp tục tăng lượng phân bón, thuốc hóa học, lao động đến một mức nào đó sẽ làm giảm YA/S và sản lượng. Hàm sản xuất của giai đoạn đang phát triển: Y = F (N, L) + F (R) Trong đó R là các yếu tố đầu vào từ công nghiệp.

+ Giai đoạn phát triển cao: Khi nền kinh tế toàn dụng, công nghiệp và dịch vụ phát triển mạnh thu hút LĐNN chuyển dịch sang, giảm tối đa lượng lao động trong nông nghiệp, do vậy giảm lượng lao động trên một đơn vị diện tích và sản lượng nông nghiệp phụ thuộc vào công nghệ thâm dụng vốn (máy móc, công nghệ hiện đại). Giai đoạn này sản lượng tăng do cả hai yếu tố NSĐ và hệ số đất - lao động đều tăng, và hàm sản xuất có dạng: Y = F (N, L) + F(R) + F(K) Trong đó K là vốn sản xuất. Một lần nữa qua các giai đoạn phát triển của nông nghiệp khẳng định vai trò quan trọng của NSĐ đối với việc tăng NSLĐNN và sản lượng, đặc biệt trong giai đoạn đang phát triển khi mà lượng LĐNN vẫn còn đang trong tình trạng bán thất 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xu hướng chuyển dịch NSLĐNN có tính quy luật tăng dần tương ứng với số LĐNN giảm dần.

NSLĐ Thu nhập trên lao động F1 I2 y2 I1 y1 F2 K1 K2 L2 L1 Vốn sản xuất (K) Lao động (L) Hình 1.1: NSLĐ và thu nhập của một LĐNN Hình 1.1 cho thấy thay đổi vốn theo hướng tăng lên sẽ tăng NSLĐ, tương ứng sẽ giảm bớt số lượng lao động ở khu vực nông nghiệp và thu nhập tăng. Randy Barker (2002): Phương trình NSLĐNN: Ya A ya = x A La Trong đó: y A : NSLĐNN. YA : Giá trị tổng sản lượng nông nghiệp. LA : Số lượng LĐNN.

YA Như vậy NSLĐNN phụ thuộc vào (i) NSĐ nông nghiệp ( ) và (ii) QMĐ nông A A nghiệp ( ). La 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 19 Con đường tăng trưởng NSLĐNN của các nước trên thế giới trong lịnh sử cho thấy dịch chuyển theo hướng như trong hình 1. NSĐ C B A Đất/lao động ấ Hình 1.2: Con đường tăng trưởng NSLĐNN trên thế giới - Trong thời kỳ đầu phát triển nông nghiệp, NSLĐNN tăng chủ yếu do tăng diện tích đất nông nghiệp. Dân số còn thấp so với QMĐ nông nghiệp, nên công nghệ sản xuất trong nông nghiệp chủ yếu là quảng canh và sản lượng tăng nhanh do mở rộng diện tích.

Đường biểu diễn tăng trưởng NSLĐNN xuất phát từ điểm A, rồi dịch chuyển theo hướng đi lên. Do tài nguyên đất nông nghiệp có giới hạn, trong khi dân số không ngừng tăng lên, do đó để đáp ứng yêu cầu tăng sản lượng trong nông nghiệp, công nghệ mới được áp dụng trong sản xuất. Công nghệ mới chủ yếu trong giai đoạn này là sử dụng giống mới, sử dụng các loại phân hoá học và thủy lợi. Công nghệ này làm tăng sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích và thâm dụng lao động.

Do đó đường tăng trưởng NSLĐNN dịch chuyển đi lên và hướng về phía bên trái tại điểm B.