phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, luận văn bao gồm 3 chương. CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THñ TỤC PHỤC HỒI TRONG PHÁP LUẬT PHÁ SẢN HIỆN ĐẠI 1. Khái niệm và ý nghĩa của thủ tục phục hồi trong thủ tục phá sản 1. Khái niệm thủ tục phục hồi Trong nền kinh tế thị trường, các loại hình doanh nghiệp khác nhau thuộc mọi thành phần kinh tế được Nhà nước khuyến khích thành lập và tạo điều kiện hoạt động một cách bình đẳng và cạnh tranh trong khuôn khổ pháp luật.
Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, không thể tránh khỏi hiện tượng, bên cạnh những doanh nghiệp được thành lập và kinh doanh có hiệu quả, tạo ra nhiều sản phẩm và công ăn việc làm cho người lao động, góp phần cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội, còn có một bộ phận không nhỏ những doanh nghiệp do nhiều nguyên nhân khác nhau làm ăn thua lỗ, kém hiệu quả, không thể thanh toán được các nghĩa vụ tài chính của mình khi đến hạn. Điều này không chỉ làm ảnh hưởng tới chính bản thân doanh nghiệp, hợp tác xã đó mà nó còn có thể gây thiệt hại tới nhiều chủ thể khác, đó là quyền lợi của các chủ nợ không được bảo đảm, lợi ích của người lao động bị xâm phạm và đặc biệt sự đổ vỡ của các doanh nghiệp lớn hoặc những doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực “nhạy cảm” như tài chính, tín dụng, bảo hiểm… thì còn có thể kéo theo những hệ quả rất xấu cho nền kinh tế. Trước thực trạng đó, để bảo vệ quyền lợi của các chủ nợ, hạn chế các thiệt hại cho người lao động và để duy trì sự ổn định của nền kinh tế, hầu hết các cước trên thế giới đều có các quy định pháp lý về thủ tục phá sản đối với các thương nhân vỡ nợ. Cũng cần phải nói thêm rằng, khi một thương nhân vỡ nợ, các chủ nợ và người lao động hoàn toàn có thể lấy nợ bằng cách khởi kiện đòi nợ theo thủ tục dân sự.
Tuy nhiên, khi phải giải quyết mối quan hệ nợ nần giữa một con nợ với nhiều chủ nợ ở trạng thái mà sản nghiệp còn lại của con nợ không còn đủ để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với tất cả các chủ nợ thì thủ tục dân sự đã thể hiện một số những khiếm khuyết như: Thứ nhất, nếu sử dụng thủ tục lấy nợ dân sự trong trường hợp một con nợ có nhiều chủ nợ thì sẽ có sự xuất hiện đồng thời của nhiều vụ kiện dân sự trên thực tế và điều này dẫn đến hệ quả là sự quá tải của hệ thống tòa án cũng như chi phí đòi nợ lớn cũng sẽ làm tiêu hao sản nghiệp vốn đã hạn hẹp của con nợ và trực tiếp ảnh hưởng đến lợi ích của các chủ nợ; Thứ hai, thủ tục dân sự chỉ cho phép chủ nợ thực hiện quyền đòi nợ của mình khi khoản nợ đã đáo hạn. Vì vậy khi các khoản nợ không đáo hạn cùng một lúc sẽ dẫn đến tình trạng “lo âu” của các chủ nợ có các khoản nợ đáo hạn sau khi mà họ nhìn thấy sản nghiệp của con nợ đã không còn hoặc còn rất ít và chắc chắn sẽ không đủ để thực hiện nghĩa vụ thanh toán đối với mình. Ngay cả khi các khoản nợ đáo hạn cùng một lúc thì theo thủ tục dân sự, cơ quan tài phán cũng chỉ có thể ra phán quyết buộc con nợ có nghĩa vụ phải thanh toán chứ không thể giải quyết thỏa đáng vấn đề con nợ không còn khả năng thực hiện đồng thời tất cả các nghĩa vụ tài sản của mình [28, Tr 22]. Tất cả những khiến khuyết kể trên của thủ tục dân sự chỉ có thể được khỏa lấp bằng cơ chế lấy nợ tập thể của thủ tục phá sản.
Để đảm bảo sự công bằng của các chủ nợ có vị thế giống nhau khi tiếp cận tài sản của con nợ, thay vì việc để cho các chủ nợ có thể kiện đòi nợ một cách riêng rẽ, thủ tục phá sản tạo ra một cơ chế lấy nợ tập thể giữa một bên là toàn bộ các chủ nợ (nhiều hơn một chủ nợ) đối với một con nợ duy nhất. Trong điều kiện sản nghiệp của con nợ không còn đủ để đồng thời thanh toán hết tổng số nợ, dù con nợ có trao toàn bộ sản nghiệp của mình cho các chủ nợ thì rủi ro vẫn là quá lớn đồi với các chủ nợ. Nếu có thể, bằng một giải pháp nào đó và với sự trợ giúp của các chủ nợ, mà con nợ còn có thể tiếp tục tồn tại thì cơ hội để thu hồi đủ số nợ cho các chủ nợ lại trở lên khả quan hơn. Chính vì vậy, so với thủ tục đòi nợ dân sự, thủ tục phá sản không đơn thuần chỉ là một công cụ lấy nợ “tập thể” mà còn hướng vào mục tiêu tái cấu trúc lại con nợ nhằm hài hòa một cách tốt nhất những mâu thuẫn lợi ích giữa chủ nợ, con nợ, người lao động và nền kinh tế.
Ở thời điểm hiện tại, bất kì một đạo luật phá sản được coi là hiện đại trên thế giới đều coi trọng việc cứu vãn hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mắc nợ. Toà án chỉ tuyên bố phá sản con nợ trong những trường hợp bất đắc dĩ, khi các biện pháp khôi phục hoạt động kinh doanh và khả năng thanh toán của con nợ không thành công. Việc phục hồi hoạt động kinh doanh của con nợ có ý nghĩa không chỉ đối với bản thân con nợ mà còn có ý nghĩa lớn đối với các chủ nợ, người lao động, các đối tác, đặc biệt là đối với sự vững mạnh của nền kinh tế đất nước. Việc phục hồi tạo cơ hội cho doanh nghiệp mắc nợ vượt qua tình trạng mất khả năng thanh toán nợ đến hạn, khôi phục lại hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường, hạn chế đến mức thấp nhất việc giải thể doanh nghiệp khi còn có hy vọng phục hồi nó.
Việc phục hồi hoạt động kinh doanh làm tăng thêm sự tin tưởng của người lao động đối với doanh nghiệp. Trong hoàn cảnh nào đi nữa và với bất kỳ lý do gì, nếu doanh nghiệp mắc nợ phục hồi được hoạt động sản xuất kinh doanh của mình, thu được lợi nhuận, lấy lại được uy tín trên thương trường thì nó không chỉ giải quyết được các khoản nợ lương đối với người lao động mà còn tạo sự gắn bó hơn nữa giữa người lao động đối với doanh nghiệp. Quá trình phân công lao động ngày càng theo chiều rộng và chiều sâu ở mỗi thị trường quốc gia và thị trường toàn cầu đã làm tính phụ thuộc giữa các doanh nghiệp ngày càng lớn. Sự xuất hiện các công ty đa quốc gia cùng với quá trình toàn cầu hoá đã từng bước xoá nhoà đường biên giới về thị trường giữa các quốc gia trên thế giới và vì vậy làm cho tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các doanh nghiệp ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh như vậy, phá sản không còn là công việc riêng của doanh nghiệp bị phá sản. Sự cho phép “rút lui một cách đột ngột” của doanh nghiệp ra khỏi thị trường bằng cơ chế phá sản không phải bất cứ trường hợp nào cũng là giải pháp được nhà nước lựa chọn sau khi đã cân nhắc đầy đủ và thận trọng các hệ quả về mặt kinh tế, chính trị và xã hội. Nói cách khác, sự phát triển của nền kinh tế thị trường hiện đại đã khiến chúng ta nhìn nhận phá sản là một hiện tượng xã hội tiêu cực. Do vậy, việc cứu vớt các doanh nghiệp ra khỏi tình trạng khó khăn là vấn đề cấp thiết và có ý nghĩa rất lớn đối với nền kinh tế.
Hiện nay, trong khoa học pháp lý cũng như hệ thống văn bản về pháp luật phá sản ở Việt Nam chưa thống nhất được khái niệm về “thủ tục phục hồi” cũng như khái niệm “thủ tục phục hồi doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản”. Điều này gây khá nhiều khó khăn cho những nghiên cứu có tính chất chuyên sâu về thủ tục phục hồi cũng như quá trình nghiên cứu hoàn thiện các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về thủ tục phục hồi trong thủ tục phá sản. “Phục hồi” theo từ điển Tiếng Việt được hiểu là việc khôi phục lại cái đã mất đi, cũng theo từ điển tiếng Việt , “khôi phục” được hiểu là làm lại cho có lại được hay trở lại được như trước [36]. Tuy nhiên, theo những phân tích ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng, “phục hồi doanh nghiệp mắc nợ” là việc khôi phục lại, làm sống lại khả năng sản xuất kinh doanh, lấy lại tình trạng tài chính đã mất và dựng lại uy tín, ảnh hưởng của của một thương nhân trên thương trường.
Theo tác giả Ngô Cường thì “phục hồi là đem lại cho con nợ đang trong tình trạng khó khăn những điều kiện và cơ hội tiếp tục kinh doanh chứ không phải là thanh toán con nợ đó” [39, Tr 164]. Tuy nhiên, để làm rõ khái niệm thủ tục phục hồi con nợ trong thủ tục phá sản, nhất thiết chúng ta phải phân biệt với sự tự phục hồi của con nợ. Khi một con nợ lâm vào tình trạng khó khăn về tài chính, bản thân con nợ đó có thể áp dụng tất cả các biện pháp có thể nhằm tự “cứu mình”, thậm chí có thể thỏa thuận riêng rẽ với từng chủ nợ để tìm cơ hội cứu vãn tình trạng mất khả năng thanh toán. Nhưng khi thủ tục phá sản đã mở ra đối với con nợ thì việc phục hồi con nợ phải tuân theo một trình tự tố tụng hết sức chặt chẽ.
Thủ tục này được áp dụng bởi tòa án sau khi có sự chấp thuận của các chủ nợ và được giám sát chặt chẽ bởi chính tòa án và các chủ nợ. Xét về bản chất pháp lí, thủ tục phục hồi con nợ có thể được hiểu là quá trình xác lập và thực hiện một “khế ước” giữa con nợ và tập thể các chủ nợ bao gồm cả đại diện của người lao động làm công cho con nợ đó với sự phê chuẩn của tòa án nhằm xây dựng một kế hoạch tái cơ cấu lại doanh nghiệp mắc nợ và lập một kế hoạch trả nợ phù hợp [1, Tr 1230]. Trong một số trường hợp, kế hoạch tái cơ cấu có thể dẫn đến việc thay thế bộ máy quản lý, điều hành doanh nghiệp mắc nợ.