Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Khái quát về đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm các đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập, hoạt động thực hiện cung cấp các dịch vụ công cho xã hội nhằm duy trì và đảm bảo sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế - xã hội. Hoạt động sự nghiệp không trực tiếp tạo ra của cải vật chất nhưng nó có tác động trực tiếp đến lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, có tính quyết định đến năng suất lao động xã hội.
Hoạt động sự nghiệp mang tính chất phục vụ là chủ yếu và không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Trong quá trình hoạt động, đơn vị sự nghiệp công lập được Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn được giao. Đơn vị được Nhà nước cho phép thu một số loại phí, lệ phí của đơn vị mình nhưng không vượt quá mức khung do Nhà nước quy định; được tiến hành hoạt động sản xuất, cung ứng dịch vụ để bù đắp chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức. Có tổ chức bộ máy biên chế và bộ máy quản lý kế toán theo chế độ nhà nước quy định.
Có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để kiểm soát các khoản thu, chi tài chính [14]. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập (1) Căn cứ theo phân cấp quản lý NSNN, ĐVSNCL được chia thành: - Đơn vị dự toán cấp 1: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân (UBND) giao. Đơn vị dự toán cấp 1 trực tiếp quan hệ với cơ quan tài chính để nhận và thanh quyết toán nguồn kinh phí cấp phát. - Đơn vị dự toán cấp 2: là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp 1, chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát kinh phí, vốn của đơn vị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 dự toán cấp 1.
Đơn vị dự toán cấp 2 quản lý phần kinh phí ngân sách do đơn vị cấp 1 phân phối bao gồm phần kinh phí của bản thân đơn vị và phần kinh phí của các đơn vị cấp 3 trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp 3: là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp 2. Chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát kinh phí, vốn của đơn vị dự toán cấp 2. Đơn vị dự toán cấp 3 trực tiếp sử dụng kinh phí của ngân sách, chấp hành các chính sách về chi tiêu, hạch toán, tổng hợp chi tiêu kinh phí báo cáo lên đơn vị cấp 2 và cơ quan tài chính cùng cấp theo định kỳ.
- Đơn vị dự toán cấp dưới cấp 3 được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên như quy định đối với đơn vị dự toán cấp 3 với cấp 2 và cấp 2 với cấp 1. (2) Căn cứ vào mức độ tự đảm bảo chi hoạt động từ nguồn thu sự nghiệp, ĐVSNCL được phân loại như sau: - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp bảo đảm được toàn bộ chi phí thường xuyên và chi phí đầu tư phát triển. - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp. - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên.
- Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị không có nguồn thu, chi phí hoạt động thường xuyên do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ. (3) Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, các ĐVSNCL bao gồm: - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực kinh tế. - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực văn hoá, thể thao, du lịch - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực Y tế - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học xã hội và công nghệ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 - Các ĐVSNCL hoạt động trong lĩnh vực: trung tâm hỗ trợ xã hội, trung tâm giới thiệu việc làm. - Ngoài ra còn có 1 số ĐVSNCL hoạt động trong một số lĩnh vực đặc thù.
Cơ chế quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập 1. Cơ chế quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập Ngày 14/2/2015, Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2015/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Việc ban hành Nghị định đã mang lại một số kết quả tích cực, như: Tăng quyền tự chủ các đơn vị sự nghiệp công lập trong sử dụng tài sản, nguồn lực tài chính, nhân lực trong cung cấp dịch vụ công, tạo điều kiện sử dụng các thế mạnh về tài sản, nguồn lực tài chính, nhân lực để cung cấp dịch vụ công theo cơ chế thị trường. Tuy vậy, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn thời gian qua cho thấy tồn tại một số hạn chế, do vậy, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 60/2021/NĐ-CP nhằm khắc phục những hạn chế này.
Đó là các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính của ĐVSNCL. Các ĐVSNCL được trao quyền tự chủ tài chính, quyền tự quyết định, tự chịu trách nhiệm về các khoản thu, khoản chi của đơn vị mình nhưng không được vượt quá mức khung do Nhà nước quy định. Theo cơ chế này, đối với các ĐVSNCL thuần tuý thì thực hiện cơ chế thu, chi theo định mức, dự toán được cơ quan chủ quản duyệt. Nếu không chi hết thì nộp lại ngân sách, nếu không đủ chi thì giải trình xin cấp bù (nếu được giao thêm nhiệm vụ).
Còn ĐVSNCL có thu được từ tự chủ tài chính trên cơ sở tăng thu, tiết kiệm chi hợp lý, nếu tạo ra kết quả tài chính thì được sử dụng trích lập bổ sung các quỹ và trả thêm thu nhập cho người lao động theo quy định đối với phần kinh phí được tự chủ. Đồng thời các ĐVSNCL có thu cũng được phép tự chủ trong việc sử dụng các quỹ theo quy định hiện hành và quy chế chi tiêu nội bộ. - Cơ chế tự chủ về các khoản thu, mức thu ĐVSNCL được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 thực hiện thu đúng, thu đủ theo mức thu và đối tượng thu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Đối với sản phẩm hàng hoá, dịch vụ được cơ quan nhà nước đặt hàng thì mức thu theo đơn giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định, trường hợp ngược lại, mức thu được xác định trên cơ sở dự toán chi phí được cơ quan tài chính cùng cấp thẩm định chấp thuận.
Đối với những hoạt động dịch vụ theo hợp đồng với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, các hoạt động liên doanh, liên kết, đơn vị được quyết định các khoản thu, mức thu cụ thể theo nguyên tắc bảo đảm đủ bù đắp chi phí và có tích luỹ. - Cơ chế tiền lương, tiền công và thu nhập Đối với những hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ nhà nước giao, chi phí tiền lương, tiền công cho cán bộ, viên chức và người lao động, đơn vị tính theo lương cấp bậc, chức vụ do nhà nước quy định; Đối với nhưng hoạt động cung cấp sản phẩm do nhà nước đặt hàng có đơn giá tiền lương trong đơn giá sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, đơn vị tính theo đơn giá tiền lương quy định.Trường hợp ngược lại tính theo lương cấp bậc, chức vụ do nhà nước quy định; Đối với nhưng hoạt động dịch vụ có hạch toán chi phí riêng, thì chi phí tiền lương, tiền công cho người lao động được áp dụng theo chế độ tiền lương trong doanh nghiệp, ngược lại, đơn vị tính theo lương cấp bậc, chức vụ do nhà nước quy định. Nhà nước khuyến khích đơn vị sự nghiệp tăng thu, tiết kiệm chi, thực hiện tinh giản biên chế, tăng thêm thu nhập cho người lao động trên cơ sở hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đối với ĐVSNCL đảm bảo chi phí hoạt động và đơn vị tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động, hàng năm, sau khi trang trải các khoản chi phí, nộp thuế và các khoản nộp khác theo quy định, phần chênh lệch thu lớn hơn chi (nếu có) được sử dụng như sau: + Trích tối thiểu 25% để lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp; + Trả thu nhập tăng thêm cho người lao động; TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 + Trích lập quỹ khen thưởng, phúc lợi, Quỹ dự phòng ổn định thu nhập.
Các khoản thu – chi của đơn vị sự nghiệp công lập (1) Nội dung các khoản thu, chi sự nghiệp * Nội dung các khoản thu, chi do NSNN cấp - Nội dung thu: các khoản thu do NSNN cấp là số thu hoạt động do NSNN cấp và số thu hoạt động khác được để lại cho ĐVSNCL. Thu do NSNN cấp gồm: Thu thường xuyên (để thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên), không thường xuyên (cấp khi thực hiện nhiệm vụ khoa học công, các chương trình mục tiêu quốc gia, vốn đầu tư xây dựng cơ bản, chi phí mua sắm trang thiết bị, chi phí khác.) và thu hoạt động khác phát sinh. - Nội dung chi: chi phí hoạt động là các khoản chi nhằm đảm bảo cho việc duy trì các hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ của từng ĐVSNCL. Chi phí hoạt động trong ĐVSNCL bao gồm: Chi thường xuyên: là những khoản chi mang tính chất thường xuyên tại đơn vị: Chi tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp lương, chi hoạt động chuyên môn, khấu hao tài sản cố định (TSCĐ), sửa chữa TSCĐ, chi dịch vụ mua ngoài, chi trả các khoản thuế phải nộp theo quy định của pháp luật và các khoản chi khác.
Chi không thường xuyên: là các khoản chi không phát sinh đều đặn và liên tục của ĐVSNCL như chi thực hiện nhiệm vụ đột xuất, mua sắm sửa chữa trang thiết bị, chi thực hiện mục tiêu chương trình quốc gia, chi tinh giản biên chế.