Luận văn: Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV tại Việt Nam (Lê Sỹ Đạt)

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích hoạt động bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Lê Sỹ Đạt
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TÍN DỤNG CHO DNNVV
• 1.1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1. Khái niệm DNNVV
• 1.1.2. Đặc điểm DNNVV
• 1.1.3. Vai trò của DNNVV trong sự phát triển kinh tế xã hội
• 1.2. Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các DNNVV
• 1.2.1. Khái niệm bảo lãnh tín dụng
• 1.2.2. Quy trình thực hiện bảo lãnh
• 1.2.3. Sự cần thiết phải thực hiện bảo lãnh tín dụng DNNVV
• 1.2.4. Những nhân tố tác động tới hoạt động bảo lãnh tín dụng
• 1.2.5. Kinh nghiệm một số nước trong hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV và bài học rút ra đối với Việt Nam
• 1.2.5.1. Hoạt động bảo lãnh tín dụng một số quốc gia trên thế giới
• 1.2.5.2. Bài học kinh nghiệm rút ra với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TÍN DỤNG CHO DNNVV HIỆN NAY
• 2.1. Tổng quan quá trình hình thành và phát triển DNNVV Việt Nam
• 2.2. Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV ở Việt Nam
• 2.3. Cơ sở pháp lý của hoạt động bảo lãnh tín dụng
• 2.4. Thực trạng hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các DNNVV ở Việt Nam hiện nay
• 2.5. Đánh giá hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các DNNVV Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TÍN DỤNG CHO DNNVV VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Định hướng thúc đẩy hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 3.2. Dự báo tình hình phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong thời gian tới
• 3.3. Một số định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV Việt Nam
• 3.4. Một số giải pháp thúc đẩy hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 3.4.1. Giải pháp đối với tổ chức bảo lãnh
• 3.4.2. Giải pháp đối với tổ chức nhận bảo lãnh - NHTM
• 3.4.3. Giải pháp đối với tổ chức được bảo lãnh - DNNVV
• 3.4.4. Một số kiến nghị đối với cơ quan nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) ở Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế. DNNVV đóng góp lớn vào GDP và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn vẫn là một thách thức lớn. Chính phủ đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế vẫn còn nhiều khó khăn trong việc thực hiện.

1.1. Khái niệm và vai trò của DNNVV trong nền kinh tế

DNNVV được định nghĩa là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ, với vốn và số lượng lao động hạn chế. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo số liệu, DNNVV chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam.

1.2. Chính sách bảo lãnh tín dụng cho DNNVV

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ DNNVV, trong đó có hoạt động bảo lãnh tín dụng. Nghị định 90/2001/NĐ-CP là một trong những văn bản quan trọng, quy định rõ về hoạt động này, nhằm tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng.

II. Thách thức trong hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV ở Việt Nam

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng DNNVV vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc tiếp cận tín dụng. Các vấn đề như thiếu thông tin, quy trình phức tạp và sự phân biệt trong tiếp cận vốn vẫn tồn tại. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển của DNNVV.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng

Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc cung cấp hồ sơ tín dụng đầy đủ và chính xác. Điều này dẫn đến việc ngân hàng từ chối cấp tín dụng, làm giảm khả năng phát triển của doanh nghiệp.

2.2. Sự phân biệt trong chính sách tín dụng

Có sự phân biệt giữa DNNVV và các doanh nghiệp lớn trong việc tiếp cận nguồn vốn. Các ngân hàng thường ưu tiên cho các doanh nghiệp lớn hơn, khiến DNNVV gặp khó khăn trong việc huy động vốn.

III. Phương pháp bảo lãnh tín dụng hiệu quả cho DNNVV

Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình và tăng cường hỗ trợ từ chính phủ là rất cần thiết.

3.1. Cải thiện quy trình bảo lãnh tín dụng

Cần đơn giản hóa quy trình bảo lãnh tín dụng để DNNVV dễ dàng tiếp cận hơn. Việc này bao gồm việc giảm bớt thủ tục hành chính và tăng cường sự minh bạch trong quy trình.

3.2. Tăng cường hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ cần có các chương trình hỗ trợ cụ thể cho DNNVV, bao gồm đào tạo về quản lý tài chính và cung cấp thông tin về các nguồn vốn khả dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo lãnh tín dụng

Nghiên cứu về hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả hoạt động này.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động bảo lãnh tín dụng

Hoạt động bảo lãnh tín dụng đã giúp nhiều DNNVV tiếp cận được nguồn vốn, từ đó thúc đẩy sản xuất và kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp đã mở rộng quy mô và tạo ra việc làm cho lao động.

4.2. Những hạn chế và bài học rút ra

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện bảo lãnh tín dụng. Cần rút ra bài học từ các quốc gia khác để cải thiện hoạt động này tại Việt Nam.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho hoạt động bảo lãnh tín dụng

Hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả và mở rộng quy mô hoạt động.

5.1. Định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh tín dụng

Cần có các chính sách rõ ràng và cụ thể để phát triển hoạt động bảo lãnh tín dụng, nhằm hỗ trợ DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn.

5.2. Tương lai của DNNVV và bảo lãnh tín dụng

DNNVV sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Hoạt động bảo lãnh tín dụng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển của doanh nghiệp trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế Việt Nam khi chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 48% GDP và tạo ra 50,2% việc làm cho lực lượng lao động toàn quốc (thu hút hơn 5,13 triệu lao động vào năm 2011). Mặc dù giữ vai trò động lực tăng trưởng quan trọng, phần lớn các DNNVV luôn đối mặt với rào cản nghiêm trọng trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp và năng lực tài chính hạn chế. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, Chính phủ đã ban hành các chủ trương phát triển hệ thống bảo lãnh tín dụng thông qua Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) và hệ thống Quỹ Bảo lãnh tín dụng địa phương theo Nghị định 90/2001/NĐ-CP, Nghị định 56/2009/NĐ-CP và Quyết định 58/2013/QĐ-TTg.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức và hiệu quả vận hành của hoạt động bảo lãnh tín dụng cho các DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2009 - 2013, chỉ rõ các kết quả đạt được, những hạn chế cố hữu và nguyên nhân gốc rễ. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát hệ thống 9 Quỹ Bảo lãnh tín dụng địa phương đang hoạt động độc lập và toàn bộ mạng lưới chi nhánh của VDB trên 63 tỉnh, thành phố. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa hiệu quả trợ lực tài chính đối với hơn 500.000 DNNVV, đồng thời thiết lập hệ thống giải pháp khả thi nhằm gia tăng tỷ lệ tiếp cận vốn vay và kiểm soát rủi ro trả nợ thay cho giai đoạn định hướng đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa Lý thuyết Bất đối xứng thông tin (Information Asymmetry Theory) của Stiglitz và Weiss và Lý thuyết Phân bổ hạn mức tín dụng (Credit Rationing Theory). Theo các khung lý thuyết này, các ngân hàng thương mại thường từ chối cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ do khoảng trống thông tin và rủi ro đạo đức, đòi hỏi phải có sự can thiệp của cơ chế bảo lãnh bên thứ ba nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Được định nghĩa theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, phân loại thành 3 cấp độ (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) dựa trên tiêu chí quy mô tổng nguồn vốn từ dưới 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng hoặc số lượng lao động từ dưới 10 người đến 300 người tùy theo từng khu vực ngành nghề.
2. Bảo lãnh tín dụng: Là cam kết bằng văn bản của bên bảo lãnh với bên nhận bảo lãnh về việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho bên được bảo lãnh theo quy định tại Điều 366 Bộ luật Dân sự nếu bên được bảo lãnh không thực hiện đúng hạn.
3. Tái bảo hiểm tín dụng: Cơ chế phân tán rủi ro thứ cấp giữa cơ quan bảo lãnh trung ương và các quỹ bảo lãnh cơ sở.

Luận văn cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế từ Quỹ Bảo lãnh tín dụng Hàn Quốc (KCGF) với cơ chế trích 0,3% dư nợ cho vay của các ngân hàng thương mại để bổ sung vốn hoạt động (Nhà nước đóng góp trên 80% vốn), và Tập đoàn Tài chính Nhật Bản (JASME) với nghiệp vụ tái bảo hiểm tự động từ 70% đến 90% giá trị tổn thất cho các tổ chức bảo lãnh tín dụng địa phương (CGS).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp định lượng và định tính cụ thể như thống kê mô tả, phân tích - tổng hợp và so sánh - đối chiếu chuỗi thời gian.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ Tổng cục Thống kê, Cục Phát triển Doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và hệ thống báo cáo tổng kết thường niên của Ngân hàng Phát triển Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 9 Quỹ Bảo lãnh tín dụng địa phương hoạt động độc lập (tổng vốn điều lệ đạt 449,852 tỷ đồng tính đến 31/12/2011), 6 Quỹ trực thuộc Quỹ Đầu tư phát triển địa phương (vốn điều lệ 180 tỷ đồng), cùng tập mẫu 2.520 lượt hồ sơ DNNVV nộp đề nghị bảo lãnh tại VDB giai đoạn 2009 - 2011. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp với tổng điều tra thứ cấp được lựa chọn vì tính bao quát, phản ánh chính xác toàn bộ bức tranh tài chính và đo lường được quy mô can thiệp thực tế của Nhà nước vào thị trường tín dụng doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ đáp ứng nhu cầu vốn của các Quỹ Bảo lãnh tín dụng địa phương đối với những doanh nghiệp đã tiếp cận được quỹ đạt mức tăng trưởng tích cực qua các năm: đạt 65,99% (năm 2009), tăng lên 69,67% (năm 2010) và đạt 71,04% (năm 2011), với tổng doanh số bảo lãnh năm 2011 đạt 976,18 tỷ đồng trên tổng nhu cầu vay 1.374,22 tỷ đồng. Tuy nhiên, quy mô hoạt động còn quá nhỏ bé khi chỉ có 9/63 tỉnh, thành phố lập được quỹ độc lập với tổng vốn điều lệ hạn hẹp là 449,852 tỷ đồng (riêng TP.HCM chiếm 196,172 tỷ đồng).

Thứ hai, hoạt động bảo lãnh tín dụng tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng sau giai đoạn bùng nổ kích cầu năm 2009. Cụ thể, giá trị thông báo phát hành giảm mạnh từ 11.638,47 tỷ đồng năm 2009 xuống 3.649 tỷ đồng năm 2010 (giảm 68,65%), tiếp tục sụt giảm 99,20% xuống chỉ còn 29,14 tỷ đồng vào năm 2011. Số lượng chứng thư bảo lãnh phát hành rơi từ 1.117 chứng thư (năm 2009) xuống 405 chứng thư (năm 2010) và chỉ còn 14 chứng thư (năm 2011). Trong hai năm 2012 và 2013, VDB hoàn toàn không phát hành thêm chứng thư bảo lãnh mới nào (0 chứng thư).

Thứ ba, áp lực nghĩa vụ thực hiện trả nợ thay của bên bảo lãnh tăng cao rõ rệt. Năm 2010, VDB phát sinh nghĩa vụ trả nợ thay với số tiền 34,639 tỷ đồng. Đến ngày 31/12/2013, lũy kế đã có 65 chứng thư phát sinh nghĩa vụ trả nợ thay cho các ngân hàng thương mại với tổng số tiền nợ bắt buộc lên tới 264,139 tỷ đồng (gồm 220,171 tỷ đồng nợ gốc và 43,968 tỷ đồng nợ lãi) cùng 454.437 USD, trong khi tỷ lệ thu hồi nợ bắt buộc đạt rất thấp (năm 2011 chỉ thu hồi được 4,61 tỷ đồng).

Thảo luận kết quả

Diễn biến suy giảm mạnh của hoạt động bảo lãnh tại VDB được mô tả trực quan thông qua đồ thị đường kết hợp biểu đồ cột (Hình 2.2 và Hình 2.3 trong luận văn), thể hiện sự đứt gãy về quy mô vốn bảo lãnh khi chuyển từ cơ chế Quyết định 14/2009/QĐ-TTg sang Quyết định 03/2011/QĐ-TTg. Bảng thống kê chi tiết (Bảng 2.4) cũng làm rõ sự phân hóa sâu sắc giữa các địa phương, khi một số tỉnh như Vĩnh Phúc hay Bà Rịa - Vũng Tàu đạt tỷ lệ giải ngân bảo lãnh trên 85%, trong khi 6 quỹ ủy thác tại Hà Nội, Cần Thơ, Tây Ninh hoàn toàn đóng băng hoạt động.

Nguyên nhân cốt lõi khiến hoạt động bảo lãnh bị đình trệ xuất phát từ cơ chế bảo lãnh có điều kiện thiếu tính khả thi, gây tâm lý lo ngại rủi ro pháp lý cho các chi nhánh ngân hàng. Đồng thời, nguồn Quỹ dự phòng rủi ro bảo lãnh của VDB chậm được cấp bù (mãi đến tháng 3/2013 Bộ Tài chính mới bổ sung 250 tỷ đồng theo Quyết định 440/QĐ-BTC), buộc VDB phải siết chặt quy chế: chỉ bảo lãnh dự án sản xuất có vốn đầu tư tài sản cố định từ 1 tỷ đồng trở lên và loại bỏ hoàn toàn mảng kinh doanh thương mại, dịch vụ. So sánh với mô hình của Nhật Bản và Hàn Quốc, Việt Nam thiếu hẳn cơ chế tái bảo hiểm của Nhà nước và quy chế chia sẻ tổn thất công bằng giữa ngân hàng thương mại và tổ chức bảo lãnh, dẫn đến việc các ngân hàng thương mại không mặn mà tiếp nhận chứng thư bảo lãnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phục hồi và thúc đẩy hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV đến năm 2020, hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất như sau:

1. Đối với tổ chức bảo lãnh (VDB và Quỹ BLTD địa phương):

   • Tái cấu trúc và chuẩn hóa quy trình thẩm định 5 bước, xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng độc lập (CRD) tương tự mô hình Nhật Bản để đánh giá chính xác rủi ro dự án.
   • Nâng tỷ lệ phê duyệt hồ sơ khả thi đạt mục tiêu 80% - 85% nhu cầu vốn tiếp cận, rút ngắn thời gian thẩm định từ 20 ngày xuống dưới 10 ngày làm việc trong giai đoạn 2015 - 2017.

2. Đối với các tổ chức tín dụng (Ngân hàng thương mại):

   • Thiết lập thỏa thuận chia sẻ rủi ro bắt buộc theo tỷ lệ tổn thất 70:30 hoặc 80:20 (Bên bảo lãnh chịu 70% - 80%, NHTM chia sẻ 20% - 30% khi phát sinh rủi ro nợ xấu).
   • Mở rộng hợp tác liên kết cấp tín dụng bảo lãnh với tối thiểu 35 ngân hàng thương mại cổ phần lớn trên cả nước trước năm 2018.

3. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (Bên được bảo lãnh):

   • Nâng cao tính minh bạch tài chính kế toán, thực hiện kiểm toán độc lập định kỳ hàng năm và cam kết duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu tham gia dự án tối thiểu từ 15% đến 20% tổng mức đầu tư.
   • Hoàn thiện năng lực xây dựng phương án sản xuất kinh doanh có dòng tiền khả thi trong giai đoạn 2016 - 2020.

4. Đối với các cơ quan quản lý Nhà nước (Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước):

   • Thành lập Quỹ Tái bảo hiểm tín dụng quốc gia với quy mô vốn tối thiểu 2.000 tỷ đồng để hỗ trợ thanh khoản cho các quỹ cơ sở khi thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay.
   • Hoàn thiện hướng dẫn thực thi Quyết định 58/2013/QĐ-TTg, chỉ đạo Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bố trí ngân sách nâng vốn điều lệ thực có của mỗi Quỹ BLTD địa phương đạt mức tối thiểu 100 tỷ đồng trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Sử dụng các căn cứ lý luận, dữ liệu thống kê và bài học thể chế để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng chiến lược phát triển mạng lưới tài chính vi mô và quỹ bảo lãnh quốc gia.
2. Ban lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại VDB và Quỹ BLTD địa phương: Ứng dụng quy trình thẩm định dự án, phương pháp quản trị danh mục bảo lãnh và quy chế trích lập quỹ dự phòng rủi ro nhằm hạn chế phát sinh nợ bắt buộc.
3. Khối Ngân hàng thương mại: Tham khảo mô hình hợp đồng hợp tác ba bên, tiêu chuẩn hóa nghiệp vụ quản lý khoản vay có bảo lãnh và quy chế xử lý tài sản bảo đảm.
4. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa, các hiệp hội ngành nghề và học viên cao học: Nắm vững điều kiện, trình tự 5 bước lập hồ sơ xin cấp chứng thư bảo lãnh tín dụng, đồng thời cung cấp tài liệu học thuật giá trị cho các nghiên cứu thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế và Tài chính - Ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao DNNVV Việt Nam rất cần sự hỗ trợ của hoạt động bảo lãnh tín dụng?

Hơn 97% doanh nghiệp tại Việt Nam là DNNVV nhưng phần lớn có quy mô vốn dưới 20 tỷ đồng và thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn theo yêu cầu của ngân hàng thương mại. Bảo lãnh tín dụng đóng vai trò là "chứng chỉ tín nhiệm" thay thế tài sản bảo đảm, giúp doanh nghiệp khai thông dòng vốn để đóng góp vào 48% GDP quốc gia.

Quy trình thực hiện một nghiệp vụ bảo lãnh tín dụng gồm những bước nào?

Quy trình chuẩn hóa gồm 5 bước logic: (1) Doanh nghiệp lập và gửi hồ sơ đề nghị; (2) Tổ chức bảo lãnh thẩm định dự án và tài sản bảo đảm; (3) Ký hợp đồng bảo lãnh và phát hành chứng thư bảo lãnh; (4) Doanh nghiệp nộp phí bảo lãnh theo quy định; (5) Giám sát thu hồi vốn và tất toán hợp đồng hoặc thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay.

Nguyên nhân chính khiến VDB ngừng phát hành chứng thư bảo lãnh mới trong năm 2012 và 2013 là gì?

Nguyên nhân chủ yếu do số dư nợ bắt buộc phát sinh từ việc trả nợ thay tăng cao đạt 264,139 tỷ đồng tính đến năm 2013 trong khi Quỹ dự phòng rủi ro chậm được ngân sách cấp bù. Đồng thời, VDB thực hiện thắt chặt cơ chế thẩm định, chỉ nhận bảo lãnh dự án sản xuất có vốn tài sản cố định từ 1 tỷ đồng trở lên và loại trừ lĩnh vực thương mại.

Việt Nam có thể học tập được kinh nghiệm gì từ mô hình bảo lãnh tín dụng của Hàn Quốc và Nhật Bản?

Việt Nam có thể áp dụng cơ chế trích lập vốn bền vững từ 0,3% dư nợ cho vay của ngân hàng thương mại như Quỹ KCGF Hàn Quốc và triển khai mô hình tái bảo hiểm rủi ro tự động từ 70% đến 90% giá trị trả nợ thay thông qua một định chế tài chính trung ương tương tự như JASME của Nhật Bản.

Điều kiện tiên quyết để một DNNVV được xem xét cấp bảo lãnh tín dụng là gì?

Doanh nghiệp phải có dự án hoặc phương án sản xuất kinh doanh khả thi chứng minh được nguồn trả nợ; có vốn chủ sở hữu tham gia tối thiểu 10% tổng mức vốn đầu tư của dự án; và không có nợ đọng thuế hay nợ quá hạn tại bất kỳ tổ chức tín dụng nào tại thời điểm nộp hồ sơ thẩm định.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo lãnh tín dụng và làm rõ vai trò trụ cột của khối DNNVV (chiếm 97% số lượng doanh nghiệp) trong nền kinh tế thị trường.
• Đánh giá thực chứng hoạt động của 9 Quỹ BLTD địa phương độc lập với tổng vốn 449,852 tỷ đồng và vai trò cung ứng hơn 10.695,5 tỷ đồng vốn bảo lãnh của VDB giai đoạn 2009 - 2011.
• Chỉ rõ điểm nghẽn nghiêm trọng khi VDB phải trả nợ thay 264,139 tỷ đồng tính đến năm 2013, dẫn đến việc đóng băng cấp chứng thư bảo lãnh mới trong giai đoạn 2012 - 2013.
• Rút ra các bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị về cơ chế tạo lập quỹ và tái bảo hiểm tín dụng từ các tổ chức tiên tiến như KCGF (Hàn Quốc) và JASME (Nhật Bản).
• Hoàn thiện khung 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi với lộ trình cụ thể đến năm 2020 nhằm mở rộng quy mô vốn và kiểm soát an toàn tín dụng.

Đóng góp lớn nhất của công trình nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc giúp hoàn thiện thể chế tài chính hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân. Các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp này nhằm khơi thông nguồn vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV ở Việt Nam Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp thúc đẩy hoạt động bảo lãnh tín dụng cho DNNVV ở Việt Nam đến năm 2020. 5 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀLÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TÍN DỤNG CHO DNNVV 1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm DNNVV Đối với mỗi trình độ phát triển kinh tế khác nhau lại có những quan điểm về DNNVV là khác nhau.

Theo tiêu chí đánh giá là ngành nghề kinh doanh và số lƣợng lao động, các nƣớc thuộc EC định nghĩa các doanh nghiệp có dƣới 9 lao động gọi là doanh nghiệp siêu nhỏ, từ 10 đến 99 lao động là doanh nghiệp nhỏ, từ 100 đến 499 lao động là doanh nghiệp vừa và các doanh nghiệp trên 500 lao động là doanh nghiệp lớn. Theo tiêu chí về đặc điểm ngành,vốn và số lƣợng nhân công bộ luật cơ bản về luật doanh nghiệp ở Nhật Bản qui định: Trong lĩnh vực công nghiệp và chế biến khai thác, các DNVVN là những doanh nghiệp thu hút vốn kinh doanh dƣới 100 triệu Yên ( tƣơng đƣơng với khoảng 1triệu USD). Theo thời gian , quan điểm của ViêṭNam vềDNNVV cósƣ ̣thay đổi. Ngày 20-6-1998, Chính phủ đã xác định tiêu chí DNNVV theo Công văn số 681/CP-KTN, trong đó quy định DNNVV là những doanh nghiệp có vốn dƣới 5 tỷ đồng và có số lao động dƣới 200 ngƣời, không phân biệt ngành công nghiệp hoặc dịch vụ.

Ngày 23/11/2001 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 90/2001/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNV, trong đó định nghĩa: "Doanh nghiệp vừa và nhỏ là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ VND hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 ngƣời". 6 Để phù hợp với điều kiện phát triển của nền kinh tế cả nƣớc nói chung và từng địa phƣơng nói riêng, chính phủ đã ban hành Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 về trợ giúp phát triển DNNVV thay thế nghị định 90/2001/NĐ- CP. Trong đó chỉ rõ khái niệm về DNNVV: “DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, đƣợc chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tƣơng đƣơng tổng tài sản đƣợc xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ƣu tiên)”. Theo đó các DNNVV sẽ đƣợc phân loại dựa trên các tiêu chí về quy mô vốn, số lƣợng lao động và khu vực nhƣ bảng phân loại sau: Bảng 1.1:Phân loại DNNVV Quy mô Doanh Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nghiệp siêu nhỏ Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao Khu vực động nguồn động nguồn vốn động vốn I.

Nông, lâm 10 ngƣời 20tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên nghiệp và thủy trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến 200 ngƣời sản 200 ngƣời 100 tỷ đồng đến 300 ngƣời II. Công nghiệp 10 ngƣời 20tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên và xây dựng trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến 200 ngƣời 200 ngƣời 100 tỷ đồng đến 300 ngƣời III. Thƣơng mại 10 ngƣời 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 và dịch vụ trở xuống trở xuống ngƣời đến đồng đến 50 ngƣời đến 50 ngƣời tỷ đồng 100 ngƣời Nguồn: Nghị định 56/NĐ-CP ngày 30/06/2009. 7 Nghị định cũng quy định rõ đối với các điều kiện trên có thể đƣợc áp dụng một cách linh hoạt tùy theo điều kiện của từng địa phƣơng.Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi xin đi sâu nghiên cứu về DNNVV theo định nghĩa của nghị định 56/NĐ-CPngày 30/06/2009.

Đặc điểm DNNVV Phần lớn các DNNVV hoạt động trong các lĩnh vực thƣơng mại,dịch vụ và sản xuất kinh doanh nhỏ. DNNVV có những đặc điểm chủ yếu sau: Thứ nhất,DNNVV có quy mô vốn thấp, lao động ít. Đặc trƣng cơ bản nhất của DNNVV là quy mô vốn SXKD nhỏ. Đặc trƣng này quyết định những đặc trƣng khác của DNNVV.

Tất cả các quốc gia trên thế giới dù phân chia DNNVV đều có đặc trƣng này. Đặc điểm này cho thấy rõ năng suất lao động của các DNNVV thƣờng không cao, mặt khác các DNNVV cũng gặp rất nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, rõ nét nhất là trong hoạt động huy động vốn trên thị trƣờng. Thứ hai,DNNVV có tính linh hoạt cao, dễ thích ứng với các thay đổi của thị trƣờng. Với ƣu thế quy mô nhỏ, gọn, năng động, dễ quản lý, các DNNVV dễ cơ động, dễ thích ứng với sự thay đổi của nhu cầu thị trƣờng về khả năng thay đổi phƣơng án SXKD, thay đổi mặt hàng nhanh, phù hợp với xu hƣớng thay đổi tập quán tiêu dùng của dân cƣ.

Theo số liệu của các nƣớc thành viên OECD, DNNVV là khu vực doanh nghiệp có sự linh hoạt, năng động cao hơn hẳn so với các DN quy mô lớn. "Số lƣợng các DN thành lập mới và đóng cửa hàng năm ở tất cả các nền kinh tế là rất lớn. Số liệu từ 9 nƣớc Châu Âu thành viên chỉ ra rằng hàng năm có từ khoảng 12% đến 19% DN phi nông nghiệp gia nhập và rút khỏi thị trƣờng. 8 Thứ ba, tổ chức bộ máy linh hoạt.

DNNVV đƣợc xây dựng chủ yếu trên nền tảng của mối quan hệ gia đình, bạn bè, số lao động sử dụng trong DN không nhiều nên không có khoảng cách lớn giữa ngƣời sử dụng lao động và ngƣời lao động.Giữa các bộ phận trong nội bộ DN dễ dàng trao đổi thảo luận công việc trực tiếp với nhau, điều này cho phép tránh đƣợc sai lệch thông tin trong DN thông tin không phải truyền qua các kênh chính thức và quan liêu thƣờng thấy trong những DN có quy mô lớn. Thứ tư, trình độ trang bị kỹ thuật và công nghệ thấp. Tại các quốc gia đang phát triển, phần lớn công nghệ các DNNVV đang sử dụng đã lạc hậu hàng chục năm, có khi vài chục năm; nhiều DNNVV sử dụng thiết bị thải loại của các DN lớn, thiết bị tự chế tạo với trình độ thiết kế và gia công thấp, hoặc bị sử dụng những thiết bị không đồng bộ. Hậu quả là sản phẩm của nhiều DNNVV làm ra không đáp ứng đƣợc yêu cầu về mẫu mã, chất lƣợng, năng suất lao động thấp,… làm giảm sức cạnh tranh trên thị trƣờng.

Thứ năm, trình độ quản lý, trình độ tay nghề của lao động thấp. Lao động trong các DNNVV chủ yếu là lao động phổ thông, ít đƣợc đào tạo cơ bản. Bên cạnh đó, trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý cũng còn yếu kém. Không ít các chủ DN không đƣợc đào tạo một cách chính quy và cơ bản nên thiếu những kỹ năng cần thiết về quản lý và điều hành, luật pháp, cơ chế chính sách.

Vai trò của DNNVV trong sự phát triển kinh tế xã hội Sự phát triển của DNNVV đã góp phần quan trọng giải quyết những mục tiêu kinh tế - xã hội, đƣợc thể hiện thông qua các vai trò sau: 9 Thứ nhất, DNNVV có đóng góp quan trọng cho sự tăng trưởng của nền kinh tế quốc gia. Khu vực doanh nghiệp này đóng góp phần lớn vào GDP. Theo Báo cáo tại hội nghị của OECD về DNNVV, Istanbul năm 2004 thì các DNNVV đóng góp trên 55% GDP ở các nƣớc có thu nhập cao, trên 60% GDP của các quốc gia có thu nhập thấp và khoảng 70% GDP cho các quốc gia có thu nhập trung bình. Năm 2010, ở ViêṭNam có khoảng trên 500.000 DNNVV với mƣ́c đóng góp hàng năm khoảng 30% GDP, 30% giá trị tổng sản lƣợng công nghiệp, gần 80% tổng mức bán lẻ, 64% tổng lƣợng vận chuyển hàng hóa.

Thứ hai , DNNVV giữvai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, tạo nguồn thu nhập ổn định và thường xuyên cho một bộ phận lớn dân cư góp phần ổn định chính trị xã hội. Do đặc điểm của DNNVV nhu cầu về lao động nhiều, yêu cầu về trình độ của ngƣời lao động không cao, phù hợp với trình độ của lao động phổ thông. Do vậy, khu vực doanh nghiệp này giải quyết vấn đề lao động rất hiệu quả, thƣờng thu hút khoảng hai phần ba lực lƣợng lao động xã hội tạo nguồn thu nhập ổn định và thƣờng xuyên cho một bộ phận lớn dân cƣ. Theo Báo cáo tại hội nghị của OECD về DNNVV, Istanbul năm 2004 thì các DNNVV tạo trên 65% công ăn việc làm ở các nƣớc có thu nhập cao, trên 70% tổng lao động của các quốc gia có thu nhập thấp và tạo trên 95% công việc cho các quốc gia có thu nhập trung bình.

Ở Việt Nam ƣớc tính năm 2010, tổng số lao động trong khu vực này đạt hơn 6,6 triệu. Với đặc tính phân bố rải rác, các doanh nghiệp này thƣờng phân tán nên có thể đảm bảo cơ hội việc làm cho nhiều vùng địa lý và nhiều đối tƣợng lao động, góp phần giảm bớt chênh lệch về thu nhập và mức sống giữa các bộ phần dân cƣ, giữa các vùng, các địa phƣơng; đồng thời tạo ra sự phát triển tƣơng đối đồng đều giữa các vùng 10 Thứ ba, DNNVV góp phần quan trọng trong khai thác và sử dụng các nguồn lực, phát huy các tiềm năng còn tiềm ẩn trong xã hội. Dựa trên những ƣu thế của DNNVV với số lƣợng lớn, lại đƣợc phân bố tƣơng đối rộng khắp các vùng, các địa phƣơng nên các DNNVV đặc biệt có lợi thế trong huy động và sử dụng các nguồn tài chính phân tán và nhỏ lẻ trong dân cƣ. Bên cạnh đó, các DNNVV có khả năng tập trung vốn, trí tuệ vào các ngành kinh tế có khả năng phát triển hay những ngành kinh tế đòi hỏi hàm lƣợng tri thức cao cũng nhƣ có khả năng lấp đầy những khoảng trống trong các lĩnh vực sản xuất kinh doanh không cần nhiều vốn và có mức lợi nhuận thấp, thƣờng phổ biến sử dụng các công nghệ trung gian, từng bƣớc hiện đại hóa, là cầu nối giữa công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại.

Ngoài ra, DNNVV còn có nhiều thuận lợi trong khai thác các tiềm năng về trí tuệ, tay nghề tinh xảo, bí quyết nghề nghiệp. Thứ tư, DNNVV là một “mắt xích” quan trọng trong dây chuyền công nghệ của các tập đoàn sản xuất lớn trên thế giới. Các nƣớc phát triển có sự chuyên môn hóa trong sản xuất cao, DNNVV cũng tham gia vào sự chuyên môn hóa đó, đó là việc chuyên môn hóa vào sản xuất các chi tiết đƣợc dùng để lắp ráp thành một sản phẩm hoàn chỉnh.