Chương 1: CHUỖI CUNG ỨNG - SUPPLY CHAIN 1.1 Giới thiệu Mạng chuỗi cung ứng là tập hợp của những yếu tố vật chất, khách hàng, các sản phẩm và những phương thức quản lý hàng trong kho, mua bán và phân phối. Chuỗi cung ứng này liên kết các nhà cung cấp và các khách hàng, bắt đầu từ việc sản xuất các nguyên liệu thô bởi các nhà cung cấp và kết thúc với việc tiêu dùng hàng hóa của khách hàng. Trong một chuỗi cung ứng, dòng hàng hóa giữa một nhà cung ứng và khách hàng trải qua một vài giai đoạn và mỗi một giai đoạn có thể bao gồm nhiều yếu tố vật chất [1]. Việc sắp xếp năng lực của các thành viên trong chuỗi cung ứng ở phía trên hay phía dưới nhằm mục đích tạo ra giá trị lớn hơn cho người sử dụng, với chi phí thấp hơn cho toàn bộ chuỗi cung ứng.
Trong những năm gần đây, bài toán thiết kế mạng chuỗi cung ứng SCN (Supply chain networks) hay chuỗi cung ứng đang ngày càng quan trọng bởi vì tính cạnh tranh gia tăng trong sự toàn cầu hóa thị trường [2]. Các hãng bị buộc phải duy trì các cấp độ dịch vụ cao cho khách hàng trong khi cùng lúc đó họ bị buộc phải cắt giảm chi phí và duy trì lợi nhuận. Theo truyền thống, các giai đoạn (chức năng) tiếp thị, phân phối, lập kế hoạch sản xuất và tổ chức mua bán theo chuỗi cung được tổ chức một cách độc lập. Những cách thức tổ chức này có những mục tiêu riêng và chúng thường mâu thuẫn nhau.
Tuy nhiên, cần phải có một kỹ thuật qua đó các chức năng khác nhau có thể hợp nhất lại với nhau. Bài toán thiết kế mạng cung ứng ra đời nhằm giải quyết vấn đề liên kết các khâu trong sản xuất và tổ chức, đưa ra một mạng lưới hoạt động tối ưu liên kết được các chức năng hoạt động của doanh nghiệp với nhau, để từ đó tăng lợi nhuận và giảm chi phí sản xuất. Việc thiết kế và quản trị các nhân tố trong chuỗi cung ứng có mối quan hệ chặt chẽ với thành công của chuỗi cung ứng. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Vấn đề thiết kế mạng chuỗi cung ứng là một trong những vấn đề quyết định mang tính chiến lược toàn diện nhất, những vấn đề cần phải được tối ưu hóa cho việc tổ chức hiệu quả về dài hạn của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Thiết kế chuỗi cung ứng chúng ta cần quan tâm đến rất nhiều yếu tố như: lựa chọn đối tác, địa điểm, năng lực của các cơ sở như kho bãi, trung tâm phân phối, sản xuất, sản phẩm, phương thức vận tải, hệ thống thông tin hỗ trợ. Thêm vào đó, chúng ta cũng phải thiết lập các kênh phân phối và số lượng những nguyên liệu và hàng hóa được tiêu dùng, sản xuất và vận chuyển từ nhà cung ứng đến khách hàng. Vấn đề thiết kế mạng chuỗi cung ứng có thể bao quát khoảng rộng các dạng sản phẩm đơn giản, độc lập với những thiết kế phức tạp hơn và từ các mô hình chuỗi cung ứng xác định tuyến tính đến các mô hình chuỗi cung ứng ngẫu nhiên phi tuyến phức tạp phức tạp hơn. Có những nghiên cứu khác nhau giải quyết vấn đề thiết kế của mạng chuỗi cung ứng và những nghiên cứu được điều tra bởi [3] 1.2 Quản trị chuỗi cung ứng Để trình bày bài toán quản trị chuỗi cung ứng, ta cần xem xét đến bối cảnh hiện tại làm nảy sinh bài toán.
Toàn cầu hóa là một xu hướng tất yếu kéo theo nó là sự cạnh tranh gay gắt giữa các nhà sản xuất, những tập đoàn và các công ty xuyên quốc gia. Để tồn tại trong bối cảnh này, mục tiêu đầu tiên mà các công ty đều hướng tới là tăng năng suất, giảm chi phí và tạo nên những lợi thế riêng có của mình. Bên cạnh việc khai thác tối đa những lợi thế khách quan từ môi trường bên ngoài thì một yêu cầu quan trọng đối với mỗi một công ty là cải tiến các yếu tố nội sinh liên quan tới quy trình sản xuất của bản thân doanh nghiệp. Vấn đề về quản trị chuỗi cung ứng chính là một trong những yếu tố nội sinh làm nên sức mạnh trong cạnh tranh cho các doanh nghiệp.
Đây là một vấn đề không mới bởi ngay từ khi nền kinh tế thế giới bắt đầu có sự cạnh tranh thì việc quản trị tốt chuỗi cung ứng đã được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chuỗi cung ứng cần phải đáp ứng được một loạt các ràng buộc như: Rút ngắn vòng đời sản phẩm Tốc độ thay đổi về công nghệ Yêu cầu ngày càng cao của khách hàng và người tiêu dùng Ranh giới thị trường thay đổi và xuất hiện nhiều kênh phân phối mới Tiến bộ trong CNTT, thương mại điện tử Môi trường và các vấn để rủi ro …. Những ràng buộc này đặt ra cho những nhà quản trị chuỗi cung ứng những khó khăn trong việc giải quyết tốt vấn đề cung ứng để vừa tăng hiệu quả sản xuất cho bản thân doanh nghiệp vừa cạnh tranh tốt với những đối thủ của mình. Chính những khó khăn này đã buộc các nhà nghiên cứu đặt ra một bài toán về thiết kế chuỗi cung ứng có thể giải quyết tốt những vấn đề trên.
Một chuỗi cung ứng đặc trưng được mô tả như hình 1, thường có cấu trúc gồm ba thành phần là: phía mua, nội bộ và phía bán Phía mua: tập hợp các nhà cung cấp (suppliers) Nội bộ: tập hợp các nhà kho (Plants) và các trung tâm phân phối (Distritbution Centers (DCs)) Phía bán: Tập hợp các khách hàng (Customers) 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hình 1: Cấu trúc của chuỗi cung cấp Qua sự minh họa trong hình 1 chúng ta thấy rằng, thành phần của một chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các giai đoạn liên quan, kể cả trực tiếp hay gián tiếp , trong việc đáp ứng yêu cầu khách hàng, bao gồm các nhà sản xuất, nhà cung ứng, hãng vận tải, kho bãi, người bán lẻ và khách hàng, trong đó nguồn tạo ra doanh thu trong chuỗi cung ứng là khách hàng và nguồn tạo ra chi phí là các luồng thông tin, sản phẩm hoặc tiền giữa các giai đoạn của chuỗi cung ứng Thông thường, một chuỗi cung ứng có giai đoạn đầu tiên là mua nguyên vật liệu và giai đoạn kết thúc là giao hàng, trong đó phân ra làm ba quá trình: Mua: o Mua nguyên vật liệu o Quản lý tồn kho nguyên vật liệu o Lưu kho nguyên vật liệu 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com o Lưu kho phụ liệu đóng gói Sản xuất: o Lịch trình sản xuất o Lưu kho sản phẩm dở dang o Đóng gói thành phẩm hoàn thiện Phân phối: o Vận chuyển từ nơi sản xuất đến kho o Quản lý tồn kho thành phẩm o Lưu kho thành phẩm o Giao hàng tới khách hàng cuối cùng Không phải tất cả các chuỗi cung ứng đều bao gồm tất cả các giai đoạn này nhưng khách hàng là một phần không thể thiếu. Trong mỗi công ty, chuỗi cung ứng bao trùm tất cả các chức năng có liên quan đến việc đáp ứng yêu cầu khách hàng (phát triển sản phẩm, marketing, vận hành, phân phối, tài chính, dịch vụ khách hàng…). Ngoài ra, trong chuỗi cung ứng còn có các luồng sản phẩm dịch vụ từ nhà cung cấp đến nhà sản xuất rồi tới nhà phân phối và các luồng thông tin, tài chính, sản phẩm theo cả hai hướng thuận và nghịch. Luồng thông tin: đơn đặt hàng, quản lý lưu kho nguyên vật liệu, quản lý chất lượng nguyên vật liệu, lập lịch trình sản xuất, quản lý tồn kho thành phẩm, xử lý đơn đặt hàng, dự báo 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Luồng vật chất: Vận chuyển nguyên vật liệu, lưu kho nguyên vật liệu, lưu kho tại nơi sản xuất, đóng gói, vận chuyển từ nơi sản xuất đến kho, lưu kho tại trung tâm phân phối, vận chuyển thành phẩm từ kho đến khách hàng.
Trong chuỗi cung ứng có các giai đoạn như các chu trình, các chu trình được chia ra thành một loạt các quá trình. Các chu trình có các quá trình thực hiện tại giao diện giữa hai giai đoạn liên tiếp của một chuỗi cung cấp, điều này được thể hiện ở hình sau: Hình 2: Các chu trình trong chuỗi cung ứng Một thành phần quan trọng trong thiết kế và phân tích mạng chuỗi cung ứng là việc thiết lập mức độ đo phù hợp. Sự đo hiệu năng hay một bộ đo hiệu năng được sử dụng để quyết định tính hiệu quả của một hệ thống đã tồn tại để so sánh những hệ thống chọn lựa và để thiết kế hệ thống được đề xuất. Những cách thức đo lường này được xác định định tính và định lượng.
Sự thỏa mãn của khách hàng, tính năng động và quản lý rủi ro hiệu quả thuộc về thước đo hiệu năng định tính. Thước đo hiệu năng định lượng được phân loại bởi: 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ví dụ: Với một mạng cung ứng, số lượng các trung tâm phân phối sẽ phụ thuộc vào thước đo hiệu năng định lượng theo tiêu chí nào. Nếu đề cao lợi nhuận thì số trung tâm phân phối sẽ ít hơn, như vậy có thể tiết kiệm được chi phí xây dựng, quản lý nhưng mức độ phản ứng với khách hàng sẽ thấp.
Ngược lại, nếu đề cao mức độ đáp ứng với khách hàng thì cần gia tăng các trung tâm phân phối, nhưng điều này lại làm phát sinh thêm chi phí cho việc xây dựng và quản lý trung tâm phân phối Trong quản trị chuỗi cung ứng truyền thống, việc tập trung vào sự tương tác của mạng chuỗi cung ứng thường dựa trên mục tiêu duy nhất như là giảm thiểu chi phí hoặc tối đa lợi nhuận. Ví dụ: Các tác giả trong [5] đã xem xét đến tổng chi phí của chuỗi cung ứng như là chức năng mục tiêu của chuỗi cung ứng. Tuy nhiên không có thiết kế nào là giải quyết độc lập vấn đề mục tiêu. Những dự án về thiết kế lên kế hoạch và lập kế hoạch bao gồm sự đánh đổi hay thỏa hiệp (trace-off) những mục tiêu không tương xứng với nhau.3 Các cách tiếp cận trước đây Việc tối ưu hóa đa mục tiêu của chuỗi cung ứng được xem xét bởi nhiều nhà nghiên cứu khác nhau đã được đưa ra trong một số tài liệu.
Trong [4], các tác giả đã phát triển một mô hình chuỗi cung ứng đa mục tiêu có tính tương tác trong việc lên kế hoạch xây dựng chiến lược hoạt động chuỗi cung ứng dựa trên những yếu tố thay đổi như sản phẩm, việc giao hàng và nhu cầu.