Tổng quan nghiên cứu

Lực lượng thanh niên tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam hiện có hơn 68.000 người, chiếm 33,3% dân số và đóng góp 50% tổng lực lượng lao động trên địa bàn. Đây là nguồn nhân lực nòng cốt, quyết định tốc độ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đô thị. Tuy nhiên, quá trình thực hiện pháp luật về thanh niên tại địa phương vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý, từ cơ chế phối hợp liên ngành đến công tác kiểm tra, giám sát và bố trí nguồn lực.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về quản lý nhà nước và thực hiện pháp luật đối với thanh niên; đồng thời phân tích toàn diện thực trạng thi hành Luật Thanh niên năm 2005 và định hướng áp dụng Luật Thanh niên năm 2020. Nghiên cứu xác định phạm vi không gian tại 13 xã, phường thuộc thành phố Tam Kỳ, với khung thời gian khảo sát thực tiễn giai đoạn 2015 – 2020 và tầm nhìn đến năm 2025.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm cho 15.128 lao động trẻ, tối ưu hóa nguồn vốn tín dụng chính sách trị giá 25,3 tỷ đồng và chuẩn hóa 100% cán bộ làm công tác thanh niên ở cơ sở. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý hành chính công và lý thuyết xã hội học pháp luật về hành vi tuân thủ làm nền tảng phân tích. Bốn khái niệm trung tâm được chuẩn hóa gồm: pháp luật về thanh niên, quản lý nhà nước về công tác thanh niên, thực hiện pháp luật và cơ chế bảo đảm pháp lý.

Mô hình nghiên cứu phân định rõ bốn hình thức thực hiện pháp luật cơ bản:

  • Tuân thủ pháp luật: các chủ thể kiềm chế không thực hiện hành vi bị nghiêm cấm.
  • Thi hành pháp luật: nghĩa vụ tích cực thực hiện trách nhiệm theo luật định.
  • Sử dụng pháp luật: thanh niên chủ động thực thi các quyền năng và lợi ích hợp pháp.
  • Áp dụng pháp luật: cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định pháp lý cá biệt nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp giữa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trung ương (Luật Thanh niên 2005, Luật Thanh niên 2020, Nghị định 120/2007/NĐ-CP, Nghị định 12/2011/NĐ-CP) và các báo cáo tổng kết thực tiễn giai đoạn 2015 – 2020 của Ủy ban nhân dân thành phố Tam Kỳ, Sở Nội vụ và Thành đoàn Tam Kỳ.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 13 xã, phường trên địa bàn, kết hợp phương pháp chọn mẫu có chủ đích đối với 162 cán bộ trẻ cấp thành phố và hơn 200 cán bộ công chức cơ sở. Cách tiếp cận này bảo đảm tính đại diện cao cho các nhóm chủ thể trực tiếp tổ chức và thụ hưởng chính sách.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê xã hội học kết hợp phân tích quy phạm pháp luật là nhằm lượng hóa chính xác các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, đồng thời chỉ ra khoảng cách giữa quy định trên văn bản và thực tế thi hành tại đô thị trong suốt giai đoạn 2015 – 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác giải quyết việc làm và an sinh xã hội cho thanh niên đạt kết quả vượt bậc. Trong giai đoạn 2015 – 2020, thành phố đã giải quyết việc làm cho 15.128 thanh niên trong tổng số 22.588 lao động toàn địa bàn. Địa phương đã tổ chức 52 phiên giao dịch việc làm, giới thiệu 2.487 lao động trẻ vào các doanh nghiệp và hỗ trợ 524 thanh niên có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận 25,3 tỷ đồng vốn vay ưu đãi.

Thứ hai, hạ tầng văn hóa, thể thao và chăm sóc sức khỏe ban đầu được mở rộng nhanh chóng. Thành phố đã khánh thành Trung tâm Thanh thiếu nhi với tổng mức đầu tư trên 20 tỷ đồng, xây dựng 16 sân cỏ nhân tạo, 52 câu lạc bộ bi da, bảo đảm 90% xã, phường có sân tập luyện thể thao. Công tác truyền thông tiếp cận 98.940 lượt người về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên.

Thứ ba, trình độ học vấn và công tác quy hoạch cán bộ trẻ ghi nhận bước chuyển biến tích cực. Toàn thành phố có 14.541 thanh niên từ 18 đến 25 tuổi đạt trình độ trung học phổ thông (tỷ lệ 62,8%). Tỷ lệ công chức trẻ được đào tạo chuẩn hóa đạt 100%, có 06 cán bộ trẻ được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo cấp phòng ban và 23 cán bộ dưới 35 tuổi đảm nhiệm vị trí chủ chốt cấp xã (chiếm 5,88%).

Thứ tư, công tác tổ chức bộ máy và chuyển giao kỹ thuật vẫn bộc lộ hạn chế. Phòng Nội vụ chỉ được bố trí 01 biên chế chuyên trách theo dõi công tác thanh niên. Chương trình tập huấn ứng dụng khoa học kỹ thuật cho thanh niên nông thôn chỉ đạt 60% chỉ tiêu kế hoạch với khoảng 1.200 lượt người tham gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành quả trên xuất phát từ sự chỉ đạo sát sao của Thành ủy và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền với tổ chức Đoàn. Ngược lại, hạn chế bắt nguồn từ tốc độ đô thị hóa nhanh gây áp lực lớn lên hạ tầng dịch vụ và sự thiếu đồng bộ của các văn bản hướng dẫn thi hành luật ở cấp cơ sở.

So sánh với các đô thị cùng quy mô tại khu vực duyên hải miền Trung, Tam Kỳ có tỷ lệ giao quân đạt 100% chỉ tiêu và tỷ lệ điều tra khám phá án hình sự đạt 83,33%, phản ánh tốt ý thức chấp hành pháp luật của thanh niên. Tuy nhiên, tỷ lệ 5,88% cán bộ trẻ giữ cương vị lãnh đạo cấp xã vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng lực lượng lao động trẻ.

Để làm nổi bật các phát hiện, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh nguồn vốn vay giải quyết việc làm và biểu đồ cột thể hiện tương quan phân bổ cán bộ trẻ giữa cấp thành phố (chiếm 20%) và cấp xã, phường (chiếm 10,2%). Cách trình bày trực quan này giúp nhận diện rõ sự chênh lệch nguồn lực thực thi chính sách giữa các cấp chính quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn và thể chế hóa chính sách địa phương. Ủy ban nhân dân thành phố Tam Kỳ cần chủ trì ban hành kế hoạch triển khai Luật Thanh niên năm 2020, yêu cầu 100% cơ quan chuyên môn và Ủy ban nhân dân 13 xã, phường lồng ghép chỉ tiêu phát triển thanh niên vào kế hoạch kinh tế - xã hội hằng năm, hoàn thành trong quý IV/2022.

Thứ hai, kiện toàn bộ máy nhân sự và nâng cao chất lượng quy hoạch cán bộ trẻ. Phòng Nội vụ cần được bổ sung từ 01 đến 02 biên chế chuyên trách; Ban Thường vụ Thành ủy đẩy mạnh đào tạo lý luận chính trị, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ trẻ dưới 35 tuổi giữ chức danh lãnh đạo cấp xã lên mức tối thiểu 15% vào năm 2025.

Thứ ba, mở rộng quy mô chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ và hỗ trợ khởi nghiệp. Phòng Kinh tế phối hợp với Thành đoàn tổ chức tối thiểu 50 lớp tập huấn công nghệ sinh học và nông nghiệp sạch, nâng tỷ lệ tiếp cận kỹ thuật của thanh niên nông thôn từ 60% lên 90% trước năm 2025; đồng thời nâng hạn mức tín dụng khởi nghiệp từ Quỹ Quốc gia về việc làm lên trên 35 tỷ đồng.

Thứ tư, tăng cường phòng ngừa vi phạm pháp luật và duy trì mô hình an ninh cơ sở. Công an thành phố phối hợp chặt chẽ với Đoàn Thanh niên duy trì hoạt động Đội thanh niên tình nguyện “Thắp sáng niềm tin” tại 100% xã, phường, bảo đảm chỉ tiêu cảm hóa và tái hòa nhập cộng đồng thành công cho ít nhất 02 thanh niên chậm tiến mỗi năm tại từng địa bàn đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Sở Nội vụ tỉnh Quảng Nam, Phòng Nội vụ và Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố có thể khai thác luận văn làm tài liệu thực chứng để xây dựng quy chế phối hợp liên ngành và ban hành chương trình phát triển thanh niên giai đoạn 2021 – 2030.

Nhóm tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên: Đội ngũ cán bộ Đoàn các cấp sử dụng các mô hình thực tiễn như Đội tình nguyện “Thắp sáng niềm tin” và diễn đàn văn hóa giao thông để đổi mới nội dung tuyên truyền, nâng cao tỷ lệ tập hợp đoàn viên ở cơ sở.

Nhóm học viên, nghiên cứu sinh ngành Luật và Khoa học Quản lý: Người nghiên cứu có thể sử dụng khung lý thuyết 4 hình thức thực hiện pháp luật (tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng) làm khung phân tích mẫu cho các đề tài về Luật Hiến pháp, Luật Hành chính và chính sách công.

Nhóm đơn vị cung cấp dịch vụ việc làm và an sinh xã hội: Các trung tâm giới thiệu việc làm và chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội có thể dựa vào số liệu 15.128 lao động trẻ và 952 hộ vay vốn để thiết kế các gói tín dụng, chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu chuyển dịch kinh tế đô thị.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tiếp cận việc thực hiện pháp luật về thanh niên dựa trên khung pháp lý nào? Luận văn dựa trên Luật Thanh niên năm 2005 và cập nhật các nguyên tắc mới của Luật Thanh niên năm 2020 có hiệu lực từ ngày 01/01/2021. Tác giả đã hệ thống hóa các văn bản then chốt như Quyết định 2474/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển thanh niên và Quyết định 1956/QĐ-TTg về đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Địa phương đã đạt được những kết quả cụ thể nào trong giải quyết việc làm cho thanh niên? Trong giai đoạn 2015 – 2020, thành phố Tam Kỳ đã giải quyết việc làm cho 15.128 thanh niên thông qua 52 phiên giao dịch việc làm. Bên cạnh đó, địa phương đã giải ngân 25,3 tỷ đồng cho 524 thanh niên có hoàn cảnh khó khăn và 11,8 tỷ đồng cho 952 hộ học sinh, sinh viên vay vốn học tập, phát triển kinh tế.

Tỷ lệ cán bộ lãnh đạo trẻ tại thành phố Tam Kỳ hiện nay đạt mức bao nhiêu? Thành phố đã đạt tỷ lệ 100% công chức trẻ được đào tạo đạt chuẩn, bổ nhiệm 06 cán bộ trẻ vào vị trí lãnh đạo cấp phòng ban thành phố (chiếm 20%). Tuy nhiên, ở cấp xã, phường mới có 23 cán bộ dưới 35 tuổi giữ các vị trí lãnh đạo chủ chốt, tương đương tỷ lệ 5,88%.

Những rào cản lớn nhất trong công tác thực hiện pháp luật về thanh niên tại cơ sở là gì? Tồn tại lớn nhất là bộ máy chuyên trách còn mỏng khi Phòng Nội vụ chỉ có 01 biên chế phụ trách. Ngoài ra, việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật ở cấp huyện, xã còn chậm, nguồn kinh phí hỗ trợ đào tạo chuyển giao khoa học kỹ thuật mới đáp ứng được 60% nhu cầu thực tế.

Mô hình nào phát huy hiệu quả cao trong phòng chống tệ nạn xã hội trong thanh niên? Mô hình Đội thanh niên tình nguyện “Thắp sáng niềm tin” được thành lập đồng bộ tại 13/13 xã, phường. Mô hình này phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, giúp cảm hóa và giáo dục thành công ít nhất 02 thanh niên chậm tiến mỗi năm tại mỗi địa bàn, góp phần giữ tỷ lệ phá án hình sự đạt 83,33%.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bốn hình thức thực hiện pháp luật đối với lực lượng hơn 68.000 thanh niên tại đô thị tỉnh lỵ Tam Kỳ.
  • Đánh giá thực chứng kết quả giải quyết việc làm cho 15.128 thanh niên và mức huy động hơn 25,3 tỷ đồng vốn vay chính sách giai đoạn 2015 – 2020.
  • Nhận diện các điểm nghẽn về thể chế và biên chế quản lý, đặc biệt là tỷ lệ cán bộ lãnh đạo trẻ cấp xã mới đạt 5,88%.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với Luật Thanh niên năm 2020, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ trẻ cấp xã lên 15% trước năm 2025.
  • Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo khoa học giá trị cho công tác hoạch định chính sách công và quản lý hành chính nhà nước tại tỉnh Quảng Nam.

Trong giai đoạn 2021 – 2025, chính quyền địa phương cần nhanh chóng thể chế hóa các giải pháp nêu trên vào nghị quyết phát triển thanh niên. Quý bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn thạc sĩ luật học này để áp dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị công và công tác thanh niên tại địa phương.