PHẦN MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài: Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập ngày càng sâu, rộng vào thị trƣờng quốc tế của nền kinh tế Việt Nam, ngành ngân hàng giữ vai trò rất quan trọng, là một trong những kênh huy động và điều hòa nguồn vốn của nền kinh tế, đồng thời là công cụ quan trọng ổn định thị trƣờng tài chính và quản lý kinh tế của Nhà nƣớc. Sự tăng trƣởng và phát triển của hệ thống này tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến sự tăng trƣởng của toàn bộ nền kinh tế. Bên cạnh những cơ hội mà quá trình hội nhập quốc tế mang lại, các NHTM Việt Nam cũng đối diện với nhiều thách thức; trong đó có thách thức bởi áp lực cạnh tranh từ phía các ngân hàng nƣớc ngoài với năng lực tài chính tốt hơn, công nghệ, trình độ quản lý và hệ thống sản phẩm đa dạng và có chất lƣợng cao hơn, có thể đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của khách hàng.
Do đó, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM Việt Nam là vấn đề sống còn để có thể đứng vững trong cạnh tranh và không ngừng phát triển. Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Kỹ Thƣơng (Techcombank) hiện là một trong những NHTM cổ phần lớn nhất Việt Nam. Kể từ khi thành lập vào ngày 27 tháng 9 năm 1993 với số vốn ban đầu chỉ có 20 tỷ đồng, Techcombank đã không ngừng phát triển và đƣợc nhiều lần ghi nhận là một tổ chức tài chính uy tín với danh hiệu ngân hàng tốt nhất Việt Nam. Tuy nhiên, những năm gần đây, sự trồi, sụt thứ hạng của Techcombank trong bảng xếp hạng các NHTM cổ phần hàng đầu Việt Nam cho thấy năng lực cạnh tranh của ngân hàng này đang có vấn đề.
Để thực hiện đƣợc mục tiêu sẽ trở thành ngân hàng bán lẻ hàng đầu Việt Nam, Techcombank phải vƣợt qua đƣợc áp lực cạnh tranh ngày càng tăng trong quá trình hệ thống NHTM Việt Nam đang đƣợc tái cơ cấu và sự thâm nhập ngày càng rộng của các ngân hàng quốc tế khi các hiệp định FTA giữa nƣớc ta với các nƣớc trong khu vực và quốc tế đi vào thực hiện. Vì thế, vấn đề nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank không chỉ là nhiệm vụ thƣờng xuyên, mà còn thực sự cấp thiết trong tình hình hiện nay. Điều đó đòi hỏi phải có những nghiên cứu, đánh giá đúng thực 1 trạng năng lực cạnh tranh hiện nay của Techcombank để có những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng này trong thời gian tới. Chính vì thế, học viên lựa chọn vấn đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế.
Câu hỏi nghiên cứu: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Techcombank hiện nay ra sao? Cần có những giải pháp thích hợp nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank trong thời gian tới? 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 2.1 Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của Techcombank hiện nay, luận văn đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng này trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Làm rõ lý luận về nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM. - Phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh của Techcombank hiện nay.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: 3. Đối tượng nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh của Techcombank. Phạm vi nghiên cứu: - Lý luận và thực tiễn nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank.
- Số liệu thu thập và phân tích của Techcombank và một số NHTM để so sánh đƣợc tính từ 2011 đến 2015 4. Kết cấu của luận văn: Ngoài Lời nói đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 04 chƣơng. 2 Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, kinh nghiệm thực tiễn nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM. Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng năng lực cạnh tranh của Techcombank. Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank trong thời gian tới. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM THỰC TIỄN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tham khảo các công trình nghiên cứu trƣớc có liên quan tới đến chủ đề của đề tài luận văn đƣợc công bố sau: - Công trình nghiên cứu khoa học ngành ngân hàng của các tác giả Phạm Thanh Bình, Phạm Huy Hùng (2005), Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, về việc “Nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống NHTM Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế”.
Các tác giả đã nêu lên khái niệm năng lực cạnh tranh cùng các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của các NHTM; đồng thời, đề xuất một số giải pháp cho hệ thống NHTM nói chung để nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống này. - Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Trần Quốc Phong (2011), Trƣờng Đại học Kinh tế / Đại học Quốc gia Hà Nội, với đề tài “Năng lực cạnh tranh của NHTM cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” - Luận văn Thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thành Long (2012), Trƣờng Đại học Kinh tế / Đại học Quốc gia Hà Nội, với đề tài “Năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Liên doanh Việt Nga (VRB) sau khi Việt Nam gia nhập WTO”, ,; - Luận án Tiến sĩ Kinh tế của tác giả Đỗ Thị Tố Quyên (2014), Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, với đề tài “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM cổ phần Ngoại thương Việt Nam”. Trong luận án của mình, TS. Đỗ Thị Tố Quyên chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động đầu tƣ nhƣ là một biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM cổ phần Ngoại thƣơng Việt Nam; trong đó, tác giả tập trung phân tích, đánh giá hoạt động đầu tƣ nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM thông qua các số liệu cụ thể của Ngân hàng Ngoại thƣơng Việt Nam, xây 4 dựng hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả của hoạt động này, đề xuất các giải pháp để hoạt động đầu tƣ nâng cao năng lực cạnh tranh phát huy hiệu quả.
Luận văn thạc sỹ của tác giả Đinh Thị Thu Hà (2010), trƣờng Đại học Đà Nẵng với đề tài “Nâng cao năng lục cạnh tranh của Ngân hàng thƣơng mại cổ phần kỹ thƣơng Việt Nam”. Trong các luận văn thạc sĩ, các tác giả nói trên đã nêu lên quan niệm về năng lực cạnh tranh của NHTM, các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh, các yếu tố ảnh hƣởng đến năng lực cạnh tranh và thực trạng năng lực cạnh tranh của các NHTM theo phạm vi nghiên cứu; đồng thời, các tác giả cũng đề xuất các giải pháp khác nhau, phù hợp với từng NHTM đƣợc nghiên cứu, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của từng NHTM đó trong xu thế hội nhập quốc tế, trong đó có các giải pháp về quy mô vốn, về công nghệ thông tin, về quản trị ngân hàng, về mạng lƣới, v. Nhƣ vậy, cùng với các sách, công trình nghiên cứu đã dẫn, các luận văn, luận án nói trên dù có liên quan đến đề tài mà học viên lựa chọn, nhƣng chƣa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu vấn đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Techcombank” trong giai đoạn hiện nay. Do vậy, đề tài mà luận văn lựa chọn không có sự trùng lắp với các công trình nghiên cứu đã công bố.
Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu của những công trình đó có giá trị tham khảo bổ ích cho học viên trong quá trình triển khai luận văn của mình. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thƣơng mại 1. Cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng * Quan niệm về cạnh tranh của các NHTM Trong nền kinh tế thị trƣờng, để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp nói chung, các NHTM nói riêng phải chấp nhận cạnh tranh và phải thƣờng xuyên nâng cao năng lực cạnh tranh của mình Là một thuộc tính của kinh tế thị trƣờng, cạnh tranh là sự ganh đua về kinh tế giữa các chủ thể tham gia sản xuất, kinh doanh, trong đó có các NHTM, nhằm 5 giành những điều kiện thuận lợi trong sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ. Mục tiêu của cạnh tranh là giành lợi ích, lợi nhuận lớn nhất, bảo đảm sự tồn tại, phát triển của chủ thể kinh tế tham gia cạnh tranh.
* Đặc điểm cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại Do hoạt động kinh doanh của các NHTM trên lĩnh vực tiền tệ, tín dụng – lĩnh vực có tính nhạy cảm cao, gắn với sự ổn định của cả nền kinh tế, nên sự cạnh tranh giữa các NHTM có những đặc điểm riêng: Thứ nhất, mọi hoạt động cạnh tranh phải nằm trong quy định và chịu sự giám sát thường xuyên của NHNN. Do hoạt động của các NHTM liên quan đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nên để tránh sự hoạt động mạo hiểm của các NHTM dẫn đến nguy cơ đổ vỡ hệ thống, NHNN luôn giám sát chặt chẽ hoạt động của các NHTM, cùng hoạt động cạnh tranh trong lĩnh vực này. Theo đó, NHNN thƣờng đƣa ra các quy định chặt chẽ, cùng hệ thống cảnh báo sớm để phòng ngừa rủi ro, nhƣ: quy định về trần lãi suất, về trích lập dự phòng rủi ro, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ nợ xấu, giới hạn cho vay và giới hạn huy động so với mức vốn chủ sở hữu, v. Thứ hai, cạnh tranh nhưng nằm trong sự hợp tác tương đối.
Lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng liên quan trực tiếp đến tất cả các mặt của đời sống kinh tế - xã hội, thậm chí tới từng ngƣời dân, thông qua các hoạt động huy động tiền gửi tiết kiệm, cho vay cũng nhƣ các loại hình dịch vụ tài chính khác; đồng thời, trong hoạt động kinh doanh của mình, các ngân hàng cũng đều mở tài khoản cho nhau để cùng phục vụ các khách hàng chung. Chính vì thế, nếu nhƣ một ngân hàng khó khăn trong thanh khoản, có nguy cơ đổ vỡ thì tất yếu sẽ tác động dây chuyền đến gần nhƣ tất cả các NHTM khác. Không những thế, các tổ chức tài chính phi ngân hàng cũng sẽ bị ảnh hƣởng lây lan.