Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội, góp phần phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Đình Phi
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Chính Sách Hỗ Trợ Đổi Mới Công Nghệ Cho Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Của Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Những vấn đề chung về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm về công nghệ và đổi mới công nghệ
• 1.1.1.1. Công nghệ
• 1.1.1.2. Đổi mới công nghệ
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA HÀ NỘI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội

Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Hà Nội, với vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm tỷ lệ cao trong tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp này vẫn còn yếu kém do nhiều nguyên nhân, trong đó có vấn đề công nghệ. Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cần được thiết kế và thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để giúp các doanh nghiệp này phát triển.

1.1. Khái niệm và vai trò của chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ

Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ là tập hợp các biện pháp của Nhà nước nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ mới, nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh. Vai trò của chính sách này không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện quy trình sản xuất mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế của toàn bộ khu vực.

1.2. Tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ tại Hà Nội

Tình hình thực hiện chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội trong những năm qua cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới, dẫn đến việc chưa phát huy hết tiềm năng của mình.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ

Mặc dù chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ đã được ban hành, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường thiếu thông tin về các chính sách này, dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội hỗ trợ. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ trong các chính sách cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ mới.

2.1. Thiếu thông tin và nhận thức về chính sách

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa nắm rõ các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, dẫn đến việc không thể tiếp cận các nguồn lực cần thiết. Việc nâng cao nhận thức về chính sách là rất cần thiết để doanh nghiệp có thể tận dụng tối đa các cơ hội hỗ trợ.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn

Một trong những thách thức lớn nhất mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp phải là việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư vào công nghệ mới. Các ngân hàng và tổ chức tài chính thường yêu cầu nhiều điều kiện khắt khe, khiến cho doanh nghiệp khó khăn trong việc vay vốn.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ

Để nâng cao hiệu quả của chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần có những phương pháp cụ thể và khả thi. Việc cải thiện quy trình thực hiện chính sách, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường thông tin và tuyên truyền về chính sách

Cần có các chương trình tuyên truyền mạnh mẽ để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ. Việc tổ chức các hội thảo, khóa đào tạo sẽ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

3.2. Cải thiện quy trình tiếp cận nguồn vốn

Cần đơn giản hóa quy trình vay vốn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tạo ra các quỹ hỗ trợ đặc biệt để giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn cần thiết cho việc đổi mới công nghệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách hỗ trợ

Nghiên cứu về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến trong việc áp dụng công nghệ mới, nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách hỗ trợ

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đã áp dụng thành công công nghệ mới, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Các chính sách hỗ trợ đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất.

4.2. Những tồn tại cần khắc phục

Mặc dù có nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ. Cần có những biện pháp khắc phục để đảm bảo rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tận dụng tối đa các cơ hội hỗ trợ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ

Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội cần được tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Việc nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp này.

5.1. Định hướng phát triển chính sách trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho việc phát triển chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, nhằm đảm bảo rằng các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận công nghệ mới một cách dễ dàng và hiệu quả.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Việc tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu sẽ giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc đổi mới công nghệ, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia. Tính đến thời điểm tháng 8 năm 2011, cả nước có 602.171 doanh nghiệp đăng ký hoạt động, trong đó khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm trên 95% tổng số doanh nghiệp. Tại Hà Nội – trung tâm kinh tế và chính trị hàng đầu của cả nước, số lượng doanh nghiệp đạt khoảng 150.000 đơn vị (chiếm xấp xỉ 25% tổng số doanh nghiệp toàn quốc), đóng góp tới 56.809,5 tỷ đồng (tương đương 75,2%) vào tổng thu ngân sách nội địa của thành phố năm 2009.

Mặc dù giữ vị thế trọng yếu, phần lớn các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thủ đô đang đối mặt với rào cản lớn về năng lực cạnh tranh suy giảm do công nghệ lạc hậu, thiếu vốn đầu tư và hạn chế về nhân lực kỹ thuật. Luận văn tập trung giải quyết bài toán: Đánh giá thực trạng ban hành, thực thi các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ và xác định những điểm nghẽn khiến chính sách chưa phát huy tối đa hiệu quả trong thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ, phân tích thực trạng thực hiện chính sách trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2000 - 2010, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực chính sách đến năm 2020. Nghiên cứu tập trung vào phạm vi không gian tại thành phố Hà Nội, khảo sát trọng điểm trong hai ngành sản xuất mũi nhọn là cơ khí chế tạo và chế biến thực phẩm, sử dụng chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2000 đến năm 2011 kết hợp dữ liệu sơ cấp thu thập giai đoạn 2011 - 2012. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực cho việc tối ưu hóa nguồn lực hỗ trợ công của Nhà nước và nâng cao chỉ số năng lực công nghệ cho khối doanh nghiệp tư nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản trị công nghệ hiện đại thông qua phương trình công nghệ của tác giả Hoàng Đình Phi:

T = M + K + S

Trong đó, công nghệ (Technology - T) được cấu thành bởi ba yếu tố hữu cơ: Máy móc và thiết bị phần cứng (Machines, Tools - M); Tri thức, quy trình, bí quyết công nghệ (Knowledge - K); và Kỹ năng vận hành, sáng tạo của con người (Skills - S). Đổi mới công nghệ bản chất là quá trình nâng cấp đồng bộ chất lượng của cả ba thành phần này.

Bên cạnh đó, tác giả áp dụng mô hình 5 cấp độ năng lực công nghệ gắn với năng lực cạnh tranh bền vững, được sắp xếp từ thấp đến cao gồm: Năng lực thiết bị và hạ tầng; Năng lực hỗ trợ; Năng lực mua bán; Năng lực vận hành; và Năng lực sáng tạo công nghệ. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp hướng dẫn Oslo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về đổi mới công nghệ sản phẩm và quy trình (Technological Product and Process - TPP).

Các khái niệm nòng cốt trong nghiên cứu bao gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xác định theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP với tiêu chí quy mô tổng nguồn vốn từ 20 đến 100 tỷ đồng hoặc số lao động bình quân năm từ 10 đến 300 người tùy theo từng khu vực ngành nghề.
• Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ: Tổng thể các công cụ, biện pháp pháp lý và tài chính của Chính phủ nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới máy móc, tiếp nhận chuyển giao tri thức và đào tạo nguồn nhân lực. Điển hình như Quyết định số 677/QĐ-TTg với mục tiêu đào tạo 80.000 kỹ sư và kỹ thuật viên về quản trị công nghệ đến năm 2020.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của kinh tế chính trị học để xem xét chính sách trong mối quan hệ tương tác đa chiều giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ, cùng báo cáo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội giai đoạn 2000 - 2011.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực chứng thông qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp từ tháng 10 năm 2011 đến tháng 2 năm 2012.

Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu kế thừa tập dữ liệu điều tra 300 doanh nghiệp thuộc 6 ngành kinh tế của đề tài nghiên cứu công nghệ năm 2006 (trong đó doanh nghiệp Hà Nội chiếm tỷ trọng 30%), kết hợp khảo sát chọn mẫu phân tầng chuyên sâu đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc ngành cơ khí chế tạo và chế biến thực phẩm tại các khu, cụm công nghiệp Hà Nội.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, tổng hợp, so sánh đối chiếu và phân tích định lượng theo hai cấp độ đánh giá tiêu chí: (1) Khả năng nhận biết chính sách và (2) Mức độ thụ hưởng chính sách thực tế của doanh nghiệp. Phương pháp này cho phép đo lường chính xác khoảng cách giữa văn bản ban hành và hiệu quả thực thi tại cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trình độ công nghệ của doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội ở mức thấp đáng báo động. Dữ liệu khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội cho thấy: 48% doanh nghiệp tự đánh giá công nghệ của mình lạc hậu hơn mức trung bình thế giới; 13% thuộc nhóm rất lạc hậu; 31% ở mức ngang bằng trung bình; trong khi chỉ có 5% đạt mức tiên tiến hơn và 3% đạt mức rất hiện đại. Tại sự kiện Techmart, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố tỷ trọng doanh nghiệp có trình độ công nghệ thấp tại Việt Nam lên tới 58,7%, cao hơn gấp 2,4 lần so với mức 24,3% của Malaysia.

Thứ hai, mức độ nhận biết chính sách hỗ trợ của doanh nghiệp còn rất hạn chế. Mặc dù hệ thống văn bản pháp lý đã ban hành tương đối nhiều như Quyết định số 236/2006/QĐ-TTg, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, Quyết định số 5629/QĐ-UBND, phần lớn chủ doanh nghiệp tư nhân không nắm được các chương trình hỗ trợ hoặc chỉ biết tên văn bản một cách chung chung mà không hiểu rõ nội dung ưu đãi cụ thể.

Thứ ba, tỷ lệ thụ hưởng chính sách thực tế đạt mức rất thấp. Dù thành phố có các chính sách ưu đãi tài chính như Quyết định số 91/2007/QĐ-UBND hỗ trợ tới 70% kinh phí phát triển thương hiệu, hay các gói bảo lãnh tín dụng theo Quyết định số 206/2006/QĐ-UBND, đại đa số doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành cơ khí và thực phẩm chưa từng nhận được hỗ trợ kinh phí nghiên cứu khoa học, vay vốn lãi suất thấp hay miễn giảm thuế nhập khẩu thiết bị máy móc công nghệ mới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ cả hai phía. Về phía quản lý nhà nước, quy trình thủ tục hành chính còn rườm rà, các tiêu chí xét duyệt phức tạp và việc tuyên truyền phổ biến chính sách chưa sâu sát tới khối doanh nghiệp tư nhân mà chủ yếu ưu tiên cho các doanh nghiệp nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học. Về phía doanh nghiệp, do quy mô vốn mỏng và thiếu nhân sự chuyên trách, các chủ doanh nghiệp thường ngại tiếp cận thủ tục hoặc thiếu tầm nhìn chiến lược dài hạn cho đổi mới công nghệ (thiếu cả yếu tố K và S, chỉ tập trung mua sắm máy móc rời rạc M).

Dữ liệu thực trạng công nghệ có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cơ cấu trình độ công nghệ (với 61% thuộc nhóm lạc hậu và rất lạc hậu) và bảng ma trận đánh giá đối chiếu giữa tỷ lệ ban hành chính sách và tỷ lệ doanh nghiệp thực tế tiếp cận được nguồn vốn hỗ trợ.

So sánh với bài học quốc tế và các địa phương khác:

• Thành phố Thượng Hải (Trung Quốc): Vận hành Trung tâm Dịch vụ Chuyển giao Công nghệ cao và mới với cơ chế dịch vụ một cửa liên thông 9 ban ngành, xác nhận 4.553 dự án công nghệ cao với tổng kinh phí 31,8 tỷ Nhân dân tệ, áp dụng chính sách miễn 100% thuế trong 3 năm đầu và giảm 50% trong 2 năm tiếp theo.
• Thành phố Hồ Chí Minh: Phát triển 100 sản phẩm công nghệ chủ lực đóng góp trên 30% GDP toàn thành phố năm 2010.
• Tỉnh Bình Dương: Đạt tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp nhỏ và vừa bình quân 18,8%/năm giai đoạn 2006 - 2010, chiếm 96,3% tổng số doanh nghiệp nhờ triển khai đồng bộ các sàn giao dịch công nghệ Techmart và Quỹ phát triển khoa học công nghệ.

Điều này chứng minh Hà Nội cần chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình hỗ trợ phân tán sang cơ chế điều phối tập trung và thực chất.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả thực thi chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội giai đoạn 2012 - 2020, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đổi mới tư duy và quy trình ban hành chính sách của cơ quan quản lý: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư cần tái cấu trúc quy trình xét duyệt hỗ trợ theo mô hình "Dịch vụ một cửa" tương tự Thượng Hải, giảm tối thiểu 50% thời gian thụ lý hồ sơ của doanh nghiệp trong giai đoạn 2012 - 2015, loại bỏ các rào cản hành chính gây phiền hà.

2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền và đào tạo nâng cao nhận thức: Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa (Hasmea) tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về quản trị công nghệ và sở hữu trí tuệ cho các chủ doanh nghiệp, đặt mục tiêu tối thiểu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách trước năm 2015.

3. Phát triển thị trường khoa học công nghệ và hỗ trợ tài chính trực tiếp: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cần sớm đưa Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng Quỹ đổi mới công nghệ đi vào hoạt động thực chất; áp dụng cơ chế tài trợ từ 30% đến 50% kinh phí chuyển giao công nghệ cho khoảng 200 doanh nghiệp sản xuất mũi nhọn giai đoạn 2012 - 2020; đồng thời đẩy mạnh thực thi nghiêm ngặt luật sở hữu trí tuệ để bảo vệ quyền sáng chế.

4. Tăng cường cơ chế giám sát và bố trí quỹ đất sản xuất: Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Chế xuất Hà Nội cùng Sở Công Thương cần công khai quy hoạch mặt bằng, bố trí quỹ đất sạch với giá thuê ưu đãi giảm từ 20% đến 30% cho các doanh nghiệp di dời cơ sở hoặc đầu tư dây chuyền công nghệ cao; thiết lập cơ chế giám sát và đánh giá định kỳ 100% các dự án được nhận ngân sách hỗ trợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bao gồm Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương. Luận văn cung cấp căn cứ thực chứng và hệ thống tiêu chí 2 cấp độ (nhận biết - thụ hưởng) để thiết kế các quy định hỗ trợ tài chính, thủ tục một cửa và cơ chế giám sát chính sách giai đoạn mới.

2. Nhà quản trị và chủ các doanh nghiệp nhỏ và vừa: Đặc biệt là các giám đốc, kỹ sư trưởng trong ngành cơ khí chế tạo, chế biến thực phẩm và công nghiệp hỗ trợ. Luận văn giúp doanh nghiệp nhận diện rõ các thành tố công nghệ theo phương trình T = M + K + S, từ đó xây dựng chiến lược đầu tư bài bản thay vì chỉ mua sắm thiết bị phần cứng.

3. Các hiệp hội ngành nghề và tổ chức trung gian: Bao gồm Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội (Hasmea), các sàn giao dịch công nghệ Techmart. Luận văn là tài liệu hữu ích để xây dựng chương trình cầu nối giữa cơ quan công quyền, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp.

4. Giảng viên, học viên cao học và các nhà nghiên cứu: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị công nghệ, Quản lý kinh tế và Kinh tế học phát triển. Nghiên cứu mang lại nguồn tài liệu học thuật giá trị với bộ dữ liệu khảo sát 300 doanh nghiệp và khung lý thuyết đánh giá chính sách toàn diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Hà Nội có trình độ công nghệ lạc hậu? Do hạn chế về vốn tự có và thiếu nhân lực chất lượng cao, các doanh nghiệp thường chỉ tập trung nhập khẩu máy móc phần cứng đơn lẻ (thành tố M) mà thiếu tri thức quy trình (thành tố K) và kỹ năng làm chủ công nghệ (thành tố S). Khảo sát cho thấy có tới 58,7% doanh nghiệp thuộc nhóm công nghệ thấp, khiến năng lực cạnh tranh sản phẩm bị suy giảm đáng kể.

2. Khung đánh giá chính sách trong luận văn dựa trên những tiêu chí nào? Luận văn tiếp cận theo hai nhóm tiêu chí cốt lõi: (1) Khả năng nhận biết của doanh nghiệp về các văn bản chính sách do Trung ương và Hà Nội ban hành; và (2) Mức độ thụ hưởng lợi ích thực tế thông qua các gói ưu đãi thuế, tín dụng, mặt bằng và tài trợ kinh phí nghiên cứu khoa học.

3. Chính sách hỗ trợ phát triển thương hiệu của Hà Nội có điểm gì nổi bật? Theo Quyết định số 91/2007/QĐ-UBND, thành phố Hà Nội hỗ trợ tới 70% kinh phí cho các doanh nghiệp đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp, quản lý và quảng bá thương hiệu, tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm công nghiệp chủ lực của Thủ đô.

4. Bài học kinh nghiệm nào từ thành phố Thượng Hải có giá trị tham khảo cao nhất cho Hà Nội? Đó là mô hình Trung tâm Dịch vụ Chuyển giao Công nghệ cao hoạt động theo cơ chế dịch vụ một cửa với sự phối hợp liên ngành của 9 cơ quan chức năng, giúp thẩm định 4.553 dự án khoa học và miễn giảm 100% thuế thu nhập trong 3 năm đầu cho các dự án công nghệ mới được phê duyệt.

5. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần đáp ứng điều kiện gì để tiếp cận các quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ? Doanh nghiệp cần xác định rõ quy mô vốn và lao động theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, xây dựng dự án đổi mới công nghệ khả thi chứng minh được hiệu quả nâng cao năng suất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cam kết trích lập quỹ phát triển khoa học công nghệ của chính doanh nghiệp theo quy định pháp luật.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về mối quan hệ giữa chính sách của Nhà nước, phương trình công nghệ (T = M + K + S) và năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Phân tích thực chứng bức tranh năng lực công nghệ tại Hà Nội giai đoạn 2000 - 2010, chỉ ra 48% doanh nghiệp công nghệ lạc hậu và 13% rất lạc hậu so với mặt bằng chung thế giới.
• Chỉ rõ khoảng cách giữa số lượng văn bản chính sách ban hành và tỷ lệ nhận biết, thụ hưởng thực tế còn rất thấp ở khu vực doanh nghiệp tư nhân.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế và địa phương từ Thượng Hải, Thành phố Hồ Chí Minh và Bình Dương để áp dụng phù hợp cho bối cảnh Thủ đô.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cải cách thủ tục một cửa, tăng cường truyền thông, hoàn thiện Quỹ hỗ trợ công nghệ và tối ưu hóa mặt bằng sản xuất giai đoạn 2012 - 2020.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp góc nhìn kinh tế chính trị chuyên sâu về chính sách công nghệ, làm cơ sở khoa học cho công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế Thủ đô. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay lộ trình cải cách thể chế và liên kết công - tư để tạo bước đột phá về năng lực công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Những vấn đề chung về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam 1. Khái niệm về công nghệ và đổi mới công nghệ 1. Công nghệ Cùng với các nguồn lực quan trọng như con người, tài nguyên thiên nhiên và và tài chính, công nghệ đã và đang trở thành một nguồn lực quan trọng trong rất nhiều lĩnh vực và có ảnh hưởng to lớn tới khả năng cạnh tranh của các sản phẩm và dịch vụ do doanh nghiệp làm ra.

Theo Luật Chuyển giao Công nghệ năm 2006 của Việt Nam thì: - Công nghệ: là các giải pháp, quy trình, bí quyết (có gắn hoặc không gắn với công cụ, phương tiện) dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. - Bí quyết: là thông tin được tích luỹ, khám phá trong quá trình nghiên cứu, sản xuất kinh doanh của chủ sở hữu công nghệ có ý nghĩa quyết định đến chất lượng, khả năng cạnh tranh của công nghệ, sản phẩm công nghệ. Định nghĩa về công nghệ trên trong Luật Chuyển giao Công nghệ năm 2006 của Việt Nam có ý nghĩa bao quát nhưng chưa thể hiện rõ các yếu tố nội hàm về công nghệ sản xuất, công nghệ dịch vụ và các thành phần cơ bản của một công nghệ. Giáo trình quản trị công nghệ [12] đã giới thiệu một định nghĩa tương đối đầy đủ và cụ thể về công nghệ: “Công nghệ là việc sử dụng sáng tạo các loại công cụ, máy móc, tri thức và kỹ năng để biến đổi các yếu tố đầu vào thành 7 sản phẩm hay dịch vụ”.

Theo phương trình công nghệ trong giáo trình [12] thì công nghệ bao gồm 3 nhóm yếu tố là máy móc và công cụ (Machines & Tools = M); tri thức (Knowledge = K) và kỹ năng (Skills = S): CÔNG NGHỆ MÁY MÓC TRI THỨC KỸ NĂNG Technology (T) = Machines, Tools (M) + Knowledge (K) + Skills (S) Hình 1. Phương trình công nghệ Nguồn: Hoàng Đình Phi, 2006. - Thành phần M: là tất cả các thiết bị phần cứng của công nghệ như máy móc, thiết bị, công cụ… có gắn hoặc không gắn với đất đai, văn phòng, nhà xưởng, hệ thống sản xuất liên quan trực tiếp tới công nghệ. - Thành phần K: là tất cả các yếu tố liên quan tới tri thức trong công nghệ, bao gồm nhưng không giới hạn như: thiết kế, bản vẽ, bí quyết sản xuất, bí quyết kinh doanh, quy trình sản xuất, quy trình cung ứng dịch vụ… - Thành phần S: là tất cả các kỹ năng liên quan trực tiếp tới việc vận hành công nghệ để làm ra một sản phẩm hay cung ứng một dịch vụ.

Phương trình công nghệ được sử dụng như một công cụ lý thuyết cơ bản để tiếp cận với định nghĩa về công nghệ và để phân tích nhanh mối tương quan của các thành phần công nghệ khác nhau trong cùng một công nghệ hay các hệ thống công nghệ khác nhau. Đổi mới công nghệ Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD (Organization for Economic Co-opration and Development) thì đổi mới công nghệ được xem là đổi mới sản phẩm, quy trình công nghệ và được định nghĩa như sau: 8 Đổi mới công nghệ sản phẩm và quy trình sản xuất TPP (Technological Product and Process Innovation) bao gồm việc thực hiện sản phẩm và quy trình công nghệ, mang lại tiến bộ đáng kể về mặt công nghệ đối với sản phẩm và quy trình. TPP tạo ra sản phẩm mới được thương mại hoá và quy trình công nghệ mới được sử dụng trong sản xuất. TPP có liên quan chặt chẽ, không tách rời với các hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại.

Cẩm nang Olso cũng cung cấp định nghĩa liên quan đến TPP: - Sản phẩm mới về công nghệ là sản phẩm có các tính năng công nghệ hoặc công dụng đổi mới về cơ bản so với sản phẩm trước đó. Những đổi mới như vậy có thể coi là công nghệ mới hoặc tính năng sử dụng mới dựa trên công nghệ hiện có hoặc sử dụng tri thức mới. - Sản phẩm được cải thiện về công nghệ là sản phẩm có tính năng được nâng cao hoặc nâng cấp về cơ bản. Một sản phẩm được cải tiến (nâng cao các tính năng kỹ thuật hoặc giảm chi phí sản xuất) nhờ vào hoàn thiện các chi tiết, bộ phận cấu thành hoặc sử dụng vật liệu có đặc tính cao hơn.

- Đổi mới quy trình công nghệ là việc sử dụng các phương pháp sản xuất mới (kể cả phương pháp phân phối) hoặc được cải tiến cơ bản về công nghệ như: đổi mới thiết bị, tổ chức sản xuất và áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh so với các phương pháp trước đó. Theo sổ tay hướng dẫn của Oslo V3: Đổi mới công nghệ là một sự thực hiện hoặc cải tiến một sản phẩm hoặc dịch vụ mới, một phương pháp thị trường mới hoặc một phương pháp tổ chức doanh nghiệp mới, giải pháp mở rộng phát triển sản xuất cho ra sản phẩm mới. Giáo trình quản trị công nghệ [12] là tài liệu cập nhật mới nhất và đã đưa ra một khái niệm cụ thể: “đổi mới công nghệ được hiểu theo bản chất là việc 9 đổi mới các yếu tố cấu thành một công nghệ theo phương trình công nghệ, trong mối tương quan so sánh với công nghệ hiện có của doanh nghiệp hay đối thủ cạnh tranh trên thế giới. Đổi mới công nghệ liên quan tới việc nâng cao chất lượng các yếu tố cấu thành công nghệ và qua đó là mức độ hiện đại của một công nghệ”.

Mục tiêu của quá trình đổi mới công nghệ của doanh nghiệp Về mục tiêu, đổi mới công nghệ chủ yếu tập trung vào việc đổi mới quy trình sản xuất hay chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ nhằm chế tạo ra sản phẩm mới, thay thế sản phẩm cũ, nâng cấp sản phẩm (nâng cao các tính năng kinh tế - kỹ thuật), phát triển sản phẩm thân thiện môi trường, tăng thị phần, giảm chi phí sản xuất hoặc cải thiện điều kiện làm việc, giảm tác hại môi trường…, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường thế giới. Công tác đổi mới công nghệ liên quan trực tiếp tới các nhóm năng lực mua bán, vận hành công nghệ và năng lực sáng tạo công nghệ. Điều này được thể hiện qua hai mục tiêu chính là đổi mới thiết bị công nghệ cùng quy trình và đổi mới sản phẩm hay dịch vụ. Về nội dung cụ thể, đổi mới công nghệ thường được thực hiện qua các nhóm hoạt động cơ bản sau: - Cải tiến, nâng công suất, thay đổi quy trình quản trị, sản xuất, tiếp thị, ứng dụng phần mềm mới… để tiết kiệm thời gian và chi phí.

- Mua sắm máy móc, thiết bị mới theo yêu cầu sản xuất, kinh doanh. - Cải tiến mẫu mã, bao bì, thay đổi thiết kế sản phẩm hoặc dịch vụ đáp ứng tốt hơn nhu cầu của nhóm khách hàng mục tiêu. Về phương pháp tiến hành, đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp có thể được thực hiện thông qua một hay nhiều biện pháp sau: 10 - Phát triển và ứng dụng sáng kiến cải tiến kỹ thuật hay công nghệ của kỹ sư và công nhân viên. - Thực hiện các đề tài nghiên cứu và phát triển ở cấp độ cải tiến sản phẩm và quy trình.

- Mua máy móc và thiết bị mới kèm theo các hướng dẫn về quy trình sản xuất của bên bán. - Nhận chuyển giao công nghệ thiết kế, sản xuất, hay dịch vụ từ bên chuyển giao. - Mua cấp phép bản quyền (Licensing) các thiết kế, bí mật công nghệ. - Mua nhượng quyền kinh doanh (Franchising) kèm theo chuyển giao công nghệ.

Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam 1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa được dùng để chỉ những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về mặt vốn, lao động hay doanh thu. doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chia thành ba loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Theo tiêu chí của Ngân hàng Thế giới, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lượng lao động dưới 10 người, doanh nghiệp nhỏ có số lượng lao động từ 10 đến dưới 50 người, còn doanh nghiệp vừa có từ 50 đến 300 lao động.

Mỗi nước đều có tiêu chí riêng để xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tùy theo quy mô và mức độ phát triển của nền kinh tế. Một doanh nghiệp nhỏ ở Singapore có thể có quy mô lớn hơn một doanh nghiệp cỡ vừa ở Việt Nam về số vốn, lao động, công nghệ, thương hiệu, doanh thu. 11 Ở Việt Nam, theo điều 3, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ, doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên).1 là phân loại cụ thể của các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam theo các nhóm ngành.1: Phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam Doanh Quy mô nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Khu vực Tổng Số lao Tổng Số lao Số lao động nguồn vốn động nguồn vốn động từ trên từ trên 20 I. Nông, lâm từ trên 10 200 10 người trở 20 tỷ đồng tỷ đồng nghiệp và thủy người đến người đến xuống trở xuống đến 100 tỷ sản 200 người 300 đồng người từ trên từ trên 20 từ trên 10 200 II.

Công nghiệp 10 người trở 20 tỷ đồng tỷ đồng người đến người đến và xây dựng xuống trở xuống đến 100 tỷ 200 người 300 đồng người từ trên 10 từ trên 50 từ trên 10 III. Thương mại 10 người trở 10 tỷ đồng tỷ đồng người đến người đến và dịch vụ xuống trở xuống đến 50 tỷ 100 50 người đồng người Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009. - Nhìn chung, doanh nghiệp nhỏ và vừa có một số đặc điểm: thiếu vốn, thiếu thông tin công nghệ và thông tin thị trường, thiếu nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, thiếu cơ hội tiếp xúc, nắm bắt công 12 nghệ mới, thiếu cơ hội hợp tác với các tổ chức khoa học và công nghệ bên ngoài… 1.